Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

CZAS NA BISTRZY NIE

Слово Просвіти, №25 за 2011 рік

Marija KUCZERENKO, członkini NSPU Uroczysko Trachtemirowo. Zdumiewająco malowniczy półwysep, utworzony przez dumny zakręt Dniepru. Ziemia, która mocno trzyma w sobie pamięć niejednej ludzkiej cywilizacji. Niejednej starożytnej kultury: scytyjskiej, zarubinieckiej, gockiej, staroruskiej, ukraińskiej… I kto powie, gdzie jest koniec tego łańcucha, kto zna dalsze losy ziemi, której pierwotną urodą w V w. p.n.e. był oszołomiony Herodot. Wyobrażam sobie te miodowe różnotrawie dnieprzańskich brzegów, które pełną piersią wdychał ojciec światowej historii, te ptaki, które niepłoszonymi stadami wypełniały to dziwne uroczysko. Tutaj odnaleziono najstarsze ludzkie osiedle, które ma 120—130 tysięcy lat — stanowisko Mustier. Te miejsca wabiły największych naukowców-historyków, takich jak Wikentij Chwojka i Borys Rybakow. Tutaj jest mnóstwo rowów, jarów, rozłamów, zapadlisk i ręcznie usypanych „grzbietów górskich” — śladów starożytnych budowli, pod którymi kryje się mnóstwo zagadek. 18 zabytków, to tylko te odnalezione… Właściwie wsi Trachtemirowo dawno już nie ma — nad nią, jak i nad innymi kozackimi wsiami, zamknęły się wody sztucznego morza, a w pamięci utonęły nawet nazwy tych wsi. Lecz tak czy inaczej, ocalałe wsie kontynuowały tutaj swój byt w harmonii z przyrodą. Wieśniacy korzystali z darów ziemi, ich ziemi. Łowili ryby, zbierali jagody, grzyby. Aż dopóki ta ziemia nie wpadła w oko królowi „Naftohazu” Ihorowi Bakajowi. Wieśniacy sami nie spostrzegli się, kiedy, obdarowani obietnicami sytego życia oraz paczkami kaszy gryczanej z butelką „państwowej” wódki, oddali mu swoje udziały ziemskie. Z czasem Bakaj, szybko wspinając się po szczeblach kariery, przekaże ziemię „swojemu towarzyszowi” Andrijowi Słonewskiemu do nowo utworzonego ATZT „AEO Trachtemirowo”. Bo nie udziały ziemskie (to była tylko przykrywka) wabiły wtedy Bakaja: przez nie miał się dobrać do bajkowych trachtemirowskich terenów leśnych, bo lepszych na „carskie polowania” nie znaleźć. Więc wkrótce na wieśniaków czekała Wielka Ruina, a na Bakaja — tak zwany Regionalny Park Krajobrazowy, 11 tysięcy ha powierzchni leśnej, podarowane przez przyjaciela A. Zasukę, w którego władaniu była wtedy cała Kijowszczyzna. Tak zdumiewające lasy w rejonie wsi Hryhoriwka, Trachtemirowo, Łukowycia, Monastyrok, Chodoriw znalazły się we własności ATZT „Trachtemirowo”. Wkrótce kompleksy leśne, na terenie których pozostały bezcenne zabytki historyczne, zarosły wysokimi płotami, punktami strażniczymi z uzbrojoną ochroną. Właśnie wtedy pewnego ranka zatrzymała się wiejska łódź na środku rzeki. Przespali wieśniacy wolność. Krów nie wygonisz, na grzyby nie pójdziesz, do brzegu z łodzią nie przybijesz… Z uzbrojonymi „chłopakami” rozmowa jest krótka. Więc kręć się na bystrzu, nieboraku. Jednak dzieci, mało co rozumiejąc z niebezpieczeństwa, jak zawsze chodziły do lasu na grzyby, jagody, a wiosną — po sok brzozowy. Tu i ówdzie można było zobaczyć w lesie trzylitrowe słoiki. Właśnie wtedy pojawiła się u króla „Naftohazu” rozrywka — szukać słoików z sokiem brzozowym i rozstrzeliwać je z odległości. Zabawy Ihora Bakaja z czasem stawały się coraz bardziej ekstremalne. Wkrótce w ogóle dojrzała genialna idea, jak odstraszyć od lasu wiejskie dzieci — na rozkaz nowego właściciela nawieziono do lasu gadów z południowych regionów, i te, mimo odczuwalnej różnicy klimatycznej, bardzo szybko rozmnożyły się w trachtemirowskich lasach. Na nieszczęście nie trzeba było długo czekać. Kiedy egzotyczne węże Bakaja zaczęły żądlić wiejskie dzieci, antidotum, oczywiście, nie było. Lecz nadszedł DZIEŃ GNIEWU. („Człowiek jest zły — mówią mi na pocieszenie wszyscy najmądrzejsi. Och, gdyby to dzisiaj było prawdą! Przecież w złu — największa siła człowieka”.) Wieśniacy wzięli do rąk widły i poszli na posiadłości Bakaja. Nie wytrzymała straż wiejskiego natarcia — w jednej chwili jakby wiatrem zdmuchnęło. Posiadłości bez nowo upieczonego gospodarza zostały oddane na pastwę wszechogarniającej nienawiści do wszystkiego, „co panem się zwało”. Wieśniacy palili wszystko wokół, plądrowali, niszczyli, nawet zniszczyli w ślepej furii fermę fretek. Sporo wody upłynęło od czasu wiejskiego buntu. Kuczmiwski eks-gospodarz Ihor Bakaj, porządnie potrząsnąwszy ukraińskimi ziemiami, zostawiwszy z niczym naiwnych Ukraińców, udał się do przyjaznego nam sąsiedniego kraju, a ten, mimo poszukiwań przez Interpol, przygrzał-przytulił i zostawił u siebie. Oczywiście, wkrótce (2006—2007), jak należało się spodziewać, ukraińskie sądy zamknęły wszystkie sprawy karne Bakaja. Tymczasem wioski w Trachtemirowie skrajnie podupadły. Opuszczone przez ludzi chaty pochyliły się i zawaliły, zdziczały drzewa na chłopskich podwórkach, zarosła chwastami ukraińska ziemia — dokładnie jak w szewczenkowskim obrazie pańszczyźnianej wsi. A na tle Wielkiej Ruiny — tereny łowieckie dla „elity politycznej”, lądowisko dla helikopterów, wystawne posiadłości nad scytyjskim grodziskiem z VII–VI w. p.n.e. z basenem w miejscu mogiły atamana nakaznego Muchy (już nie wiadomo, gdzie podział się kozacki krzyż z 1682 roku). Na terenach łowieckich (czytaj: w strefie rekreacyjnej), gdzie występowały rośliny z Czerwonej Księgi, rozmnożyło się tyle dzików dla krwawych uciech „ludzi godnych”, że ryjami przekopały ostatnie chłopskie ogrody. Serce pęka od tych fotografii: przekrzywione, pokryte słomianą strzechą chaty, opuszczone przez ludzi; „elita polityczna” (wśród nich Wiktor Czernomyrdin) przed zakrwawionymi tuszami dzików. Czyżby ta trachtemirowska historia niczego nas nie nauczyła? Czyżby i tym razem chłopi milcząco, za bezcen, oddali swoją ziemię-żywicielkę, by jutro powrócić do niej jako poddani? A oni, doprowadzeni do rozpaczy, niezdolni związać koniec z końcem, najwyraźniej tak właśnie zrobią. „Całe życie przeżyłem w mieście, w wynajmowanym mieszkaniu, nie mając możliwości kupić sobie lokum. To dlaczego nie mogę sprzedać swojej ziemi na wsi i kupić mieszkania w mieście? Co z tą ziemią robić?” — rozważa na stronie internetowej, jakby zwierzał się twarzą w twarz ze swoim sumieniem, jakiś biedak. Jego pytanie zostało natychmiast usłyszane: „Może jutro powiesz: »Po co mi żona, co ja z nią będę robił? Oddam lepiej ją za mieszkanie«”. Jedna reforma straszniejsza od drugiej. Jednak rolna — to zwieńczenie, ponieważ na zawsze wyrywa ziemię spod nóg Ukraińca, krwią i potem zlaną. Tak, rolnik nie jest w stanie uprawiać ziemi, ponieważ na wsparcie państwa nie ma co liczyć, a ceny skupu płodów rolnych są po prostu śmieszne. Chłopi nie znają praw dotyczących ziemi i już teraz są gotowi oddać swoją bezcenną ziemię za darmo. Już teraz ustalane są minimalne ceny, nieporównywalne z zachodnioeuropejskimi cenami ziemi. „Głównym celem reformy rolnej jest to, aby ziemia otrzymała perspektywicznego gospodarza” — takie cyniczne wyjaśnienie otrzymała od swojego prezydenta Ukraina. Cyniczne, bo wszystkim wiadomo, kto jest tym „perspektywicznym gospodarzem” — wątpliwe agroholdingi, które z pomocą skorumpowanych urzędników wykupią za bezcen ukraińskie, wciąż jeszcze hojne, gleby i rzucą je na rynek wtórny, żeby potem odsprzedać „po europejskich cenach” (jeśli ukraińska ziemia zostanie wyceniona na 400 mld dolarów, to połowa „zielonych” osiądzie w kieszeniach pośredników). A komu odsprzedadzą? Już teraz władza nie ukrywa — nabywcami w pełni mogą być zagraniczni krezusi. Pierwsza zastępczyni szefa Administracji Prezydenta Iryna Akimowa tak właśnie mówi: mają prawo. Zatem gotowe są już schematy pozbawienia Ukraińców ziemi. I to nie tylko przeznaczenia rolniczego. Taki sam los czeka lasy i tereny rekreacyjne. Już teraz wskaźnik terenów chronionych na Ukrainie wynosi 5,4%, podczas gdy w Europie Zachodniej — 15%. Polacy odroczyli reformę rolną o 20 lat, aby w obecnej, niełatwej sytuacji gospodarczej inne kraje nie wykupiły polskich ziem. W prawach Polski jasno ogłoszono zasadę humanistycznego światopoglądu — zlania się człowieka z losem ziemi. A co z Ukrainą? A co z ukraińską wsią? Swego czasu „ojciec wszystkich narodów” dobrze zrozumiał dla siebie drogę „rozwiązania kwestii narodowej”: zniknie ukraińska wieś — zniknie naród. Bo właśnie ona zawsze uosabiała zdrową ludową moralność, bo właśnie ona była tymi uzdrawiającymi sokami ziemi, które od wieków żywiły ukraińskie drzewo genealogiczne. Jakimi proroczymi wydają się teraz wczesne księżycowe pejzaże Iwana Marczuka… Oto on — prawdziwy obraz ukraińskiej wsi, pełen takiej energii gorzkiej miłości, której nie ma równej: krucha wysepka ze światełkami ludzkich siedzib, skupisko ciepła, które pochłania z każdej strony mrok; jeden tylko ruch — i wszystko to zaleje noc… Najwyraźniej takim ruchem stanie się dla ukraińskiej wsi reforma rolna. A że będzie właśnie tak, wątpliwości nie ma. Optymizm w tym przypadku jest synonimem zdrady, nie jest on w stanie obudzić do życia pamięci genetycznej narodu, który w zagrażających jego istnieniu czasach „zdejmował czapkę tylko przed Bogiem, i to z własnej woli”. „Człowiek jest zły — mówią mi na pocieszenie wszyscy najmądrzejsi. Och, gdyby to dzisiaj było prawdą! Przecież w złu tkwi największa siła człowieka”. Do takiego wniosku doszedł mądry Zaratustra. Obecnie ukraińska egzystencja coraz częściej zmusza do przypomnienia tej chimerycznej tezy. Jednak tylko na pierwszy rzut oka chimerycznej. Bo czym jest zło? Zło to synonim duchowej odporności. Zło to kopniak do przebudzenia ludzkiej godności. Tak potrzebne zło. Zamknęliśmy okna i drzwi przed własnymi strachami. Schowaliśmy głowy w ramiona, zamierając w takiej wyczekującej pozie. Przycichliśmy, nie wierząc dziwnemu uczuciu: ziemia wyślizguje się spod nóg… I to zbyt szybko: prezydent obiecuje kwestię ziemi doprowadzić „do logicznego zakończenia” już w przyszłym roku. Choć ta historia ma już chyba siedem lat, jednak teraz staje w pamięci szczególnie wyraźnie, napełniając się dzisiaj szczególnym sensem. A zaczepiła się w niej taką symboliczną szczegółem: łódź zamarła na środku rzeki, na samym jej nurcie, bo lewy brzeg — własność prywatna, i prawy… też własność prywatna. Po obu brzegach ochrona w kamuflażu — uzbrojona, z wściekłymi psami. I tak bywa: jeszcze wczoraj wszystko — rzeka, ziemia, lasy — było we wspólnym chłopskim użytkowaniu, a dzisiaj — zakaz… Powiedziano: „na własnej nie swojej ziemi”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn