Strona · s. 3strona oryginału ↗
Represjonowali uczniów
Слово Просвіти, №25 за 2011 рік
Jewhen Cymbaluk, obwód rówieński
Z Rówieńską szkołą-liceum nr 2 wiąże się wymowna historia miłości do Ukrainy: w latach czterdziestych XX wieku działała tu ukraińska nacjonalistyczna organizacja młodzieżowa, która wydawała podziemne czasopismo „Zorja” i rozpowszechniała zakazane ukraińskie książki. Po wykryciu szkolnego podziemia władza radziecka ukarała ponad trzydziestu chłopców i dziewcząt poprawczymi robotami, zesłaniem oraz uwięzieniem na okres od 3 do 10 lat. Ku czci tej organizacji młodzieżowej na fasadzie placówki odsłonięto tablicę pamiątkową. W uroczystości wzięli udział uczestnicy tamtych dalekich wydarzeń. W szczególności Wołodymyr Kulij oraz Natalia Niehrebecka, która napisała książkę o wydarzeniach 1949 roku w Równem. Z ich ust po raz kolejny zabrzmiała ta historia. Kierując się poczuciem narodowej godności, starsi uczniowie szkoły w drugiej połowie lat czterdziestych utworzyli ukraińską organizację młodzieżową. Jednym z jej najaktywniejszych założycieli i przywódców został rodak z Równego Jarosław Klepacz, który studiował w Lwowskim Instytucie Kultury Fizycznej. Na początkach dzia-
Autorka książki o działalności organizacji młodzieżowej w rówieńskiej szkole nr 2 w latach 1948–1949, Natalia Negrebecka, [fragment zdania poprzedzającego] połączyła działalność organizacji ze swoich uczestników z wydawaniem czasopisma «Zow krowi». Drukowano je na maszynie, raz w miesiącu, w 15 egzemplarzach. Pismo rozprowadzano w szkołach, sklepach i innych miejscach publicznych. Znamienne, że na ostatniej stronie czasopisma napisano «Przeczytawszy, przekaż innemu», więc przechodziło ono z rąk do rąk i zyskiwało popularność. W podobny sposób, szerząc narodowe przekonania wśród uczniów Rówieńszczyzny, postanowili działać także organizatorzy innego czasopisma. Nazwali je «Zorea».
— Oczywiście na takie nastroje nie mogła nie zareagować władza. Rozpoczęto poszukiwanie dowodów udziału w organizacji nacjonalistycznej. Pierwszą rewizję w naszym domu przeprowadzono 22 marca 1948 roku. Do dziś dziwię się, jak enkawudziści wtedy nie znaleźli zaготowki drugiego numeru czasopisma, bo leżała ona na wierzchu na etażerce. W końcu szef miejskiego „emgebe” Omelczenko dał do zrozumienia, że na mnie jednak „znajdą sposób”. Już 11 maja rewizja się powtórzyła. Wtedy trzeba było przesiedzieć trzy dni w areszcie. A już po trzeciej rewizji (22 lipca), po niezaprzeczalnych dowodach mojego udziału w nacjonalistycznej grupie uczniów «Nieskorzeni», odbyła się rozprawa sądowa. W jej wyniku — więzienie i łagry. Wysiedlono też moich rodziców do Tomska. Został amnestionowany po śmierci Stalina — opowiedział były członek redakcji Wołodymyr Kulij.
Ogółem w latach 1948–1949 za działalność antyradziecką, niedonoszenie, przechowywanie nacjonalistycznej literatury pociągnięto do odpowiedzialności 36 rówieńskich licealistów. Najsurowsza kara spotkała Stepana Kujbidę, Wiaczesława Nowaka, Borysa Rudakowa i Ludmiłę Negrebecką. Specjalne posiedzenie przy Ministrze Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR skazało ich na 10 lat łagrów. Jarosław Klepacz, Lidia Dziwak, Ołeksandr Omelczuk, Mykoła Negrebecki otrzymali po 8 lat, Heorhij Bezsonow, Wołodymyr Kulij — po 5 lat. I lista ta miała spore ciąg dalszy. W niemal wszystkich sprawach figurował artykuł „rozpowszechnianie antyradzieckiej literatury”. Pod to podpadł m.in. 20-letni Ihor Rafałowski, którego wiersz „Narodzie mój” wyróżniał się na łamach czasopism. Jego, ówczesnego autora powieści „Ciernisty szlak”, oskarżono na podstawie artykułu 54-10 cz. 1 Kodeksu karnego USRR, sprawę rozpatrzono na zamkniętym posiedzeniu Rówieńskiego Sądu Obwodowego, który wydał wyrok: „10 lat pozbawienia wolności w łagrach pracy poprawczej, a wszystkie utwory Rafałowskiego spalić”. Wszystko to — daleka historia. Ale historia nie jest zapomniana.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
