Strona · s. 12strona oryginału ↗
NOWE WYDAWNICTWA PROŚWIECIAN
Слово Просвіти, №25 за 2011 рік
Petro ANTONENKO
“Siewierszczyzna Incognita”. Taką nazwę nosi książka, którą właśnie wydała Czernihowska Organizacja Obwodowa “Proświta” oraz jej wydawnictwo — gazeta “Siewierszczyzna”. W książce znajduje się kilkadziesiąt publikacji, które ukazały się w gazecie i są poświęcone historii regionu. Przewodnim tematem wszystkich publikacji są nieznane karty historii Kraju Siewierskiego. A tajemnic jest tu niemało. Wystarczy wspomnieć zacytowane w adnotacji słowa naszego wybitnego historyka i polityka Mychajła Hruszewskiego: “W Czernihowszczyźnie-Siewierszczyźnie ukryte są zagadki starej Ukrainy-Rusi i zalążki nowej”. W swoim przedmowie do książki jej kompilator — przewodniczący obwodowej “Proświty” i redaktor “Siewierszczyzny” Wasyl Czepurnyj pisze: “Powiedzmy, nawet zapadliska krasowe w rejonie semenowskim rodzą wiele wersji i legend. A co dopiero mówić o tajemnicach Rusi Siewierskiej, która władała daleką Tmutarakanią i o której tak niechętnie mówią historycy. No, z moskiewskimi wszystko jasne: nie chcą przyznać, że Kubań należała do księcia czernihowskiego, jak na przykład heroiczne miasto Kozielsk. Ale dlaczego o zagadkowej Tmutarakani milczą historycy ukraińscy?!”. Wśród autorów książki są Ihor Kaczurowskyj, Łewko Łukjanenko, znany badacz epoki kozackiej, autor kilku książek o hetmanie Mazepie i jego otoczeniu, proświecianin Serhij Pawłenko, młody historyk i dziennikarz Ołeksandr Jasenczuk, znani krajoznawcy Ludmyła Studionnowa, Olha Jermolenko. Wystarczy wymienić tytuły niektórych publikacji, aby zobaczyć, jak ciekawe warstwy historii zostały w nich poruszone. “Terrorysta z Siedniowa”, “Największa nekropolia kurhanowa w Europie Wschodniej na granicy zniknięcia”, “Ślad Mazepy w Rosji”, “Kołochrest — sztuka walki z Chołmów”, “Moskwa na obrzeżach Księstwa Nowogrodzko-Siewierskiego”, “Mapa pielgrzymkowa Czernihowszczyzny”. Wśród bohaterów publikacji są książęta, hetmani, pułkownicy, atamani walk chłopskich przeciwko reżimowi komunistycznemu. W szczególności wśród tej różnorodności bardzo interesujące są publikacje “Bohater mrocznej legendy” oraz “Okrutna Fruma — żona Szczorsa”. Pierwsza to prawdziwy historyczny kryminał o pułkowniku czernihowskim, później generalnym oboźnym rządu hetmańskiego Wasylu Duninie-Borkowskim, którego imię obrosło mistycznymi legendami. Druga publikacja dotyczy mało znanych kart życia Mykoły Szczorsa oraz jego żony i współpracowniczki, czekistki Frumy. Tak czy inaczej, to wszystko jest naszą historią. Czy komuś się ona podoba, czy nie, ale przynajmniej trzeba ją znać. Obwodowa “Proświta” i gazeta na swoich łamach oraz w zbiorze, który jest anonsowany jako pierwszy z tego cyklu, podjęły pierwszą próbę otwarcia tej historii przed szerokim ogółem. Zbiór jest już w sprzedaży w “Intermezzo” — Centrum Kulturalno-Artystycznym obwodowej “Proświty”.
Serhij PAWŁENKO
POCHODZENIE
Ród Borkowskich jest, najwyraźniej, pochodzenia duńskiego. Wskazuje na to, w szczególności, ich drugie nazwisko — Duninowie (“dunczak” oznacza Duńczyk). W 1787 roku Borkowscy przekazali do spraw zgromadzenia deputackiego swoje informacje o rodzinie. Według przekazów rodzinnych polski pułkownik Kasper Dunin-Borkowski zginął podczas powstania Chmielnickiego. Jego żona Tetiana i córka Kateryna (w synodyku Monasteru Lubeckiego ich imiona zapisane są zaraz po imieniu ojca) ukrywały się przed powstańcami w Nieżynie, ale zostały odnalezione przez kozaków i zabite. Według dokumentów z 1638 r. K. Dunin-Borkowski założył na Czernihowszczyźnie słobodę Borkowicze (Burkiwkę). Polski pułkownik miał dwóch małych synów — Wasyla (urodzonego w 1640 r.) oraz Jurija. Po zabójstwie ojca w 1649 roku, najwyraźniej trafili oni pod opiekę albo prawosławnej rodziny, albo krewnych matki (jej ukraińskie pochodzenie i wyznanie, zdaje się, stały się decydującymi czynnikami w dalszym losie braci). W jednym z latopisów wspomniany jest pułkownik czernihowski epoki Chmielnickiego — Semen Borkowski. Możliwe, że był to wuj osieroconych Borkowskich. W uniwersale Iwana Samojłowicza z 28 czerwca 1672 r. mowa o tym, że Wasyl Kasperowicz Borkowski (w uniwersałach nazywany był bez nazwy rodowej “Dunin”) “od dziecięcych lat przy odwadze i uszczerbku zdrowia swego wiek swój prowadząc… niemało poważnych i przykrych odbywał ekspedycji”. Po raz pierwszy wspomniany jest w źródłach w 1665 roku jako podwładny pułkownika czernihowskiego D. Mnohohrisznego. W 1668 roku, po nieudanym powstaniu I. Brzuchowieckiego, znalazł się w oddziale hetmana P. Doroszenki, od którego otrzymuje urząd setnika wybelskiego.
DOBROCZYŃCA
Hetman prawobrzeżny uniwersałem z 2 września 1668 r., wydanym w Czehryniu, zwrócił W. Borkowskiemu za “znaczące rycerskie czyny” wieś Borkówkę w sotni berezniańskiej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
