Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

«CZŁOWIEK BUDUJE JEDNOCZEŚNIE PAŃSTWO I SAMEGO SIEBIE»

Слово Просвіти, №25 за 2011 рік

Alla DYBA, pracownik naukowy Oddziału zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Znaczna część prac Natalii Iszczuk-Pazuniak poświęcona jest badaniu spuścizny twórczej Łesi Ukrainki. W 2008 roku kijowskie wydawnictwo imienia Ołeny Telihy przedstawiło krajowemu czytelnikowi monograficzne studium „Łesia Ukrainka: Idea wolności Ukrainy w spektrum cywilizacji światowej” — na dzień dzisiejszy być może najlepszą filozoficzną książkę o Łesi Ukraince. Niedawno w tymże wydawnictwie ujrzała światło dzienne antologia tekstów autorskich Natalii Iszczuk-Pazuniak „Wybrane studia z historii, lingwistyki, literaturoznawstwa i filozofii”, uporządkowana przez siostrę doktor Pazuniak z Ukrainy kontynentalnej Ołenę Łeontowycz oraz znanego pedagoga i literaturoznawcę Wołodymyra Pohrebennyka. Autorem przedmowy do książki „Orientacje i konteksty studiów Natalii Pazuniak” jest akademik Leonid Rudnycki. Pięć niezwykle interesujących rozdziałów odsłania krąg zainteresowań twórczych badaczki, krok po kroku, artykuł po artykule rozszerzając i pomnażając naszą wiedzę o języku ojczystym, jego źródłach, ukraińskiej historii i filozofii, przedstawiając czytelnikowi potężne grono ukraińskich pisarzy, bojowników o wolność, naukowców. W swojej przedmowie do wydania Natalii Pazuniak zagraniczny członek NAN Ukrainy, akademik Leonid Rudnycki podkreśla: „Jako filolog, lingwista, językoznawca dr Pazuniak wniosła poważny wkład w zrozumienie różnic między językami słowiańskimi, zwłaszcza między ukraińskim a rosyjskim, na co, między innymi, wskazuje jej rozprawa doktorska „Przypadek wołacz w języku ukraińskim na bazie analizy porównawczej języków indoeuropejskich” oraz szereg jej prac. W licznych przeglądach, recenzjach, wystąpieniach i wykładach Natalia Pazuniak rzuca światło na dawne dokumenty, które tworzą podstawę języka ukraińskiego, rozważa miejsce języka ukraińskiego w ramach języków słowiańskich, jak i pozostałości wpływów indoeuropejskich w nim” (s. 9). Natalia Pazuniak — członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (NTSz) i Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN), członek honorowy Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych (SFUŻO), członek Zarządu Amerykańskiego Stowarzyszenia Profesorów Uniwersyteckich, członek honorowy Zjednoczonego Ukraińsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy oraz Organizacji Państwowego Odrodzenia Ukrainy, a nawet sekretarz stanu Rządu Ukraińskiego na uchodźstwie: „W jednej osobie Natalia Iszczuk-Pazuniak z powodzeniem połączyła obowiązki macierzyńskie, osiągnięcia naukowe, poczucie odpowiedzialności społecznej, gorący patriotyzm oraz cnoty chrześcijańskie. Cała jej działalność była i jest służbą sprawie ukraińskiej i ideałom humanistycznym. Choć większość swojego życia przeżyła na emigracji, w czasach zagubionych i niepewnych, w niełatwych, czasami nawet w bardzo ciężkich okolicznościach, Natalia Pazuniak pozostała wierna swoim ideałom. Zawsze utrzymywała nieprzerwaną więź duchową z ojczyzną” (L. Rudnycki, s. 11). Pazuniak zwraca uwagę na szczegóły, które raz po raz zmuszają do zastanowienia się nad tym, kim my, Ukraińcy, jesteśmy i skąd pochodzimy: „Prasłowiańskie plemiona przesuwały się z południa na północ, dlatego dla nich lewy dopływ Dniepru — Desna — był po prawej stronie od Dniepru. Ze staro-cerkiewno-słowiańskiego języka znamy wyrażenie w literaturze eklezjastycznej: „odesnu i oszuju otca” (Desna oznacza „prawa”, desnycia — „prawica”)” (s. 25). A gdyby nazwę tej rzeki wymyślali nasi północni sąsiedzi, to szliby oni z północy na południe wzdłuż Dniepru — i z pewnością nie nazwaliby tego dopływu Dnieprowego Desną!” Zadziwia szeroki wachlarz zainteresowań naukowych Natalii Pazuniak. Bohaterowie jej badań: Wikentij Chwojka, Natalia Połonska-Wasylenko, Mychajło Hruszewski, Jurij Szewelow, Mykoła Hohol, Hryhorij Skoworoda, Fiodor Dostojewski, Ruska Trójca — Markijan Szaszkewycz, Iwan Wahyłewycz oraz Jakiw Hołowacki, Taras Szewczenko, Iwan Franko z jego problemami sobowtóra w „Pojedynku” i „Pogrzebie”, Olha Kobylańska, Wołodymyr Łeontowycz, Symon Petlura, Wasyl Symonenko, Lina Kostenko, Iwan Switłyczny, Wasyl Stus, Jewhen Konowalec, Jakiw Szulhyn i inni. Niezmiernie poruszająca rozprawa „Heroiczne dni Wołynia” (s. 521—526) — apoteoza wielkiej ofiary w imię Ukrainy z wyrazistymi postaciami Hanny i Petra Roszynskich, Niny Kucewycz oraz wychowanki-plejadowki Walerii O’Connor-Wilińskiej Charyty Kononenko… Obrazek „Za światło w ciemności” (s. 528—529), w którym słowo-myśl, rozwijając się od epigrafa z Łesi Ukrainki „...Będę szukać gwiazdy przewodniej — /Jasnej władczyni ciemnych nocy!”, w fabule obrazu-metafory życia stopniowo — poprzez słowa Chrystusa — osiąga apogeum w tym swoistym głęboko-filozoficznym wierszu prozą: „Oto spójrzmy na obraz niedawnej przeszłości i teraźniejszości: Sybir. Śniegi. Mroźny wiatr zapiera dech gromadzie kobiet, które w szarych więziennych watówkach posuwają się naprzód. Potykając się, tuląc się do siebie mimo woli, zmierzają do swojego punktu pracy — rozładowywać setki ciężarów z owianych śniegiem wagonów. Czarno, zimno. Czy beznadziejnie?.. Lecz oto one pracują, zgodnie, zorganizowanie; nieludzką siłą dźwigają ciężkie skrzynie, wypełniają nieludzkie normy, bo chcą przetrwać, —” pragną one życia, a nie zagłady w śniegach. To ukraińskie kobiety na katordze. W mroku szukają jasności. I oto panująca ciemność blednie, bo niepowstrzymanie niczym błyskawica przebija się jasność ich dusz, ich przepełnionych bólem serc. Odganiają sprzed oczu widma rzeczywistości i piszą list do wolnego świata, do sióstr, do nas — duchowo zubożałych, rozdrobnionych, trwających w zmierzchu życia. One wobec nas są olbrzymami, zwyciężyły ciemność rzeczywistości i odnalazły jasność w duszach i sercach swoich, i stała się ona gwiazdą przewodnią ich katorżniczego życia” (s. 529). Wyobrażam sobie, jak boleśnie, a zarazem pobożnie i z drżeniem, pisane były przez autora te wersy, a przez siostrę-redaktorkę dołączane do książki. Jestem pewna, że wspominały one przede wszystkim (choć nie wymieniając tu imion) swoją ukochaną ciocię Mirę — wybitną ukraińską aktorkę, znaną ukraińską więźniarkę polityczną Marię Kapnist oraz bliską przyjaciółkę samej Natalii Pazuniak i całej rodziny Iszczuków-Pazuniaków-Szulhynów-Leontowyczów, naukowca-agronoma i więźniarkę stalinowskich łagrów Izydorę Kosacz (po mężu Borysową), najmłodszą siostrę Łesi Ukrainki. Przed nami różnorodne gatunkowo studia — artykuły, referaty, wykłady, wystąpienia, apele… Oraz prozatorska miniatura „Pożegnanie” (s. 527). W badaniach Natalii Iszczuk-Pazuniak zdarzają się wstawki nowelistyczne, swoiste „czysto pisarskie”, niezwykle poetyckie fragmenty utalentowanej prozy (s. 247—248, 276 i inne), jak w studium o Olenie Telidze, w referacie o Dokii Humennej, i wcale nie odciągają one od głównej myśli, a przeciwnie — uwydatniają ją, tworzą niezbędny obraz i kontekst. Natalia Iszczuk-Pazuniak jest wprawną narratorką, potrafi najpoważniejsze, najgłębsze sentencje przekazać czytelnikowi (słuchaczowi) w sposób ciekawy, przystępny, nieskomplikowany. Dotyczy to przede wszystkim jej prac historyczno-językoznawczych i filozoficznych. I, nawiasem mówiąc, samej autorce niezwykle interesujące wydaje się wszystko to, o czym pisze. I tę swoją pełną zachwytu pasję niestrudzenie przekazuje innym. Ale ta prostota wcale nie dowodzi jakiejś „uproszczoności” dorobku Pazuniak, wszak o niej samej można powiedzieć słowami Jurija Szerecha, które przytacza w artykule „O Oksanie Laturynskiej”: „Poezja Laturynskiej jest głęboka i choćby nie wiem jak przejrzyste były jej fale, nie zawsze łatwo dostrzec dno” (s. 269). Autorka cytuje słowa Iwana Szowhenowa, skierowane do młodej córki — przyszłej poetki Oleny Telihi: „Czym jest Ukraina? Jaka ona jest? Jakie jest jej, Oleny Szowhenowej, miejsce w niej?”. Jednak ojciec nie odpowiedział jej na to, powiedział: „Tutaj każdy nosi Ukrainę w sercu taką, jaką sobie wyhodował, jaką sobie wywalczył w ciężkich zmaganiach ze światem i samym sobą, i ty ją znajdziesz sama. Będzie to trudniejsze, za to będziesz ją kochać bardziej, bo będzie to rzeczywiście twoja” (s. 279). Każdy z nas musi uświadomić sobie, czym jest Ukraina? Jaka jest dla Ciebie i dla świata? I w tym uświadamianiu sobie przez nas Ojczyzny znaczącą rolę odgrywają dobre i mądre książki. Takie jak nowe wydanie studiów Natalii Iszczuk-Pazuniak. Czasami pisze zwięźle, skoncentrowanie, niczym konspekt (s. 336—337 — studium o Jewhenie Małaniuku), czasem są to zdania niemal równoważne, a obok obszerne przeglądy twórczości (Jara Sławutycza), szkice, wystąpienia na jubileuszowych imprezach (o Juriju Buriakiwciu). Niekiedy swoimi badaniami Natalia Iszczuk-Pazuniak ukazuje czytelnikowi nawet pewne niezaprzeczalne tajemnice Bożego zamysłu, jak na przykład wtedy, gdy opowiada o źródłach-początkach przyszłego wyczynu mistrza, wysokiego autorytetu pokolenia lat sześćdziesiątych Iwana Switłycznego. Ta książka jest zdolna generować idee i każdym swoim wersem, myślą, faktem czy detalem potwierdzać zacytowane w studium „O. Olżycz w krytyce literackiej” słowa Ołeha Łaszczenki o Olżyczu — „wielkie idee rodzą się. Urodziła się Natalia Iszczuk-Pazuniak w Kijowie w 1922 roku. Dzieciństwo i młodość spędziła w Równem. Tam w przededniu wojny z faszystami ukończyła Rówieńskie Gimnazjum Ukraińskie, w latach 1940—1941 studiowała germanistykę na Uniwersytecie Lwowskim, potem, już po wyjeździe na przymusową emigrację, na Wolnym Uniwersytecie Ukraińskim w Monachium oraz na Uniwersytecie Pensylwanii w Filadelfii. Była uczennicą Dmytra Doroszenki, Leonida Biłeckiego, Jurija Szewelowa, Dmytra Czyżewskiego, Petra Odarczenki i innych znakomitych naukowców. Wykładała w szkołach ukrainoznawczych i średnich, w Akademii św. Bazylego Wielkiego oraz Manor College w Filadelfii, w kolegium pedagogicznym w West Chester, prowadziła kurs języka rosyjskiego dla amerykańskich oficerów i przez dwadzieścia lat wykładała język i literaturę ukraińską na Uniwersytecie Pensylwanii. Wykładała na Uniwersytecie Macquarie w australijskim Sydney. Brała aktywny udział w amerykańskim życiu akademickim oraz życiu ukraińskiej społeczności Ameryki. Na prezentacji w księgarni „Je”: Switłana Myrwoda i Ołena Leontowycz

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn