Strona · s. 5strona oryginału ↗
POŁTAWA PODAROWAŁA UKRAINIE PETLURĘ
Слово Просвіти, №25 за 2011 рік
Hanna DENYSKO, zasłużona dziennikarka Ukrainy, m. Połtawa
Połtawskie odczyty zyskały szeroki rozgłos na Ukrainie i za granicą, a ich materiały stały się podstawą siedmiu zbiorów naukowych, które rozprowadzano bezpłatnie w bibliotekach i placówkach oświatowych Ukrainy. Zapoczątkowana „Połtawska Petluriana” powstała z inicjatywy przewodniczącego Połtawskiego zjednoczenia obwodowego „Proświty” Mykoły Kulczynskiego oraz świętej pamięci literaturoznawcy Petra Rotacza. Petro Petrowycz nadał nazwę serii, opracował pierwszy numer, zaznaczając we wstępie, że zbiór nie powinien być ukierunkowany na wąską tematykę lokalną, a jedynie podkreślać „lokalne, petlurowskie, że tak powiem, zabarwienie”. Współprzewodniczący komitetu organizacyjnego Odczytów Petlurowskich, historyk-archiwista, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Połtawskiej organizacji miejskiej „Proświty” Taras Pustowit główny cel działalności komitetu organizacyjnego widzi w badaniu przełomowych okresów naszej przeszłości, w szczególności okresu Walk o Wyzwolenie narodu ukraińskiego w latach 1917—1921; w rozpowszechnianiu prawdziwych informacji o przewodniczącym Dyrektoriatu URL, Głównym Atamanie wojsk URL Symonie Petlurze i utrwalaniu jego pamięci w Ojczyźnie, a także utrwalaniu pamięci innych rycerzy, którzy oddali swoje życie w walce o niepodległość Ukrainy; wychowaniu młodego pokolenia w oparciu o ukraińskie wartości państwowotwórcze, kulturowe i duchowe. Taras Pustowit zaznaczył, że tylko dwa ostatnie numery zbiorów naukowych „Petluriany” ukazały się przy wsparciu Głównego zarządu polityki informacyjnej i wewnętrznej Połtawskiej obwodowej administracji państwowej, a większość została wydana w dalekich od sprzyjających warunkach politycznych. Oprócz artykułów w zbiorach naukowych „Petluriany”, w Połtawie opublikowano materiały z kilku konferencji naukowych, które dotyczyły badań okresu URL, w lokalnych czasopismach ukazały się setki artykułów o charakterze naukowo-oświatowym, wydano monografię Wiktora Rewehuka o wydarzeniach Rewolucji Ukraińskiej na Połtawszczyźnie, serię podręczników do historii Połtawszczyzny dla średnich placówek oświatowych obwodu, dziennik połtawskiego lekarza O. O. Neswickiego „Połtawa w dniach rewolucji i w okresie zamętu. 1917—1922”, nakręcono kilka filmów na podstawie materiałów połtawskich, okresowo organizowano wystawy dokumentalne i, wreszcie, z inicjatywy „Proświty” i na jej koszt ustanowiono tablicę pamiątkową S. Petlury na budynku Połtawskiej Państwowej Akademii Rolniczej. W tym roku w Połtawie odbyły się dziewiąte „Petlurowskie odczyty naukowe”. Biskup Połtawski i Krzemieńczucki UCP KP Fedir pobłogosławił odczyty i wezwał do modlitwy za duszę świętej pamięci Symona Wasylijowycza Petlury. — Ta wybitna osobistość, która w historii Ukrainy stoi obok postaci hetmana Iwana Mazepy, tak samo była szkalowana, oczerniana przez wrogów Ukrainy i Bożej prawdy. Ale ta postać, jak i prawda, zmartwychwstała i w naszych sercach Symon Petlura jest świetlaną postacią, bo takim właśnie był — bojownikiem o wolność swojego narodu, człowiekiem, który bezgranicznie kochał swój naród — powiedział władyka. Ukraińcy od wieków nadepną na te same grabie. A gdybyśmy wszyscy przyswoili lekcje, doświadczenie, testamenty polityczne Symona Petlury, tego by nie było. Dzisiaj okoliczności nie wymagają od nas walki z bronią w ręku, naszą bronią jest nauka, Słowo, oświata. Naszą bronią jest kazanie. A także — własny wyczyn. Ofiarnie służyć swojemu narodowi — to obowiązek każdego Ukraińca, każdego chrześcijanina. Przewodniczący Połtawskiego zjednoczenia obwodowego „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Mykoła Kulczynski powiedział: — Mnie zawsze porażała i inspirowała ogromna wiara Symona Petlury w to, że Ukraińskie niepodległe państwo powstanie, umocni się i będzie rzeczywiście państwem narodu ukraińskiego — i to w tej ruinie, w tym piekle wojny na cztery fronty, a na piątym froncie jeszcze tyfus, który kosił ukraińskich żołnierzy, a tymczasem Ententa blokowała, nie wpuszczała na Ukrainę już zakupionych leków. Niestety, dzisiaj Państwo Ukraińskie jeszcze nie jest w takim stanie, w jakim chcieliby je widzieć zarówno tacy bojownicy jak Symon Petlura, jak i zwykli uczciwi obywatele. Czy jest w nim sprawiedliwość? Czy w ogóle nasze społeczeństwo jest wysokokulturowe, wysokoduchowe? Nie. Wielu ze starszego pokolenia wciąż żyje w niewoli sowieckich stereotypów. Młodzież w znacznej mierze jest odcięta od politycznej i kulturowej tradycji ukraińskiej. Ale to zerwanie jest pokonywane — wbrew nowym szwarcbardom, szwonderom i szarikowym. I dla przyszłych bojowników o ukraińską państwowość, wypełnioną ukraińską treścią, polityczne i publicystyczne dziedzictwo Symona Petlury, jego testamenty będą miały takie samo ogromne znaczenie, jak i dla nas. Dzisiaj ukrainofobowie, rosyjscy rasiści, którzy znaleźli się na wysokich stanowiskach, opowiadają, że Ukraina niesie zagrożenie swoim nacjonalizmem europejskiej demokracji. Straszą Europę, pracują na rzecz rozłamu, urządzają specjalne prowokacje, aby ten rozłam zademonstrować światu. Znowu wyciągnęli ze swoich ubecko-esbeckich kufrów antymazepowskie i antipelurowskie oszczerstwa. Dlatego bardzo ważne jest, aby prawdziwa dusza naszego wybitnego rodaka otworzyła się przed jak największą liczbą naszych rodaków, aby zrozumieli prawdziwą istotę Symona Petlury, oczyszczoną z nawarstwień nieprawdy, kłamliwego, bezczelnego łgarstwa, aby zrozumieli wielkość Walk o Wyzwolenie pod jego dowództwem. Nasz sławny rodak po linii ojca — z rodu kozackiego, a po matce — duchownego. W takich rodzinach rodzili się rycerze, wybitni Ukraińcy, a nie małorosjanie, chochoły. Niech więc dzisiaj Petlura powraca do naszych serc i naszych dusz! Tylko przyswoiwszy dorobek i lekcje poprzednich etapów Walki o Wyzwolenie, stawszy się samodzielnymi ludźmi, osobowościami, a nie zrujnowanymi, wiecznie spuszczonymi w swojej winie, możemy uczynić nasze państwo silnym, przykładem dla całego świata — podkreślił Mykoła Kulczynski. — Wszystkich Ukraińców boli, jakim będzie nasze państwo, którego 20-letni jubileusz będziemy wkrótce obchodzić, kontynuował profesor Władysław Werstiuk, kierownik działu Instytutu Historii NAN Ukrainy. — Czy państwem oligarchów, które jest sztywno podporządkowane północnemu sąsiadowi, który za pomocą ropy, gazu, innych czynników będzie nim kierował — czy rzeczywiście niepodległym — i duchowo, i politycznie, i prawnie? Wybór Mazepy i Petlury był właśnie w tym kierunku — przekształcenia Ukrainy w samodzielne państwo. Dlatego odbywa się taka walka z tymi, z jednej strony, już historycznymi widmami, a z drugiej strony — filarami, na których opiera się współczesna idea ukraińska, których dziedzictwo do tej pory nie traci wartości, a wręcz przeciwnie, tylko się aktualizuje. W środowisku historyków (jeśli nie są to zapisani historycy z partii komunistycznej) nie ma już niezrozumienia ważności postaci Symona Petlury. A oto środowisko polityczne robi wiele szkodliwego. To idzie zarówno od deputowanych, jak i od mediów. Oni reanimują mity i stereotypy sowieckiej propagandy. Jeden z takich stereotypów — rzekomo Petlura nie przeprowadził żadnej reformy. Oto już 20 lat istnieje niepodległe Państwo Ukraińskie, a my wciąż tylko mówimy o jakichś reformach, nijak nie możemy ich zacząć. A Petlura miał kilka miesięcy, od siły dwa lata, trwała wojna na cztery fronty, a wy od niego wymagacie reform i oskarżacie, że nie zbudował na ukraińskiej ziemi raju! Trzeba było wygrać nie jedną bitwę, a wtedy dopiero zaczynać reformy. Ale wbrew tej machinie propagandowej, która gromadziła góry kłamstw, w narodzie utrwaliło się pojęcie petlurowiec jako bojownik o niepodległą Ukrainę. Sowiecka propaganda nazywała to „burżuazyjnym nacjonalizmem”. Symon Petlura, który całe życie klepał biedę i zmarł w nędzy, — na „burżuazyjnego nacjonalistę” nijak nie pasował. Był socjalistą ze względu na swoją przynależność partyjną, ale jednocześnie — emanacją tego narodu. Urodził się w kozackiej rodzinie, na przedmieściach Połtawy, tutaj dorastał, tutaj uformował się jako Ukrainiec, bo Połtawa była w tamtym czasie wzorcem ukraińskości. Nieprzypadkowo Połtawa podarowała Ukrainie Petlurę. Społeczeństwo, dając bojownikom o wolność Ukrainy miano petlurowcy, powiedziało swoje słowo. Długo wiązało swoje nadzieje z Petlurą. Przewodniczący Dyrektoriatu zmuszony był wyjechać za granicę i kontynuować walkę na emigracji, a w społeczeństwie żyły nadzieje na to, że ojciec Petlura powróci. Niedawno wydano dwa tomy dokumentów pod tytułem „Sowieckie społeczeństwo oczami WCzK-OGPU”. To zestawienia, które napływały ze wszystkich krańców Związku Radzieckiego, w szczególności z Ukrainy. Tam imię Petlury wspomina się dziesiątki razy, chłopi w latach 1923—1926 tylko o tym mówią, że lada chwila powróci ojciec Petlura. Tymczasem Petlura musiał już przenieść się do Paryża i podstaw do nadziei na nową wyprawę wyzwoleńczą nie było, ale w świadomości ludności żyło, że petlurowcy — to swoi, to obrońcy. Ani na Hruszewskiego, ani na Wynnyczenkę nadziei nie było, bo oni już próbowali nawiązać kontakt z władzą sowiecką, iść na współpracę z nią, a Petlura był uosobieniem walki o niepodległość Ukrainy. W 1925 roku zaczyna się nowy etap antypetlurowskiej sowieckiej propagandy. W
W Moskwie rodzi się pomysł stworzenia filmu – „PKP” – „Piłsudski kupił Petlurę”. Do napisania scenariusza angażują jednego z czołowych czekistów, agitkę kręcą w Odeskiej Wytwórni Filmowej. Nadchodzi fala antyukraińskiej kampanii propagandowej. W tym czasie, w maju 1926 roku, w Polsce do władzy powraca Piłsudski. I dwa tygodnie po tym w Paryżu Żyd Schwarzbard zabija Symona Petlurę. W 1926 roku film „PKP” wchodzi na ekrany. Przez kilka lat jest wyświetlany. Jednak w 1928 roku, kiedy ukrainizacja zaczyna być wygaszana, cenzura zakazuje filmu „PKP”! Dlatego, że pokazuje on zbyt wiele Petlury. I choć to karykatura, to jednak Petlury jest zbyt wiele! Od tego czasu film trafił na półki, wycofano go z Ukrainy, nie było ani jednej kopii. Teraz film powrócił na Ukrainę, może zainteresować historyków. Władysław Werstiuk przypomniał, że wraz z początkiem demokratyzacji w 1989 r., kiedy Ludowy Ruch Ukrainy zaczął mówić o możliwej niepodległości Ukrainy, imię Petlury od razu wypłynęło – obok imienia Mazepy. Zatem żyło ono w świadomości Ukraińców. Ale dopiero w 2007 roku prezydent Juszczenko, wydając dekret o obchodach 90. rocznicy Rewolucji Ukraińskiej, zainicjował kampanię ideologiczną na rzecz rehabilitacji imienia Symona Petlury. W proces ten aktywnie włączyła się społeczność, inicjuje się pomysł budowy pomnika Petlury także w Połtawie, w Kijowie. W 2010 roku udało się w Kijowie przemianować ulicę Kominternu na ulicę Symona Petlury. Było to poważne osiągnięcie. Z pomnikiem w Kijowie długo się określano, wyszukiwano miejsce. Rzekomo zdecydowano zbudować go obok dawnego budynku Centralnej Rady: po lewej stronie pomnik Hruszewskiego, a po prawej – Petlury. Powieszono na budynku tabliczkę: tutaj zostanie wzniesiony pomnik Petlury. I oto już czwarty rok sprawa nie posuwa się do przodu… Tak samo w Połtawie. Wszystko to – polityczne gry, skierowane na to, abyśmy nie uświadamiali sobie, że jesteśmy Ukraińcami. Ołena Mychajłowa, niezależna historyk z Paryża, o procesie sądowym nad zabójcą Schwarzbardem powiedziała: – To był nie proces sądowy, a show. Obrońcom zabójcy udało się narzucić taką taktykę, że sądzono nie Schwarzbarda, a Petlurę, który rzekomo był żydowskim pogromcą. Sądowi przysięgłych przedstawiono materiały, dobrane przez radziecki wywiad, że na Ukrainie były pogromy. Na zeznania o tym, że Petlura nie tylko nie był pogromcą, ale na wszelkie sposoby potępiał pogromy i walczył z nimi radykalnymi metodami (za żydowski pogrom w Armii Ukraińskiej rozstrzeliwano), – sąd przysięgłych pozostał głuchy. Dlatego obecnie zadaniem państwa ukraińskiego jest rozpoczęcie nowego procesu, zebranie dowodów, zwrócenie się do Moskwy, aby otworzyć archiwa, które dotyczą tej sprawy, – i doprowadzenie do zdjęcia niesprawiedliwych oskarżeń z imienia Petlury. Przewodniczący Ukraińskiej Autonomii Narodowo-Kulturalnej Petersburga Mychajło Wołyk przypomniał o petersburskim okresie życia i działalności Symona Petlury. Podkreślił on również, że znaczące postacie ukraińskiej historii do tej pory nie są należycie uczczone z powodu tego, że my, Ukraińcy, nie znajdujemy zgody między sobą. Dla części z nas do tej pory Petlura, Mazepa, Bandera – to wrogowie. Dlatego bardzo ważne jest, aby każdy świadomy Ukrainiec uważał za swój obowiązek odkrywanie prawdy o naszych bohaterach innym. Trzeba także być bardziej wytrwałym w wykorzenianiu totalitarnej symboliki, wszystkich tych nazw ulic Lenina, Róży Luksemburg, Mienżyńskiego. Wtedy też powstaną w Połtawie pomniki Mazepy i Petlury, pojawią się ulice nazwane ich imionami. I tak właśnie będzie! – jest przekonany Ukrainiec z Petersburga. Począwszy od 1990 roku, corocznie pod koniec maja narodowo świadoma inteligencja Połtawy czci pamięć naszego rodaka, państwowego, politycznego i wojskowego działacza, publicysty Symona Petlury. W ciągu ostatnich 20 lat na Połtawszczyźnie z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki przeprowadzono wiele wydarzeń, z których najważniejszymi stały się cykliczne konferencje naukowe „Ogólnoukraińskie Czytania Naukowe im. Petlury”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
