Strona · s. 4strona oryginału ↗
INTELEKTUALNY OPÓR IWANA DZIUBY
Слово Просвіти, №25 за 2011 рік
Mykoła CYMBALIUK
W Sali Kongregacyjnej NaUKMA oprócz studentów, wykładowców i dziennikarzy tamtego wieczoru zebrało się niemało autorytatywnych postaci, niemal cały intelektualny kwiat Kijowa. Nie było, a i być, oczywiście, nie mogło tam wielu spośród deputowanych ludowych oraz jednego z przedstawicieli władzy — Tabacznyka. Tej odrażającej szarej postaci w nowej pracy Iwana Mychajłowycza poświęcono dwa rozdziały z siedmiu zawartych w nazwanej książce. Chociaż, szczerze mówiąc, uczestnicy dyskusji nie tyle zwracali uwagę na “karalucha, który pełza po naszej ziemi”, co na praktykę i rozwój rosyjskiego imperialnego szowinizmu w kontekście szerzenia ukrainofobicznych nastrojów w państwie.
Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, który nie mógł być obecny na wydarzeniu, przekazał tekst swojego wystąpienia. “Całkowicie zrozumiałe — pisze on — że Iwan Mychajłowycz jest skazany na porażkę w próbach przekonania świadomego ignoranta, miejscami chama, zwolennika Katarzyny II i głębokiego “znawcy” tego, co on nazywa “ukraińskim faszyzmem” (chodzi o kuczmistowskiego, a teraz janukowyczowskiego ministra Tabacznyka — Aut.). Ludzi tego typu nikt nigdy nie przekona. I nie trzeba. Ich nie należało dopuszczać do władzy, która rzekomo identyfikuje się jako ukraińska”.
Rozwijając tezę J. Szapowała, Wołodymyr MORENEĆ, doktor nauk filologicznych, profesor NaUKMA, nie podziela tego punktu widzenia. Zaznaczył on, że wychodząc z różnych strategii istnienia rozumnych idei, na świecie istnieją dialogi sokratejskie. One w szczególności zakładają to, że musisz przekonać swojego rozmówcę. Do pierwszej takiej próby autora “Nagnitannia moroku” (Nasilania mroku) można bezsprzecznie zaliczyć jego słynny “Internacjonalizm czy rusyfikacja?” (1965 r.). Czyż nie jest to pierwsza cegła ukraińskiej identyfikacji, gdzie zastosowano podejście naukowe. W życiu każdego narodu ten problem jest jednym z fundamentalnych, bo rozmyta tożsamość prędzej czy później prowadzi do radykalizmu, do ortodoksji. I myśl intelektualistów w tej dziedzinie waży bardzo wiele. W każdym społeczeństwie zawsze są osobowości, których się słucha. Ale encyklopedycznych zdolności — jednostki. W osobie Iwana Dziuby widzimy właśnie takiego człowieka. Nieprzypadkowo kierował on wydaniem Encyklopedii Współczesnej Ukrainy. Ale w zaprezentowanej książce Jewhen HOŁOWAHA, doktor nauk filozoficznych, zastępca dyrektora Instytutu Socjologii NAN Ukrainy, dostrzegł, że Dziuba jest jeszcze socjologiem. “Zwróćcie uwagę — zauważył on — w wielu artykułach jest bardzo wiele kategorii i problemów, które są wyjątkowo ważne dla współczesnej socjologii. Mówię o tożsamości, o pamięci historycznej, o transformacji społeczeństwa, o procesach demokratycznych. Być może jest to najważniejsze nie tyle dla Ukrainy, co dla światowej wspólnoty. Zwłaszcza jeśli chodzi o tolerancję i ksenofobię różnego rodzaju”. Iwan Dziuba w książce, oczywiście, poświęca główną uwagę ukrainofobii. I te liczne argumenty, którymi operuje, nie mogą pozostawić obojętnym nawet zagorzałych przeciwników ukraińskości, a nawet jej nieświadomych wrogów. Ale pod warunkiem, że polemikę prowadzą ludzie-intelektualiści, którzy znają istotę problemu od początku, od dawna, i kończąc na dniu dzisiejszym. Oczywiście, tabacznyków, z ich śmiesznymi pretensjami do jakiegoś intelektu, nie da się przekonać. Tak samo jak rządu czy prezydenta. Ale polemika takich jak Iwan Dziuba zasiewa głębokie idee, przygotowuje solidny grunt, na którym w przyszłości tabacznyki się nie pojawią.
Jurij SZCZERBAK, pisarz, działacz społeczny, dyplomata, wezwał Ukraińców, by nie koncentrowali się na “kwaśnych kapuśniakach” nieudolnego tabacznykowskiego przygotowania. Nie warto wyolbrzymiać znaczenia szarości, która za wszelką cenę próbuje pokazać swoją ważność. To tylko retranslator. Nieodległy, agresywny, chorobliwie ambitny, bezgranicznie niemoralny i cyniczny w środkach, marionetka w cudzych rękach (choć dobrze opłacana). Ale za nim stoją naprawdę dwaj zagorzali, straszni, zdecydowani, zdolni do wszystkiego wrogowie Ukrainy. To Wołodymyr Putin, premier FR, i Kirił Gundajew, patriarcha Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. I każdy na swój sposób chce rozwiązać problem nieuchronnego krachu Rosji. Oni rozumieją, że Ukraina dla nich — ostatni ratunek. To, czego nie udało się zrobić ani rosyjskim carom, ani Leninowi, ani Stalinowi, ani Breżniewowi, oni mają nadzieję zrobić. Za cenę nie będą się oglądać. Chociaż, jak i ich poprzednicy, mają fałszywe iluzje. Za agresywnymi wypadami Moskwy przeciwko jedności ukraińskiego narodu i państwa, próbą podrzucenia trojańskiego konia dwujęzyczności trzeba mieć odwagę widzieć realny obraz. Dlatego dopóki będą pojawiać się takie książki, jak Iwana Dziuby, naród Ukrainy nie będzie ślepy i obojętny.
W “Nagnitanni moroku” — mówił Wołodymyr PANCZENKO, doktor nauk filologicznych, profesor NaUKMA — przedstawiono genezę i ciągłość imperialnych idei. I to bardzo ciekawy aspekt tego badania. Przypomnijmy epizod z historii rosyjskiego nacjonalizmu — list Łesi Ukrainki z 1905 roku, który pisała z Petersburga: “Jak mi się nie chce wracać do tego czarnosetnego Kijowa!”. Już w tamtych czasach imperium zamieniło Kijów w gniazdo czarnosectwa. I wszystko, co wykłada w swoich artykułach Iwan Dziuba, rozmyślając nad problemem, operując cytatami z XIX wieku, sprawia wrażenie, że są one wzięte z XXI wieku, z Internetu. Na tyle wielkie jest podobieństwo tego, co dzieje się obecnie na Ukrainie. Nawiasem mówiąc, tutaj przejawia się nie tylko encyklopedyczna wiedza autora, ale i doskonale wyostrzona sztuka cytowania, sztuka aluzji, bardzo przejrzystych, kiedy sam cytat przemawia za siebie tak, że nic już, właściwie, dodawać nie trzeba. Co zaś tyczy się nasłanych “kozaczków”, to dla ludzi rozumnych w działaniach władzy faktów dla bezbłędnych wniosków jest więcej niż wystarczająco. Myślę, że mało u kogo budzi wątpliwości pojawienie się na
Współcześni nazywali Serhija Jefremowa, akademika Ukraińskiej AN, znanego naukowca, niedoścignionego ukraińskiego publicystę “sumieniem ukraińskiego narodu”. U podstaw tak wysokiego społecznego uznania były nie tylko cnoty Jefremowa jako człowieka, ale i wysoki intelekt, niezachwiana życiowa i twórcza postawa w obronie ludzkich i narodowych interesów. Te słowa przyszło usłyszeć także w odniesieniu do Iwana Dziuby na prezentacji jego nowej książki “Nagnitannia moroku: wid czornosotenciw poczatku XX stolittia do ukrainofobiw poczatku stolittia XXI” (Nasilanie mroku: od czarnosetników początku XX wieku do ukrainofobów początku wieku XXI). To wydanie ujrzało światło dzienne kilka dni temu w Wydawnictwie “Kijowsko-Mohylańska Akademia”.
na stanowisku wspomnianego ministra nieukraińskiej edukacji. Albo bardzo dziwne zachowanie służb specjalnych Ukrainy na czele z Choroszkowskim podczas wydarzeń 9 maja we Lwowie. To oczywista prowokacja. Ale na kogo, na czyje interesy ona pracuje? Jest wiele innych przykładów, które zmuszają do myślenia o eksporcie „kozaczków”, jak i agentów wpływu, którzy pracują tutaj, we współczesnej ukraińskiej polityce, ale obsługują interesy innego państwa. Zatem Turcy wewnętrzni, jak pisał Drahomanow, oni żyją, oni pracują i o tym trzeba mówić, bo to niezwykle ważne. Jest jeszcze jeden czynnik, kiedy mowa o przyczynach tego, dlaczego mamy tak bolesną sytuację. Panczenko zacytował słowa Dziuby, których ten ani razu nie napisał, ale raz powiedział. Słowa, które nie mogły nie zapaść w pamięć: „A narodu to przecież nie ma!”. Zrozumiał tę myśl w ten sposób, że nasz naród jest niedoformowany, wielokrotnie bity, i te słowa należą do kategorii diagnozy. Diagnozy bardzo ciężkiej, ale potrzebnej. Sami sobie powinniśmy mówić prawdę, sami siebie lepiej rozumieć bez obcych wyjaśnień. Bo bez jasnego uświadomienia sobie tego, co się z nami dzieje, nie będziemy w stanie adekwatnie odpowiadać na obecne wyzwania świata. Dlatego książka I. M. Dziuby jest faktem intelektualnego sprzeciwu, intelektualnego oporu. To jest to, co niezwykle ważne dla obecnego ukraińskiego społeczeństwa. Ihor ŁOSIEW, kandydat nauk filozoficznych, profesor NaUKMA słusznie zauważył, że Ukraińcom nie warto żywić złudzeń co do tego, że rosyjski szowinizm na Ukrainie, czarnosetenstwo, można zwyciężyć jedynie intelektualnymi wysiłkami. Chociaż roli publicystyki Iwana Dziuby trudno tutaj nie docenić. Jednak wśród tych ludzi, którzy pracują wśród nas i przeciw
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
