Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №25 за 2011 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 25 (610), 23–29 czerwca 2011. KONSTYTUCJA NASZEJ PAŃSTWOWOŚCI. POLTAWSKA „PETLIURIANA”. 28 czerwca – Dzień Konstytucji, 15. rocznica przyjęcia Ustawy Zasadniczej kraju

Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, poseł Pawło MOWCZAN, jeden z tych, którzy będąc deputowanymi Rady Najwyższej drugiej kadencji przygotowali i uchwalili Konstytucję Ukrainy, odpowiada na pytania naszej gazety. — Pawle Michajłowyczu, jakie jest historyczne znaczenie przyjęcia Konstytucji Ukrainy 28 czerwca 1996 roku? — Na sali posiedzeń parlamentu jest teraz bardzo mało osób, które miały udział w uchwaleniu naszej Konstytucji. My tylko mówimy, że to była noc konstytucyjna, zapominając, że przez znaczny czas trwała praca nad kształtowaniem konstytucyjnego pola Ukrainy. Bez Konstytucji państwo nie istnieje. Czasy bezpaństwowości wymagały jak najszybszego przyjęcia Ustawy Zasadniczej. Łatanie artykułów starej Konstytucji Ukraińskiej SRR, którego dokonywaliśmy wtedy w parlamencie, świadczyło o tym, że bez fundamentalnego naszego prawa podstawowego nie możemy iść dalej. I mówię to nie dlatego, że jestem zaangażowany w ten proces. Nie idealizuję tego dokumentu, ale według ocen europejskich struktur i ekspertów nasza Konstytucja jest bardzo wysokiego poziomu. Dała ona możliwość zrównoważenia wszystkich gałęzi władzy. Utworzono przeciwwagi; oprócz prezydenckiej formy rządów zbudowaliśmy całkowicie autonomiczny reżim dla gałęzi władzy ustawodawczej. Rada Najwyższa była, oczywiście, najbardziej wpływową strukturą, kiedy przyjmowała Konstytucję, kształtując pilne, lecz dotąd nieistniejące ustawy. W ciągu minionych lat niepodległości zbudowaliśmy wszystkie instytucje władzy. Sytuacja polityczna wymagała, przy obecności niewielkiej liczby państwowców, zwłaszcza w parlamencie, zrobienia tego, co wydawało się niemal nierealne, fantastyczne — przyjęcia Konstytucji, która gwarantowała wszystkie swobody obywatelom, określała przynależność narodową, priorytety narodowe. Ukraina została ogłoszona państwem unitarnym; żaden federalizm nie miał jej nadgryzać. Chodzi o zjawisko, które potem przekształciło się w konsekwentne antykonstytucyjne działanie regionów, to znaczy krajów — narzucono nam ten termin: „regiony”, to wrzucona nam ideologema. To działanie faktycznie nadgryzało Konstytucję. Przyjmując Konstytucję, uwolniliśmy się od przyszłych zamachów władzy wykonawczej, prezydenta — a to także faktycznie władza wykonawcza — na nasze legislacyjne pole prawne. Praca nad Ustawą Zasadniczą — punkt po punkcie — została przypisana całej serii deputowanych, którzy odpowiadali za ten czy inny kierunek. Ja byłem w grupie deputowanych razem ze Stepanem Chmarą i Serhijem Hołowatym. Ten ostatni w ogóle odpowiadał za pole konstytucyjne. Ja odpowiadałem, w szczególności, za 10. artykuł Konstytucji. Udział każdego w Radzie Najwyższej w tworzeniu podstawowego dokumentu był absolutnie uzasadniony, a nie wykonaniem czyjegoś polecenia z frakcji. Ale chcę zaznaczyć, że także w tę noc konstytucyjną była ostatnia próba zerwania procesu konstytucyjnego na Ukrainie. Prezydencka gałąź władzy już dążyła do jej absolutyzacji. To logika każdej władzy — mieć maksimum, bez zrozumienia, że za to trzeba odpowiadać. — Tak, władza to przecież wielka odpowiedzialność! — A prezydencka wertykala żądała podporządkowania zarówno Rady Najwyższej, jak i gałęzi sądowniczej. Ona naprawdę wpływała na nie, wkraczała na te pola, chciała zrobić taki model, który był korzystny dla gałęzi wykonawczej, zwłaszcza dla prezydenta z jego hierarchią. Przeciwdziałaliśmy temu, nie pozwoliliśmy tego zrobić. Ale wtedy byli także ci, którzy atakowali nas z lewej strony, a z prawej strony była inspirowana prowokacja, która miała zerwać noc konstytucyjną. Jednak udało nam się wytrzymać i wszystko się udało! Chcę dobrym słowem wspomnieć świętej pamięci Myhajła Syrotę — przypadła mu szczególna rola. Podkreślam: to był dokument długotrwałej pracy. Wszyscy widzieli i zagrożenia, i zalety, i perspektywy. I dlatego pojawił się taki opór wobec przyjęcia Konstytucji, także ze strony prezydenta Kuczmy. Pamiętacie, jak ogłosił referendum, a niektórzy bardzo chcieli rozwiązania Rady Najwyższej. Ale byli ludzie, którzy widzieli wszystkie te podwodne prądy, wśród nich był O. Moroz, trzeba mu oddać należne, oraz cała grupa deputowanych z Ruchu, która przeciwdziałała tym wysiłkom, i nasza frakcja „Państwowość”, do której należałem, bo byliśmy mażoritarnikami. Swoją energią, konsekwencją i wytrwałością... Mychajła Syrotę witają koledzy W sali sesyjnej 15 lat temu przekonywali innych deputowanych z wielką mocą. Formowało się bowiem państwo, na swoim najwyższym szczycie. Było to zakończenie jego formowania, czyli uchwalenie Konstytucji. Rosja i jej agenci wewnątrz kraju rozumieli, że wraz z przyjęciem Konstytucji wszystko dla nich znacznie się komplikuje, a zwłaszcza odbudowa strefy wpływów na terytorium Ukrainy. — Co Pan powie o roli Konstytucji w zachowaniu podstaw naszej państwowości? — Konstytucja stworzyła spójny system odpornościowy, na który się powołujemy. I na przykład decyzja Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności czerwonej flagi jest wynikiem pracy wykonanej wtedy. Dziś wiemy, jak chronić siebie, naród ukraiński, społeczeństwo. Zatem przejęcie stuprocentowej władzy i budowa Ukrainy według modelu rosyjskiego państwa putinowskiego się nie powiedzie. Bo to jest antykonstytucyjne. Tak samo jak to, co dotyczy Umów Charkowskich, jest antykonstytucyjne, ponieważ w Ustawie Zasadniczej w przepisach przejściowych wyraźnie zaznaczano terminy wyprowadzenia wojsk rosyjskich. Tak samo jak to, co dotyczy tak zwanej „ширки”, czyli kiedy dziś Janukowycz zniszczył te równowagi. Chciał państwa sterowanego, nie tak rozchwianej władzy, jak za czasów Juszczenki, kiedy Tymoszenko robi jedno, Jaceniuk i opozycja — drugie, a Juszczenko — trzecie. Janukowycz chciał pełni władzy, i ją ma. Ale pory- 14–15 Zakończenie na str. 2 MUZYKA BORYSA BUJEWSKIEGO ANATOLIJ SZPYTAL O FUTURYSTYCE 7, 10 „SIEWIERSZCZYNA INCOGNITA” 12–13 RODOWÓD

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

KONSTYTUCJA NASZEJ PAŃSTWOWOŚCI 28 czerwca — Dzień Konstytucji, 15. rocznica przyjęcia Ustawy Zasadniczej kraju

Zakończenie. Początek na str. 1. naruszono zasadę równowagi władzy, która została uformowana. Konstytucja nie może zostać przekreślona żadnym referendum. Za jego pomocą można jedynie udoskonalać pewne punkty, ale nie określać głównej treści naszego życia społecznego. I kiedy ktoś z dyletantów mówi, że, powiedzmy, zmienić Konstytucję jest bardzo łatwo, „przyjmowano ją w nocy”, to na to trzeba odpowiedzieć: Konstytucja przygotowywana była miesiącami i latami. Zarówno zgromadzenia konstytucyjne, jak i instytuty, doradcy, konsultanci — wszyscy pracowali w tym wielkim procesie, który zakończył się przyjęciem wspaniałego dokumentu, który uczynił Ukrainę niewrażliwą. — Chciałoby się usłyszeć o, że tak powiem, proświtańskim nurcie w kształtowaniu Konstytucji, o proświtańskich ideach w niej zawartych. Bez wątpienia, przede wszystkim, jest to artykuł 10 o państwowości języka ukraińskiego. Ale także inne postanowienia, idee. — Wszystkie te artykuły są fundamentalne. Najważniejsze momenty: unitarność, symbole państwowe. My, proświcianie, dużo pracowaliśmy nad badaniem, propagowaniem naszych historycznych symboli narodowych w tamtych czasach, kiedy niezwykle agresywnie spotykano każdy znak państwowości na Wschodzie Ukrainy. Wszyscy, którzy byli oponentami ukraińskiej państwowości, naszej Konstytucji, prędzej czy później przyzwyczaili się do naszej symboliki. Już dzisiaj nie ma tego, że ktoś chce zerwać, ktoś nie chce wywiesić flagi państwowej, nie chce siedzieć pod nią, ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ W numerze 22 za 2011 r. „Słowa Proświty” zamieszczono publikację „Hordy Batyja znów szturmują Dziesięcinną”. Zaniepokojenie naszej gazety losem narodowej świętości podzielają znani politycy, przedstawiciele społeczeństwa. Prezydenci Ukrainy Leonid Krawczuk oraz Wiktor Juszczenko zwrócili się z listem otwartym do urzędującego prezydenta Wiktora Janukowycza z prośbą o wzięcie pod swoją osobistą kontrolę sytuacji, która wytworzyła się wokół zabytku archeologii „Dzieciniec starożytnego Kijowa VIII—X w. z fundamentem Cerkwi Dziesięcinnej X w.”. Oto tekst listu, opublikowany przez służbę prasową „Naszej Ukrainy”: „Uważamy za swój obywatelski obowiązek zwrócić się do Pana, Panie Prezydencie, w sprawie niepokojącej sytuacji, która wytworzyła się wokół wybitnego zabytku historii i archeologii, jakim jest fundament światowej sławy Cerkwi Dziesięcinnej X w. w Kijowie. 25 maja 2011 roku około godziny 23.00 przy fundamencie Cerkwi Dziesięcinnej rozpoczęło się nielegalne ustawianie baraków budowlanych. Przy tym przedstawiciele dewelopera odmówili okazania jakichkolwiek dokumentów zezwalających na prowadzenie prac ochronie rezerwatu oraz pracownikom milicji, którzy zostali wezwani na miejsce zdarzeń. Jeśli już duchowe świętości stają się przedmiotem raiderstwa, to powstaje wiele pytań, przede wszystkim do władzy. Czyż możliwe jest takie coś w cywilizowanym kraju? Taka wyniosła pewność siebie nieznanego dewelopera wstrząsnęła nie tylko Kijowem, ale i całą Ukrainą, wywołała szeroki rezonans społeczny w kręgach obywatelskich i naukowych, powstało niemało pytań, i, co najbardziej przykre, — już po raz kolejny uderzyła w autorytet państwa. Próba tak zwanego odtworzenia Cerkwi Dziesięcinnej jest bezpośrednim naruszeniem norm światowego ustawodawstwa o ochronie zabytków: Międzynarodowej karty konserwacji i restauracji zabytków oraz miejsc historycznych (Wenecja, 1964 r.), Karty ochrony i wykorzystania dziedzictwa archeologicznego (Lozanna, 1990 r.), Europejskiej konwencji o ochronie dziedzictwa archeologicznego (Valletta, 1992 r.), Konwencji UNESCO o Pawło Mowczan w sali sesyjnej (drugi od lewej) w noc konstytucyjną chyba że tylko jawni wrogowie, którymi dla mnie jest partia komunistyczna. To antykonstytucyjna, antypaństwowa, antyukraińska siła, która pragnie jednego — odrodzenia ZSRR. Nawet Rosja już nie odradza tych symboli, tam ZSRR nigdy się nie odrodzi, bo u nich kapitał jest potężniejszy, stoi na pozycjach narodowych. Dla nas, prośwician, wiele statutowych, bliskich nam postanowień jest w Konstytucji, przede wszystkim tych, które dotyczą ideologii, bo jesteśmy współuczestnikami ich kształtowania. Prowadziliśmy konferencje, robiliśmy publikacje, wydania książkowe. Pierwszymi w państwie zrealizowaliśmy wydanie W. Panczenki „Herby na Ukrainie”. Całą pracę propagandową dotyczącą idei państwowych, naszej symboliki jako pierwsi wykonywali proświcianie. Dopiero potem pojawiły się partie polityczne, pochodne od „Proświty”. I jeśli teraz mamy mniejszy wpływ na procesy polityczne, to, jak i wcześniej, mamy wielki wpływ na kształtowanie świadomości społecznej. Partie mogą dołączyć do naszych projektów, wziąć nasze opracowania do arsenału, i one biorą. Partie aktywizują się pod procesy wyborcze, a my musimy być aktywni codziennie. — Czy nadal istnieją zagrożenia dla naszej Konstytucji, a co za tym idzie pilna potrzeba jej zachowania? — Nie powinniśmy dać możliwości zniszczenia naszej Konstytucji. Musimy trzymać się pierwotnych zasad. Chyba że, wnieść pewne korekty, bo nie ma nic wiecznego, kiedy mowa, na przykład, o dyskusji dotyczącej systemu wyborczego. Ale kiedy pragną zrobić po prostu parlamentarną Ukrainę, jak to planowała Julia Tymoszenko (ona — premier, a Janukowycz — wybrany w parlamencie prezydent), to był absurd, moskiewski schemat osłabienia naszego państwa. Potrzebna jest władza prezydencka, ale potrzebna jest też bardzo silna Rada Najwyższa, z równoważącymi się koalicją i opozycją. Nie powinna dominować pozycja, byle tylko zdobyć władzę. A utrzymywać na czym? Na populizmie? Więc nasza Konstytucja jest wspaniała, trzeba tylko ją wykonywać. Pierwszymi, którzy od niej odstąpili, to tak zwani demokraci w poprzedniej większości parlamentu — NU-NS i BJuT. Pierwsza zaczęła proces niszczenia Konstytucji Julia Tymoszenko, z jej ideą stworzenia większości — BJuT plus Partia Regionów. Bez „Naszej Ukrainy”, bez innych. To była próba uzurpacji władzy. Trzeba odpowiadać za to, że szli na te zmowy, na realizację putinowskich projektów. To był potężny cios w Ukrainę. Zakończył się on fiaskiem dla liderki BJuT. Ja osobiście, jako przewodniczący „Proświty”, zobowiązany byłem ostrzec ją i ostrzegałem: „Nie róbcie tego, nie niszczcie”. Zatem, chrońmy Konstytucję, przestrzegajmy jej, żyjmy zgodnie z Konstytucją! Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PREZYDENCI KRAWCZUK I JUSZCZENKO WYSTĄPILI W OBRONIE CERKWI DZIESIĘCINNEJ

obrony światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego, podpisanych i ratyfikowanych przez Ukrainę. Ruiny Cerkwi Dziesięcinnej są architektonicznie i historycznie znacznie cenniejsze niż jakikolwiek, nawet najlepszy jej model, który mógłby zostać zbudowany w tym miejscu. Cerkiew Dziesięcinna to bowiem nie tylko kolejna cerkiew z czasów Rusi Kijowskiej. To pierwsza kamienna świątynia chrześcijańska, zbudowana za pieniądze świętego Włodzimierza – Chrzciciela Ukrainy-Rusi. W Cerkwi Dziesięcinnej znajdowało się książęce miejsce pochówku, w którym pochowano Włodzimierza Światosławowicza oraz jego żonę – bizantyjską księżniczkę Annę. Przeniesiono tu z Wyszgorodu prochy księżnej Olgi. Przechowując chrześcijańskie świętości i relikwie, cerkiew sama stała się świętym miejscem kultu, które odgrywało wielką rolę w utrwalaniu wiary chrześcijańskiej. Zdjęcie: Petro Antonenko Pozostałości Cerkwi Dziesięcinnej Tak jak Kijów stał się „matką ruskich miast”, tak Desiatynna cerkiew stała się pierwowzorem i kanonem dla innych świątyń w Rusi Kijowskiej. Ta cerkiew przez całe stulecia wywierała duchowy oraz architektoniczno-monumentalny wpływ na inne świątynie, które wznoszono na całej ziemi ruskiej. Ponieważ nie zachowały się wiarygodne wizerunki ani rysunki pierwotnej świątyni, zbudowanej przez Włodzimierza, każdy projekt, w gruncie rzeczy, nie będzie miał nic wspólnego z zabytkiem historycznym. Jej rekonstrukcja byłaby sprzeczna nie tylko z nowoczesną europejską tradycją ochrony zabytków kultury, lecz także z międzynarodowymi zobowiązaniami, które na siebie przyjęła Ukraina. Ponadto odbudowa Desiatynnej cerkwi zamknie możliwości pełnowartościowej analizy unikalnych materiałów archeologicznych, które historycy mogliby uzyskać przy użyciu nowych narzędzi naukowych. Nawet prawie 400 lat nie wystarczyło na wystarczające zbadanie tego zabytku przez historyków, archeologów i architektów. Przy dzisiejszych technologiach budowlanych każda rekonstrukcja cerkwi, nawet najbardziej ostrożna, zniszczy możliwości jej dalszego badania. Naszym zdaniem ochrona tego wybitnego zabytku Ukrainy powinna odbywać się zgodnie z najnowszymi światowymi osiągnięciami, które pozwolą zobaczyć ukraińską świątynię w pierwotnym wyglądzie — bez nadbudowy z czasów nowożytnych. Ale najbardziej zasadnicze pytanie pojawia się nie w płaszczyźnie historycznej czy architektonicznej. Kategorycznie sprzeciwiamy się temu, aby świątynia czasów Rusi Kijowskiej, praprzodkini wszystkich ukraińskich cerkwi, stała się jabłkiem niezgody międzywyznaniowej i przedmiotem politycznych spekulacji. Dlatego politycznie i kulturalnie rozsądnym krokiem będzie zachowanie zabytku w pierwotnym wyglądzie — do czasu, gdy technologie budowlane pozwolą nie naruszyć go w żaden sposób ani nie naruszyć warstwy kulturowej, która go otacza. W związku z tym zwracamy się do Pana z prośbą o objęcie osobistą kontrolą sytuacji, jaka wytworzyła się wokół zabytku archeologii „Dytynec starożytnego Kijowa VIII–X w. z fundamentem Desiatynnej cerkwi X w.”. Uważamy również za konieczne zlecić władzom miejskim Kijowa zapewnienie należytej muzealizacji fundamentu Desiatynnej cerkwi, a także przeprowadzenie obowiązkowej debaty społecznej i eksperckiej nad ostatecznym projektem jej zachowania. Wierzymy, Panie Prezydencie, że podejmie Pan mądrą decyzję państwową i zastosuje wszystkie dostępne Panu dźwignie wpływu, aby nie dopuścić do barbarzyńskiego zniszczenia tego unikalnego zabytku. Nie wybaczą nam tego ani światowa opinia publiczna, ani, co najważniejsze, nasi potomkowie. Z poważaniem, Leonid Krawczuk, Prezydent Ukrainy (1991–1994) Wiktor Juszczenko, Prezydent Ukrainy (2005–2010)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Represjonowali uczniów

Jewhen Cymbaluk, obwód rówieński Z Rówieńską szkołą-liceum nr 2 wiąże się wymowna historia miłości do Ukrainy: w latach czterdziestych XX wieku działała tu ukraińska nacjonalistyczna organizacja młodzieżowa, która wydawała podziemne czasopismo „Zorja” i rozpowszechniała zakazane ukraińskie książki. Po wykryciu szkolnego podziemia władza radziecka ukarała ponad trzydziestu chłopców i dziewcząt poprawczymi robotami, zesłaniem oraz uwięzieniem na okres od 3 do 10 lat. Ku czci tej organizacji młodzieżowej na fasadzie placówki odsłonięto tablicę pamiątkową. W uroczystości wzięli udział uczestnicy tamtych dalekich wydarzeń. W szczególności Wołodymyr Kulij oraz Natalia Niehrebecka, która napisała książkę o wydarzeniach 1949 roku w Równem. Z ich ust po raz kolejny zabrzmiała ta historia. Kierując się poczuciem narodowej godności, starsi uczniowie szkoły w drugiej połowie lat czterdziestych utworzyli ukraińską organizację młodzieżową. Jednym z jej najaktywniejszych założycieli i przywódców został rodak z Równego Jarosław Klepacz, który studiował w Lwowskim Instytucie Kultury Fizycznej. Na początkach dzia- Autorka książki o działalności organizacji młodzieżowej w rówieńskiej szkole nr 2 w latach 1948–1949, Natalia Negrebecka, [fragment zdania poprzedzającego] połączyła działalność organizacji ze swoich uczestników z wydawaniem czasopisma «Zow krowi». Drukowano je na maszynie, raz w miesiącu, w 15 egzemplarzach. Pismo rozprowadzano w szkołach, sklepach i innych miejscach publicznych. Znamienne, że na ostatniej stronie czasopisma napisano «Przeczytawszy, przekaż innemu», więc przechodziło ono z rąk do rąk i zyskiwało popularność. W podobny sposób, szerząc narodowe przekonania wśród uczniów Rówieńszczyzny, postanowili działać także organizatorzy innego czasopisma. Nazwali je «Zorea». — Oczywiście na takie nastroje nie mogła nie zareagować władza. Rozpoczęto poszukiwanie dowodów udziału w organizacji nacjonalistycznej. Pierwszą rewizję w naszym domu przeprowadzono 22 marca 1948 roku. Do dziś dziwię się, jak enkawudziści wtedy nie znaleźli zaготowki drugiego numeru czasopisma, bo leżała ona na wierzchu na etażerce. W końcu szef miejskiego „emgebe” Omelczenko dał do zrozumienia, że na mnie jednak „znajdą sposób”. Już 11 maja rewizja się powtórzyła. Wtedy trzeba było przesiedzieć trzy dni w areszcie. A już po trzeciej rewizji (22 lipca), po niezaprzeczalnych dowodach mojego udziału w nacjonalistycznej grupie uczniów «Nieskorzeni», odbyła się rozprawa sądowa. W jej wyniku — więzienie i łagry. Wysiedlono też moich rodziców do Tomska. Został amnestionowany po śmierci Stalina — opowiedział były członek redakcji Wołodymyr Kulij. Ogółem w latach 1948–1949 za działalność antyradziecką, niedonoszenie, przechowywanie nacjonalistycznej literatury pociągnięto do odpowiedzialności 36 rówieńskich licealistów. Najsurowsza kara spotkała Stepana Kujbidę, Wiaczesława Nowaka, Borysa Rudakowa i Ludmiłę Negrebecką. Specjalne posiedzenie przy Ministrze Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR skazało ich na 10 lat łagrów. Jarosław Klepacz, Lidia Dziwak, Ołeksandr Omelczuk, Mykoła Negrebecki otrzymali po 8 lat, Heorhij Bezsonow, Wołodymyr Kulij — po 5 lat. I lista ta miała spore ciąg dalszy. W niemal wszystkich sprawach figurował artykuł „rozpowszechnianie antyradzieckiej literatury”. Pod to podpadł m.in. 20-letni Ihor Rafałowski, którego wiersz „Narodzie mój” wyróżniał się na łamach czasopism. Jego, ówczesnego autora powieści „Ciernisty szlak”, oskarżono na podstawie artykułu 54-10 cz. 1 Kodeksu karnego USRR, sprawę rozpatrzono na zamkniętym posiedzeniu Rówieńskiego Sądu Obwodowego, który wydał wyrok: „10 lat pozbawienia wolności w łagrach pracy poprawczej, a wszystkie utwory Rafałowskiego spalić”. Wszystko to — daleka historia. Ale historia nie jest zapomniana.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

SIEDEM MOSTÓW EDUKACJI UKRAINY NA PRZEPRAWIE W PRZYSZŁOŚĆ

Od redakcji. Na łamach „Słowa Proświty” niejednokrotnie pisaliśmy i będziemy pisać o problemach ukraińskiej edukacji. Wreszcie Ministerstwo Edukacji zareagowało i odezwało się: „Szanowni Koledzy! Oczywiście, każda budowa postrzegana jest różnie: z warsztatu architekta, kierownika budowy, placu budowy. Ale jeśli cel jest jeden, jaka różnica w terminologii i leksyce. Coraz bardziej przekonujemy się, że nauczyć i pogodzić nas mogą tylko dzieci, a oceny… oceny wystawi czas i ludzie. Ukraina buduje mosty. Są one różne. Przez Dniepr, żeby pozostawać jednością. Przez drogi, żeby stały się bezpieczne. I mosty w przyszłość. Oczywiście jest ich więcej niż siedem. Ale wszystkie one są dla naszych dzieci. Czas to zrozumieć”. Drukujemy zaproponowany artykuł i mamy nadzieję, że rzeka, nad którą zostaną wzniesione mosty, nie straci głębokości i koryta. Borys ŻEBROWSKI, wiceminister edukacji i nauki, młodzieży i sportu Ukrainy Mowa o reformach. Czy w ogóle są kompatybilne pojęcia „reformy” i „edukacja”? Według słowników „reforma” to „przekształcenie”, „zmiana”, „przebudowa”. Właściwie nada się każde. Wszystkie one nie są tak straszne jak „reformy”. Zwłaszcza te, które każda nowa władza żąda przeprowadzić w ciągu „Stu dni”. Zrozumiałe, że w tak delikatnej i konserwatywnej sferze jak edukacja, bardziej realnie i poprawnie pasowałby termin „zmiany”. Chociaż „reformy”, oczywiście, brzmią solidniej. Brzmi! No, a jeśli całkiem poważnie, to niewiarygodne zmiany w życiu ludzkiej cywilizacji wymagają przede wszystkim od rządów całkiem niestandardowych i uzgodnionych decyzji. Te kraje, które rozpoczęły poszukiwanie takich dróg, znalazły je w sferze edukacji. Klasyczne przykłady to Finlandia, Korea Południowa, Singapur. Do tego szeregu poważnie zamierza wejść także Ukraina, ogłaszając edukację narodowym priorytetem rozwoju kraju. Jeśli obrazowo wyobrazić sobie drogi przekształceń, to jest to jak budowa mostów. Mostów w przyszłość. Zaczęliśmy od siedmiu. PIERWSZY MOST. GŁÓWNE W EDUKACJI DZIECI — NIE EDUKACJA. ZDROWIE JEST WAŻNIEJSZE. Fizyczne, psychologiczne, społeczne. W ciągu 20 lat populacja Ukrainy skurczyła się z 52 mln do 45 mln. Demografowie, medycy, socjologowie mogą to wyjaśnić. Zrozumieć jest trudno. Oba ukraińskie resorty — edukacyjny oraz ochrony zdrowia — zajęły jasne stanowisko: przejść przez wszystkie „bolesne” punkty od narodzin do balu maturalnego i usunąć je. Swoją drogą, ustalono, że zajmować się zdrowiem należy jeszcze przed narodzinami dziecka. Już opracowywane są podstawy „pedagogiki i psychologii prenatalnej”. Wszystkie nowe programy, projekty architektoniczne, tryby zajęć, wyżywienie, dyspanseryzacja itp. będą formowane i uzgadniane tylko pod kątem widzenia — zachować i przywrócić zdrowie dzieci. MOST DRUGI. ZA WYŻSZĄ EDUKACJĘ NALEŻY UZNAĆ PRZEDSZKOLNĄ. Jak mówią Japończycy, po trzecim roku życia jest już za późno. Dodajmy, a po piątym — daremnie. W październiku 2010 roku Światowe Forum UNESCO ds. edukacji przedszkolnej potwierdziło niemal jednogłośnie (a to 137 krajów) — fundament edukacji i podstawa kształtowania osobowości są zakładane w wieku przedszkolnym! W tym kierunku Ukraina w ciągu ostatniego roku poczyniła zdecydowane kroki. Wniesiono zmiany do Ustawy. Edukacja przedszkolna (5–6 lat) stała się obowiązkowa. Dla pięciolatków zatwierdzono program „Pewny start”. Odbył się Pierwszy Ogólnoukraiński zjazd pracowników edukacji przedszkolnej. Stworzono ich profesjonalne Stowarzyszenie. Pojawiły się nowe czasopisma i gazety, audycje radiowe i telewizyjne dla rodziców i dzieci. Jak kiedyś wyraził się Minister, rozpoczęliśmy „Krucjatę” na rzecz powrotu i budowy przedszkoli. Kierownictwo państwa wnosi kwestię na posiedzenia rządu o edukacji przedszkolnej obok najważniejszych problemów ekonomicznych i społecznych. Zatwierdzono państwowy program rozwoju edukacji przedszkolnej do 2017 roku. Rozpatrywanie kwestii o edukacji u Prezydenta Ukrainy zaczyna się od rozpatrzenia problemów najmłodszych (dzieci). Można powiedzieć, że most „Wyższa edukacja przedszkolna” buduje cały kraj. TRZECI. TREŚĆ TO JAKOŚĆ. Standardy edukacji, programy, kurrikulum, komu jakie słowo się podoba. Istota jedna — treść edukacji. Czego uczymy dzieci? Po co właśnie tego? W jakim zakresie i kolejności? Wszystko to są główne pytania zmian w edukacji. Najgłębsze i najtrudniejsze. Standardy nie zmieniały się na Ukrainie już dziesięć lat. W dzisiejszej nauce dziesięć lat liczy się za tysiąc. Rząd Ukrainy po gorących dyskusjach (a to pożyteczne) zatwierdził standardy szkoły podstawowej. Spróbowaliśmy uwzględnić zarówno własne tradycje, jak i zagraniczne sukcesy. Na Ukrainie od 1 września 2012 roku we wszystkich szkołach będą uczyć się języka obcego od pierwszej klasy, a informatyki od drugiej. Odpisywać specjalnie nie ma od kogo, odpowiednika w Europie praktycznie nie istnieje. Już opracowano i rozpoczęto dyskusję nad koncepcją standardów całej szkoły średniej. MOST CZWARTY — „MOST ICT”. Dziś to jedno ze słabych miejsc w ukraińskiej edukacji. Jeśli chodzi o wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), jesteśmy w końcu pierwszej setki krajów świata. A możemy być (jako kraj kosmiczny i ojczyzna europejskiej elektroniki) w pierwszej dziesiątce. W tym celu rząd zatwierdził państwowy program szerokozakresowego wykorzystania ICT w procesie nauczania „Sto procent”, opracowano projekt narodowy „Otwarty świat”. Chętnych do przyłączenia się do tych projektów jest wystarczająco dużo — nauka, biznes, inwestorzy. Patrz, pod koniec budowy „mostu ICT” pojawi się możliwość nawet satelitę edukacyjnego wystrzelić! PIĄTY MOST. NOWEJ SZKOLE — NOWY NAUCZYCIEL. Niestety, to nieuniknione. Przyszedł czas z szybowca przesiadać się na „Rusłana”. Wszystkim wiadomo, że ten most ma najbardziej skomplikowaną konstrukcję. Co piąty nauczyciel na Ukrainie jest w wieku emerytalnym. A 30–40 lat pracy w szkole… Tytuł głównej książki światowej sławy ukraińskiego pedagoga Wasyla Suchomłynskiego „Serce oddaję dzieciom” — to nie piękna fraza, a raczej diagnoza medyczna. Z wielu przyczyn (zwłaszcza demograficznych) realne wynagrodzenie nauczycieli nie wzrasta. Obietnice podniesienia nauczyciela na nieosiągalną wysokość w praktyce bardziej przypominają chęć pozbycia się natrętnych petentów. Młodzież szkoły jako pracy nie wybiera. Jak dawniej, zwłaszcza przed wyborami, dużo obietnic, deklaracji i mało śmiałych i zdecydowanych kroków władz w terenie. Problemów jest dużo i nawet ci kierownicy, którzy szczerze chcą je rozwiązywać, nie zawsze rozumieją, od czego zaczynać. Ale co napawa optymizmem? Zrozumienie złożoności problemów i twardy zamiar gruntownej zmiany sytuacji nauczycielstwa. Z inicjatywy wyższego kierownictwa kraju przygotowywany jest Ogólnoukraiński zjazd pracowników edukacji. Właśnie na nim zostaną rozpatrzone kwestie strategicznego rozwoju edukacji. Wśród najważniejszych dokumentów jest także zaktualizowany państwowy program „Nauczyciel”. MOST SZÓSTY. JAKOŚĆ ZARZĄDZANIA OŚWIATĄ — TEN MOST NIE WYMAGA WIELKICH WYDATKÓW Rozumny kierownik zawsze znajdzie, niechby tymczasowe, ale wyjście z każdej sytuacji. Nieprofesjonalista może zniszczyć wszystko. Nasza bieda polega na tym, że pion władzy, w szczególności w oświacie, stał się miejscem, gdzie rozwieszają flagi partie polityczne. W ciągu ostatnich pięciu-sześciu lat tylko niektórzy kierownicy rejonowych, miejskich, obwodowych zarządów oświaty zdołali nie dostosowywać się do kolorów partii politycznych, a pracować wyłącznie pod państwowym. W ciągu ostatniego roku Ministerstwo znacznie ograniczyło liczbę wszelakich informacji, sprawozdań itp., ale w szkole niewiele się zmienia. Władza lokalna zawsze znajdzie pracę niewłaściwą dla nauczyciela. Zrozumieć ją można, a na kim jeszcze się oprzeć? Szkoła, jak i wcześniej, pozostaje niezawodnym wykonawcą, a nauczyciele wciąż tak samo praworządni. Stworzyć nowe programy, wprowadzić najnowsze technologie, zmienić system przygotowania i przekwalifikowania nauczycieli — te mosty zbudujemy. A oto jakość zarządzania bardziej przypomina na razie przeprawę pontonową, a nie most. Niestety… Co robić? Prowadzimy aktywne poszukiwania rozwiązań legislacyjnych, studiujemy doświadczenia, radzimy się tych, których szanuje nauczycielstwo, z odnoszącymi sukcesy kierownikami. Kontury i rysunki tego mostu już widać. SIÓDMY I OSTATNI. MOST O ZNACZENIU STRATEGICZNYM — EKSPERYMENTALNY Przecież przyszłość — to nie tylko jutro. Analiza tematów rozpraw naukowych, projektów eksperymentalnych, placówek, materiały wystaw innowacji pedagogicznych smuci. Narodowa doktryna strategii rozwoju oświaty wymaga poważnych korekt. Ministerstwo już zajęło się zmianą struktury swoich instytutów naukowo-badawczych. Po raz pierwszy w samym resorcie pojawił się wydział pedagogiki eksperymentalnej. Odbyła się Ogólnoukraińska sztafeta innowacji pedagogicznych „Nowe horyzonty ukraińskiej szkoły”. Cel — zobaczyć u innych to, czego nie ma się u siebie. Wymyśliłeś sam — podziel się z sąsiadem. Bez rozkazów i pouczeń. Główne struny — poczucie zawodowej dumy. Dobrze, że zainteresowanie tym jest jeszcze żywe! Potwierdzeniem tego jest książka „1000+1 pomysł współczesnej ukraińskiej szkoły”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mamy niewielką grupę osób, które szczerze się mylą. Przeważająca część „piątej kolumny” jest jednak w pracy. Jak powiedział mówca, wielokrotnie napomykali mu w szczerych rozmowach, że wy, ukraińscy patrioci, macie rację, ale nam za to płacą. I mówiono to nie tylko w jego rodzinnym Sewastopolu, ale także w samej stolicy, Kijowie. Niestety, niemal wszędzie ukraińskie siły czują się w Ukrainie sierotami. Próbują walczyć o swoją tożsamość, o swoje prawa, o swoje państwo. Ale grupie entuzjastów, nawet legionowi entuzjastów, nie jest w stanie zrobić tego, co może i musi robić państwo. W wielu sytuacjach jego rola jest niezastąpiona. Jeśli zaś nie jest ono zdolne do wypełniania swoich funkcji, społeczeństwo obywatelskie musi wywierać na nie nacisk, a w razie potrzeby natychmiast je zmieniać. O stanie i zagrożeniach ukrainofobii dla państwa i ukraińskiego społeczeństwa argumentowali także inni mówcy, uczestnicy dyskusji: Andrij Portnow, historyk, redaktor czasopisma „Ukraina Moderna”, Jewhen Swerstiuk, pisarz, redaktor gazety „Nasza Wira”, Myrosław Popowycz, doktor nauk filozoficznych i inni. Hryhorij Hrabowycz, profesor Uniwersytetu Harvarda, redaktor naczelny czasopisma „Krytyka”, podkreślił w szczególności: „W demokratycznym obozie Ukrainy nie ma jedności, między siłami politycznymi jest mnóstwo rozbieżności w poglądach. Zorganizowanego przeciwdziałania antyukraińskim siłom nie ma. Ale bardzo często w naszej historii bywało właśnie tak, że słowo było państwem i słowo dawało wiarę. Dlatego książka Iwana Dziuby wnosi nieoceniony wkład w naszą wspólną sprawę”. Podsumowując dyskusję nad „Nagnitanniam moroku” („Narzucaniem mroku”), Iwan Dziuba, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, znany naukowiec i publicysta, był małomówny. Jest świadomy tego, że temat jedności ukraińskiego społeczeństwa oraz przeciwdziałania szowinistycznym, antyukraińskim przejawom wewnątrz i poza granicami Ukrainy jest niewyczerpany. Każdy dzień „podrzuca” coraz to nowe fakty. Tak będzie i w przyszłości. Pozostał jednak jeden aspekt, którego nie poruszył w tej książce. Zobowiązuje się nadrobić ten temat w przyszłości. Umownie można go nazwać „narodową samokrytyką”. Takiej wyważonej samokrytyki nam naprawdę brakuje. Ponieważ ostra, bezlitosna, ale racjonalna, wyważona samokrytyka jest podstawą wszelkiego narodowego uzdrowienia i podstawą jakichkolwiek realnych narodowych nadziei. Choć przychodzi ona z trudem pod każdym względem. W szczególności psychologicznym, a nawet moralno-etycznym. Jest nas tak mało, że każdy człowiek, każdy uczestnik ruchu patriotycznego czy po prostu Ukrainiec jest dla nas drogi. I to jest słuszne. Tak musi być. Ale jednocześnie przypomnijmy słowa Łesi Ukrainki, skierowane w liście do Mychajła Drahomanowa: „Mówią, że pan N jest patriotą, bo mówi po ukraińsku. A jak posłuchać, co on mówi po ukraińsku, to lepiej by mówił po chińsku”. Niestety, mamy takich wielu. Może warto, przeczytawszy po raz kolejny „Narzucanie mroku: od czarnosecińców początku XX wieku do ukrainofobów początku wieku XXI” Iwana Dziuby od deski do deski, zastanowić się nam także nad tym?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

INTELEKTUALNY OPÓR IWANA DZIUBY

Mykoła CYMBALIUK W Sali Kongregacyjnej NaUKMA oprócz studentów, wykładowców i dziennikarzy tamtego wieczoru zebrało się niemało autorytatywnych postaci, niemal cały intelektualny kwiat Kijowa. Nie było, a i być, oczywiście, nie mogło tam wielu spośród deputowanych ludowych oraz jednego z przedstawicieli władzy — Tabacznyka. Tej odrażającej szarej postaci w nowej pracy Iwana Mychajłowycza poświęcono dwa rozdziały z siedmiu zawartych w nazwanej książce. Chociaż, szczerze mówiąc, uczestnicy dyskusji nie tyle zwracali uwagę na “karalucha, który pełza po naszej ziemi”, co na praktykę i rozwój rosyjskiego imperialnego szowinizmu w kontekście szerzenia ukrainofobicznych nastrojów w państwie. Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, który nie mógł być obecny na wydarzeniu, przekazał tekst swojego wystąpienia. “Całkowicie zrozumiałe — pisze on — że Iwan Mychajłowycz jest skazany na porażkę w próbach przekonania świadomego ignoranta, miejscami chama, zwolennika Katarzyny II i głębokiego “znawcy” tego, co on nazywa “ukraińskim faszyzmem” (chodzi o kuczmistowskiego, a teraz janukowyczowskiego ministra Tabacznyka — Aut.). Ludzi tego typu nikt nigdy nie przekona. I nie trzeba. Ich nie należało dopuszczać do władzy, która rzekomo identyfikuje się jako ukraińska”. Rozwijając tezę J. Szapowała, Wołodymyr MORENEĆ, doktor nauk filologicznych, profesor NaUKMA, nie podziela tego punktu widzenia. Zaznaczył on, że wychodząc z różnych strategii istnienia rozumnych idei, na świecie istnieją dialogi sokratejskie. One w szczególności zakładają to, że musisz przekonać swojego rozmówcę. Do pierwszej takiej próby autora “Nagnitannia moroku” (Nasilania mroku) można bezsprzecznie zaliczyć jego słynny “Internacjonalizm czy rusyfikacja?” (1965 r.). Czyż nie jest to pierwsza cegła ukraińskiej identyfikacji, gdzie zastosowano podejście naukowe. W życiu każdego narodu ten problem jest jednym z fundamentalnych, bo rozmyta tożsamość prędzej czy później prowadzi do radykalizmu, do ortodoksji. I myśl intelektualistów w tej dziedzinie waży bardzo wiele. W każdym społeczeństwie zawsze są osobowości, których się słucha. Ale encyklopedycznych zdolności — jednostki. W osobie Iwana Dziuby widzimy właśnie takiego człowieka. Nieprzypadkowo kierował on wydaniem Encyklopedii Współczesnej Ukrainy. Ale w zaprezentowanej książce Jewhen HOŁOWAHA, doktor nauk filozoficznych, zastępca dyrektora Instytutu Socjologii NAN Ukrainy, dostrzegł, że Dziuba jest jeszcze socjologiem. “Zwróćcie uwagę — zauważył on — w wielu artykułach jest bardzo wiele kategorii i problemów, które są wyjątkowo ważne dla współczesnej socjologii. Mówię o tożsamości, o pamięci historycznej, o transformacji społeczeństwa, o procesach demokratycznych. Być może jest to najważniejsze nie tyle dla Ukrainy, co dla światowej wspólnoty. Zwłaszcza jeśli chodzi o tolerancję i ksenofobię różnego rodzaju”. Iwan Dziuba w książce, oczywiście, poświęca główną uwagę ukrainofobii. I te liczne argumenty, którymi operuje, nie mogą pozostawić obojętnym nawet zagorzałych przeciwników ukraińskości, a nawet jej nieświadomych wrogów. Ale pod warunkiem, że polemikę prowadzą ludzie-intelektualiści, którzy znają istotę problemu od początku, od dawna, i kończąc na dniu dzisiejszym. Oczywiście, tabacznyków, z ich śmiesznymi pretensjami do jakiegoś intelektu, nie da się przekonać. Tak samo jak rządu czy prezydenta. Ale polemika takich jak Iwan Dziuba zasiewa głębokie idee, przygotowuje solidny grunt, na którym w przyszłości tabacznyki się nie pojawią. Jurij SZCZERBAK, pisarz, działacz społeczny, dyplomata, wezwał Ukraińców, by nie koncentrowali się na “kwaśnych kapuśniakach” nieudolnego tabacznykowskiego przygotowania. Nie warto wyolbrzymiać znaczenia szarości, która za wszelką cenę próbuje pokazać swoją ważność. To tylko retranslator. Nieodległy, agresywny, chorobliwie ambitny, bezgranicznie niemoralny i cyniczny w środkach, marionetka w cudzych rękach (choć dobrze opłacana). Ale za nim stoją naprawdę dwaj zagorzali, straszni, zdecydowani, zdolni do wszystkiego wrogowie Ukrainy. To Wołodymyr Putin, premier FR, i Kirił Gundajew, patriarcha Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. I każdy na swój sposób chce rozwiązać problem nieuchronnego krachu Rosji. Oni rozumieją, że Ukraina dla nich — ostatni ratunek. To, czego nie udało się zrobić ani rosyjskim carom, ani Leninowi, ani Stalinowi, ani Breżniewowi, oni mają nadzieję zrobić. Za cenę nie będą się oglądać. Chociaż, jak i ich poprzednicy, mają fałszywe iluzje. Za agresywnymi wypadami Moskwy przeciwko jedności ukraińskiego narodu i państwa, próbą podrzucenia trojańskiego konia dwujęzyczności trzeba mieć odwagę widzieć realny obraz. Dlatego dopóki będą pojawiać się takie książki, jak Iwana Dziuby, naród Ukrainy nie będzie ślepy i obojętny. W “Nagnitanni moroku” — mówił Wołodymyr PANCZENKO, doktor nauk filologicznych, profesor NaUKMA — przedstawiono genezę i ciągłość imperialnych idei. I to bardzo ciekawy aspekt tego badania. Przypomnijmy epizod z historii rosyjskiego nacjonalizmu — list Łesi Ukrainki z 1905 roku, który pisała z Petersburga: “Jak mi się nie chce wracać do tego czarnosetnego Kijowa!”. Już w tamtych czasach imperium zamieniło Kijów w gniazdo czarnosectwa. I wszystko, co wykłada w swoich artykułach Iwan Dziuba, rozmyślając nad problemem, operując cytatami z XIX wieku, sprawia wrażenie, że są one wzięte z XXI wieku, z Internetu. Na tyle wielkie jest podobieństwo tego, co dzieje się obecnie na Ukrainie. Nawiasem mówiąc, tutaj przejawia się nie tylko encyklopedyczna wiedza autora, ale i doskonale wyostrzona sztuka cytowania, sztuka aluzji, bardzo przejrzystych, kiedy sam cytat przemawia za siebie tak, że nic już, właściwie, dodawać nie trzeba. Co zaś tyczy się nasłanych “kozaczków”, to dla ludzi rozumnych w działaniach władzy faktów dla bezbłędnych wniosków jest więcej niż wystarczająco. Myślę, że mało u kogo budzi wątpliwości pojawienie się na Współcześni nazywali Serhija Jefremowa, akademika Ukraińskiej AN, znanego naukowca, niedoścignionego ukraińskiego publicystę “sumieniem ukraińskiego narodu”. U podstaw tak wysokiego społecznego uznania były nie tylko cnoty Jefremowa jako człowieka, ale i wysoki intelekt, niezachwiana życiowa i twórcza postawa w obronie ludzkich i narodowych interesów. Te słowa przyszło usłyszeć także w odniesieniu do Iwana Dziuby na prezentacji jego nowej książki “Nagnitannia moroku: wid czornosotenciw poczatku XX stolittia do ukrainofobiw poczatku stolittia XXI” (Nasilanie mroku: od czarnosetników początku XX wieku do ukrainofobów początku wieku XXI). To wydanie ujrzało światło dzienne kilka dni temu w Wydawnictwie “Kijowsko-Mohylańska Akademia”. na stanowisku wspomnianego ministra nieukraińskiej edukacji. Albo bardzo dziwne zachowanie służb specjalnych Ukrainy na czele z Choroszkowskim podczas wydarzeń 9 maja we Lwowie. To oczywista prowokacja. Ale na kogo, na czyje interesy ona pracuje? Jest wiele innych przykładów, które zmuszają do myślenia o eksporcie „kozaczków”, jak i agentów wpływu, którzy pracują tutaj, we współczesnej ukraińskiej polityce, ale obsługują interesy innego państwa. Zatem Turcy wewnętrzni, jak pisał Drahomanow, oni żyją, oni pracują i o tym trzeba mówić, bo to niezwykle ważne. Jest jeszcze jeden czynnik, kiedy mowa o przyczynach tego, dlaczego mamy tak bolesną sytuację. Panczenko zacytował słowa Dziuby, których ten ani razu nie napisał, ale raz powiedział. Słowa, które nie mogły nie zapaść w pamięć: „A narodu to przecież nie ma!”. Zrozumiał tę myśl w ten sposób, że nasz naród jest niedoformowany, wielokrotnie bity, i te słowa należą do kategorii diagnozy. Diagnozy bardzo ciężkiej, ale potrzebnej. Sami sobie powinniśmy mówić prawdę, sami siebie lepiej rozumieć bez obcych wyjaśnień. Bo bez jasnego uświadomienia sobie tego, co się z nami dzieje, nie będziemy w stanie adekwatnie odpowiadać na obecne wyzwania świata. Dlatego książka I. M. Dziuby jest faktem intelektualnego sprzeciwu, intelektualnego oporu. To jest to, co niezwykle ważne dla obecnego ukraińskiego społeczeństwa. Ihor ŁOSIEW, kandydat nauk filozoficznych, profesor NaUKMA słusznie zauważył, że Ukraińcom nie warto żywić złudzeń co do tego, że rosyjski szowinizm na Ukrainie, czarnosetenstwo, można zwyciężyć jedynie intelektualnymi wysiłkami. Chociaż roli publicystyki Iwana Dziuby trudno tutaj nie docenić. Jednak wśród tych ludzi, którzy pracują wśród nas i przeciw

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

POŁTAWA PODAROWAŁA UKRAINIE PETLURĘ

Hanna DENYSKO, zasłużona dziennikarka Ukrainy, m. Połtawa Połtawskie odczyty zyskały szeroki rozgłos na Ukrainie i za granicą, a ich materiały stały się podstawą siedmiu zbiorów naukowych, które rozprowadzano bezpłatnie w bibliotekach i placówkach oświatowych Ukrainy. Zapoczątkowana „Połtawska Petluriana” powstała z inicjatywy przewodniczącego Połtawskiego zjednoczenia obwodowego „Proświty” Mykoły Kulczynskiego oraz świętej pamięci literaturoznawcy Petra Rotacza. Petro Petrowycz nadał nazwę serii, opracował pierwszy numer, zaznaczając we wstępie, że zbiór nie powinien być ukierunkowany na wąską tematykę lokalną, a jedynie podkreślać „lokalne, petlurowskie, że tak powiem, zabarwienie”. Współprzewodniczący komitetu organizacyjnego Odczytów Petlurowskich, historyk-archiwista, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Połtawskiej organizacji miejskiej „Proświty” Taras Pustowit główny cel działalności komitetu organizacyjnego widzi w badaniu przełomowych okresów naszej przeszłości, w szczególności okresu Walk o Wyzwolenie narodu ukraińskiego w latach 1917—1921; w rozpowszechnianiu prawdziwych informacji o przewodniczącym Dyrektoriatu URL, Głównym Atamanie wojsk URL Symonie Petlurze i utrwalaniu jego pamięci w Ojczyźnie, a także utrwalaniu pamięci innych rycerzy, którzy oddali swoje życie w walce o niepodległość Ukrainy; wychowaniu młodego pokolenia w oparciu o ukraińskie wartości państwowotwórcze, kulturowe i duchowe. Taras Pustowit zaznaczył, że tylko dwa ostatnie numery zbiorów naukowych „Petluriany” ukazały się przy wsparciu Głównego zarządu polityki informacyjnej i wewnętrznej Połtawskiej obwodowej administracji państwowej, a większość została wydana w dalekich od sprzyjających warunkach politycznych. Oprócz artykułów w zbiorach naukowych „Petluriany”, w Połtawie opublikowano materiały z kilku konferencji naukowych, które dotyczyły badań okresu URL, w lokalnych czasopismach ukazały się setki artykułów o charakterze naukowo-oświatowym, wydano monografię Wiktora Rewehuka o wydarzeniach Rewolucji Ukraińskiej na Połtawszczyźnie, serię podręczników do historii Połtawszczyzny dla średnich placówek oświatowych obwodu, dziennik połtawskiego lekarza O. O. Neswickiego „Połtawa w dniach rewolucji i w okresie zamętu. 1917—1922”, nakręcono kilka filmów na podstawie materiałów połtawskich, okresowo organizowano wystawy dokumentalne i, wreszcie, z inicjatywy „Proświty” i na jej koszt ustanowiono tablicę pamiątkową S. Petlury na budynku Połtawskiej Państwowej Akademii Rolniczej. W tym roku w Połtawie odbyły się dziewiąte „Petlurowskie odczyty naukowe”. Biskup Połtawski i Krzemieńczucki UCP KP Fedir pobłogosławił odczyty i wezwał do modlitwy za duszę świętej pamięci Symona Wasylijowycza Petlury. — Ta wybitna osobistość, która w historii Ukrainy stoi obok postaci hetmana Iwana Mazepy, tak samo była szkalowana, oczerniana przez wrogów Ukrainy i Bożej prawdy. Ale ta postać, jak i prawda, zmartwychwstała i w naszych sercach Symon Petlura jest świetlaną postacią, bo takim właśnie był — bojownikiem o wolność swojego narodu, człowiekiem, który bezgranicznie kochał swój naród — powiedział władyka. Ukraińcy od wieków nadepną na te same grabie. A gdybyśmy wszyscy przyswoili lekcje, doświadczenie, testamenty polityczne Symona Petlury, tego by nie było. Dzisiaj okoliczności nie wymagają od nas walki z bronią w ręku, naszą bronią jest nauka, Słowo, oświata. Naszą bronią jest kazanie. A także — własny wyczyn. Ofiarnie służyć swojemu narodowi — to obowiązek każdego Ukraińca, każdego chrześcijanina. Przewodniczący Połtawskiego zjednoczenia obwodowego „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Mykoła Kulczynski powiedział: — Mnie zawsze porażała i inspirowała ogromna wiara Symona Petlury w to, że Ukraińskie niepodległe państwo powstanie, umocni się i będzie rzeczywiście państwem narodu ukraińskiego — i to w tej ruinie, w tym piekle wojny na cztery fronty, a na piątym froncie jeszcze tyfus, który kosił ukraińskich żołnierzy, a tymczasem Ententa blokowała, nie wpuszczała na Ukrainę już zakupionych leków. Niestety, dzisiaj Państwo Ukraińskie jeszcze nie jest w takim stanie, w jakim chcieliby je widzieć zarówno tacy bojownicy jak Symon Petlura, jak i zwykli uczciwi obywatele. Czy jest w nim sprawiedliwość? Czy w ogóle nasze społeczeństwo jest wysokokulturowe, wysokoduchowe? Nie. Wielu ze starszego pokolenia wciąż żyje w niewoli sowieckich stereotypów. Młodzież w znacznej mierze jest odcięta od politycznej i kulturowej tradycji ukraińskiej. Ale to zerwanie jest pokonywane — wbrew nowym szwarcbardom, szwonderom i szarikowym. I dla przyszłych bojowników o ukraińską państwowość, wypełnioną ukraińską treścią, polityczne i publicystyczne dziedzictwo Symona Petlury, jego testamenty będą miały takie samo ogromne znaczenie, jak i dla nas. Dzisiaj ukrainofobowie, rosyjscy rasiści, którzy znaleźli się na wysokich stanowiskach, opowiadają, że Ukraina niesie zagrożenie swoim nacjonalizmem europejskiej demokracji. Straszą Europę, pracują na rzecz rozłamu, urządzają specjalne prowokacje, aby ten rozłam zademonstrować światu. Znowu wyciągnęli ze swoich ubecko-esbeckich kufrów antymazepowskie i antipelurowskie oszczerstwa. Dlatego bardzo ważne jest, aby prawdziwa dusza naszego wybitnego rodaka otworzyła się przed jak największą liczbą naszych rodaków, aby zrozumieli prawdziwą istotę Symona Petlury, oczyszczoną z nawarstwień nieprawdy, kłamliwego, bezczelnego łgarstwa, aby zrozumieli wielkość Walk o Wyzwolenie pod jego dowództwem. Nasz sławny rodak po linii ojca — z rodu kozackiego, a po matce — duchownego. W takich rodzinach rodzili się rycerze, wybitni Ukraińcy, a nie małorosjanie, chochoły. Niech więc dzisiaj Petlura powraca do naszych serc i naszych dusz! Tylko przyswoiwszy dorobek i lekcje poprzednich etapów Walki o Wyzwolenie, stawszy się samodzielnymi ludźmi, osobowościami, a nie zrujnowanymi, wiecznie spuszczonymi w swojej winie, możemy uczynić nasze państwo silnym, przykładem dla całego świata — podkreślił Mykoła Kulczynski. — Wszystkich Ukraińców boli, jakim będzie nasze państwo, którego 20-letni jubileusz będziemy wkrótce obchodzić, kontynuował profesor Władysław Werstiuk, kierownik działu Instytutu Historii NAN Ukrainy. — Czy państwem oligarchów, które jest sztywno podporządkowane północnemu sąsiadowi, który za pomocą ropy, gazu, innych czynników będzie nim kierował — czy rzeczywiście niepodległym — i duchowo, i politycznie, i prawnie? Wybór Mazepy i Petlury był właśnie w tym kierunku — przekształcenia Ukrainy w samodzielne państwo. Dlatego odbywa się taka walka z tymi, z jednej strony, już historycznymi widmami, a z drugiej strony — filarami, na których opiera się współczesna idea ukraińska, których dziedzictwo do tej pory nie traci wartości, a wręcz przeciwnie, tylko się aktualizuje. W środowisku historyków (jeśli nie są to zapisani historycy z partii komunistycznej) nie ma już niezrozumienia ważności postaci Symona Petlury. A oto środowisko polityczne robi wiele szkodliwego. To idzie zarówno od deputowanych, jak i od mediów. Oni reanimują mity i stereotypy sowieckiej propagandy. Jeden z takich stereotypów — rzekomo Petlura nie przeprowadził żadnej reformy. Oto już 20 lat istnieje niepodległe Państwo Ukraińskie, a my wciąż tylko mówimy o jakichś reformach, nijak nie możemy ich zacząć. A Petlura miał kilka miesięcy, od siły dwa lata, trwała wojna na cztery fronty, a wy od niego wymagacie reform i oskarżacie, że nie zbudował na ukraińskiej ziemi raju! Trzeba było wygrać nie jedną bitwę, a wtedy dopiero zaczynać reformy. Ale wbrew tej machinie propagandowej, która gromadziła góry kłamstw, w narodzie utrwaliło się pojęcie petlurowiec jako bojownik o niepodległą Ukrainę. Sowiecka propaganda nazywała to „burżuazyjnym nacjonalizmem”. Symon Petlura, który całe życie klepał biedę i zmarł w nędzy, — na „burżuazyjnego nacjonalistę” nijak nie pasował. Był socjalistą ze względu na swoją przynależność partyjną, ale jednocześnie — emanacją tego narodu. Urodził się w kozackiej rodzinie, na przedmieściach Połtawy, tutaj dorastał, tutaj uformował się jako Ukrainiec, bo Połtawa była w tamtym czasie wzorcem ukraińskości. Nieprzypadkowo Połtawa podarowała Ukrainie Petlurę. Społeczeństwo, dając bojownikom o wolność Ukrainy miano petlurowcy, powiedziało swoje słowo. Długo wiązało swoje nadzieje z Petlurą. Przewodniczący Dyrektoriatu zmuszony był wyjechać za granicę i kontynuować walkę na emigracji, a w społeczeństwie żyły nadzieje na to, że ojciec Petlura powróci. Niedawno wydano dwa tomy dokumentów pod tytułem „Sowieckie społeczeństwo oczami WCzK-OGPU”. To zestawienia, które napływały ze wszystkich krańców Związku Radzieckiego, w szczególności z Ukrainy. Tam imię Petlury wspomina się dziesiątki razy, chłopi w latach 1923—1926 tylko o tym mówią, że lada chwila powróci ojciec Petlura. Tymczasem Petlura musiał już przenieść się do Paryża i podstaw do nadziei na nową wyprawę wyzwoleńczą nie było, ale w świadomości ludności żyło, że petlurowcy — to swoi, to obrońcy. Ani na Hruszewskiego, ani na Wynnyczenkę nadziei nie było, bo oni już próbowali nawiązać kontakt z władzą sowiecką, iść na współpracę z nią, a Petlura był uosobieniem walki o niepodległość Ukrainy. W 1925 roku zaczyna się nowy etap antypetlurowskiej sowieckiej propagandy. W W Moskwie rodzi się pomysł stworzenia filmu – „PKP” – „Piłsudski kupił Petlurę”. Do napisania scenariusza angażują jednego z czołowych czekistów, agitkę kręcą w Odeskiej Wytwórni Filmowej. Nadchodzi fala antyukraińskiej kampanii propagandowej. W tym czasie, w maju 1926 roku, w Polsce do władzy powraca Piłsudski. I dwa tygodnie po tym w Paryżu Żyd Schwarzbard zabija Symona Petlurę. W 1926 roku film „PKP” wchodzi na ekrany. Przez kilka lat jest wyświetlany. Jednak w 1928 roku, kiedy ukrainizacja zaczyna być wygaszana, cenzura zakazuje filmu „PKP”! Dlatego, że pokazuje on zbyt wiele Petlury. I choć to karykatura, to jednak Petlury jest zbyt wiele! Od tego czasu film trafił na półki, wycofano go z Ukrainy, nie było ani jednej kopii. Teraz film powrócił na Ukrainę, może zainteresować historyków. Władysław Werstiuk przypomniał, że wraz z początkiem demokratyzacji w 1989 r., kiedy Ludowy Ruch Ukrainy zaczął mówić o możliwej niepodległości Ukrainy, imię Petlury od razu wypłynęło – obok imienia Mazepy. Zatem żyło ono w świadomości Ukraińców. Ale dopiero w 2007 roku prezydent Juszczenko, wydając dekret o obchodach 90. rocznicy Rewolucji Ukraińskiej, zainicjował kampanię ideologiczną na rzecz rehabilitacji imienia Symona Petlury. W proces ten aktywnie włączyła się społeczność, inicjuje się pomysł budowy pomnika Petlury także w Połtawie, w Kijowie. W 2010 roku udało się w Kijowie przemianować ulicę Kominternu na ulicę Symona Petlury. Było to poważne osiągnięcie. Z pomnikiem w Kijowie długo się określano, wyszukiwano miejsce. Rzekomo zdecydowano zbudować go obok dawnego budynku Centralnej Rady: po lewej stronie pomnik Hruszewskiego, a po prawej – Petlury. Powieszono na budynku tabliczkę: tutaj zostanie wzniesiony pomnik Petlury. I oto już czwarty rok sprawa nie posuwa się do przodu… Tak samo w Połtawie. Wszystko to – polityczne gry, skierowane na to, abyśmy nie uświadamiali sobie, że jesteśmy Ukraińcami. Ołena Mychajłowa, niezależna historyk z Paryża, o procesie sądowym nad zabójcą Schwarzbardem powiedziała: – To był nie proces sądowy, a show. Obrońcom zabójcy udało się narzucić taką taktykę, że sądzono nie Schwarzbarda, a Petlurę, który rzekomo był żydowskim pogromcą. Sądowi przysięgłych przedstawiono materiały, dobrane przez radziecki wywiad, że na Ukrainie były pogromy. Na zeznania o tym, że Petlura nie tylko nie był pogromcą, ale na wszelkie sposoby potępiał pogromy i walczył z nimi radykalnymi metodami (za żydowski pogrom w Armii Ukraińskiej rozstrzeliwano), – sąd przysięgłych pozostał głuchy. Dlatego obecnie zadaniem państwa ukraińskiego jest rozpoczęcie nowego procesu, zebranie dowodów, zwrócenie się do Moskwy, aby otworzyć archiwa, które dotyczą tej sprawy, – i doprowadzenie do zdjęcia niesprawiedliwych oskarżeń z imienia Petlury. Przewodniczący Ukraińskiej Autonomii Narodowo-Kulturalnej Petersburga Mychajło Wołyk przypomniał o petersburskim okresie życia i działalności Symona Petlury. Podkreślił on również, że znaczące postacie ukraińskiej historii do tej pory nie są należycie uczczone z powodu tego, że my, Ukraińcy, nie znajdujemy zgody między sobą. Dla części z nas do tej pory Petlura, Mazepa, Bandera – to wrogowie. Dlatego bardzo ważne jest, aby każdy świadomy Ukrainiec uważał za swój obowiązek odkrywanie prawdy o naszych bohaterach innym. Trzeba także być bardziej wytrwałym w wykorzenianiu totalitarnej symboliki, wszystkich tych nazw ulic Lenina, Róży Luksemburg, Mienżyńskiego. Wtedy też powstaną w Połtawie pomniki Mazepy i Petlury, pojawią się ulice nazwane ich imionami. I tak właśnie będzie! – jest przekonany Ukrainiec z Petersburga. Począwszy od 1990 roku, corocznie pod koniec maja narodowo świadoma inteligencja Połtawy czci pamięć naszego rodaka, państwowego, politycznego i wojskowego działacza, publicysty Symona Petlury. W ciągu ostatnich 20 lat na Połtawszczyźnie z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki przeprowadzono wiele wydarzeń, z których najważniejszymi stały się cykliczne konferencje naukowe „Ogólnoukraińskie Czytania Naukowe im. Petlury”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ABY JAK NAJWIĘCEJ ZOBACZYĆ W DRODZE O książce „Ostatni strzał Eerika” (Wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, 2011 r.) oraz jej autorze Romanie Kolisnyku z Toronto

Zakończenie. Początek w nr 24 z 2011 r. A on, wyrywając godziny wolne od redagowania czasopisma „Wisti kombatanta”, pisze nowe satyryczne komentarze na tematy dnia. Może jest ich mniej, niż czytelnicy by chcieli. Czasami mu to wypominają. A on odpowiada: „Nic nie mogę poradzić — zbyt leniwa jest moja muza. Boję się ją poganiać, bo jeszcze nagle całkiem mnie porzuci…”. Jak wiadomo, na wszystko na świecie jest usprawiedliwienie i wyjaśnienie. Zwłaszcza u humorystów i satyryków. Niespieszny, nieprzejmujący się drobnostkami, zawsze ciekawy wszystkiego, z czym zetknął się w życiu, nie przepuści okazji, by wszystko dokładnie zbadać, wyjaśnić wszystkie niuanse — taki właśnie jest Roman Kolisnyk w swojej pracy literackiej i dziennikarskiej. Aż trochę niezwykle widzieć go takiego na tle wszechwiedzących mędrców, którzy nie zadają sobie trudu, by zrozumieć, co i do czego dojrzewa i dzieje się w rzeczywistości, a nadąsawszy się jak młode koguty, sypią na prawo i lewo swoimi wyrokami, wcale nie przejmując się tym, by choć o krok zbliżyć się do prawdy. Dla nich najważniejsze nie jest to, co i jak jest, a to, co oni na ten czy inny temat wygłosili. Jak to mówią, zapiał, a tam choćby i nie świtało… Kolisnyk w tym rozumieniu jest doprawdy niczym biały kruk. Niczym ten pejzażysta, który postanowił stworzyć maksymalnie dokładne odbicie tego, co zobaczył, uważnie wpatruje się w rzeczywistość, tak i on raz po raz sprawdza to, co pisze, pod kątem wiarygodności i logiki. Sto razy zwątpi, sto razy dopyta, a potem bardzo ostrożnie, bojąc się czegoś nie uwzględnić, w czymś się pomylić, wyciąga wnioski. To właśnie jest wymownym świadectwem jego po prostu wyjątkowej i zawodowej, i ludzkiej rzetelności, co zdarza się tak samo rzadko, jak i talent. On nie tylko jest szczery, prawdomówny i dokładny w charakterystycznych szczegółach, on jest doprawdy odpowiedzialny. A już humorystyczne i satyryczne zabarwienie to mentalna, a stąd i stylowa osobliwość narratora. Drwiny i prześmiewki smakują jak ostre przyprawy w potrawie. Opowieść Kolisnyka nieoczekiwanymi odcieniami groteskowo uwydatnia ludzi i szczegóły społeczne wokół nich. Bez rejestrów śmiechu dzieła Kolisnyka po prostu trudno sobie wyobrazić. (Jednak w „Ostatnim strzale” z jego burzliwo-dramatycznym kolorytem jest zbyt wiele goryczy i smutku na duszy narratora, i tylko gdzieniegdzie przeziera u niego smutna ironia). Jeśli regularnie czytają Państwo ukraińską prasę Kanady i USA, to z pewnością zwrócili uwagę na to, że oprócz Romana Kolisnyka często drukują się tam satyrycy Ro-Ko, Iwan Kooperatywnyj, Walter Kep, Denys Deputat. Właściwie drukują się oni częściej niż Kolisnyk. Zatem zapewne pracują aktywniej, bardziej ofiarnie. Wychodzi na to, że w porównaniu z nimi Roman Kolisnyk jest autorem nieco leniwym. (Jakie wyraziste porównanie, by porozmawiać na temat: „Satyra wymaga nie tylko talentu, ale i nerwów oraz całego wolnego i niewolnego czasu człowieka, inaczej nie ma co liczyć na osiągnięcie w niej czegokolwiek”. Ale powstrzymajmy się od rozważań na taki temat z powodu jednej istotnej okoliczności). Uważny czytelnik nie mógł nie zauważyć, że Ro-Ko, Iwan Kooperatywnyj, Walter Kep, Denys Deputat nie tylko pisali na tematy, które lubi Roman Kolisnyk, ale i uciekali się do jego „firmowych” zabiegów literackich. Można to zakwalifikować tak: Kolisnyk jest bezsprzecznym liderem i autorytetem „wesołego cechu”, a oni są jego sumiennymi naśladowcami. Historycy piśmiennictwa w takim przypadku twierdzą: to znak szkoły literackiej, w której „nauczycielem” jest Roman Kolisnyk, a uczniów ma zdolnych, którzy we wszystkim oglądają się na maestro. Zrozumiały i przekonujący wątek literaturoznawczy. W sam raz dla zwolenników wszelkich możliwych schematów i aksjomatów, które upraszczają wszystkie zawiłości tego, co nazywa się bardzo tajemniczo — twórczością literacką. Ale za wszystkimi tymi imionami nie stoją naśladowcy Romana Kolisnyka. Nawet nie wiadomo — lepiej nazwać ich jego literackimi braćmi czy literackimi dziećmi? A może jakoś inaczej?.. Za towarzystwem tych wesołych imion stoi jedna jedyna osoba. To dobrze znany i dobrze nam znany Roman Kolisnyk. I nikt więcej. Autorzy, których imiona wymieniono wyżej, to fikcja, literacka mistyfikacja Kolisnyka. Bez niej on nie może. Według jakich kryteriów Kolisnyk rozdziela utwory, darując ich autorstwo swoim współautorom, wie tylko on sam. A czytelnicy niczego nie podejrzewają i wierzą w istnienie tych wymyślonych autorów. To chyba najwyższy komplement dla Romana Kolisnyka. Nawet najbardziej lojalni wobec niego krytycy raczej nie zdobędą się na taki. To uznanie. Co więcej — wielokrotne. Dopiął swego, by czytelnicy uznali nie tylko bezpośrednio Romana Kolisnyka, ale i wszystkich tych, których „urodził”. Kiedyś pewien francuski pisarz, laureat prestiżowej Nagrody Goncourtów, nagle zaczął pisać pod ściśle tajnym pseudonimem i jeszcze raz został laureatem tejże nagrody — przypadek absolutnie unikalny, współbrzmiący chyba tylko z tą sytuacją. Można przeprowadzić obrazową analogię: Roman Kolisnyk nie jest samotnym indywidualistą, jak to zazwyczaj bywa z człowiekiem przy biurku, a satyrykiem-orkiestrą. Liczba jego literackich masek, a także bogaty arsenał gatunkowy sprowadza takie stwierdzenie do rangi zwykłego aksjomatu. Pewnego razu w Kijowie wywiad z nim przeprowadzał korespondent „Literaturnej Ukrainy”. Byłem przy tej rozmowie i również otrzymałem autokomentarz z pierwszej ręki. Kolisnyka zapytano, jak doszedł do takiego życia, że został pisarzem. Wysoki, siwowłosy, niezmiennie ironiczny Kolisnyk odpowiedział: „Samo do mnie przyszło. Nie planowałem tego. Jak kończyłem szkołę średnią, myślałem, żeby zostać inżynierem. Bardzo lubiłem matematykę i całkiem dobrze się w niej orientowałem. Ale już wtedy lubiłem czytać utwory humorystyczne, a nawet sam próbowałem pisać. Ale nie odważałem się z nimi występować. Więc pisałem dla swojego kolegi, a on występował…”. Pan Kolisnyk z filozoficzną ironią opowiada, jak rzucało go po świecie życie, jak czasami próbował pisać poważne rzeczy, ale w tych pismach nieodmiennie przebijały się ostre ząbki satyry. Nawet wtedy, gdy tematem stawały się przygody serca, przeszytego strzałą amora. Nijak nie mógł zostać Roman Kolisnyk liryczny czy patetyczny, nigdzie nie mógł uciec od satyrycznej orkiestracji. Takim pozostał i dziś, stając się jednym z najciekawszych ukraińskich satyryków i humorystów. Kiedy pisarz jest „taki sobie” i żyje poza Ukrainą, gdzie pozostało ich dziesięciu-piętnastu, to my, pragnąc jakoś go pochwalić, twierdzimy, że jest najlepszym z naszych literatów na Zachodzie: komplement złożony i przeciwko sumieniu nie powiedziano. Tutaj mamy szczęśliwy przypadek, kiedy Romana Kolisnyka nie trzeba mierzyć tylko diasporowymi ramami. Jego słowo należy do literatury ukraińskiej. I jest wyraźnie w niej widoczne, bo ma doprawdy rzadkie indywidualne zabarwienie. Jego satyra, jak i wcześniej, jest szorstka, bez nostalgicznej płaczliwości i sentymentalnego rozlewania się (a tego jest tak dużo w pismach emigrantów politycznych). To satyra autora, u którego talent literacki połączył się z życiową mądrością, który chętnie wypowiada się przypowieściami i analogiami. A diasporowa egzotyka (leksykalna) to ten nieodzowny komponent, który nadaje utworom szczególnie nieoczekiwanego kolorytu. Nie tylko w te strony, po których wędrował. Nie tylko tamtejsze krajobrazy, twarze i imiona ludzi, które zachował dla nas ten pamiętliwy (oto już cenna ludzka cecha!) człowiek, który zdaje się po prostu boi się zapomnieć kogoś z wartych naszej uwagi ludzi i śpieszy się, by powiedzieć o tym dobrym, co wyróżnia spośród innych tego czy innego Ukraińca, którego udało mu się poznać na swojej życiowej drodze. Wszystkie jego utwory to ważny materiał do historii ukraińskiej powojennej emigracji. Moim zdaniem nie pominie ich ani historyk, ani socjolog, ani po prostu czytelnik, który interesuje się tym, jak układał się po piekle totalitaryzmu i wojny los ludzi, którzy wybrali wolność i nieznane. W książkach Romana Kolisnyka są odpowiedzi na niemało konkretnych pytań o to, co jest potrzebne człowiekowi do odczucia w sobie przestrzeni wolności. Nie mniej ważnymi wydają się dokumentalne utwory Romana Kolisnyka o Ukrainie pierwszych lat państwowej niepodległości. Przeplotły się w nich różne — nierzadko i polarne — nastroje; często w tych szkicach i reportażach sąsiadują liryczne i komiczne szczegóły. Spojrzenie narratora na nas to spojrzenie ukraińskiej emigracji politycznej, która marzyła o ukraińskiej niepodległości i wreszcie doczekała się jej. A jednocześnie to i czysto indywidualne spojrzenie samego Romana Kolisnyka, który widzi i to, co może tylko on zobaczyć… Są różne opowieści podróżnicze, jakie są różne typy psychologiczne podróżników. Jeden może opowiadać wszystko o sobie i o sobie (bywają przecież tacy osobnicy, dotknięci chorobą pępocentryzmu). Własna osoba czasami może im zasłonić cały biały świat. I są ich antypody, którym o wiele ciekawiej opowiadać o innych. I do takich należy Roman Kolisnyk, który obdarzony jest jeszcze jednym rzadkim ludzkim darem: potrafi szczerze zachwycać się innymi, chętnie uznaje ich cnoty i zasługi, a o sobie — w przeciwieństwie do egocentryków — może albo w ogóle nie wspomnieć, albo wspomnieć już w ostatniej kolejności. Jednym słowem, te opowieści o swoich podróżach autor pisał nie po to, by wymurować wysoki postument dla pomnika sobie, a po to, by opowiedzieć o pięknych przygodach swojego serca przy spotkaniach z dobrymi ludźmi. To już my od siebie, przeczytawszy te utwory, możemy dodać: dobre lgnie do dobrego. I to już ta naturalna prawidłowość, której nie sposób zaprzeczyć. Pomysł takiej książki dojrzewał dawno. Agitowałem pisarza, by przejrzał wszystko opublikowane w różnych czasopismach na przestrzeni dziesięcioleci (a jest tego doprawdy dużo; wydaje mi się, że o niektórych szkicach autor sam już zapomniał) i wydał to na Ukrainie. Żeby tutejszy czytelnik zobaczył go i w takiej literackiej roli, ponieważ właśnie jako podróżnik i pamiętnikarz Roman Kolisnyk tutaj doprawdy nie jest znany. A on w tych utworach, jak od razu przekona się z tej książki czytelnik, jest ciekawym, dowcipnym narratorem. Ten bystrooki młody reporter, wczorajszy wojskowy, miał cenny dar (którego nie stracił z latami) wszystko widzieć, wszystko zapamiętywać. I nie tylko rozumem, ale i sercem. Bo pamięć ma nie tylko na chronologię i geografię wydarzeń, ale i na twarze, na intonacje słów, na swoje i cudze nastroje. Wreszcie i na wszystkie te momenty, gdzie zdaje się, że nie ma, rzec by można, bezpośredniej informacji o ludziach czy miejscach, w których działo się coś ważnego dla historii. To jest to, co nierzadko zostaje „poza kadrem”, odzywając się w duszy naocznego świadka chyba tylko echem uczuć, czyli emocjonalną orkiestracją, która uwarunkowana jest osobliwością atmosfery niezapomnianego czy też przyzapomnianego. Dusza, czasami gubiąc cenną faktograficzną różnorodność, niemało zapominając, przeprowadza swoją przewartościowanie wartości, coś wyodrębnia z potoku przeszłości, wznosi go nad grzbietem wydarzeń, często bywa, że po swojemu wykrzywia obraz przeszłości, oddalając się od literalnej dokładności, ale w tej recepcji także jest swój sens. Nie przypadkiem przecież mówi się, że między dokładnością dokumentu a pamięcią serca bywa wielka różnica, a istota i prawda leżą gdzieś pośrodku między nimi. Tej cennej dla literata zdolności nie stracił Roman Kolisnyk i w swoim poważnym wieku. Zatem ruszajmy z nim w drogę i pamiętajmy mądrą sentencję filozofa: sedno nie w tym, by jak najszybciej zakończyć podróż, a w tym, by jak najwięcej zobaczyć w drodze. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

POWIEŚĆ O PRZYSZŁOŚCI, KTÓRA NIE POWINNA NASTĄPIĆ?

Anatolij SZPITAL, Instytut Literatury imienia T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy „Czy nie za dużo na świecie futurologii?” – pomyślałem kiedyś wiosną na Petriwce, gdy wzrok zatrzymał się na powieści F. Mirallesa „2013. Koniec czasów”. Dziwne, ten hiszpański autor nie zauważył proroctw Majów, które przypadają na grudzień 2012 roku. W końcu i my moglibyśmy nie zauważyć patologicznie agresywnych utopijnych pism przedstawicieli „starszobratniego narodu”, naszego strategicznego partnera na świecie, ale mimo wszystko warto się przy nich zatrzymać. Przecież to jak jakaś zaraza się zaczęła – w Federacji Rosyjskiej wychodzą książki, w których z jakimś sadystycznym zachwytem wysławia się wojny rosyjsko-ukraińskie, błyskotliwe zwycięstwa kremlowskich strategów. W serii „Wojna na progu” (!!! – A.Sz.) wyszła powieść G. Sawickiego „Pole bitwy – Ukraina. Złamany trójząb” (M., 2009), gdzie autor za powód wojny domowej podaje początek niszczenia ludności rosyjskojęzycznej. W takim samym stylu, z nieukrywaną nienawiścią do nieposłusznych „chochołów”, napisana jest też powieść F. Bieriezina „Wojna 2010. Front ukraiński” (M., 2009). Na niebie Ukrainy – natowska awiacja, a Rosja przychodzi z pomocą Krymowi. „Trzecia wojna światowa na progu! Światowy pożar zacznie się na Ukrainie” – z radością donosi autor. Głównym frontem przyszłej wojny stanie się Front Ukraiński – brzmi w kilku książkach tego samego typu. To nas nie dziwi – podczas wszystkich wojen światowych Ukraina była polem bitwy i ofiarą innych państw. Dziwi co innego. Pod te pisma przez „strategicznego partnera” na świecie podkładana jest wyraźna baza ideologiczna. W książce O. Siewiera „Wojny rosyjsko-ukraińskie” (M., 2009), która wyszła w serii „Wrogowie Rosji” (i taka jest! – A.Sz.), po prostu w sposób zombujący mówi się o niszczycielach słowiańskiego braterstwa, głównych wrogach prawdziwej Ukrainy i Rosji – od zdrajcy Mazepy po petlurowców i banderowców, ukraińskich nacjonalistów XIX wieku, którzy przeredagowali na brudno historię bratnich narodów, aż po „pomarańczowych” faszystów. To słowa z chełpliwej autorskiej adnotacji. A oto M. Kałasznikow i S. Buntowski w „badaniu” „Niepodległa Ukraina. Krach projektu” (M., 2009) walczą z „ukraińską mitologią”, gdzie twierdzi się, że Ukraińcy to nie Rosjanie, a szczególny naród, z własną dawną historią, kulturą i swoim językiem. I oto autorzy na 416 stronach próbują odpowiedzieć na pytanie, skądże pojawił się ten „drugi” nierosyjski naród? I szczególnie interesuje autorów, gdzie on powstał i kiedy przesiedlił się na ziemie Rusi Kijowskiej? Przecież, według historyka M. Karamzina (podajemy w języku oryginału): „W Rossii do wwiedienija christianskoj wiery pierwuju stiepien mieżdu idołami zanimał Pierun… Kumir jego stojał w Kijewie na chołmie… Pierunowym imieniem klialis rossijanie…”. Oczywiście, ci „Niemcy, co naszą historię nam opowiadają” (parafrazując T. Szewczenkę) nie wspomną Latopisu Suzdalskiego: „Lato 1180. Idzie Światosław z Połowcami i Czernihowcami z Rusi na Suzdal z wyprawą…”. Można by machnąć ręką na takie „twory”, ale niestety, wszystkie realia powieści J. Szczerbaka „Czas śmiertochrystów. Miraże 2077 roku” już mają swoje zalążki w naszej teraźniejszości. Ale w Rosji, w odróżnieniu od imperialno-szowinistycznej literatury, pojawiają się też utwory antyutopijne, których wartość prognostyczna jest bezdyskusyjna. One tak czy inaczej „korespondują” z powieścią ukraińskiego autora, do tego napisane są bez ideologicznego odurzenia. A to odurzenie już staje się ideologią. Jeden z najlepszych prozaików współczesnej Rosji A. Wołos w powieści „Alfawita”, rozmyślając o Rosjanach jako drodze światła, która równo jest darowana wszystkim językom i krajom, pisze: „Rosyjskie marzenie – zobaczyć Rosję wszechświatową, Rosję ogólnoludzką, prawdziwą świątynię dobra i braterstwa, w której rzeczywiście nie ma ani Hellena, ani Judejczyka”, dlatego że losem jej jest wchłaniać w siebie wszystkich tych, którzy tłoczą się wokół niej. Tak właśnie widzimy mieszkańców Republiki Czad w kosoworotkach i z bałałajkami w rękach. Ale my teraz nie o bałałajkowej ideologii, a o powieści, której prawdziwa artystyczno-społeczna doniosłość nawet w samej Rosji została oceniona dopiero po jej wyjściu w świat w innych językach i ocenie za granicą. To „Meczet Paryskiej Bogurodzicy” J. Czudinowej (M., 2005), utwór, którego nawet nie wpisano na krótką listę rosyjskiego „Nacbestu”. Swoją drogą, ta powieść również wyszła w serii „Wojny przyszłości”. Zostawiwszy gdzieś za horyzontem imperialno-prawosławną Rosję, autorka modeluje sytuację w Europie 2048 roku, która do tego czasu przekształciła się w Eurabię. Muzułmanie z Afryki i Bliskiego Wschodu zasiedlili Francję, Niemcy, Anglię, Włochy. Mieszkańcy zmuszeni są przejść na islam, kto jest przeciw – żyje w getcie. Chrześcijanie – w katakumbach, jak w Starożytnym Rzymie, Watykan przeniósł się do Polski, Serbowie przesiedlili się do Rosji, Grecja płaci daninę. A centralnym meczetem Europy stała się al-Frankoni – niegdyś Sobór Paryskiej Bogurodzicy, słynny Notre-Dame. W samym zaś Paryżu mają zniszczyć chrześcijańskie getto. I wtedy śmiałkowie decydują się zdobyć Główny Meczet i, zaminowawszy go, odprawić ostatnią mszę. Jedna z najbardziej poruszających scen powieści – w soborze brzmi (ostatni raz!) łacina, a po kole idzie Kielich, z którego popijają ludzie skazani na śmierć. Powieść wyszła w czasie młodzieżowych buntów w Paryżu, pogromów sklepów i palenia samochodów, kiedy młodzi „Francuzi” arabskiego pochodzenia pokazali swoją siłę. Swoją drogą, we wszystkich komentarzach odrzucano etniczny składnik tych pogromów, dopiero później wybrzmiało: „Świat zniszczy zgniła liberalna poprawność polityczna”. I tutaj przypomnijmy, że w powieści J. Szczerbaka profesor Weber napisał książkę „Paranoja poprawności politycznej i zagłada Europy” (2030). Trafny tytuł badania! Ale J. Czudinowa, choć przejawiała w powieści muzułmanofobię, wcale nie cieszy się, że rozpadła się i zginęła cywilizacja Zachodu. Jednak jak samotnym głosem brzmi to w Rosji, gdzie „syta Europa”, według słów najnowszych ideologów „Trzeciego Rzymu”, powinna zginąć, a „Duchowa Rosja” wzniesie się nad całym światem. I „rozbłyśnie”, jak pisze J. Chołmogorow, po Armagedonie, kiedy skończy się totalna wojna Nowego Porządku Świata przeciwko prawosławnej Rosji, w której Rosja, zniszczywszy całą „nieczystość”, przyłączy do siebie Ziemię Świętą. A jak piszą rosyjscy pisarze o przyszłości swojego państwa, co dalej będzie z krajem „suwerennej demokracji”, którą Jermak i Spółka nakarmili ziemskim bogactwem na stulecia? Co z nią będzie za jakieś dziesięć lat, spróbowała prognozować O. Sławnikowa w powieści „2017”. W tej antyutopii pokazano, jak wysokie technologie mimo wszystko zapewniły jakieś warunki każdemu, większość żyje w specjalnych strefach przemysłowych, które przypominają getta. Straszna przepaść dzieli biednych i bogatych, ci ostatni „z tłuszczu wariują”, wyszukując ekstrawaganckie sposoby rozrywki. Nienawiść do bogatych rośnie, jest to zauważalne tylko w spojrzeniach, którymi odprowadzają „Bentleye” i „Maybachy”… I oto właśnie na stulecie słynnego przewrotu, w 2017 roku zaczęło się coś, do czego pojęcie wojny domowej nie pasuje. Klasa upokorzonych powstała przeciwko krwiopijczej „elicie”. Zaczął się prawdziwy rosyjski bunt, ten, według Puszkina, „bezsensowny i bezlitosny”. „To wam, gady, za nasze szczęśliwe życie już dzisiaj” – jedno z haseł. Ale jak żyć dalej, po takiej maszynce do mięsa? Do tego pojawia się pytanie: jak mogli zjednoczyć się owi „prole” (według G. Wellsa), którzy siedzieli albo po norach, albo każdy w swojej niszy, żeby tak zorganizowanie zacząć rzeź „obrośniętych tłuszczem”? Być może potrzebna była tylko iskra, jak to w 1917 roku „Iskra”? O chińskim zagrożeniu dla Rosji od kilku lat krzyczy „słowik Sztabu Generalnego”, jak przezwali krytycy prozaika A. Prochanowa. I jakby w odpowiedzi na jego wołania w 2009 roku wyszła powieść A. Rubanowa „Chlorofilia”. Kiedy o powieści J. Czudinowej pisali, że to „nie masówka w literaturze”, to adnotacją unikalnej antyutopii stały się słowa „Ta książka wysadzi wasz mózg”. I to rzeczywiście tak jest. „Spełniło się wiekowe marzenie rosyjskiego narodu, a może i całej ludzkości” – ironizowali krytycy, przeczytawszy, jak Rosja, oddawszy w dzierżawę Chińczykom terytorium za Uralem, zaczęła żyć, sybarytyzując. Kto pozwolił sobie wszczepić w mózg elektroniczny chip, żyje w Moskwie, która rozrosła się do ogromnego megapolis. Domy tam mają sto pięter – na najwyższych żyją chińscy biznesmeni, na 80–90. – elita Rosji, niżej – klasa średnia, a na dolnych piętrach – biedota. A są jeszcze podziemne piętra – tam złodzieje i bezdomni bez chipów. A na obrzeżach Moskworosji (nazwa państwa!) błądzą w lasach dzikie głodne plemiona, sami zaś moskworosjanie mają wysoką trawę nieznanego pochodzenia, która nie tylko jest smaczna i zaspokaja głód, ale też ma właściwości narkotyczne – po niej jest dobrze, błogostan duszy i żadnych pragnień. Zwłaszcza gdy popić tę trawę bajkalską wodą… Ciekawie byłoby dowiedzieć się, czy czytał A. Rubanow „Słoneczną maszynę” W. Wynnyczenki? Ale to tak, na marginesie. W książce autor wyraźnie podkreśla: rosyjskie terytoria z ich naturalnymi bogactwami – główny kapitał narodu. My daliśmy ziemię w dzierżawę – a wy tam sami wydobywajcie ropę, gaz, metale. Chińczycy wszystko produkują dla Moskworosji, ale potem przychodzi Armagedon – wyczerpawszy wszystkie zasoby, zaczęli zbierać się do domu dzierżawcy. A jeszcze w czasach „trawojadztwa” wielu mieszkańców stolicy-państwa przeniosło się na „wolne ziemie” i w walce z dzikimi plemionami próbowało „zapuścić korzenie” – miało chatę i ogród pod żyto-pszenicę oraz warzywa-owoce. Wielu ginęło, ale mimo wszystko oni nie chcieli żyć na ulicach Gałkina, Pietrosiana, Dubowickiej i Ernsta, gdzie 25 konkurujących policji i wszędzie kamery telewizyjne… A trawa ma straszne działanie – rodzą się „zielone” dzieci, degradacji już nie zatrzymać. Przeżyją tylko ci, którzy „uciekli od szczęścia”. W ogóle zaś powieść napisana jest mistrzowsko, niektóre sceny po prostu porażają. Wspomnijmy jedną, kiedy w gości do starego dziennikarza przyszli koledzy i zobaczyli „antykwariat dawno minionego” – książki z papieru! Albo stosunek autora do pijaków – kto pije alkohol, ten nie je trawy, a zatem jest człowiekiem jeszcze tego, „przedtrawianego” świata, on jeszcze ostatecznie nie przepadł. Niestety, wyżej wymienionych utworów nie znajdziesz w naszych sklepach, nam przywiozą Doncową, a nie „Metro 2033”. Ciekawi tylko, czy pojawiają się w ukraińskich księgarniach książki serii „Życie wybitnych ludzi”, tomy „Arakczejew”, „Stalin”, „Putin”? Swoją drogą, „Stalin” pięć lat leżał w wydawnictwie i dopiero teraz „z samej góry” pozwolili wydać, czas przyszedł. I jeszcze – autor tego tekstu pozwala sobie rozszyfrować symbol tej trawy. Triada: trawa – zieleń – dolary. Coś jakby z MFW dymkiem powiało… Ale wróćmy do antyutopii J. Szczerbaka. Pewnie ten, kto ją czytał, wspomni scenę z powieści, kiedy główny bohater – generał wywiadu wojskowego Ukrainy Ihor Hajduk z samolotu widzi złamany czubek wieży Eiffla. I właśnie wtedy wojska Arabskiego Kalifatu oblegały Paryż, który już przemianowano na Lucecję. Obraz jak w powieści J. Czudinowej: miasto jakby wymarło, ślady zniszczenia na Polach Elizejskich, wypalone centralne kwartały… I to nie jest po prostu fabularny zbieg okoliczności – autorzy wiedzą o nieubłaganych tendencjach demograficznych. Wspomnijmy Niemcy – tam Turków i byłych Jugosłowian – miliony, a wystąpienie A. Merkel o krachu polityki multikulturalizmu w pewnej mierze było świadectwem bezsilności. Każdy z ekonomicznych lub geopolitycznych postulatów utworu ma swoje podłoże we współczesnym życiu, przecież autor – to nie tylko były minister i dyplomata, ma w dorobku dwie książki, które przyniosłyby zaszczyt i superpolitologom. To „Ukraina: wyzwanie i wybór” (2003) i szczególnie tom „Ukraina w strefie turbulencji” (2010), gdzie przeanalizowano faktycznie wszystkie układy Ukrainy w polityce międzynarodowej aż po słynne wielowektorowość i neutralny status, co doprowadziło do wydarzeń tamtego strasznego lata 2077 roku. W powieściach A. Rubanowa i J. Szczerbaka dość podobna sytuacja: ONZ uznała politykę władców Rosji za zgubną, która spowodowała katastrofę demograficzną, a część Syberii z jej naftowymi, gazowymi i leśnymi zasobami uznano za światowe dziedzictwo ludzkości i Dokończenie na str. 10. 1 Szczerbak J. Czas śmiertochrystów. Miraże 2077 roku. // Kijów, Jarosławiw Wał, 2011. – 475 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

BRZMIJCIE, MAESTRO!

Mychajło SOPIWNYK Borys Mykołajowycz Bujewski urodził się w Krzywym Rogu, gdzie mieszkała jego rodzina. Ród Bujewskich wywodził się od polskiej szlachty, która osiedliła się na Ukrainie jeszcze za czasów kozacko-chłopskiego powstania pod wodzą Seweryna Nalewajki. Babcia Borysa, Tetiana Puhacz, twierdziła, że pochodzi od znanego dońskiego kozaka Omelka Puhacza(owa), którego rodzina po egzekucji przywódcy powstania kozaków jaickich przeciwko carowi otrzymywała emeryturę od carskiego rządu aż do tragicznych wydarzeń 1917 r. Mama, Dominika Bujewska, i ojciec, Kraweć Mykoła, łubieński kozak i rolnik, słuchali tych opowieści pobłażliwie: rodzina Krawców w 1933 roku wymarła z głodu, więc w łaskę władzy nie wierzyli. Mykoła przeżył dzięki temu, że w przeddzień wyjechał do Rostowa nad Donem i zatrudnił się tam w pracy. Prawdziwe imię ojca to Metodij, to już w „Rostsielmaszu” ochrzcili go na Mykołę. Zdolnym, mądrym człowiekiem był Metodij. Zatrudnił się w zakładzie jako robotnik niewykwalifikowany, a po roku został mistrzem cechu. W 1941 roku szedł na wojnę jako szeregowy żołnierz, a zwycięstwo świętował w stopniu majora. Do pierwszej klasy poszedł mały Borys w Rostowie nad Donem. Okupacja Rostowa zmusiła mamę Borysa, Dominikę, do ucieczki na wschód. Dotarli do kozackiej stanicy Piszczanokopskaja. I Borys znowu poszedł do pierwszej klasy, a z czasem eksternistycznie przeszedł do drugiej. Pod koniec wojny wrócili do Krzywego Rogu. Tutaj kończył trzecią i czwartą klasę. W tym czasie zaczął też muzykować: w Krzywym Rogu funkcjonowała czteroletnia szkoła muzyczna. W 1945 roku udało się dostać do niej także Borysowi. Tę szkołę utalentowane dziecko ukończyło w jeden rok. W 1947 roku matka przeprowadziła się z synem do Gruzji do siostry. Tutaj Borys poszedł do 5. klasy. Za radą trafił do szkoły muzyków wojskowych jako syn frontowca. Szkołę przeniesiono do Erywania. Była to szkoła na wzór szkoły suworowskiej. Przygotowywali specjalistów dla wojskowych orkiestr dętych. Tutaj młodzieniec opanował klarnet. „Nawiasem mówiąc, wśród wojskowych placówek muzycznych w kraju ta szkoła uważana była wtedy za jedną z najlepszych” — wspomina Borys. Tutaj też zrodziły się pierwsze ciągoty do pisania muzyki. Pierwszymi utworami Borysa Bujewskiego były marsz dęty, pierwsza piosenka do słów przyjaciela-kolegi Alego Alijewa. Autorzy wysłali ją do gazety zakaukaskiego okręgu wojskowego i otrzymali pochlebną odpowiedź z radą, by uczyć się dalej. Do dalszej nauki wybrano szkołę muzyczną przy Konserwatorium Leningradzkim. Ale do tego trzeba było jeszcze się zdemobilizować. Wola i determinacja matki, która jedzie do Moskwy do wyższego kierownictwa w Ministerstwie Obrony, aby pozwolili Borysowi zwolnić się z armii, zwraca Borysa do Krzywego Rogu jako studenta szkoły muzycznej. Z czasem Bujewski wstąpił do Konserwatorium Charkowskiego, które z powodzeniem ukończył w klasie kompozycji profesora Klebanowa w 1959 roku. Po ukończeniu konserwatorium skierowano go do pracy w Donieckiej Szkole Muzycznej, a z czasem przeprowadza się do Kijowa, pracuje jako redaktor wydawnictwa „Muzyczna Ukraina”. Szczegółowo opowiadając biografię Borysa Bujewskiego, nakreślamy tę ciernistą drogę, z której nigdy nie zboczył. A w 1961 roku przyjęto go do Związku Kompozytorów Ukrainy. Formowanie i ugruntowanie Borysa Bujewskiego jako kompozytora dokonało się właśnie w Kijowie. Początkowo była to twórczość pieśniarska, której charakterystyczną cechą jest organiczna jedność tekstu, muzyki i wykonania. Borys Mykołajowycz był bardzo wymagający wobec wszystkich trzech składowych tworzenia piosenki. I jego wysiłki nie pozostały daremne. Utwory Bujewskiego wykonywali słynni śpiewacy i pokochał je cały kraj. Kompozytor wspomina: „Przeważająca większość moich piosenek została nagrana w Ukrradio przez Mykołę Kondratiuka, śpiewaka z potężnym i pięknym barytonem, dla którego wokalne trudności techniczne nie stanowiły problemu. Swego czasu odbywał staż przez trzy lata we Włoszech, w słynnym mediolańskim teatrze operowym La Scala. Wybitni wokaliści Bela Rudenko i Jurij Hulajew, którzy zostali solistami moskiewskiego Teatru Bolszoj, również dołożyli swoich starań do interpretacji moich piosenek. Pewnego razu, kiedy Bela Rudenko była jeszcze solistką Opery Kijowskiej, zwróciła się do redakcji muzycznej radia z prośbą o złożenie mi specjalnego zamówienia na stworzenie dla niej lirycznej piosenki estradowej. Taka niezwykła propozycja była zaskoczeniem dla pracowników radia (dla mnie również), bo współczesna estrada w połączeniu z wirtuozowską koloraturą stanowi kombinację nadzwyczaj oryginalną i dość ryzykowną. Jednak, licząc na wybitny profesjonalizm techniczny Operowej Diwy, wyszedłem z tej nadzwyczajnej sytuacji bez strat (piosenka „Sinia nicz za Dniprom” do wiersza Tamary Kołomijec). O nieoczekiwanym losie innej piosenki, jak mi opowiadano, która stała się lirycznym Hymnem w sektach protestanckich Ukrainy i setki młodych ludzi pobrały się przy dźwiękach tej piosenki („I kraplini wpasty ja ne dam na tebe” [czy „Zaswitłyś dali, rosamy umyti”]. Wiersz Tamary Kołomijec). Piosenki Borysa Bujewskiego wykonywali wybitni artyści K. Ohniewoj, A. Mokrenko, Łarysa Ostapenko, Diana Petrynenko, Wałentyna Kuprina. A takie piosenki jak „Na dołyni tuman”, „Tecze rika dzwinka”, „Dwi steżyny”, „Sinia nicz za Dniprom”, „Kyjiwśke nebo”, „Zaswitłyś dali, rosamy umyti”, „Nad zemleju klekit — uhori leleky”, „A wony letiat” stały się ulubionymi piosenkami na Ukrainie i poza jej granicami. Rok 1975 stał się przełomowym w twórczości Borysa Bujewskiego: odstępując od gatunku pieśniarskiego, zaczyna pisać symfonie. Dla kompozytora był to duchowy wzlot najwyższej próby. „Podstawą znaczeniową twórczości symfonicznej stał się jeden z wiecznych tematów w światowej sztuce: przeciwstawienie dobra i zła” — tak zaznacza tę swoją pracę twórczą sam kompozytor. Motywy ideowe twórczości kompozytora nigdy nie żywiły się zasadami ideologicznymi, są one na podłożu ukraińskiej twórczości ludowej, ukraińskiego melosu. Doskonalenie twórczości muzycznej Borysa Mykołajowycza Bujewskiego odbywało się na tle odrodzenia narodowo-kulturalnego, zapoczątkowanego przez środowisko inteligencji, wolnomyślicielstwo szestdziesiątników. Jednak iskry życiodajnych zamysłów i dążeń pielęgnowano w środowisku pisarskim, a nie kompozytorskim, bo artysta komunikował się i pracował z pisarzami M. Winhranowskim, H. Tiutiunnykiem, Tamarą Kołomijec, K. Drokiem, H. Czubacz, W. Bezkorowajnym, S. Repiachem, W. Didenkiem, ale najbardziej z Mykołą Łukaszem. Borys z duchowym ciepłem wspomina o Mykole Łukaszu. Owocnym rezultatem ich twórczej przyjaźni jest cykl romansów „Witru żurba”. Borys Bujewski w jednym z listów pisze: „Te romanse do wierszy Paula Verlaine’a napisano dzięki Mykole Łukaszowi, który, przebywając w Domu Twórczości Kompozytorów, robił swoje genialne przekłady, a ja przychodziłem do niego na daczę, brałem świeżo przetłumaczony wiersz i tego samego dnia pisałem romans. Następnego ranka przychodziłem do niego znowu, zabierałem nowo narodzony przekład i pisałem następny romans”. Z wielkimi mękami te utwory zostały nagrane w ukraińskim radiu w wykonaniu słynnej śpiewaczki Łarysy Ostapenko i stały się dorobkiem ukraińskiej kultury muzycznej Ukrainy. Kiedy sądzono Iwana Dziubę, Mykoła Łukasz napisał list do KGB: „Iwan Dziuba ma małe dziecko i młodą żonę. Jeśli koniecznie musicie kogoś sądzić, to sądźcie mnie, bo wyznaję wszystko to, co i Dziuba, i wspieram go…”. Łukasza nie skazano, ale ze Związku Pisarzy wykluczono, a później i z tego świata zgładzono, w czym przekonany jest kompozytor. A dla Borysa Bujewskiego skutkiem tej przyjaźni stał się niepisany zakaz na jego utwory muzyczne. Utwory kompozytora zdejmowano z repertuaru. Piosenki napiętnowanego artysty przestały być wykonywane w salach koncertowych, w radiu. Premierowy spektakl baletu „Ustym Karmeluk” odwołano już po generalnej próbie. Ten utwór jest unikalny i jedyny w praktyce muzycznej takiego gatunku. Jest napisany przez B. Bujewskiego (o czym sam mówi): „Jako Koncert na ukraińską orkiestrę folklorystyczną w trzech częściach. Poświęcony legendarnemu bohaterowi narodowemu XIX wieku Ustywowi Karmelukowi. Pierwszą część zbudowano, jak i cały koncert, na intonacjach ludowych pieśni kozackich. Centrum drugiej części jest „Pieśń-marzenie” o niebie, które jest domeną miłości. Trzecia część eksponowana jest historyczną panoramą Karpat, która obfituje w różnorodne przygody”. Takie utwory, zdaniem ówczesnego sekretarza KC KPU ds. ideologii Małanczuka, były nacjonalistyczne i niosły zagrożenie dla „istniejącego ustroju”. Bujewski wspomina: „…zbiorek do wierszy Mykoły Winhranowskiego z moją muzyką „Łastiwka naszoji chaty”, który ułożyliśmy uproszczonym, naiwnym językiem specjalnie dla naszych najmłodszych ukraińskich dzieci, został faktycznie zniszczony. Ani słychu, ani widu po nim nie zostało. Zamilczano, zadeptano, choć ten zbiorek został wydrukowany przez „Muzyczną Ukrainę” w nakładzie 5000 egzemplarzy, nie jestem pewien, czy w moim domu pozostał choć jeden jego egzemplarz, bo wykradano z tego domu i nuty, i dokumenty, i gotowe do realizacji projekty przyszłych utworów, i listy, i fotografie…”. Takie działania władzy zablokowały pracę twórczą kompozytora. W 1989 roku traci wzrok. W 1992 roku, po udanej operacji okulistycznej w wiedeńskiej klinice uniwersyteckiej, wraca do Kijowa widzącym. W 1993 roku wyjeżdża za granicę na stałe miejsce zamieszkania ze słowami: „Chcę, aby moje utwory były wykonywane jeszcze za mojego życia…”. Dzięki Romanowi Steciukowi, byłemu redaktorowi naczelnemu programów muzycznych Ukraińskiego Radia, muzyka Borysa Bujewskiego została zachowana i znajduje się w fonotece ukraińskiego radia. Jest to dziewięć symfonii (symfonia nr 10 jeszcze nie była wykonywana), Koncert na skrzypce z orkiestrą, Koncert na altówkę z orkiestrą, Koncert na orkiestrę ukraińskich instrumentów ludowych, dwie suity na orkiestrę symfoniczną, romanse na mezzosopran z orkiestrą symfoniczną do wierszy Paula Verlaine’a. Suita na skrzypce z fortepianem na cztery ręce, z dedykacją dla M. Łukasza (wykonuje Ołeksij Horochow), dziesiątki lirycznych pieśni do wierszy ukraińskich poetów. W dorobku kompozytora znajduje się także oratorium „Wędrówki serca” do wierszy Liny Kostenko i Tamary Kołomijec, balet, który był w repertuarze Teatru w Odessie, „Pieśń błękitnego morza”, romanse do słów W. Szekspira, suity symfoniczne i uwertury, muzyka filmowa (50 filmów różnych gatunków), muzyka do teatru, radia, telewizji. W szczególności jest on autorem muzyki do wielu filmów animowanych, które pokochały dzieci i dorośli. Roman Steciuk, o którym już wspomniano, napisał wspaniałą książkę „Borys Bujewski. Życie w świecie muzyki”, która niestety za życia autora nie ukazała się i „czeka” na swoje wydanie jako wyraz uwagi dla postaci i twórczości kompozytora Bujewskiego. Przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” na czele z Pawłem Mowczanem oraz Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo” na czele z Mychajłem Szytym, z okazji 76. rocznicy urodzin Borysa Bujewskiego oraz 75. rocznicy urodzin Mykoły Winhranowskiego, które zbiegły się w czasie w tym roku, właśnie wyszedł zbiór pieśni dla ukraińskich dzieci „Jaskółka naszego domu” w serii „Biblioteka „Słowa Proświty””. Da Bóg zdrowie i dobrą wolę, to i książka Romana Steciuka „Borys Bujewski. Życie w świecie muzyki” ujrzy światło dzienne i dotrze do ukraińskiego czytelnika. Taki rękopis nie ma prawa „spłonąć”. 7 czerwca 2011 roku minęło 76 lat od urodzin kompozytora Borysa Mykołajowycza Bujewskiego. Twórczość muzyczna tego utalentowanego Człowieka jest bogata i różnorodna, lecz niestety prawie nieznana młodemu ukraińskiemu ogółowi. Choć dorobek kompozytora na niwie ukraińskiej kultury muzycznej jest znaczący.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

CZAS NA BISTRZY NIE

Marija KUCZERENKO, członkini NSPU Uroczysko Trachtemirowo. Zdumiewająco malowniczy półwysep, utworzony przez dumny zakręt Dniepru. Ziemia, która mocno trzyma w sobie pamięć niejednej ludzkiej cywilizacji. Niejednej starożytnej kultury: scytyjskiej, zarubinieckiej, gockiej, staroruskiej, ukraińskiej… I kto powie, gdzie jest koniec tego łańcucha, kto zna dalsze losy ziemi, której pierwotną urodą w V w. p.n.e. był oszołomiony Herodot. Wyobrażam sobie te miodowe różnotrawie dnieprzańskich brzegów, które pełną piersią wdychał ojciec światowej historii, te ptaki, które niepłoszonymi stadami wypełniały to dziwne uroczysko. Tutaj odnaleziono najstarsze ludzkie osiedle, które ma 120—130 tysięcy lat — stanowisko Mustier. Te miejsca wabiły największych naukowców-historyków, takich jak Wikentij Chwojka i Borys Rybakow. Tutaj jest mnóstwo rowów, jarów, rozłamów, zapadlisk i ręcznie usypanych „grzbietów górskich” — śladów starożytnych budowli, pod którymi kryje się mnóstwo zagadek. 18 zabytków, to tylko te odnalezione… Właściwie wsi Trachtemirowo dawno już nie ma — nad nią, jak i nad innymi kozackimi wsiami, zamknęły się wody sztucznego morza, a w pamięci utonęły nawet nazwy tych wsi. Lecz tak czy inaczej, ocalałe wsie kontynuowały tutaj swój byt w harmonii z przyrodą. Wieśniacy korzystali z darów ziemi, ich ziemi. Łowili ryby, zbierali jagody, grzyby. Aż dopóki ta ziemia nie wpadła w oko królowi „Naftohazu” Ihorowi Bakajowi. Wieśniacy sami nie spostrzegli się, kiedy, obdarowani obietnicami sytego życia oraz paczkami kaszy gryczanej z butelką „państwowej” wódki, oddali mu swoje udziały ziemskie. Z czasem Bakaj, szybko wspinając się po szczeblach kariery, przekaże ziemię „swojemu towarzyszowi” Andrijowi Słonewskiemu do nowo utworzonego ATZT „AEO Trachtemirowo”. Bo nie udziały ziemskie (to była tylko przykrywka) wabiły wtedy Bakaja: przez nie miał się dobrać do bajkowych trachtemirowskich terenów leśnych, bo lepszych na „carskie polowania” nie znaleźć. Więc wkrótce na wieśniaków czekała Wielka Ruina, a na Bakaja — tak zwany Regionalny Park Krajobrazowy, 11 tysięcy ha powierzchni leśnej, podarowane przez przyjaciela A. Zasukę, w którego władaniu była wtedy cała Kijowszczyzna. Tak zdumiewające lasy w rejonie wsi Hryhoriwka, Trachtemirowo, Łukowycia, Monastyrok, Chodoriw znalazły się we własności ATZT „Trachtemirowo”. Wkrótce kompleksy leśne, na terenie których pozostały bezcenne zabytki historyczne, zarosły wysokimi płotami, punktami strażniczymi z uzbrojoną ochroną. Właśnie wtedy pewnego ranka zatrzymała się wiejska łódź na środku rzeki. Przespali wieśniacy wolność. Krów nie wygonisz, na grzyby nie pójdziesz, do brzegu z łodzią nie przybijesz… Z uzbrojonymi „chłopakami” rozmowa jest krótka. Więc kręć się na bystrzu, nieboraku. Jednak dzieci, mało co rozumiejąc z niebezpieczeństwa, jak zawsze chodziły do lasu na grzyby, jagody, a wiosną — po sok brzozowy. Tu i ówdzie można było zobaczyć w lesie trzylitrowe słoiki. Właśnie wtedy pojawiła się u króla „Naftohazu” rozrywka — szukać słoików z sokiem brzozowym i rozstrzeliwać je z odległości. Zabawy Ihora Bakaja z czasem stawały się coraz bardziej ekstremalne. Wkrótce w ogóle dojrzała genialna idea, jak odstraszyć od lasu wiejskie dzieci — na rozkaz nowego właściciela nawieziono do lasu gadów z południowych regionów, i te, mimo odczuwalnej różnicy klimatycznej, bardzo szybko rozmnożyły się w trachtemirowskich lasach. Na nieszczęście nie trzeba było długo czekać. Kiedy egzotyczne węże Bakaja zaczęły żądlić wiejskie dzieci, antidotum, oczywiście, nie było. Lecz nadszedł DZIEŃ GNIEWU. („Człowiek jest zły — mówią mi na pocieszenie wszyscy najmądrzejsi. Och, gdyby to dzisiaj było prawdą! Przecież w złu — największa siła człowieka”.) Wieśniacy wzięli do rąk widły i poszli na posiadłości Bakaja. Nie wytrzymała straż wiejskiego natarcia — w jednej chwili jakby wiatrem zdmuchnęło. Posiadłości bez nowo upieczonego gospodarza zostały oddane na pastwę wszechogarniającej nienawiści do wszystkiego, „co panem się zwało”. Wieśniacy palili wszystko wokół, plądrowali, niszczyli, nawet zniszczyli w ślepej furii fermę fretek. Sporo wody upłynęło od czasu wiejskiego buntu. Kuczmiwski eks-gospodarz Ihor Bakaj, porządnie potrząsnąwszy ukraińskimi ziemiami, zostawiwszy z niczym naiwnych Ukraińców, udał się do przyjaznego nam sąsiedniego kraju, a ten, mimo poszukiwań przez Interpol, przygrzał-przytulił i zostawił u siebie. Oczywiście, wkrótce (2006—2007), jak należało się spodziewać, ukraińskie sądy zamknęły wszystkie sprawy karne Bakaja. Tymczasem wioski w Trachtemirowie skrajnie podupadły. Opuszczone przez ludzi chaty pochyliły się i zawaliły, zdziczały drzewa na chłopskich podwórkach, zarosła chwastami ukraińska ziemia — dokładnie jak w szewczenkowskim obrazie pańszczyźnianej wsi. A na tle Wielkiej Ruiny — tereny łowieckie dla „elity politycznej”, lądowisko dla helikopterów, wystawne posiadłości nad scytyjskim grodziskiem z VII–VI w. p.n.e. z basenem w miejscu mogiły atamana nakaznego Muchy (już nie wiadomo, gdzie podział się kozacki krzyż z 1682 roku). Na terenach łowieckich (czytaj: w strefie rekreacyjnej), gdzie występowały rośliny z Czerwonej Księgi, rozmnożyło się tyle dzików dla krwawych uciech „ludzi godnych”, że ryjami przekopały ostatnie chłopskie ogrody. Serce pęka od tych fotografii: przekrzywione, pokryte słomianą strzechą chaty, opuszczone przez ludzi; „elita polityczna” (wśród nich Wiktor Czernomyrdin) przed zakrwawionymi tuszami dzików. Czyżby ta trachtemirowska historia niczego nas nie nauczyła? Czyżby i tym razem chłopi milcząco, za bezcen, oddali swoją ziemię-żywicielkę, by jutro powrócić do niej jako poddani? A oni, doprowadzeni do rozpaczy, niezdolni związać koniec z końcem, najwyraźniej tak właśnie zrobią. „Całe życie przeżyłem w mieście, w wynajmowanym mieszkaniu, nie mając możliwości kupić sobie lokum. To dlaczego nie mogę sprzedać swojej ziemi na wsi i kupić mieszkania w mieście? Co z tą ziemią robić?” — rozważa na stronie internetowej, jakby zwierzał się twarzą w twarz ze swoim sumieniem, jakiś biedak. Jego pytanie zostało natychmiast usłyszane: „Może jutro powiesz: »Po co mi żona, co ja z nią będę robił? Oddam lepiej ją za mieszkanie«”. Jedna reforma straszniejsza od drugiej. Jednak rolna — to zwieńczenie, ponieważ na zawsze wyrywa ziemię spod nóg Ukraińca, krwią i potem zlaną. Tak, rolnik nie jest w stanie uprawiać ziemi, ponieważ na wsparcie państwa nie ma co liczyć, a ceny skupu płodów rolnych są po prostu śmieszne. Chłopi nie znają praw dotyczących ziemi i już teraz są gotowi oddać swoją bezcenną ziemię za darmo. Już teraz ustalane są minimalne ceny, nieporównywalne z zachodnioeuropejskimi cenami ziemi. „Głównym celem reformy rolnej jest to, aby ziemia otrzymała perspektywicznego gospodarza” — takie cyniczne wyjaśnienie otrzymała od swojego prezydenta Ukraina. Cyniczne, bo wszystkim wiadomo, kto jest tym „perspektywicznym gospodarzem” — wątpliwe agroholdingi, które z pomocą skorumpowanych urzędników wykupią za bezcen ukraińskie, wciąż jeszcze hojne, gleby i rzucą je na rynek wtórny, żeby potem odsprzedać „po europejskich cenach” (jeśli ukraińska ziemia zostanie wyceniona na 400 mld dolarów, to połowa „zielonych” osiądzie w kieszeniach pośredników). A komu odsprzedadzą? Już teraz władza nie ukrywa — nabywcami w pełni mogą być zagraniczni krezusi. Pierwsza zastępczyni szefa Administracji Prezydenta Iryna Akimowa tak właśnie mówi: mają prawo. Zatem gotowe są już schematy pozbawienia Ukraińców ziemi. I to nie tylko przeznaczenia rolniczego. Taki sam los czeka lasy i tereny rekreacyjne. Już teraz wskaźnik terenów chronionych na Ukrainie wynosi 5,4%, podczas gdy w Europie Zachodniej — 15%. Polacy odroczyli reformę rolną o 20 lat, aby w obecnej, niełatwej sytuacji gospodarczej inne kraje nie wykupiły polskich ziem. W prawach Polski jasno ogłoszono zasadę humanistycznego światopoglądu — zlania się człowieka z losem ziemi. A co z Ukrainą? A co z ukraińską wsią? Swego czasu „ojciec wszystkich narodów” dobrze zrozumiał dla siebie drogę „rozwiązania kwestii narodowej”: zniknie ukraińska wieś — zniknie naród. Bo właśnie ona zawsze uosabiała zdrową ludową moralność, bo właśnie ona była tymi uzdrawiającymi sokami ziemi, które od wieków żywiły ukraińskie drzewo genealogiczne. Jakimi proroczymi wydają się teraz wczesne księżycowe pejzaże Iwana Marczuka… Oto on — prawdziwy obraz ukraińskiej wsi, pełen takiej energii gorzkiej miłości, której nie ma równej: krucha wysepka ze światełkami ludzkich siedzib, skupisko ciepła, które pochłania z każdej strony mrok; jeden tylko ruch — i wszystko to zaleje noc… Najwyraźniej takim ruchem stanie się dla ukraińskiej wsi reforma rolna. A że będzie właśnie tak, wątpliwości nie ma. Optymizm w tym przypadku jest synonimem zdrady, nie jest on w stanie obudzić do życia pamięci genetycznej narodu, który w zagrażających jego istnieniu czasach „zdejmował czapkę tylko przed Bogiem, i to z własnej woli”. „Człowiek jest zły — mówią mi na pocieszenie wszyscy najmądrzejsi. Och, gdyby to dzisiaj było prawdą! Przecież w złu tkwi największa siła człowieka”. Do takiego wniosku doszedł mądry Zaratustra. Obecnie ukraińska egzystencja coraz częściej zmusza do przypomnienia tej chimerycznej tezy. Jednak tylko na pierwszy rzut oka chimerycznej. Bo czym jest zło? Zło to synonim duchowej odporności. Zło to kopniak do przebudzenia ludzkiej godności. Tak potrzebne zło. Zamknęliśmy okna i drzwi przed własnymi strachami. Schowaliśmy głowy w ramiona, zamierając w takiej wyczekującej pozie. Przycichliśmy, nie wierząc dziwnemu uczuciu: ziemia wyślizguje się spod nóg… I to zbyt szybko: prezydent obiecuje kwestię ziemi doprowadzić „do logicznego zakończenia” już w przyszłym roku. Choć ta historia ma już chyba siedem lat, jednak teraz staje w pamięci szczególnie wyraźnie, napełniając się dzisiaj szczególnym sensem. A zaczepiła się w niej taką symboliczną szczegółem: łódź zamarła na środku rzeki, na samym jej nurcie, bo lewy brzeg — własność prywatna, i prawy… też własność prywatna. Po obu brzegach ochrona w kamuflażu — uzbrojona, z wściekłymi psami. I tak bywa: jeszcze wczoraj wszystko — rzeka, ziemia, lasy — było we wspólnym chłopskim użytkowaniu, a dzisiaj — zakaz… Powiedziano: „na własnej nie swojej ziemi”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «POWIEŚĆ O PRZYSZŁOŚCI, KTÓRA NIE POWINNA NASTĄPIĆ?», s. 7

POWIEŚĆ O PRZYSZŁOŚCI, KTÓRA NIE POWINNA NASTĄPIĆ?

Zakończenie. Początek na str. 7 Czarna Orda wprowadziła tam wojska. W listopadzie 2076 roku zniszczono pozostałości rosyjskiej państwowości — okupowano Moskwę, zdobyto Kreml. Nie pomogła nawet dywizja pancerna im. Ł. Berii, a oto opricznicy (pozdrowienia dla W. Sorokina za jego powieść „Dzień opricznika”), którzy byli podporą reżimu, wtedy „zachowali neutralność”. I upadło Imperium Dwugłowego Orła (Rosja), uciekł Sekretarz Generalny partii MARS (Marksistowskiego Stowarzyszenia Rosyjskich Stalinistów) Cyryl II, odnowiła się „przerwana tradycja historyczna i nastąpiło wejście Rosji do bratniej turkijskiej rodziny narodów”, nad Soborem Chrystusa Zbawiciela ustawiono półksiężyce i zrzucono krzyż… Swoją drogą, tylko niektórzy politolodzy gwarantują integralność Rosji. Czas krytyczny według ich prognoz — 2038—2042 r. A co z Ukrainą, „beznadziejnym krajem, przeklętym przez Boga”? To w niej przyroda jest cudowna, a ludzie wspaniali, ale „zarażona krew Moskowii tyle wieków truła Ukrainę, że w końcu nastąpiły nieodwracalne zmiany”. Od czasu, gdy agenci Moskwy zaczęli pracować dla Czarnej Ordy, następowała infiltracja we władze ich ludzi, którzy przejęli władzę na Ukrainie i ogłosili „status bezblokowy Ukrainy”, zamieniając państwo w czarną dziurę europejskiego bezpieczeństwa. W samym kraju — rywalizacja zwolenników Czarnej Ordy i grupy orientującej się na Europę, którą wspierają Wywiad Wojskowy i Ministerstwo Obrony Ukrainy. Prezydent (Hetman) Machun zajmuje ostrożną pozycję, nie pozwala żadnej grupie w pełni przejąć władzy. Z licznymi przygodami, na granicy śmierci przybywszy na Ukrainę, były Dyrektor ukraińsko-amerykańskiego Biura Ihor Hajduk dekretem Hetmana zostaje mianowany pomocnikiem ds. bezpieczeństwa narodowego i sekretarzem rady bezpieczeństwa narodowego. Na Ukrainie tamtego czasu przywrócono stroje kozackie, Hetman i cała elita chodzą w żupanach z buławami, szef DerżWaru (straży państwowej) Mereżko w mundurze generała armii korpusu żandarmów, ale z kozacką szablą. Rezydencja Hetmana — w Trypolu, pod ziemią w bunkrze. Tutaj znaleziono pierwsze osiedle Ukraińców, ale zapewne J. Szczerbak nie czytał S. Płaczyndy, bo napisał, że sześć tysięcy lat temu przyszli oni z Indii. Wręcz przeciwnie — powiedziałby Serhij Petrowycz i bardzo by się obraził. Ze znajomością tajnej „kuchni” polityki autor pokazuje, jak do nowego człowieka we władzy „depczą ścieżkę” przedstawiciele różnych ugrupowań. Bojar Moskiewski Basmanow, obywatel Ukrainy, Rosji, Białorusi, Kazachstanu i Czarnej Ordy, w rozmowie z Hajdukiem jest absolutnie otwarty: „Ukrainy już nie ma… W przededniu szczytu państw Czarnej Ordy w Batyj-grodzie musimy przyjąć historyczny akt o likwidacji tak zwanego narodu ukraińskiego i tak zwanego państwa ukraińskiego. Będziemy mieli inne państwo i inny — jedyny rosyjski — naród. JED-RON”. A przedstawiciel Czarnej Ordy podczas spotkania z Hetmanem wprost nalega, aby Ukraina dobrowolnie stała się Wielkim Kijowsko-Dnieprzańskim Ułusem Czarnej Ordy. To faktycznie ultimatum. A druga rozmowa — z oligarchą Fridmanem, członkiem światowego rządu w Locarno, który popycha Hajduka do przewrotu wojskowego i pilnego wejścia Ukrainy do Organizacji Globalnego Bezpieczeństwa, aby stać się swoistym barierą między Europą a Czarną Ordą. A potem po ogromnych inwestycjach, podźwignięciu gospodarki i przezbrojeniu armii, wystąpić do Wołgi, żeby rozgromić siły Ordy na podejściach do Europy Wschodniej. A jeszcze trzeba oczyścić Krym z Tatarów i przesiedlić tam część ludności, sił zbrojnych i urzędów państwowych Izraela, żeby stworzyć „narodowe ognisko narodu żydowskiego jako autonomicznej części narodu ukraińskiego”. Ciekawy typ — Prokurator Generalny Ukrainy, członek Areopagu Iwan Krejda. Ma on „Kanał złych wiadomości” (u Fridmana — „Kanał dobrych wiadomości”), stworzył USRAN („Ukraińską sekcję rosyjskiej akademii nauk”), która zbadała, że etniczni Ukraińcy są NIEDO-rosami i odróżniają się szeregiem recesywnych cech od PEŁNO-rosów. Czarna Orda zapewniła mu dostęp do narkotyków z Afganistanu, sam on produkuje depresyjne, suicydostymulujące narkotyki. W ogóle w każdym z ówczesnych działaczy państwowych widzimy cechy obecnych, które rozszerzyły się i pogłębiły do patologii. Niszczą tego, kto wchodzi w konflikt z władzą, „której mściwość równa się ich sprzedajności”. To — wtedy, a teraz? Mściwość — sprawy J. Łucenki, J. Tymoszenko i innych, sprzedajność — „tuszki”. I co robić w takiej sytuacji uczciwemu człowiekowi, który, choć ma jakąś władzę, ale któremu „okazały się obce interesy korporacyjne ukraińskiej elity”? Ihor Hajduk przygotowuje „Notatkę służbową” dla Hetmana Machuna, absolutnie tajnie, w jednym egzemplarzu. Kto uważnie czytał powieść, na s. 188 zauważył, że data złożenia „Notatki” to 16 czerwca 2010 roku (! — A.Sz.). W niej podaje się analizę zarówno geopolitycznej, jak i wewnętrznej polityki państwa na 2077 rok. Ale jakie to wszystko dzisiejsze! Świat na granicy Czwartej Globalnej wojny. Po zwycięstwie w wojnach ukraińsko-rumuńskiej (2048—2052 r.) i ukraińsko-moskiewskiej (2068—2070 r.) Ukraina tak i nie stała się członkiem jakiejś wspólnoty, jedynie „czarną dziurą” bezpieczeństwa, atrakcyjną ofiarą dla bliskich i dalekich sąsiadów. Wyznawała nieśmiertelną ukraińską ideę narodową „moja chata z kraja”, zapominając, że właśnie od krajów zaczynają palić chaty. Próba stworzenia Ukraińskiego państwa kozacko-wojskowego federacyjnego zawiodła. Gdyby nasi sternicy umieli uważnie czytać, to wypisaliby sobie: „Międzynarodowe doświadczenie uczy, że utrata przez państwo choćby 1 km kw. suwerennego terytorium prowadzi do rozpadu tego państwa. W świecie drapieżników każdy zraniony natychmiast staje się ofiarą”. Oligarchiczna budowa systemu władzy rożera państwo, poziom nienawiści do oligarchów krytycznie wzrósł aż do pragnienia ich zniszczenia. Rozłam społeczeństwa na śmierciochrystów i wskrzeszochrystów pogorszył klimat moralny, naród pozbawia się głównego duchowego dziedzictwa — wiary chrześcijańskiej. Chrystus — zwykły człowiek, on umarł, nigdy nie zmartwychwstanie, a zatem naruszony jest trójjedyny związek Boga-Ojca, Boga-Syna i Ducha Świętego. I ludzkość ma iść w niekomunikatywną, szczelnie zamkniętą strefę ciemnej energii. Nie ma więcej zastępcy Jezusa, który wstawiał się za ludźmi przed Ojcem Niebieskim. Przypomnijmy F. Dostojewskiego: „Boga nie ma — znaczy wszystko wolno”, albo F. Nietzschego — „Bóg umarł…”. Ale tutaj — głębiej i straszniej. Jakże strasznie stanie się głęboko wierzącemu, który przeczyta słowa A. Blizniuka, szefa Donieckiej obwodowej administracji państwowej, o stosunku do swoich wrogów: „Ja nie mogę ich sądzić. Słuchałem kazania Cyryla (Patriarchy Moskiewskiego), który powiedział: wy módlcie się za swoich wrogów, i im więcej będziecie się za nich modlić, tym szybciej Pan ich ukarze. Dlatego ja się modlę”. (UNIAN). Powróćmy do Ihora Hajduka. Mając pełny kompromat na kierownictwo państwa, trzyma go „w zapasie”. Na słowa ministra obrony, że trzeba zatrzymać ten marazm, w którym znajduje się kraj, jedynie zapytał siebie, jak on może brać na siebie odpowiedzialność za los kraju? Typowy Ukrainiec, który siedem razy odmierzy… i nie odetnie. Aresztowany jako szpieg, wrzucony do katowni, dopiero wtedy „przejrzał”. A stronnicy Czarnej Ordy zabijają Hetmana Machuna. Kto chce zrozumieć, jak został „sprzątnięty” minister J. Krawczenko, jak można było dwukrotnie strzelać do siebie, przeczytajcie o zmianie władzy na Ukrainie (s. 333—337). Ale nawet władza Hetmana jest iluzoryczna, wszystkim w państwie kieruje tajemniczy Szary Książę. Tacy książęta i teraz kierują Ukrainą… Ukraina podzielona jest na trzy brygady — centralną, wschodnią i zachodnią. Na czele tych brygad stoi Szary Książę. To głęboko zakonspirowana struktura jeszcze z lat czterdziestych ubiegłego wieku. Pierwszym księciem był Stalin, pachan w prawie, który oddał Związek we władzę międzynarodowych brygad: czerwonych — partii, czarnych — Czeka, szarych — kryminalnych autorytetów. „Co powie Książę — ja zrobię, inaczej, — i Hetman Machun rąbnął dłonią po szyi”. Stronnik Szarego Księcia generał pisarz Klinkiewicz zostaje nowym hetmanem Ukrainy. Niektóre serwery regionalne na wyborach pokazywały 120%, dlatego trzeba było przerzucać głosy do innych rejonów. Członkowie Areopagu i archonci, oligarchowie, właściciele ziemscy, kto miał nie mniej niż 10 000 chłopów pańszczyźnianych, zebrali się na inaugurację. I usłyszeli, że będzie ceremonia inauguracji Szefa Kijowsko-Dnieprzańskiego Państwa… „Lider wszystkich narodów terytorium Ukraina” pokornie uklęknął przed Magistrem kościoła Chrystusa Śmierci i skłonił głowę: „Błogosławcie, Wasza Świątobliwości”. Imieniem Ciemnej Energii Magister Sensizbajew pobłogosławił Klinkiewicza na walkę z judeo-chrześcijańską herezją i wymysłami o zmartwychwstaniu Chrystusa z martwych. Oprócz nowej nazwy Ukrainy — Kijowsko-Dnieprzańskie Państwo, Klinkiewicz wprowadził czarną gwiazdę do flagi i herbu, stworzył Dyrektoriat i „w celu wzmocnienia suwerenności” zaprosił na lewobrzeżne terytorium ograniczony kontyngent przyjaznych wojsk Czarnej Ordy, które „obronią demokratyczne zdobycze”. I, jako apoteoza, spod palców nowego Lidera wybrzmiała „Murka”. Wszystko było gotowe do oddania kraju: „Agenturze Czarnej Ordy udało się wejść do krytycznych punktów aparatu państwowego Ukrainy, przekupstwem i szantażem sformować potężny korpus zdrajców, delikatnie nazwany agentami wpływu, postawić „kretów” w organy wywiadu i kontrwywiadu, a co najważniejsze — wykorzenić w społeczeństwie jakąkolwiek wolę oporu, zaszczepić obywatelom Ukrainy ideę eurazjatyckiej jedności”. Juriju Mykołajowyczu, czyżby to pan pisał o 2077 roku, przecież to nasze czasy! I operacja „Tamerlan” — ona przecież trwa, pracują liczne ośrodki badania Ukrainy, różne kierunki opracowują wszelkiej maści pułkownicy w rodzaju Korniłowa-Kisielowa, do okupacji zostały nieliczne dni… Ależ jak to wszystko jest zaaranżowane — w najlepszych wzorcach propagandy. „Wam wyciągają pomocną dłoń bracia, którzy przybyli z bezkresnego Eurazjatyckiego Stepu pod sztandarem wolności, równości wszystkich ludzi i gospodarczego dobrobytu”. Niosą oni narodom porządek i stabilność, spokój i pokój, osobisty dobrobyt… Jakie znajome słowa!.. Okupowana Ukraina (już Terytorium), trzystu studentów z liceum imienia I. Bohuna z granatników zestrzeliwało wrogie kolumny i zostało zniszczonych napalmem, utworzono Front Wyzwolenia Ukrainy, rozgromiono Ambasadę Konfederacji Państw Ameryki Północnej, skąd Hajduk wykradł swoją ukochaną, lecz 3 sierpnia nagle zaczęło się ochłodzenie i spadły deszcze. Ludzie plądrowali sklepy (Orda zakazała wódki i słoniny), został zerwany grafik wywozu produktów żywnościowych, przede wszystkim zboża, do Czyngis-Saraju i nie doszły do skutku uroczyste powitania „wyzwolicieli”. W jednym z wojskowych szpitali Ukrainy, umierając na białaczkę, kontradmirał Fieoktistow, który dowodził rosyjską flotą atomowych łodzi podwodnych, wydał rozkaz do ataku. Atomowe i wodorowe uderzenia w główne obiekty nie tylko na terytorium byłej Rosji (Niżny Tagił), ale też w Turcję, Pakistan i Iran zniszczyły techniczny potencjał i miejsce koncentracji wojsk Czarnej Ordy. Czwarta globalna wojna zakończyła się termojądrowymi uderzeniami w kosmosie, co doprowadziło do efektu „końca świata”. Wielki Błysk był nie tylko niszczycielski, ale i oczyszczający… W liście do Syna Bożego Jezusa Chrystusa („potajemnie”, „osobiście”) I. Hajduk, były generał wywiadu wojskowego Ukrainy, który cudem przeżył, pisze, że największą jego winą jest to, iż brał udział w przygotowaniu Wielkiego Błysku, nie obronił Ukrainy przed agresją Czarnej Ordy, nie wzniecił powstania przeciwko zdrajcom, którzy rządzili krajem, bezsilnie obserwował, jak Ukraina zmienia się w Dzikie Pola Europy. I nie odnalazł Szarego Księcia, a jedynie zbierał akta na jego sługi… Myśli na schodach, jak mówią Niemcy. Kończysz i myślisz: no cóż to za rozważania o powieści? Coś powiedziano, a ile jeszcze niedopowiedziano! Utwór wymaga prawdziwych konferencji naukowych poważnych politologów, badaczy procesów globalistycznych. Przecież to nie jest prosta antyutopia, tutaj uderza wielopłaszczyznowość utworu, jego intelektualne nasycenie. Każda scena, każdy obraz jest „obciążony” zarówno społecznie i problemowo, jak i moralnie oraz etycznie. Powieść-alarm dla kraju, ale dzwon nie po poległych, lecz dzwon do uśpionych obecnie, do zwątpionych, do wyglądających ze swoich mysich norek „przeciwwszystkich”, do ukołysanych (a co, jeśli on już działa? — A.Sz.) telewizyjnym wirusem, który wywołuje postępujący debilizm, emocjonalną tępotę i stan agresywnej nienawiści (s. 447 powieści). I jeszcze o wyroku historii. Pułkownik wywiadu wojskowego nie zdołał przypomnieć sobie nazwiska jednego z prezydentów Ukrainy, jedynie twardo wiedział, że on do drgawek, do zasinienia nienawidził swojego premiera. Sapienti sat. P.S. Moi przyjaciele naukowcy-technicy nie wierzą, że w 2077 roku będą już silniki plazmowe. Ale będzie Ukraina po 2077 roku. W to wierzą! Anatolij SZPITAL, Instytut Literatury imienia T. Szewczenki NAN Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

żywcem w mękach; wielka duchowość może powstać tylko z wielkiego zmagania, które wypróbowuje jej siłę” (s. 318). Krwią własnego nieobojętnego serca Natalia Iszczuk-Pazuniak stwierdza: “Jak mówią teraz o Ukrainie, to mówią o sporcie i o korupcji. Przypomnijmy słowa Monteskiusza: “Aby stać się dobrym niewolnikiem, trzeba najpierw stać się złym obywatelem”. Trzeba przypomnieć, na czym polega istota demokracji: na tym, że człowiek buduje jednocześnie państwo i samego siebie, tworzy humanistyczną aurę swojego narodu. Zatem trzeba robić wszystko, co możliwe, aby przyspieszyć proces otrzeźwienia narodu ukraińskiego, aby być znów godnym słów innego, dawniejszego francuskiego myśliciela-historyka Scherera (o Ukraińcach): zobaczymy ojców, którzy przekazali swoim synom poczucie dumy z bycia niezależnym i zostawili im w spadku tylko szablę z dewizą: “Zwyciężyć albo zginąć” — to Francuzi o nas…” (“Lina Kostenko”, s. 363—364). Niedawno w znanej kijowskiej księgarni “Je” odbyła się prezentacja antologii tekstów autorskich Natalii Iszczuk-Pazuniak “Wybrane studia z historii, lingwistyki, literaturoznawstwa i filozofii”. Połączyła ona pod jedną okładką około pięćdziesięciu artykułów-badań doktor Pazuniak. W wystąpieniach mowa była o wyrazistej komparatystyce Natalii Iszczuk-Pazuniak, o polemiczności i europeizmie jej tekstów, umiejętności odkrycia indywidualnej swoistości badanego przez naukowca artysty czy problemu. Nadzwyczajną cechą jej stylu jest pisanie o tym, co najważniejsze i niedomyślanie za badany obiekt, branie z tekstu tylko tego, co w tekście jest. Mówiono też o encyklopedyczności wiedzy doktor Pazuniak oraz o tym, że interesowali ją ludzie, którzy potrafili stawiać opór. Szczegółowo opisuje ona, jak szczuto, niszczono, doprowadzano do samobójstwa wybitnych naukowców, takich jak Danyło Szczerbakiwski. Ciekawe u Pazuniak są, wydaje się, także dość niespodziewane ekskursy w literaturę rosyjską (na przykład jej badania o Fiodorze Dostojewskim czy wpływ Hryhorija Skoworody na literaturę i filozofię Rosji). Na prezentacji odczytano list do obecnych od autorki ze Stanów Zjednoczonych. Na tym licznie zgromadzonym zebraniu swoimi wrażeniami o nowym wydaniu podzielili się doktorzy nauk filologicznych Wołodymyr Pohrebennyk, Ołeksandr Ponomariw i Wołodymyr Panczenko, kandydat nauk historycznych Serhij Kit oraz kandydat nauk filozoficznych Jurij Czornomoreć, pisarki Ołena Łeontowycz i Ałła Dyba, redaktor naczelna wydawnictwa im. Ołeny Telihy Ołha Weremijczyk. Romansów strzeleckich przy gitarze wykonała zasłużona artystka Ukrainy Switłana Myrwoda. A zacytowane przez Natalię Pazuniak wersy Wasyla Stusa mogłyby, być może, stać się epigrafem do całej książki “Wybrane studia”: Wróć do mnie, pamięci moja! Niech na serce legnie ciężarem moja ziemia z łagodną żałobą, niech wschodzi śpiewem serce słowika w gaju nocnym… I ja zawołam. I kraj mnie usłyszy. Wróć do mnie, pamięci moja! (s. 377). Swoim zbiorem “Wybranych studiów” doktor Pazuniak zwraca nam naszą niepokonaną pamięć — pamięć rodu i narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«CZŁOWIEK BUDUJE JEDNOCZEŚNIE PAŃSTWO I SAMEGO SIEBIE»

Alla DYBA, pracownik naukowy Oddziału zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Znaczna część prac Natalii Iszczuk-Pazuniak poświęcona jest badaniu spuścizny twórczej Łesi Ukrainki. W 2008 roku kijowskie wydawnictwo imienia Ołeny Telihy przedstawiło krajowemu czytelnikowi monograficzne studium „Łesia Ukrainka: Idea wolności Ukrainy w spektrum cywilizacji światowej” — na dzień dzisiejszy być może najlepszą filozoficzną książkę o Łesi Ukraince. Niedawno w tymże wydawnictwie ujrzała światło dzienne antologia tekstów autorskich Natalii Iszczuk-Pazuniak „Wybrane studia z historii, lingwistyki, literaturoznawstwa i filozofii”, uporządkowana przez siostrę doktor Pazuniak z Ukrainy kontynentalnej Ołenę Łeontowycz oraz znanego pedagoga i literaturoznawcę Wołodymyra Pohrebennyka. Autorem przedmowy do książki „Orientacje i konteksty studiów Natalii Pazuniak” jest akademik Leonid Rudnycki. Pięć niezwykle interesujących rozdziałów odsłania krąg zainteresowań twórczych badaczki, krok po kroku, artykuł po artykule rozszerzając i pomnażając naszą wiedzę o języku ojczystym, jego źródłach, ukraińskiej historii i filozofii, przedstawiając czytelnikowi potężne grono ukraińskich pisarzy, bojowników o wolność, naukowców. W swojej przedmowie do wydania Natalii Pazuniak zagraniczny członek NAN Ukrainy, akademik Leonid Rudnycki podkreśla: „Jako filolog, lingwista, językoznawca dr Pazuniak wniosła poważny wkład w zrozumienie różnic między językami słowiańskimi, zwłaszcza między ukraińskim a rosyjskim, na co, między innymi, wskazuje jej rozprawa doktorska „Przypadek wołacz w języku ukraińskim na bazie analizy porównawczej języków indoeuropejskich” oraz szereg jej prac. W licznych przeglądach, recenzjach, wystąpieniach i wykładach Natalia Pazuniak rzuca światło na dawne dokumenty, które tworzą podstawę języka ukraińskiego, rozważa miejsce języka ukraińskiego w ramach języków słowiańskich, jak i pozostałości wpływów indoeuropejskich w nim” (s. 9). Natalia Pazuniak — członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (NTSz) i Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN), członek honorowy Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych (SFUŻO), członek Zarządu Amerykańskiego Stowarzyszenia Profesorów Uniwersyteckich, członek honorowy Zjednoczonego Ukraińsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy oraz Organizacji Państwowego Odrodzenia Ukrainy, a nawet sekretarz stanu Rządu Ukraińskiego na uchodźstwie: „W jednej osobie Natalia Iszczuk-Pazuniak z powodzeniem połączyła obowiązki macierzyńskie, osiągnięcia naukowe, poczucie odpowiedzialności społecznej, gorący patriotyzm oraz cnoty chrześcijańskie. Cała jej działalność była i jest służbą sprawie ukraińskiej i ideałom humanistycznym. Choć większość swojego życia przeżyła na emigracji, w czasach zagubionych i niepewnych, w niełatwych, czasami nawet w bardzo ciężkich okolicznościach, Natalia Pazuniak pozostała wierna swoim ideałom. Zawsze utrzymywała nieprzerwaną więź duchową z ojczyzną” (L. Rudnycki, s. 11). Pazuniak zwraca uwagę na szczegóły, które raz po raz zmuszają do zastanowienia się nad tym, kim my, Ukraińcy, jesteśmy i skąd pochodzimy: „Prasłowiańskie plemiona przesuwały się z południa na północ, dlatego dla nich lewy dopływ Dniepru — Desna — był po prawej stronie od Dniepru. Ze staro-cerkiewno-słowiańskiego języka znamy wyrażenie w literaturze eklezjastycznej: „odesnu i oszuju otca” (Desna oznacza „prawa”, desnycia — „prawica”)” (s. 25). A gdyby nazwę tej rzeki wymyślali nasi północni sąsiedzi, to szliby oni z północy na południe wzdłuż Dniepru — i z pewnością nie nazwaliby tego dopływu Dnieprowego Desną!” Zadziwia szeroki wachlarz zainteresowań naukowych Natalii Pazuniak. Bohaterowie jej badań: Wikentij Chwojka, Natalia Połonska-Wasylenko, Mychajło Hruszewski, Jurij Szewelow, Mykoła Hohol, Hryhorij Skoworoda, Fiodor Dostojewski, Ruska Trójca — Markijan Szaszkewycz, Iwan Wahyłewycz oraz Jakiw Hołowacki, Taras Szewczenko, Iwan Franko z jego problemami sobowtóra w „Pojedynku” i „Pogrzebie”, Olha Kobylańska, Wołodymyr Łeontowycz, Symon Petlura, Wasyl Symonenko, Lina Kostenko, Iwan Switłyczny, Wasyl Stus, Jewhen Konowalec, Jakiw Szulhyn i inni. Niezmiernie poruszająca rozprawa „Heroiczne dni Wołynia” (s. 521—526) — apoteoza wielkiej ofiary w imię Ukrainy z wyrazistymi postaciami Hanny i Petra Roszynskich, Niny Kucewycz oraz wychowanki-plejadowki Walerii O’Connor-Wilińskiej Charyty Kononenko… Obrazek „Za światło w ciemności” (s. 528—529), w którym słowo-myśl, rozwijając się od epigrafa z Łesi Ukrainki „...Będę szukać gwiazdy przewodniej — /Jasnej władczyni ciemnych nocy!”, w fabule obrazu-metafory życia stopniowo — poprzez słowa Chrystusa — osiąga apogeum w tym swoistym głęboko-filozoficznym wierszu prozą: „Oto spójrzmy na obraz niedawnej przeszłości i teraźniejszości: Sybir. Śniegi. Mroźny wiatr zapiera dech gromadzie kobiet, które w szarych więziennych watówkach posuwają się naprzód. Potykając się, tuląc się do siebie mimo woli, zmierzają do swojego punktu pracy — rozładowywać setki ciężarów z owianych śniegiem wagonów. Czarno, zimno. Czy beznadziejnie?.. Lecz oto one pracują, zgodnie, zorganizowanie; nieludzką siłą dźwigają ciężkie skrzynie, wypełniają nieludzkie normy, bo chcą przetrwać, —” pragną one życia, a nie zagłady w śniegach. To ukraińskie kobiety na katordze. W mroku szukają jasności. I oto panująca ciemność blednie, bo niepowstrzymanie niczym błyskawica przebija się jasność ich dusz, ich przepełnionych bólem serc. Odganiają sprzed oczu widma rzeczywistości i piszą list do wolnego świata, do sióstr, do nas — duchowo zubożałych, rozdrobnionych, trwających w zmierzchu życia. One wobec nas są olbrzymami, zwyciężyły ciemność rzeczywistości i odnalazły jasność w duszach i sercach swoich, i stała się ona gwiazdą przewodnią ich katorżniczego życia” (s. 529). Wyobrażam sobie, jak boleśnie, a zarazem pobożnie i z drżeniem, pisane były przez autora te wersy, a przez siostrę-redaktorkę dołączane do książki. Jestem pewna, że wspominały one przede wszystkim (choć nie wymieniając tu imion) swoją ukochaną ciocię Mirę — wybitną ukraińską aktorkę, znaną ukraińską więźniarkę polityczną Marię Kapnist oraz bliską przyjaciółkę samej Natalii Pazuniak i całej rodziny Iszczuków-Pazuniaków-Szulhynów-Leontowyczów, naukowca-agronoma i więźniarkę stalinowskich łagrów Izydorę Kosacz (po mężu Borysową), najmłodszą siostrę Łesi Ukrainki. Przed nami różnorodne gatunkowo studia — artykuły, referaty, wykłady, wystąpienia, apele… Oraz prozatorska miniatura „Pożegnanie” (s. 527). W badaniach Natalii Iszczuk-Pazuniak zdarzają się wstawki nowelistyczne, swoiste „czysto pisarskie”, niezwykle poetyckie fragmenty utalentowanej prozy (s. 247—248, 276 i inne), jak w studium o Olenie Telidze, w referacie o Dokii Humennej, i wcale nie odciągają one od głównej myśli, a przeciwnie — uwydatniają ją, tworzą niezbędny obraz i kontekst. Natalia Iszczuk-Pazuniak jest wprawną narratorką, potrafi najpoważniejsze, najgłębsze sentencje przekazać czytelnikowi (słuchaczowi) w sposób ciekawy, przystępny, nieskomplikowany. Dotyczy to przede wszystkim jej prac historyczno-językoznawczych i filozoficznych. I, nawiasem mówiąc, samej autorce niezwykle interesujące wydaje się wszystko to, o czym pisze. I tę swoją pełną zachwytu pasję niestrudzenie przekazuje innym. Ale ta prostota wcale nie dowodzi jakiejś „uproszczoności” dorobku Pazuniak, wszak o niej samej można powiedzieć słowami Jurija Szerecha, które przytacza w artykule „O Oksanie Laturynskiej”: „Poezja Laturynskiej jest głęboka i choćby nie wiem jak przejrzyste były jej fale, nie zawsze łatwo dostrzec dno” (s. 269). Autorka cytuje słowa Iwana Szowhenowa, skierowane do młodej córki — przyszłej poetki Oleny Telihi: „Czym jest Ukraina? Jaka ona jest? Jakie jest jej, Oleny Szowhenowej, miejsce w niej?”. Jednak ojciec nie odpowiedział jej na to, powiedział: „Tutaj każdy nosi Ukrainę w sercu taką, jaką sobie wyhodował, jaką sobie wywalczył w ciężkich zmaganiach ze światem i samym sobą, i ty ją znajdziesz sama. Będzie to trudniejsze, za to będziesz ją kochać bardziej, bo będzie to rzeczywiście twoja” (s. 279). Każdy z nas musi uświadomić sobie, czym jest Ukraina? Jaka jest dla Ciebie i dla świata? I w tym uświadamianiu sobie przez nas Ojczyzny znaczącą rolę odgrywają dobre i mądre książki. Takie jak nowe wydanie studiów Natalii Iszczuk-Pazuniak. Czasami pisze zwięźle, skoncentrowanie, niczym konspekt (s. 336—337 — studium o Jewhenie Małaniuku), czasem są to zdania niemal równoważne, a obok obszerne przeglądy twórczości (Jara Sławutycza), szkice, wystąpienia na jubileuszowych imprezach (o Juriju Buriakiwciu). Niekiedy swoimi badaniami Natalia Iszczuk-Pazuniak ukazuje czytelnikowi nawet pewne niezaprzeczalne tajemnice Bożego zamysłu, jak na przykład wtedy, gdy opowiada o źródłach-początkach przyszłego wyczynu mistrza, wysokiego autorytetu pokolenia lat sześćdziesiątych Iwana Switłycznego. Ta książka jest zdolna generować idee i każdym swoim wersem, myślą, faktem czy detalem potwierdzać zacytowane w studium „O. Olżycz w krytyce literackiej” słowa Ołeha Łaszczenki o Olżyczu — „wielkie idee rodzą się. Urodziła się Natalia Iszczuk-Pazuniak w Kijowie w 1922 roku. Dzieciństwo i młodość spędziła w Równem. Tam w przededniu wojny z faszystami ukończyła Rówieńskie Gimnazjum Ukraińskie, w latach 1940—1941 studiowała germanistykę na Uniwersytecie Lwowskim, potem, już po wyjeździe na przymusową emigrację, na Wolnym Uniwersytecie Ukraińskim w Monachium oraz na Uniwersytecie Pensylwanii w Filadelfii. Była uczennicą Dmytra Doroszenki, Leonida Biłeckiego, Jurija Szewelowa, Dmytra Czyżewskiego, Petra Odarczenki i innych znakomitych naukowców. Wykładała w szkołach ukrainoznawczych i średnich, w Akademii św. Bazylego Wielkiego oraz Manor College w Filadelfii, w kolegium pedagogicznym w West Chester, prowadziła kurs języka rosyjskiego dla amerykańskich oficerów i przez dwadzieścia lat wykładała język i literaturę ukraińską na Uniwersytecie Pensylwanii. Wykładała na Uniwersytecie Macquarie w australijskim Sydney. Brała aktywny udział w amerykańskim życiu akademickim oraz życiu ukraińskiej społeczności Ameryki. Na prezentacji w księgarni „Je”: Switłana Myrwoda i Ołena Leontowycz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miasta kozacki garnizon. Pułkownik brał udział w obu wyprawach czyhryńskich. Kawalerzyści z Czernihowa 28 sierpnia 1677 r. przeprowadzili udany atak na turecki obóz. Podczas drugiej wyprawy czyhryńskiej 3 sierpnia 1678 r. W. Borkowski jako hetman nakazny dowodził lewą flanką atakujących. Oprócz czernihowskich kozaków, podlegali mu pułki niżyński, mirhorodzki, łubieński, pryłucki, dwa pułki serdiuckie i dwa kompanijskie. W 1685 r. na czele pułku czernihowskiego I. Samojłowycz postawił swojego syna Hryhorija. W. Borkowski otrzymał rangę generalnego oboźnego. Te i inne roszady kadrowe — próby hetmana, by mieć na odpowiedzialnych urzędach pułkowników bliskich krewnych — doprowadziły do aktywizacji opozycji starszyzny. LIDER OPOZYCJI 1687 r., podczas pierwszej wyprawy krymskiej, starszyzna postanowiła usunąć hetmana. Pierwszy decydujący podpis pod petycją złożył generalny oboźny W. Borkowski. Ten fakt o wielu rzeczach świadczy. Hetman, dając W. Borkowskiemu poważny urząd generalnego oboźnego, faktycznie odsunął go od realnej władzy. Nominalnie zajmując wysokie stanowisko, ten ostatni, mieszkając w Czernihowie, nie miał w rękach siłowych dźwigni zarządczych. Hetman Samojłowycz samowładnie kierował pułkami, starszyzną, nie mając chęci widzieć w swojej rezydencji wpływ-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

NOWE WYDAWNICTWA PROŚWIECIAN

Petro ANTONENKO “Siewierszczyzna Incognita”. Taką nazwę nosi książka, którą właśnie wydała Czernihowska Organizacja Obwodowa “Proświta” oraz jej wydawnictwo — gazeta “Siewierszczyzna”. W książce znajduje się kilkadziesiąt publikacji, które ukazały się w gazecie i są poświęcone historii regionu. Przewodnim tematem wszystkich publikacji są nieznane karty historii Kraju Siewierskiego. A tajemnic jest tu niemało. Wystarczy wspomnieć zacytowane w adnotacji słowa naszego wybitnego historyka i polityka Mychajła Hruszewskiego: “W Czernihowszczyźnie-Siewierszczyźnie ukryte są zagadki starej Ukrainy-Rusi i zalążki nowej”. W swoim przedmowie do książki jej kompilator — przewodniczący obwodowej “Proświty” i redaktor “Siewierszczyzny” Wasyl Czepurnyj pisze: “Powiedzmy, nawet zapadliska krasowe w rejonie semenowskim rodzą wiele wersji i legend. A co dopiero mówić o tajemnicach Rusi Siewierskiej, która władała daleką Tmutarakanią i o której tak niechętnie mówią historycy. No, z moskiewskimi wszystko jasne: nie chcą przyznać, że Kubań należała do księcia czernihowskiego, jak na przykład heroiczne miasto Kozielsk. Ale dlaczego o zagadkowej Tmutarakani milczą historycy ukraińscy?!”. Wśród autorów książki są Ihor Kaczurowskyj, Łewko Łukjanenko, znany badacz epoki kozackiej, autor kilku książek o hetmanie Mazepie i jego otoczeniu, proświecianin Serhij Pawłenko, młody historyk i dziennikarz Ołeksandr Jasenczuk, znani krajoznawcy Ludmyła Studionnowa, Olha Jermolenko. Wystarczy wymienić tytuły niektórych publikacji, aby zobaczyć, jak ciekawe warstwy historii zostały w nich poruszone. “Terrorysta z Siedniowa”, “Największa nekropolia kurhanowa w Europie Wschodniej na granicy zniknięcia”, “Ślad Mazepy w Rosji”, “Kołochrest — sztuka walki z Chołmów”, “Moskwa na obrzeżach Księstwa Nowogrodzko-Siewierskiego”, “Mapa pielgrzymkowa Czernihowszczyzny”. Wśród bohaterów publikacji są książęta, hetmani, pułkownicy, atamani walk chłopskich przeciwko reżimowi komunistycznemu. W szczególności wśród tej różnorodności bardzo interesujące są publikacje “Bohater mrocznej legendy” oraz “Okrutna Fruma — żona Szczorsa”. Pierwsza to prawdziwy historyczny kryminał o pułkowniku czernihowskim, później generalnym oboźnym rządu hetmańskiego Wasylu Duninie-Borkowskim, którego imię obrosło mistycznymi legendami. Druga publikacja dotyczy mało znanych kart życia Mykoły Szczorsa oraz jego żony i współpracowniczki, czekistki Frumy. Tak czy inaczej, to wszystko jest naszą historią. Czy komuś się ona podoba, czy nie, ale przynajmniej trzeba ją znać. Obwodowa “Proświta” i gazeta na swoich łamach oraz w zbiorze, który jest anonsowany jako pierwszy z tego cyklu, podjęły pierwszą próbę otwarcia tej historii przed szerokim ogółem. Zbiór jest już w sprzedaży w “Intermezzo” — Centrum Kulturalno-Artystycznym obwodowej “Proświty”. Serhij PAWŁENKO POCHODZENIE Ród Borkowskich jest, najwyraźniej, pochodzenia duńskiego. Wskazuje na to, w szczególności, ich drugie nazwisko — Duninowie (“dunczak” oznacza Duńczyk). W 1787 roku Borkowscy przekazali do spraw zgromadzenia deputackiego swoje informacje o rodzinie. Według przekazów rodzinnych polski pułkownik Kasper Dunin-Borkowski zginął podczas powstania Chmielnickiego. Jego żona Tetiana i córka Kateryna (w synodyku Monasteru Lubeckiego ich imiona zapisane są zaraz po imieniu ojca) ukrywały się przed powstańcami w Nieżynie, ale zostały odnalezione przez kozaków i zabite. Według dokumentów z 1638 r. K. Dunin-Borkowski założył na Czernihowszczyźnie słobodę Borkowicze (Burkiwkę). Polski pułkownik miał dwóch małych synów — Wasyla (urodzonego w 1640 r.) oraz Jurija. Po zabójstwie ojca w 1649 roku, najwyraźniej trafili oni pod opiekę albo prawosławnej rodziny, albo krewnych matki (jej ukraińskie pochodzenie i wyznanie, zdaje się, stały się decydującymi czynnikami w dalszym losie braci). W jednym z latopisów wspomniany jest pułkownik czernihowski epoki Chmielnickiego — Semen Borkowski. Możliwe, że był to wuj osieroconych Borkowskich. W uniwersale Iwana Samojłowicza z 28 czerwca 1672 r. mowa o tym, że Wasyl Kasperowicz Borkowski (w uniwersałach nazywany był bez nazwy rodowej “Dunin”) “od dziecięcych lat przy odwadze i uszczerbku zdrowia swego wiek swój prowadząc… niemało poważnych i przykrych odbywał ekspedycji”. Po raz pierwszy wspomniany jest w źródłach w 1665 roku jako podwładny pułkownika czernihowskiego D. Mnohohrisznego. W 1668 roku, po nieudanym powstaniu I. Brzuchowieckiego, znalazł się w oddziale hetmana P. Doroszenki, od którego otrzymuje urząd setnika wybelskiego. DOBROCZYŃCA Hetman prawobrzeżny uniwersałem z 2 września 1668 r., wydanym w Czehryniu, zwrócił W. Borkowskiemu za “znaczące rycerskie czyny” wieś Borkówkę w sotni berezniańskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

BOHATER UPIORNEJ LEGENDY

370 lat temu urodził się słynny „czernihowski upiór”, generalny oboźny Wasyl Kasprowicz Dunin-Borkowski. Nakręcono o nim filmy, wiele o nim napisano. Do dziś przewodnicy opowiadają o tym, jak Wasyl Dunin-Borkowski (1640—1702) zamienił się w upiora i pędził po nocnym Czernihowie, strasząc ludzi niczym Drakula… Kim był naprawdę? Przyjście na Lewobrzeżu do władzy Mnohohrisznego, u którego W. Borkowski służył wcześniej kilka lat, przesądziło o dalszym losie wybelskiego sotnika. Złożył przysięgę nowemu hetmanowi. W tym czasie Wasyl Borkowski miał 28 lat. Mianowanie wybelskiego sotnika czernihowskim pułkownikiem, naszym zdaniem, nastąpiło za protekcją wpływowego Ł. Baranowicza, który wolał widzieć w Czernihowie w odpowiedzialnym rządzie swoich uczniów, a nie przypadkowych ludzi. Wasyl Borkowski hojnie obdarowywał później czernihowskie sobory i klasztory. Tak, w 1675 roku za sprawą czernihowskiego pułkownika odnowiono kopuły i nadbudowano absydy soboru Spaso-Preobrażeńskiego, jednego z najstarszych na Ukrainie (XI w.). W 1814 roku według jednego z projektów planowano wykonać malowidła w soborze Spaskim i „na drugim przęśle przedstawić czernihowskiego pułkownika i wojsk zaporoskich generalnego oboźnego Wasyla Dunina-Borkowskiego z napisem, że ten pobożny i gorliwy chrystolubiec wznosił w grodzie tym nowe świątynie Boże i odnawiał zniszczone; odnowił świętobliwie i ten świątynię miłosiernego Spasa i bogatym wyposażeniem obdarzył w 1672 i 1685 latach”. Tak samo za jego koszt odremontowano cerkiew Piatnycką. Znaczne sumy pułkownik włożył również w budowę i renowację cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego, Jeleckiej oraz refektarza klasztoru Jeleckiego. SŁAWNY PUŁKOWNIK Zostawszy czernihowskim pułkownikiem, W. Dunin-Borkowski otrzymał od I. Samojłowicza na rangę 28 czerwca 1672 r. w sotni ponornickiej wsie Adijiwkę, Kazyliwkę oraz Chołmy, a także Bobrowicę pod Czernihowem i potwierdzenie na wieś Borkówkę w sotni berezniańskiej. Za życia W. Dunin-Borkowski wyróżnił się nie tylko hojnymi darami na rzecz świątyń i klasztorów. Wspomina się go przy poddaniu Czehrynia w 1676 r., wtedy wprowadził do niego zastępcę. Rola honorowego generała W. Borkowskiego obrażała. I rozumieli to ci, którzy przekonali go do podjęcia wielkiego ryzyka. Bezrządni opozycjoniści nie mogli od razu pretendować do hetmańskiej buławy. Borkowski jako kompromisowa wysoka osobistość odpowiadał wymaganiom chwili. A zatem w okolicznościach, które zaistniały w 1687 r., był głównym pretendentem do buławy. Nieprzypadkowo nazwisko generalnego oboźnego jako kandydata na stanowisko hetmana było wykrzykiwane przez część kozackiej starszyzny podczas wyborów 25 lipca 1687 r. nad rzeką Kołomak. I generalny oboźny swoim podpisem formalnie stanął na czele buntu. Ale hetmanem został Mazepa. Legenda o tym, jakoby Golicyn oferował Borkowskiemu hetmaństwo za dziesięć tysięcy rubli, a ten przez swoje skąpstwo nie zgodził się, nie odpowiada realiom. Tak samo pozbawiona logiki jest legenda, według której Mazepa wyprosił u niego wskazaną sumę i otrzymał generalny urząd. Przecież Borkowski raczej nie mógł mieć 10 tysięcy rubli (50 tysięcy złotych), bo za służbę otrzymywał rocznie 1000 złotych. A gdyby nawet miał tyle pieniędzy, to generalny oboźny nie pożałowałby ich na hetmańskie stanowisko. Przecież hetmańskie rządy dałyby możliwość skompensowania wydatków. TOWARZYSZ MAZEPY Jako główny pretendent do hetmańskiej buławy w 1687 r. generalny oboźny, zdaje się, musiał trafić do tych, których hetman nie chciałby widzieć w swoim rządzie. A jednak Borkowski pozostał na odpowiedzialnym stanowisku drugiej osoby w Hetmańszczyźnie aż do dnia swojej śmierci w 1702 r. Jak nam się wydaje, piętnastoletnia współpraca I. Mazepy i generalnego oboźnego opierała się na zasadach zaufania, przyjaźni i wzajemnego interesu. Łączymy to, po pierwsze, z ich prawdopodobną wspólną nauką w Kolegium Kijowsko-Mohylańskim; po drugie, z obecnością u Wasyla Borkowskiego brata w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

OKRUTNA FRUMA — ŻONA SZCZORSA

Polski. O tym ostatnim mówił moskiewskiemu posłańcowi Borysowi Michajłowowi w 1690 r. I. Mazepa, który tłumaczył się, że nie tylko u niego siostra pozostała po polskiej stronie, ale i „u wojskowej starszyzny, jak u oboźnego u Wasyla Borkowskiego brat, tak i u innych w polskich miastach krewni są”. Borkowscy byli ważnym kanałem łączności dla I. Mazepy z sąsiednim państwem. We wrześniu 1705 r. polski król S. Leszczyński skierował do I. Mazepy posłańca Wolskiego, który miał porozmawiać z hetmanem o przejściu Ukrainy pod protekcję szwedzkiego króla. W tajnej instrukcji zaznaczono, że konkretnie prowadzić rozmowy o warunkach współpracy trzech państw „dana pełna moc panu Borkowskiemu”. Czyli w Polsce wiedziano, komu I. Mazepa miał zaufać. Krewni podczas spotkań mieli możliwość omówić nie tylko sprawy rodzinne, ale i międzypaństwowe. Z listu generalnego oboźnego z 18 stycznia 1698 r. do swojego zięcia Iwana Zabiły dowiadujemy się, że do Koropa miał przyjechać Mazepa z żoną, a także W. Koczubej, J. Łyzohub „ze swoimi paniami”. Prosił szwagra: „te izby swoje na górze stojące każ dobrze wysprzątać, żeby były ciepłe, bo skoro teraz będzie jaśnie wielmożny do was i w tych świetlicach będzie stał; mnie także niedaleko znaleźć gospodę”. Chodzi, najwyraźniej, o jakieś nieformalne spotkanie, a Borkowski zapewniał jego przeprowadzenie w pobliżu Baturyna, w koropskich posiadłościach swojego zięcia. BEZSENSOWNY WYMYŚL Obraz pobożnego fundatora czernihowskich świątyń, wpływowego ukraińskiego działacza końca XVII wieku, dzięki chorobliwej fantazji niektórych czernihowskich amatorów-literatów i gazeciarzy w połowie i pod koniec XIX w. został zmącony wymyśloną legendą o Borkowskim jako upiorze: „Mówią ludzie: że pułkownik Po nocach błąka się, — To dusza jego strudzona Spokoju wciąż szuka”. W 1890 r. „Czernigowskije gubiernskije wiedomosti”, nie powołując się na żaden dokument, drukują dodatkowe szczegóły z życia generalnego oboźnego: „Jadł mięsne w Wielki Piątek, ciągnął do siebie córki i żony swoich chłopów, tyranizował samych chłopów, ubierał ich w niedźwiedzie futro i szczuł niedźwiedziami”. Do dziś ukazują się artykuły poświęcone fantastycznej niedorzeczności, która pojawiła się prawie 150 lat po śmierci generalnego oboźnego. Trzeba żałować, że podobne „odkrycia”, dokonane bez elementarnego studiowania źródeł, dokumentów końca XVII w., raz po raz są popularyzowane, zniekształcają realia przeszłości i kompromitują działaczy epoki Hetmanatu. Jak nam się wydaje, w wielkiej rodzinie Borkowskich jeden z potomków (koniec XVIII — początek XIX w.) mógł zachowywać się rzeczywiście nieadekwatnie. Ponieważ Wasyl Dunin-Borkowski był w rodzinie Borkowskich najbardziej zauważalną postacią, to właśnie jemu później przekierowywano działania domniemanego potomka-nieluda. A w XVIII w. obraz generalnego oboźnego nie był zmącony żadną fantastyczną niedorzecznością. Przeciwnie, jeszcze za życia był wspominany w książce D. Tuptały „Runo oroszennoje” jako świadek i uczestnik realnego cudu ikony Przenajświętszej Bogurodzicy. Tuptało przy tym wspomniał, że generalny oboźny własnym kosztem wykonał do cudownego obrazu złotą koronę, ozdobioną kosztownościami, a także drogą oprawę. 15 lat po śmierci W. Borkowskiego (4 marca 1702 r.) w cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej odnowiono nagrobek z wielką wierszowaną epitafią, gdzie zaznaczono, że nieboszczyk „zawsze carom i wodzom służył bez pochlebstwa”, a dlatego odprowadzali go w ostatnią drogę arcybiskup Ioan Maksymowycz „i cały stan duchowny”. Ołeksandr JASENCZUK 12 stycznia 1919 roku Pułk Bohuński 1. Ukraińskiej Dywizji Radzieckiej pod dowództwem Mykoły Szczorsa zajął Czernihów. Dowódca pułku raportował sztabowi 1. Ukraińskiej Dywizji Radzieckiej: „1. Pułkiem Bohuńskim z walką zdobyto Czernihów. Zdobyto 2 trzycalowe armaty, dużo karabinów maszynowych, karabinów itp. Oprócz tego, wzięto kolumnę samochodową oraz dywizjony pancerny i bojowy...”. Wieczorem czernihowianie na miejskim placu witali bohuńców. Mykole Szczorsowi wręczono wstążkę z napisem: „Za odwagę towarzyszowi Szczorsowi od towarzyszy czerwonoarmistów 8. kompanii”. Obecnie ta wstążka znajduje się w zbiorach muzeum Sił Zbrojnych ZSRR w Moskwie. Po pewnym czasie Mykoła Szczors zginie od strzału czekisty, jak obecnie uważa większość historyków. ROZKAZ — ROZSTRZELANIE A teraz o żonie Mykoły Szczorsa — Frumie Juchymiwnie Chajkinie. Dla czerwonego terroru i niszczenia wrogów bolszewickiego reżimu władza radziecka stworzyła CzeKę — „nadzwyczajną komisję”, którą kierował Feliks Dzierżyński. W miasteczku Uniecza, na Starodubszczyźnie, CzeKą kierowała Fruma Chajkina, która urodziła się w 1896 roku w Nowozybkowie. Jej pretoriańską gwardią stali się Chińczycy, Kazachowie i przedstawiciele innych narodowości, którzy zostali zebrani przez Rząd Tymczasowy do budowy kolei. O jej okrucieństwie pozostały wspomnienia. „Fruma Chajkina — niewielkiego wzrostu, czarnowłosa, chuda, odważny i energiczny dowódca — postrach burżuazji. Okrutnie rozprawiała się z wrogami władzy radzieckiej. Wystarczyło jej dowiedzieć się o nieprzychylnym nastawieniu białogwardzisty lub burżuja-wyzyskiwacza: „Rozstrzelać!” — rozkazywała Fruma. I Chińczycy tę misję wykonywali bezbłędnie” — pisze jeden z uczestników wojny domowej. Rozstrzeliwała Fruma Juchymiwna nie tylko ideowych wrogów rewolucji — inteligencję, ale i bogatych chłopów, którzy uparcie nie chcieli oddawać swojego wyhodowanego ziarna. Jesienią 1918 roku Teffi, znana rosyjska pisarka, Awierczenko, znany rosyjski satyryk i humorysta, oraz jeszcze kilka osób wyrobili w Moskwie dokumenty na wyjazd z Rosji Radzieckiej do Kijowa. Jednak lokalne organy władzy na ogólne zarządzenie rządu bolszewickiego korzystały z takich uprawnień, że te dokumenty nie tylko nie gwarantowały, że zwierzchnictwo punktu granicznego rzeczywiście przepuści tych, którzy wyjeżdżają na Ukrainę, one nie gwarantowały nawet tego, że to zwierzchnictwo pozostawi ich przy życiu. Niszcząc ludzi według własnej woli, lokalni przedstawiciele władzy nawet nie przekroczyliby swoich uprawnień; o nielegalnej konfiskacie mienia nie ma co mówić. Wyjeżdżać z Rosji Teffi i Awierczence przyszło przez Uniecę. O tym, z czym zetknęli się w Unieczy i jak tam pracowała Chajkina, wspominali oboje. Awierczenko w swoim parodystycznym liście do Lenina zwięźle i wesoło napisał tak: „Ty wtedy wydałeś rozkaz zatrzymać mnie na st. Zernowej, ale ja zupełnie zapomniałem ci powiedzieć przed wyjazdem, że pojadę przez Uniecę. Nie spodziewałeś się tego? Swoją drogą, dziękuję ci. W Unieczy twoi komuniści przyjęli mnie cudownie. Prawda, komendant Unieczy — słynna kursistka towarzysz Chajkina początkowo chciała mnie rozstrzelać. „Za co?” — zapytałem. — „Za to, że wy w swoich felietonach łajaliście bolszewików”. Uderzyłem się w pierś i krzyknąłem urażony: „A czytaliście moje ostatnie felietony?” — „Nie, nie czytałam”. — „To nie ma o czym mówić!” A co „nie ma o czym mówić”, ja, przyznam się, i sam nie wiem, dlatego że w ostatnich felietonach — ty wybacz, gołąbeczku, za ostrość — po prostu pisałem, że bolszewicy — to oszuści, mordercy i maruderzy... Najwyraźniej tow. Chajkina nie zrozumiała mnie, a ja jej nie przekonywałem”. („Przyjacielski list do Lenina od Arkadija Awierczenki”) Według wspomnień Teffi, Fruma Juchymiwna na dzień przed spotkaniem z nimi spaliła żywcem rosyjskiego generała, ten przewoził zaszyte Fruma Chajkina w walizce „kierienki”. Ogólnie rzecz biorąc, według wspomnień naocznych świadków, zniszczyła ona w Unieczy około 200 wojskowych, którzy próbowali przedostać się na Ukrainę. CHAYA W SKÓRZANYCH SPODNIACH W tym czasie w Unieczy pojawia się młody przystojniak Mykoła Szczors, który zaczyna formować nową jednostkę wojskową. Kręci się wokół niego wiele kobiet. Na przykład pielęgniarki Sonia Ałtuchowa oraz Antonina Rozenblum. A była jeszcze Esfir Rogg — pierwszy naczelnik wydziału politycznego dywizji, odeska pracownica polityczna z podziemnym stażem. W dywizji przebywała niedługo — została odwołana. Według niektórych danych, w rewolucję Esfir poszła za romantyką przygód i nie wytrzymała prób czasu. W otoczeniu młodych, przystojnych i energicznych mężczyzn wpadła w nałóg narkotykowy i do 1920 roku stała się narkomanką. Jej dalsze losy są nieznane. Jednak kolejne wydarzenia — powstanie nowo sformowanego pułku im. Bohuna, które wybuchło nie w ostatniej kolejności dzięki okrutnym działaniom Chayi (rozstrzelała wielu spośród powstańców) i było skierowane przeciwko niej oraz jej Chińczykom, zbliżyło dwoje dowódców — Chajkinę i Szczorsa. „Wieczorem 21 września w wydziale politycznym zebrał się cały skład dowódczy. Do raportu przygotowywał się M. Szczors. Narada jeszcze się nie zaczęła, gdy nagle ciszę osady rozdarła seria z karabinu maszynowego. Rozległy się strzały z karabinów. W pułku Bohunskim zaczął się bunt. Buntownicy otoczyli pomieszczenie wydziału politycznego, sztab pułku, wtargnęli do gabinetu M. Szczorsa, ogłaszając go aresztowanym. Szczorsowi udało się uciec przez okno. Do godziny 23 buntownicy rozgromili Czeka, aresztowali kilku dowódców, zajęli sztab pułku, dworzec, telegraf, rozpędzili komitet rewolucyjny, zniszczyli tor kolejowy, a także wysłali delegatów do Niemców i hajdamaków z zaproszeniem do zajęcia Unieczy”. Powstanie zostało stłumione, przy czym główną rolę odegrała w tym Fruma: rzuciła granat prosto w tłum powstańców, po czym zniknęła. Po stłumieniu powstania problemów więcej nie było. Fruma Juchymiwna dołącza do Szczorsa i razem z nim rusza na wyprawę na Ukrainę, oczyszczając kulami i ogniem ziemię z „wrogów komunizmu”. O tym, jak robiła to w sąsiednich Klincach, zachowały się wspomnienia klincowskiego krajoznawcy P. Chramczenki (książka „Moje Klince”): „Według wspomnień moich bliskich i znajomych ludzi starszego pokolenia, po wyzwoleniu Klinców od Niemców i hajdamaków rewolucyjny porządek zaprowadzała tutaj żona Szczorsa — Fruma Chajkina (Szczors). Była to zdecydowana i odważna kobieta. Jeździła w siodle na koniu, w skórzanej kurtce i skórzanych spodniach, z mauzerem u boku, którego przy okazji używała. Nazywano ją w Klincach „Chaya w skórzanych spodniach”. Pierwszego dnia pod kierownictwem Frumy wykryto wszystkich, którzy współpracowali z hajdamakami (czyli z rządem hetmańskim, który rządził Ukrainą podczas niemieckiej okupacji w 1918 r.) lub im współczuli, a także byłych członków Związku Narodu Rosyjskiego (ZNR) i rozstrzelano na Orichiwce, na polanie za miejskim ogrodem. Kilka razy polana spływała krwią wrogów ludu. Niszczono całe rodziny, nie oszczędzano nawet nastolatków. Ciała rozstrzelanych ludzi zostały pochowane na lewo od drogi na Berezce, gdzie w tamtych latach kończyły się domy osady. Tak zaczynała się wojna domowa!”. Z czasem Fruma zostaje żoną Szczorsa i rodzi mu córkę — Walentynę. Fruma Juchymiwna przebywa przy Mykole aż do jego śmierci. 30 sierpnia 1919 roku jej mąż został zabity. ZAWÓD — WDOWA DOWÓDCY Niespodziewanie owdowiała Chajkina postanowiła, że lepiej będzie pospiesznie uciekać jak najdalej — aż do Samary — pod pretekstem konieczności pochowania Szczorsa tak, aby petlurowcy w razie możliwego odwrotu Armii Czerwonej z Ukrainy nie odkryli jego grobu i nie zbezcześcili ciała. Później pracowała głównie jako „wdowa po Szczorsie”. W latach 20. i na początku lat 30. Chajkina stworzyła ze szczorsowskich weteranów znaczący ruch. W wywiadzie dla Radia „Swoboda” w 2002 roku A. Drozdow, „moskiewski dziennikarz” i „potomek Mykoły Szczorsa”, mówił: „Skupienie uwagi Stalina w 1935 roku na postaci Szczorsa — to nie ślepa fantazja, nie jakieś natchnienie. Szczors nigdy nie zniknął jako bohater wojny domowej i na długo przed tym, jak zwrócono na niego uwagę na Kremlu, istniał ruch szczorsowski, który, nawiasem mówiąc, organizowała wdowa po Szczorsie. To zjednoczenie bojowników 44. dywizji, czyli Siemionowskiego oddziału partyzanckiego, 12. dywizji, które, o ile pamiętam, do początku lat 30. liczyło około 20 tysięcy osób. Regularnie się zbierali. Była grupa aktywu. Inicjatorem i organizatorem tej sprawy była żona Szczorsa Fruma Juchymiwna Rostowa. Pracowała w Ludowym Komisariacie Oświaty”. Dalej był film Dowżenki i kanonizacja Szczorsa na szczeblu państwowym — wszystko na rozkaz Stalina, i dla Chajkiny nastał „tłusty” czas. W latach 1937–1938 była obecna na próbach opery „Szczors” — pilnowała jakości wykonania. W 1942 roku Fruma razem z córką Walentyną będzie pouczać Dywizję Szczorsowską, która po rozbiciu i odtworzeniu kieruje się na front stalingradzki, by walczyć. L. Jakubow, weteran tej dywizji, wspomina: „Po zaciętych walkach wiosną 1942 roku w rejonie Starego Oskoła nasza Dywizja Szczorsowska znalazła się w okrążeniu. Udało się z niego wyjść z dużymi stratami, po czym dywizja została skierowana na uzupełnienie do Nadwołżańskiego Okręgu Wojskowego, do miasta Barysz w obwodzie uljanowskim, gdzie przez kilka miesięcy przygotowywała się do nowych walk. W tym okresie w jej pułkach przebywały wdowa po M. Szczorsie Fruma Juchymiwna Rostowa-Szczors i jej córka Walentyna. Były obecne na zebraniach i wiecach czerwonoarmistów, występowały z opowieściami o bojowej przeszłości legendarnej dywizji. Wojownicy z wielką uwagą słuchali ich opowieści i przed wysłaniem na front stalingradzki złożyli przysięgę pomnażania heroicznych tradycji bojowych dywizji”. Już od lat 30. Fruma żyła pod pseudonimem „Rostowa” (Rostowa-Szczors) zamiast dawnego nazwiska Chajkina (Chajkina-Szczors). Kiedy dokładnie i dlaczego wolała tak się „rusyfikować” — trzeba zbadać dokumenty. Zmarła F. Chajkina w sierpniu 1977 roku w Moskwie. Tam też została pochowana. Przy przygotowaniu materiału wykorzystano informacje niezależnego portalu miejskiego Uniecza unecha.org oraz strony internetowej „Uniecza: spojrzenie z Jużno-Sachalińska”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

WIŚNIOWE WSPOMNIENIA

Iwan PAWŁENKO SNY Znowu przyśnił mi się wiśniowy sad. Sad mojego dzieciństwa na chutorze Ostriw, gdzie urodziłem się w 45. roku. Sny czasami przywracają nam drżące uczucie pierwszych dziecięcych wrażeń z białego świata, ukrytych w głębinach naszej świadomości, i naprowadzają na wspomnienia. We wspomnieniach wyłania się pierwotny obraz uśmiechniętej młodej mamy, pojawiają się poszczególne fragmenty i idylliczne obrazy ówczesnego życia. A to — wiejska chata ze słomianą strzechą i glinianą przyzbą dookoła niej, która utrzymuje się dzięki wyplecionemu płotkowi z łoziny, podwórko, na którym w cieniu ścielił się gęsty rdest. A na tym podwórku obok stały niewielka stodoła pod wysokim trzcinowym dachem, również wypleciona z łoziny i obmazana gliną zmieszaną z plewami i końskim nawozem, oraz zrąbany chlewik, w którym były odgrodzone stajnie dla krowy, prosiąt i cielęcia. A przy chlewiku tuliły się kurnik i chlew, zbity z olchowych obrzynków. Stodoła każdego lata wypełniała się pachnącym sianem, za które trzeba było oddawać cielę do „SOZ” (Społeczna uprawa ziemi) i wynosić tamże do 400 litrów mleka rocznie. Całe podwórko było ogrodzone wysokim płotem, wyplecionym z łoziny. W ogrodzeniu pięknie rysowała się studnia z dębową cembrowiną i wysokim żurawiem, do którego było przymocowane osikowe wiaderko, zrobione przez bachmackich bednarzy, z kutym w miejscowej kuźni uchem. Przy studni był przełaz, od którego przez ogród prowadziła ścieżka do chaty mojego dziadka (ze strony ojca) Fedora Antymonowicza. A od 1950 roku, gdy dziadek zmarł, mieszkał tam młodszy brat ojca Iwan Fedorowycz (ur. 1918) z wspaniałą żoną Anną Nykyforiwną, etniczną Rosjanką. Pobrali się na froncie w piekielne dni pod Moskwą, przeszli wojnę aż do Niemiec, ocaleli i szczęśliwie wrócili do Ostriwa z niemieckimi muzycznymi trofeami — akordeonem i bajanem oraz rowerem „Diamant”, które z czasem z powodzeniem opanował mój starszy brat Andrij. Na końcu ogrodu na całą jego szerokość (70 m) rósł wiśniowy sad, który rozrastał się sam z pomocą ptaków (wróbli, srok, szpaków), które lubią dojrzałe wiśnie i jak ludzie wypluwają z nich pestki, które potem wschodzą gęstymi zaroślami. To było jakieś magiczne miejsce, które do tej pory często ukazuje mi się w snach. Od pierwszego dnia wojny (1941) ojciec wykopał tam ziemiankę (schron), dokąd tłoczyło się wielu ludzi podczas bombardowania przez niemieckie lotnictwo, w tym uchodźcy z Bachmacza, który bombardowali tak, że papierki z rozbitych bachmackich urzędów latały aż nad Ostriwem. Wiśniowe dzieci tego sadu cały czas się mnożyły. Stare drzewa wycinano, a młode podrastały i obficie rodziły czarne, kwaśno-słodkie, soczyste jagody, które swoim nasyconym smakiem wywoływały cierpkość. Wiśni rodziło zawsze dużo. Wielką radością było je rwać, jak zaczynały dojrzewać, a potem rwaliśmy wiadrami, zsypywaliśmy do beczek i wieźliśmy na bazar, a część suszyliśmy na zimę na kompot. MAMA Przed tym, jak odejść na tamten świat, mama często wspominała przeżyte chwile. Śpieszyła się opowiedzieć o swojej młodości: jak panienkowała, jakie miała przyjaciółki, jakie pieśni wtedy śpiewano. Słuchałem nie przerywając, bo czułem, że to spowiedź przed Bogiem i przed synem. Wspominała też o grozie wojny, a płakać zaczynała, gdy dochodziła do wielkiego głodu 1932—1933 lat. Raz opowiedziała mi związaną z wiśniami przygodę. Było to w 1933 roku. W tym głodnym roku jagód urodziło się niemało. Ojciec leżał niemocny po zranieniu przez bandytów, a mama przed niedzielą narwała pełną ośmiowiadrową beczkę wiśni, upiekła placek z otrąb i żółtej łobody dla dziecka. A w niedzielę rano włożyła placek za pazuchę oraz razem z małoletnim Andrijem, moim starszym braciszkiem, zawiozła na wózku wiśnie na bazar do Bachmacza o 12 km, żeby coś wymienić za jagody. Dowiozła to do Bachmacza, a tam po wsi ludzie głodni — kto leży pod płotem spuchnięty w bezsilności, a silniejsi — wycieńczeni prosili o jałmużnę. Mama im dawała wiśnie. I już zostawało pół beczki, jak doszli do bazaru. A tam podchodzi do niej zupełnie wycieńczona, bardzo chuda kobieta z niemowlęciem na rękach i pyta z płaczem moją matkę: „Dla Chrystusa, dajcie coś dla mojego dziecka, bo umiera”. Wtedy i mama zalała się łzami, wyjęła zza pazuchy placek i oddała tej kobiecie. Ten poruszający przypadek z głodnego życia mama opowiadała, płacząc. Ciężko czegoś takiego słuchać… Czasem mama i tata wspominali swoje młode lata, ale bezradośnie. Wszystko to było u nich jakimś ciężkim aż do bólu fizycznego i owiane złowrogą tajemnicą. Zwłaszcza gdy szeptem mówili o strasznych latach głodu. Świadectw o tym, że w Ostriwie masowo umierali ludzie, nie ma, ale z głodu puchli. Mieszkańcy Ostriwa przeżyli, bo wokół była bogata przyroda — jagody, grzyby, ryby, dzikie jabłka i gruszki. Tego bolszewiccy poplecznicy odebrać im nie mogli. A jeszcze przypominała mama, jak wczesną wiosną na już „kołchozowym” polu skradkiem zbierali przemarznięte zgniłe ziemniaki. Gotowali je i jedli, choć produkt ten był śmierdzący, ale ze skrobią. A dla małych dzieci mieszkańcy Ostriwa piekli placki z liści jadalnych chwastów, zwłaszcza białej łobody i różnych korzonków. Czasami dodawano tam trochę żytnich otrąb. TATA W 1932 roku bandyci-maruderzy zranili mojego tatę w sąsiednim chutorze Mackowe. Było to latem. Tata niedaleko pasł tabun kołchozowych koni i postanowił zajść do krewnych, którzy tam mieszkali. Jak przyszedł do nich, a na podwórku już zabili wujka i ciotkę, zabrali dzban oleju i jeszcze jakieś mienie, ale, jak zeznawał ojciec, żywym zostawili dziecko-niemowlę (nieznany jest jego dalszy los). Ujrzawszy ojca, bandyta strzelił mu w twarz. Kula roztrzaskała szczękę i uszkodziła nerw wzrokowy. Stracił przytomność. Ocknąwszy się z szoku, pełzając przez żyto wydostał się do koni. Opowiadał: tak nieznośnie bolało, że postanowił — lepiej umrzeć i zaczął łapać konie za ogony, żeby któryś uderzył go kopytem i dobił…. Ale mówią, że konie to bardzo mądre i wierne stworzenia. Chata i podwórko mojego dzieciństwa One jakby współczuły ojcu, zwracając do niego głowy i parskały, obdarzając wilgotnym ciepłem z nozdrzy… Goiło się to wszystko bardzo długo i boleśnie — ponad rok. Nawet było tak, że ojciec mówił mamie, żeby go zostawiła, bo twarz ropiała, i to było przyczyną nie tylko fizycznych cierpień, ale i moralnych. A mama wytrzymywała wszystko — dawała radę ojcu z małoletnim Andrijem na rękach i swoim skromnym gospodarstwem… Ojciec od 16. roku życia zaczął ciężko pracować na odcinku kolejowym w Czasnykiwce. Opowiadał, że od pracy aż piersi puchły, ale zarabiał na życie przyzwoicie. Kupił sobie ładny kawalerski ubiór: taliowany kożuch, czapkę barankową kozackiego fasonu, porządne buty itp. Ożenił się z siedemnastoletnią Motrą Dobroriz w 1930 roku. Tylko oddzielili się od rodziców, budując małą chatkę w sąsiedztwie, nie zdążyli się dorobić, a tu — kolektywizacja… …Raz w żniwa ojciec obudził się wcześnie i wyszedł na podwórko, rozejrzał się dookoła i zdziwił się — Dziadek Omelko wraz z krewnymi na polu zamiast dwóch kop skoszonego żyta zastał cztery kopy (kopa — sześćdziesiąt snopów żyta). W ten sposób miejscowi “legioniści” z bandy legendarnego Mychajła Czortka postanowili “zachęcić” Jakyma Fedorowycza, skłaniając go do “wspólnych działań”. I musiał on kategorycznie wyjaśniać relacje z sąsiadem — mordercą Prochorem Dowbyszenkiem, a następnej nocy cudze kopy zabrano z naszego obejścia. Ale zło na ojca było skrywane i zapewne za to srogo zapłacił. W 49-tym, na Wielkanoc, ten pijany morderca z dwoma poplecznikami pchnęli nożem mojego brata Andrija, który po tym walczył o życie przez rok. Odsiedzieli po kilka lat. Ale już za mojej pamięci wojna w duszach trwała, aż póki nie odeszli wszyscy za granicę… Oto ile warte są grzechy zamachów niegodziwych na cudze dobro, choć prędzej czy później zapłata przychodzi. Bandy działały zuchwale. Po okolicznych chutorach Suchowidci, Czasnykiwci, w samym Bachmaczu, a także w innych wsiach byli swoi watażkowie, którzy mieli swoje metody w bandyckiej działalności. Ogromna wieś Kuriń słynęła z bandytów-podpalaczy, którzy puszczali “czerwonego kura” wybranym ofiarom. W Tynyci było takie zbrojne ugrupowanie, które prowadziło walki z “emgiebistami”. W Bachmaczu działał nieuchwytny koniokrad Mychajło Czortok, w Suchowidciach władała banda tak zwanych Czumaków. Byli też swoi chutorowi nocni “legioniści-mordercy”, którzy terroryzowali ludność napadami i kradzieżami albo dorobionego dobra, albo z pola kradli kopy skoszonego przez wiejskich pracowników zboża, które stało przed młóceniem, i przewozili je zgodnie z “przeznaczeniem”. Niektóre takie bandy próbowały wciągnąć do udziału także mojego ojca, ale jego sumienie uchroniło go od tych nieszczęść, a może i od śmierci. Opowiadał ojciec, że mój dziadek, Fedir Antymonowycz, jeszcze przed kolektywizacją miał pięknego ogiera maści siwej w jabłka. Szczycił się nim bardzo i często wyjeżdżał, żeby koń nie stał bezczynnie, a także żeby ludzie zobaczyli. Wypatrzył ogiera i Czortok. Pewnej ciemnej jesiennej nocy psy na podwórku bardzo szczekały (dziadek miał dwa wściekłe psy). Wychodził z chaty nie raz, a psy wciąż szalały. Myślał, że wilki przychodziły. Aż tu nie. Doczekali rana, i oto wchodzi do chaty Czortok i mówi: “Chciałem, Fedirze, od ciebie ogiera pożyczyć, ale sławne psy masz — nie dały!”. Dziadek nalał mu kieliszek i mówi: “Ty, Mychajle, przychodź do mnie w gości nie w nocy, a w dzień, jak wszyscy dobrzy ludzie chodzą”. Ten obiecał nie niepokoić więcej. Ale nie długo cieszył się dziadek, bo ogiera wkrótce zabrali do “SOZ-u”… Zatem przed wojną mieszkańcy wyspy żyli cierpiętniczym “sozowskim” życiem. Ciężka praca, rozbój bandytyzmu trzymały w wielkim napięciu ludzi, którym los wyznaczył gorzką misję, by ze swoimi końmi i wołami, które stały się już “sozowskimi”, rozbudowywać radziecką wieś. Wszystkich indywidualnych rolników, którzy żyli na swoich własnych dziesięcinach, komuniści zmusili do przebudowania swoich chat w dwie ulice, żeby żyli ciasno, niemal jak w komunie. W 1943 roku po wyzwoleniu Bachmacza od faszystowskiej okupacji ojca zmobilizowano na front do tak zwanego “drugiego ezelonu” do służby w 23. Zarządzie Obronbudu NKO ZSRR na stanowisko robotnika 37. oddziału budowlanego. Kopali okopy na pierwszej linii, budowali różne fortyfikacje obronne. Dotarł ojciec do Polski, a stamtąd budowniczych tego oddziału załadowano do wagonów towarowych i wywieziono aż na Syberię na jakieś budowy, gdzie trzymali ich w stanie niedożywienia. Wracał do domu też towarowym, w którym byli chorzy na tyfus. Jechali przez miesiąc. Wielu nie dojechało — wynosili martwych z wagonów na stacjach i gdzieś te trupy zakopywali bez powiadomień. Ojciec dojechał. Zaczęło się powojenne życie, które nie stało się łatwiejsze. Nadchodził głód 1947 roku. Przeżyli go nie tak ciężko, jak wielki głód lat 30., bo była krowa, kury i jakieś tam zboże. Sadu jeszcze nie było. Zresztą nie bardzo starali się sadzić drzewa owocowe, bo obkładano je stalinowskim podatkiem. Obkładano wszystko: inwentarz, drzewa, ziemię… DZIECIŃSTWO Przypominam sobie swoją kołyskę. Była drewniana, płytka, dno z grubego płótna workowego. Wisiała na sznurkach, które wiązały się pod belką stropową niskiego sufitu nad podestem przed piecem, gdzie spali moi rodzice. Tak im było wygodnie tę kołyskę kołysać. Jak podrosłem, to spałem na piecu, gdzie w kominie też był wmontowany mocny hak, do którego, okazuje się, i mnie małego przywiązywali rodzice, żeby nie spadł z pieca w nocy, albo na dzień, kiedy szli do “SOZ-u” do pracy zarabiać dniówki, a ja czekałem na nich tam przywiązany. A dlaczego? A dlatego, że zimą w chacie było 12—14 stopni Celsjusza, a na piecu mimo wszystko było cieplej… Przedszkoli nie było. A latem była wielka rozkosz. Pod nieobecność rodziców w domu, ja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

błąkał się sam, gdzie tylko chciał: po drodze, po chwastach, dopóki oni nie przychodzili z pracy na obiad. Zaganiali krowę na przerwę obiadową, mama ją doiła i dawała mi świeżego mleczka. Potem obiad. Gotowało się codziennie wszystko świeże. Dwa dni żadne jedzenie nie przechowywało się. Chyba że mleko kwasiło się na kwaśne mleko. Potrawy były proste, ale zdrowe (jak mówili rodzice). Biały barszcz albo zupa z fasolą, rozgnieciona starym salem. Mleczna kasza z domowym makaronem, żarkenia (duszone ziemniaki z salem i cebulą doprawione), biały lub czarny kisiel; latem ogórki, pomidory, bób. Zimą było pod dostatkiem wszelkiej kiszonki: ogórki beczkowe, kapusta siekana i w płatkach, przekładana ostrą papryką. A najsmaczniejsze były kiszone ogórki, przekładane kapustą. To nadzwyczajny smak. Szczególnie zimą, w mróz, kiedy to wszystko rano wnoszono do chaty… A na stole krutiak z makiem — ziemniaki z makiem, to bardzo smaczne i zdrowe… Wielkim świętem było, kiedy zabijano świnię. Lepiej nie pisać… Na suszoną owocową zupę (uzwar) suszyło się wiśnie i porzeczki, a kiedy sad zaczął owocować, suszyło się krajane jabłka. Ale to było w latach 60., kiedy ja już byłem chłopcem… …Pamiętam, jak miałem może cztery, może pięć lat. Było to zimą. Mama zebrała się do lasu po drewno (choć las był blisko, a drewna zdobyć było trudno) i musiała mnie zabrać ze sobą, bo płakałem — nie chciało mi się zostawać samemu w chacie (ojca akurat nie było w domu). Śnieg leżał twardą skorupą, obficie iskrzył się mróz, i przed wieczorem poszliśmy do lasu po drewno z dębową kijanką. Jeszcze nie doszliśmy do lasu, kiedy z trzciny wyszedł wilk. Mama zaczęła krzyczeć „гійкать” i zwierz, podwinąwszy ogon, uciekł przez pole do lasu, który majaczył naprzeciwko. Nawiasem mówiąc, u psów ogony zazwyczaj trzymają się „w bajgiel”, a u wilków ogon przylega do nóg. Mimo to z lękiem dotarliśmy do skraju lasu, i mama pospiesznie zaczęła kijanką łamać suche gałęzie z drzew. Ten chrust w wiązce na ramionach niosła do domu, żeby rano napalić w piecu. I ja niosłem suchą gałązkę. Byłem obuty w buciki i ubrany w watowaną kurtkę, którą uszył mi wujek Mykoła (brat mamy był krawcem i szył na maszynie „Singer”, którą przywiózł mój dziadek Omelko z niemieckiej niewoli, gdzie przebywał cztery lata po wojnie imperialistycznej). A wilków wtedy po wojnie było bardzo dużo. Szukając pożywienia, często napadały na ludzki inwentarz, a zimowymi nocami wyły, i było z tego przerażająco, a z naszego podwórka w jedną z nocy zabrały Rябка, który był przywiązany na łańcuchu. Płakałem… W latach 40. mieliśmy owce, i zimą do mnie na piec przynoszono malutkie jagnięta. Bawiłem się z nimi wesoło. Wszystko było dobrze. Ale w czterdziestym dziewiątym owieczki padły, bo wilki latem w nocy pogryzły je we wspólnej stajni. Pozostała tylko wełna, która została z nich postrzyżona. Mama przędła wał z tej wełny i tkała wełniane kołdry razem z surową nicią, którą przędła z konopnych mioteł. I teraz czasami przymykam oczy, i słyszę, jak wieczorami wesoło szumi mamy kołowrotek. Ta praca była piękna, ale ile trzeba było przędzy, żeby nasnuć dostatecznie płótna na koszule i ręczniki? Ja, mały, siedziałem pod tym krosnem i patrzyłem, jak mama zręcznie przerzucała po osnowie wahadełko z cewką, na której była nawinięta nitka. Wszystko to robiło się zimą, a wiosną, gdy śnieg schodził z ziemi, płótno rozkładało się za chatą w wilgotnej dolinie i moczyło się, wybielało. Trzeba było jeszcze pilnować, żeby w nocy nikt nie ukradł. I tak bywało, ale nie często. Część tego sprzętu z kołowrotkiem zachowała się do dziś, a jeszcze jest wełniana kołdra, płócienne ręczniki, tak mocne, i haftowana koszula mamy oraz skrzynia z jej jeszcze panieńskim ubraniem. Tylko mamy nie ma… Ciąg dalszy nastąpi. władzy byli również ci, których na stanowiska mianował właśnie Juszczenko; spokojnie siedzieli w fotelach władzy przez wszystkie lata jego prezydentury. A potem niektórzy, zmieniwszy po trzy partie, znaleźli się już w zupełnie innej władzy. Cóż, Batурин, Ukraina widziały już i gorsze rzeczy. Przetrwają. Do tego przekonywał, mimo wszystko, świąteczny, patriotyczny nastrój mieszkańców Baturina i licznych gości miasta, którzy chętnie oglądali odrodzone zabytki historyczne i muzea. Gdyby tylko ci, którzy nazywają siebie patriotami, elitą narodu, byli wśród tych ludzi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

KOZACKA ZWIĄZANA BATURYNA

Ogólnoukraińskie święto kozackie odbyło się tradycyjnie w drugą niedzielę czerwca w Baturyniu. Zostało poświęcone 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy. A także dokładnie dwie dekady minęły od czasu, gdy czernihowski Ruch i „Proświta” zapoczątkowali odrodzenie Baturyna w naszej historycznej pamięci, organizując tu pierwsze Ogólnoukraińskie święto kozackie. Piotr ANTONIENKO Zdjęcia autora Prawie trzy stulecia carska i komunistyczna imperia dążyły do wymazania z pamięci hetmańskiej stolicy Ukrainy, którą Baturyn był przez ponad 40 lat. Miasto czterech hetmanów, wśród których jest sławny Iwan Stepanowycz Mazepa, który przez 22 lata rządził stąd Ukrainą. Próba hetmana odrodzenia niezależnego kozackiego, hetmańskiego państwa zakończyła się spaleniem Baturyna w listopadzie 1708 roku przez wojsko moskiewskie, zagładą 14 tysięcy mieszkańców Baturyna, prawie całej ludności tego, jak na ówczesne europejskie miary, dość dużego miasta. W ciągu ostatnich kilku lat w Baturynie zrealizowano zainicjowany przez Wiktora Juszczenkę wielki program państwowy odrodzenia hetmańskiej stolicy. Głównymi obiektami Narodowego Rezerwatu „Hetmańska Stolica” stały się odbudowana „od podstaw” Cytadela — twierdza hetmańskiego Baturyna, a także wreszcie odrestaurowany Pałac Kyryła Razumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy. Święto tradycyjnie rozpoczęło się na Cytadeli, w odbudowanej hetmańskiej cerkwi, nabożeństwem żałobnym za baturyńczyków poległych w 1708 roku. Następnie uczczenie ich pamięci kontynuowano obok, przy Krzyżu — pomniku ofiar tragedii baturyńskiej. Dalej odbył się uroczysty przemarsz świątecznej kolumny główną ulicą Baturyna do miejskiego stadionu, obecnie przebudowanego na Śpiewające Pole. Tutaj, w starodawnym parku Kociubejowskim, odbyły się główne imprezy święta. Były wystawy ludowych rzemieślników, kozackie zabawy. Ozdobą święta stał się koncert gości z Chmielnickiego, co dodatkowo świadczy o jedności ukraińskich ziem. Wystąpił laureat licznych międzynarodowych i krajowych konkursów, Akademicki Zespół Pieśni i Tańca „Kozacy Podola”. Ale nie obyło się bez posmaku smutku. I nie chodzi jedynie o to, że Baturyn — to dla nas symbol kozackiej waleczności, ale, niestety, także klęsk, wywołanych przede wszystkim niezgodą wśród Ukraińców. Historia się powtarza. Przykre jest, że tegoroczne święto, jubileuszowe, wyjątkowe, odbyło się praktycznie przy całkowitej nieobecności przedstawicieli narodowo-demokratycznych sił. Gdzie oni byli, nasi prawdziwi ruchowcy, którzy zaczynali odrodzenie Baturyna? Niech nawet 12 lat temu dawny potężny Ruch Ludowy się rozłamał, ale przecież nie było przedstawicieli ani większego odłamu o nazwie UNP, ani mniejszego, niemal już niewidocznego NRU. A gdzie byli przedstawiciele licznych nowych i narodowych, i demokratycznych, i ludowych, i bardzo ukraińskich partii? Czy naprawdę oddają naszą historyczną pamięć na prywatyzację władzy — wiadomo dziś, jakiej? Oczywiście ta władza, prywatyzując święto, nie dałaby na wiecu ani słowa powiedzieć żadnemu przedstawicielowi opozycji. Mimo to nasi demokraci powinni byli pojechać, uczcić pamięć poległych baturynców, spotkać się z ludźmi — ich potomkami. Władze obwodowe i rejonowe, złożywszy kwiaty na Cytadeli pod pamiątkowym Krzyżem, nawet nie zostały tu na nabożeństwie żałobnym za ofiary tragedii. Czy władcy uciekli od Krzyża, bo ten został postawiony w 2004 roku staraniem Wiktora Juszczenki i jego współpracowników? Przecież wśród tych przedstawicieli

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

obfitości, dobrobytu i jedności (o wysokości 15 metrów!) został ustawiony we wsi Kowaliwka. Nagrodzono więc przewodniczącego rady wiejskiej w Kowaliwce Petra Własenkę, założycielkę firmy rolniczej „Switanok”, deputowaną ludową Ukrainy Tetianę Zasuho, kierowników pracowni twórczej „Etnotołoka” Danyła i Irynę Danyłejków. Organizatorzy wydarzenia opowiedzieli, że na festiwalu „Żniwa 2011-Wesele” zostaną ustanowione jeszcze dwa rekordy Ukrainy: „Największa liczba gości na tradycyjnym weselu”. Będzie to najgłośniejsze wesele w całej historii Ukrainy. A także trzeciego dnia święta zostanie zaprezentowany rekordowy korowaj o wadze około 370—400 kg. Warto spodziewać się jeszcze jednego rekordu: „Największy weselny korowaj”. Czas tradycji nadszedł. I pamiętajmy, że musimy ją nie tylko zachowywać, ale i rozwijać!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«NARÓD NASZ DAWNY OŻYWA…»

Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcia autorki „W górę słoneczko, w górę, niech ja niwkę dożnę. Oj łanie, łaneczku, powiedz ty mi prawdę, czy będziemy my w końcu? Czy będziemy my w wieńcu?” Przypomniały się słowa jednej ze żniwnych pieśni. I nie bez powodu, nie za górami II Międzynarodowy festiwal etnograficzny „Żniwa 2011 — Wesele”. Od dawna żniwa były kulminacją cyklu rolniczego i gospodarz czekał na nie jak na wielkie święto… Toteż całymi dniami młodzi w towarzystwie druhen i drużbów w tradycyjnych ukraińskich strojach, idąc do Muzeum Iwana Honczara, zapraszali dorosłych i dzieci na festiwal, rozdając weselne szyszki… A w Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” na konferencji prasowej nie było gdzie szpilki wcisnąć. Rzeczywiście, w tym roku odbędzie się rezonansowe wydarzenie w Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy we wsi Pyrohiw. Festiwal staje się wydarzeniem wizerunkowym w ramach przygotowań do „Euro-2012”. Jak opowiedziała dyrektor artystyczna festiwalu Iryna Danyłejko, atrakcją festiwalu jest etnograficzne we- „Prosili ojciec, prosili matka i my prosimy...” siele (prawdziwy ślub). „Mamy prawdziwą parę młodych, którzy zgodzili się wziąć udział w widowisku. Spróbujemy odtworzyć wszystko maksymalnie wiarygodnie. Wesele będzie odbywać się w ukraińskich chatach z autentycznymi wykonawcami”. Festiwal potrwa trzy dni (5—7 sierpnia). W piątek główny akcent to żniwa na polu i wieczornice, a w sobotę-niedzielę — tradycyjne ukraińskie wesele. Codziennie na wieczornej scenie będą odbywać się różnorodne wydarzenia: etno-disco, etno-jam oraz, właściwie, weselne kapele, które będą kończyć zapalającymi tańcami weselne widowisko. Będzie też wiele placów, prowadzone będą otwarte wykłady z różnych kierunków nauki o etnografii. Działać będzie plac „Kino Kasi”, gdzie można obejrzeć ukraińskie i światowe filmy etnograficzne. Nie obejdzie się też bez ludowych rozrywek: bajki, dziecięce gry, łódź-huśtawka, wytwarzanie zabawek i lalek-motanek. Można nawet będzie wykonać gniazdo dla bocianów… Toteż każdy znajdzie sobie zabawę dla duszy! Danyło Danyłejko wręcza dyplomy rekordzistom Na konferencji prasowej powitali wszystkich główny organizator festiwalu „Żniwa” Danyło Danyłejko, generalny producent NC „Interkultura” Wołodymyr Soroka, wiceminister kultury Wiktorija Lisnycza, przewodniczący rady wiejskiej w Kowaliwce Petro Własenko. Nowożeńcy uroczyście zaprosili chlebem i solą na wesele przedstawicieli Ministerstwa Kultury Ukrainy. „Jestem wdzięczna wszystkim ludziom, nieobojętnym na naszą ukraińską kulturę. Bo najdroższe i najbliższe sercu — to język i kultura. Miło, że nasza młodzież jest tak progresywna. Mam nadzieję, że wesele odbędzie się na wysokim poziomie”, — podziękowała Wiktorija Lisnycza. Odbyło się także oficjalne wręczenie dyplomów uczestnikom i organizatorom rekordu, ustanowionego na I Międzynarodowym festiwalu „Żniwa—2009. Snop”. Snop jako symbol urodza-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Zapowiedź

Redaktor naczelny: Lubow HOLOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego: Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. na 3 miesiące 13 UAH 71 kop. na pół roku 25 UAH 77 kop.

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301225 Nakład w czerwcu — 25 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn