Strona · s. 8strona oryginału ↗
BRZMIJCIE, MAESTRO!
Слово Просвіти, №25 за 2011 рік
Mychajło SOPIWNYK Borys Mykołajowycz Bujewski urodził się w Krzywym Rogu, gdzie mieszkała jego rodzina. Ród Bujewskich wywodził się od polskiej szlachty, która osiedliła się na Ukrainie jeszcze za czasów kozacko-chłopskiego powstania pod wodzą Seweryna Nalewajki. Babcia Borysa, Tetiana Puhacz, twierdziła, że pochodzi od znanego dońskiego kozaka Omelka Puhacza(owa), którego rodzina po egzekucji przywódcy powstania kozaków jaickich przeciwko carowi otrzymywała emeryturę od carskiego rządu aż do tragicznych wydarzeń 1917 r. Mama, Dominika Bujewska, i ojciec, Kraweć Mykoła, łubieński kozak i rolnik, słuchali tych opowieści pobłażliwie: rodzina Krawców w 1933 roku wymarła z głodu, więc w łaskę władzy nie wierzyli. Mykoła przeżył dzięki temu, że w przeddzień wyjechał do Rostowa nad Donem i zatrudnił się tam w pracy. Prawdziwe imię ojca to Metodij, to już w „Rostsielmaszu” ochrzcili go na Mykołę. Zdolnym, mądrym człowiekiem był Metodij. Zatrudnił się w zakładzie jako robotnik niewykwalifikowany, a po roku został mistrzem cechu. W 1941 roku szedł na wojnę jako szeregowy żołnierz, a zwycięstwo świętował w stopniu majora. Do pierwszej klasy poszedł mały Borys w Rostowie nad Donem. Okupacja Rostowa zmusiła mamę Borysa, Dominikę, do ucieczki na wschód. Dotarli do kozackiej stanicy Piszczanokopskaja. I Borys znowu poszedł do pierwszej klasy, a z czasem eksternistycznie przeszedł do drugiej. Pod koniec wojny wrócili do Krzywego Rogu. Tutaj kończył trzecią i czwartą klasę. W tym czasie zaczął też muzykować: w Krzywym Rogu funkcjonowała czteroletnia szkoła muzyczna. W 1945 roku udało się dostać do niej także Borysowi. Tę szkołę utalentowane dziecko ukończyło w jeden rok. W 1947 roku matka przeprowadziła się z synem do Gruzji do siostry. Tutaj Borys poszedł do 5. klasy. Za radą trafił do szkoły muzyków wojskowych jako syn frontowca. Szkołę przeniesiono do Erywania. Była to szkoła na wzór szkoły suworowskiej. Przygotowywali specjalistów dla wojskowych orkiestr dętych. Tutaj młodzieniec opanował klarnet. „Nawiasem mówiąc, wśród wojskowych placówek muzycznych w kraju ta szkoła uważana była wtedy za jedną z najlepszych” — wspomina Borys. Tutaj też zrodziły się pierwsze ciągoty do pisania muzyki. Pierwszymi utworami Borysa Bujewskiego były marsz dęty, pierwsza piosenka do słów przyjaciela-kolegi Alego Alijewa. Autorzy wysłali ją do gazety zakaukaskiego okręgu wojskowego i otrzymali pochlebną odpowiedź z radą, by uczyć się dalej. Do dalszej nauki wybrano szkołę muzyczną przy Konserwatorium Leningradzkim. Ale do tego trzeba było jeszcze się zdemobilizować. Wola i determinacja matki, która jedzie do Moskwy do wyższego kierownictwa w Ministerstwie Obrony, aby pozwolili Borysowi zwolnić się z armii, zwraca Borysa do Krzywego Rogu jako studenta szkoły muzycznej. Z czasem Bujewski wstąpił do Konserwatorium Charkowskiego, które z powodzeniem ukończył w klasie kompozycji profesora Klebanowa w 1959 roku. Po ukończeniu konserwatorium skierowano go do pracy w Donieckiej Szkole Muzycznej, a z czasem przeprowadza się do Kijowa, pracuje jako redaktor wydawnictwa „Muzyczna Ukraina”. Szczegółowo opowiadając biografię Borysa Bujewskiego, nakreślamy tę ciernistą drogę, z której nigdy nie zboczył. A w 1961 roku przyjęto go do Związku Kompozytorów Ukrainy. Formowanie i ugruntowanie Borysa Bujewskiego jako kompozytora dokonało się właśnie w Kijowie. Początkowo była to twórczość pieśniarska, której charakterystyczną cechą jest organiczna jedność tekstu, muzyki i wykonania. Borys Mykołajowycz był bardzo wymagający wobec wszystkich trzech składowych tworzenia piosenki. I jego wysiłki nie pozostały daremne. Utwory Bujewskiego wykonywali słynni śpiewacy i pokochał je cały kraj. Kompozytor wspomina: „Przeważająca większość moich piosenek została nagrana w Ukrradio przez Mykołę Kondratiuka, śpiewaka z potężnym i pięknym barytonem, dla którego wokalne trudności techniczne nie stanowiły problemu. Swego czasu odbywał staż przez trzy lata we Włoszech, w słynnym mediolańskim teatrze operowym La Scala. Wybitni wokaliści Bela Rudenko i Jurij Hulajew, którzy zostali solistami moskiewskiego Teatru Bolszoj, również dołożyli swoich starań do interpretacji moich piosenek. Pewnego razu, kiedy Bela Rudenko była jeszcze solistką Opery Kijowskiej, zwróciła się do redakcji muzycznej radia z prośbą o złożenie mi specjalnego zamówienia na stworzenie dla niej lirycznej piosenki estradowej. Taka niezwykła propozycja była zaskoczeniem dla pracowników radia (dla mnie również), bo współczesna estrada w połączeniu z wirtuozowską koloraturą stanowi kombinację nadzwyczaj oryginalną i dość ryzykowną. Jednak, licząc na wybitny profesjonalizm techniczny Operowej Diwy, wyszedłem z tej nadzwyczajnej sytuacji bez strat (piosenka „Sinia nicz za Dniprom” do wiersza Tamary Kołomijec). O nieoczekiwanym losie innej piosenki, jak mi opowiadano, która stała się lirycznym Hymnem w sektach protestanckich Ukrainy i setki młodych ludzi pobrały się przy dźwiękach tej piosenki („I kraplini wpasty ja ne dam na tebe” [czy „Zaswitłyś dali, rosamy umyti”]. Wiersz Tamary Kołomijec). Piosenki Borysa Bujewskiego wykonywali wybitni artyści K. Ohniewoj, A. Mokrenko, Łarysa Ostapenko, Diana Petrynenko, Wałentyna Kuprina. A takie piosenki jak „Na dołyni tuman”, „Tecze rika dzwinka”, „Dwi steżyny”, „Sinia nicz za Dniprom”, „Kyjiwśke nebo”, „Zaswitłyś dali, rosamy umyti”, „Nad zemleju klekit — uhori leleky”, „A wony letiat” stały się ulubionymi piosenkami na Ukrainie i poza jej granicami. Rok 1975 stał się przełomowym w twórczości Borysa Bujewskiego: odstępując od gatunku pieśniarskiego, zaczyna pisać symfonie. Dla kompozytora był to duchowy wzlot najwyższej próby. „Podstawą znaczeniową twórczości symfonicznej stał się jeden z wiecznych tematów w światowej sztuce: przeciwstawienie dobra i zła” — tak zaznacza tę swoją pracę twórczą sam kompozytor. Motywy ideowe twórczości kompozytora nigdy nie żywiły się zasadami ideologicznymi, są one na podłożu ukraińskiej twórczości ludowej, ukraińskiego melosu. Doskonalenie twórczości muzycznej Borysa Mykołajowycza Bujewskiego odbywało się na tle odrodzenia narodowo-kulturalnego, zapoczątkowanego przez środowisko inteligencji, wolnomyślicielstwo szestdziesiątników. Jednak iskry życiodajnych zamysłów i dążeń pielęgnowano w środowisku pisarskim, a nie kompozytorskim, bo artysta komunikował się i pracował z pisarzami M. Winhranowskim, H. Tiutiunnykiem, Tamarą Kołomijec, K. Drokiem, H. Czubacz, W. Bezkorowajnym, S. Repiachem, W. Didenkiem, ale najbardziej z Mykołą Łukaszem. Borys z duchowym ciepłem wspomina o Mykole Łukaszu. Owocnym rezultatem ich twórczej przyjaźni jest cykl romansów „Witru żurba”. Borys Bujewski w jednym z listów pisze: „Te romanse do wierszy Paula Verlaine’a napisano dzięki Mykole Łukaszowi, który, przebywając w Domu Twórczości Kompozytorów, robił swoje genialne przekłady, a ja przychodziłem do niego na daczę, brałem świeżo przetłumaczony wiersz i tego samego dnia pisałem romans. Następnego ranka przychodziłem do niego znowu, zabierałem nowo narodzony przekład i pisałem następny romans”. Z wielkimi mękami te utwory zostały nagrane w ukraińskim radiu w wykonaniu słynnej śpiewaczki Łarysy Ostapenko i stały się dorobkiem ukraińskiej kultury muzycznej Ukrainy. Kiedy sądzono Iwana Dziubę, Mykoła Łukasz napisał list do KGB: „Iwan Dziuba ma małe dziecko i młodą żonę. Jeśli koniecznie musicie kogoś sądzić, to sądźcie mnie, bo wyznaję wszystko to, co i Dziuba, i wspieram go…”. Łukasza nie skazano, ale ze Związku Pisarzy wykluczono, a później i z tego świata zgładzono, w czym przekonany jest kompozytor. A dla Borysa Bujewskiego skutkiem tej przyjaźni stał się niepisany zakaz na jego utwory muzyczne. Utwory kompozytora zdejmowano z repertuaru. Piosenki napiętnowanego artysty przestały być wykonywane w salach koncertowych, w radiu. Premierowy spektakl baletu „Ustym Karmeluk” odwołano już po generalnej próbie. Ten utwór jest unikalny i jedyny w praktyce muzycznej takiego gatunku. Jest napisany przez B. Bujewskiego (o czym sam mówi): „Jako Koncert na ukraińską orkiestrę folklorystyczną w trzech częściach. Poświęcony legendarnemu bohaterowi narodowemu XIX wieku Ustywowi Karmelukowi. Pierwszą część zbudowano, jak i cały koncert, na intonacjach ludowych pieśni kozackich. Centrum drugiej części jest „Pieśń-marzenie” o niebie, które jest domeną miłości. Trzecia część eksponowana jest historyczną panoramą Karpat, która obfituje w różnorodne przygody”. Takie utwory, zdaniem ówczesnego sekretarza KC KPU ds. ideologii Małanczuka, były nacjonalistyczne i niosły zagrożenie dla „istniejącego ustroju”. Bujewski wspomina: „…zbiorek do wierszy Mykoły Winhranowskiego z moją muzyką „Łastiwka naszoji chaty”, który ułożyliśmy uproszczonym, naiwnym językiem specjalnie dla naszych najmłodszych ukraińskich dzieci, został faktycznie zniszczony. Ani słychu, ani widu po nim nie zostało. Zamilczano, zadeptano, choć ten zbiorek został wydrukowany przez „Muzyczną Ukrainę” w nakładzie 5000 egzemplarzy, nie jestem pewien, czy w moim domu pozostał choć jeden jego egzemplarz, bo wykradano z tego domu i nuty, i dokumenty, i gotowe do realizacji projekty przyszłych utworów, i listy, i fotografie…”. Takie działania władzy zablokowały pracę twórczą kompozytora. W 1989 roku traci wzrok. W 1992 roku, po udanej operacji okulistycznej w
wiedeńskiej klinice uniwersyteckiej, wraca do Kijowa widzącym. W 1993 roku wyjeżdża za granicę na stałe miejsce zamieszkania ze słowami: „Chcę, aby moje utwory były wykonywane jeszcze za mojego życia…”. Dzięki Romanowi Steciukowi, byłemu redaktorowi naczelnemu programów muzycznych Ukraińskiego Radia, muzyka Borysa Bujewskiego została zachowana i znajduje się w fonotece ukraińskiego radia. Jest to dziewięć symfonii (symfonia nr 10 jeszcze nie była wykonywana), Koncert na skrzypce z orkiestrą, Koncert na altówkę z orkiestrą, Koncert na orkiestrę ukraińskich instrumentów ludowych, dwie suity na orkiestrę symfoniczną, romanse na mezzosopran z orkiestrą symfoniczną do wierszy Paula Verlaine’a. Suita na skrzypce z fortepianem na cztery ręce, z dedykacją dla M. Łukasza (wykonuje Ołeksij Horochow), dziesiątki lirycznych pieśni do wierszy ukraińskich poetów. W dorobku kompozytora znajduje się także oratorium „Wędrówki serca” do wierszy Liny Kostenko i Tamary Kołomijec, balet, który był w repertuarze Teatru w Odessie, „Pieśń błękitnego morza”, romanse do słów W. Szekspira, suity symfoniczne i uwertury, muzyka filmowa (50 filmów różnych gatunków), muzyka do teatru, radia, telewizji. W szczególności jest on autorem muzyki do wielu filmów animowanych, które pokochały dzieci i dorośli. Roman Steciuk, o którym już wspomniano, napisał wspaniałą książkę „Borys Bujewski. Życie w świecie muzyki”, która niestety za życia autora nie ukazała się i „czeka” na swoje wydanie jako wyraz uwagi dla postaci i twórczości kompozytora Bujewskiego. Przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” na czele z Pawłem Mowczanem oraz Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo” na czele z Mychajłem Szytym, z okazji 76. rocznicy urodzin Borysa Bujewskiego oraz 75. rocznicy urodzin Mykoły Winhranowskiego, które zbiegły się w czasie w tym roku, właśnie wyszedł zbiór pieśni dla ukraińskich dzieci „Jaskółka naszego domu” w serii „Biblioteka „Słowa Proświty””. Da Bóg zdrowie i dobrą wolę, to i książka Romana Steciuka „Borys Bujewski. Życie w świecie muzyki” ujrzy światło dzienne i dotrze do ukraińskiego czytelnika. Taki rękopis nie ma prawa „spłonąć”. 7 czerwca 2011 roku minęło 76 lat od urodzin kompozytora Borysa Mykołajowycza Bujewskiego. Twórczość muzyczna tego utalentowanego Człowieka jest bogata i różnorodna, lecz niestety prawie nieznana młodemu ukraińskiemu ogółowi. Choć dorobek kompozytora na niwie ukraińskiej kultury muzycznej jest znaczący.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
