Strona · s. 12strona oryginału ↗
BOHATER UPIORNEJ LEGENDY
Слово Просвіти, №25 за 2011 рік
370 lat temu urodził się słynny „czernihowski upiór”, generalny oboźny Wasyl Kasprowicz Dunin-Borkowski. Nakręcono o nim filmy, wiele o nim napisano. Do dziś przewodnicy opowiadają o tym, jak Wasyl Dunin-Borkowski (1640—1702) zamienił się w upiora i pędził po nocnym Czernihowie, strasząc ludzi niczym Drakula… Kim był naprawdę? Przyjście na Lewobrzeżu do władzy Mnohohrisznego, u którego W. Borkowski służył wcześniej kilka lat, przesądziło o dalszym losie wybelskiego sotnika. Złożył przysięgę nowemu hetmanowi. W tym czasie Wasyl Borkowski miał 28 lat. Mianowanie wybelskiego sotnika czernihowskim pułkownikiem, naszym zdaniem, nastąpiło za protekcją wpływowego Ł. Baranowicza, który wolał widzieć w Czernihowie w odpowiedzialnym rządzie swoich uczniów, a nie przypadkowych ludzi. Wasyl Borkowski hojnie obdarowywał później czernihowskie sobory i klasztory. Tak, w 1675 roku za sprawą czernihowskiego pułkownika odnowiono kopuły i nadbudowano absydy soboru Spaso-Preobrażeńskiego, jednego z najstarszych na Ukrainie (XI w.). W 1814 roku według jednego z projektów planowano wykonać malowidła w soborze Spaskim i „na drugim przęśle przedstawić czernihowskiego pułkownika i wojsk zaporoskich generalnego oboźnego Wasyla Dunina-Borkowskiego z napisem, że ten pobożny i gorliwy chrystolubiec wznosił w grodzie tym nowe świątynie Boże i odnawiał zniszczone; odnowił świętobliwie i ten świątynię miłosiernego Spasa i bogatym wyposażeniem obdarzył w 1672 i 1685 latach”. Tak samo za jego koszt odremontowano cerkiew Piatnycką. Znaczne sumy pułkownik włożył również w budowę i renowację cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego, Jeleckiej oraz refektarza klasztoru Jeleckiego. SŁAWNY PUŁKOWNIK Zostawszy czernihowskim pułkownikiem, W. Dunin-Borkowski otrzymał od I. Samojłowicza na rangę 28 czerwca 1672 r. w sotni ponornickiej wsie Adijiwkę, Kazyliwkę oraz Chołmy, a także Bobrowicę pod Czernihowem i potwierdzenie na wieś Borkówkę w sotni berezniańskiej. Za życia W. Dunin-Borkowski wyróżnił się nie tylko hojnymi darami na rzecz świątyń i klasztorów. Wspomina się go przy poddaniu Czehrynia w 1676 r., wtedy wprowadził do niego zastępcę. Rola honorowego generała W. Borkowskiego obrażała. I rozumieli to ci, którzy przekonali go do podjęcia wielkiego ryzyka. Bezrządni opozycjoniści nie mogli od razu pretendować do hetmańskiej buławy. Borkowski jako kompromisowa wysoka osobistość odpowiadał wymaganiom chwili. A zatem w okolicznościach, które zaistniały w 1687 r., był głównym pretendentem do buławy. Nieprzypadkowo nazwisko generalnego oboźnego jako kandydata na stanowisko hetmana było wykrzykiwane przez część kozackiej starszyzny podczas wyborów 25 lipca 1687 r. nad rzeką Kołomak. I generalny oboźny swoim podpisem formalnie stanął na czele buntu. Ale hetmanem został Mazepa. Legenda o tym, jakoby Golicyn oferował Borkowskiemu hetmaństwo za dziesięć tysięcy rubli, a ten przez swoje skąpstwo nie zgodził się, nie odpowiada realiom. Tak samo pozbawiona logiki jest legenda, według której Mazepa wyprosił u niego wskazaną sumę i otrzymał generalny urząd. Przecież Borkowski raczej nie mógł mieć 10 tysięcy rubli (50 tysięcy złotych), bo za służbę otrzymywał rocznie 1000 złotych. A gdyby nawet miał tyle pieniędzy, to generalny oboźny nie pożałowałby ich na hetmańskie stanowisko. Przecież hetmańskie rządy dałyby możliwość skompensowania wydatków. TOWARZYSZ MAZEPY Jako główny pretendent do hetmańskiej buławy w 1687 r. generalny oboźny, zdaje się, musiał trafić do tych, których hetman nie chciałby widzieć w swoim rządzie. A jednak Borkowski pozostał na odpowiedzialnym stanowisku drugiej osoby w Hetmańszczyźnie aż do dnia swojej śmierci w 1702 r. Jak nam się wydaje, piętnastoletnia współpraca I. Mazepy i generalnego oboźnego opierała się na zasadach zaufania, przyjaźni i wzajemnego interesu. Łączymy to, po pierwsze, z ich prawdopodobną wspólną nauką w Kolegium Kijowsko-Mohylańskim; po drugie, z obecnością u Wasyla Borkowskiego brata w
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
