Strona · s. 15strona oryginału ↗
Szczęśliwi
Слово Просвіти, №25 за 2017 рік
Andrij HRUSZCZAK, Borysław—Drohobycz
Ręce Andrija Kociuby dudnią — i w dzień, i w nocy. Od wszelkiej roboty. A jej, tej roboty, tyle, że i do grobowej deski nie przerobisz. Zrobił jedno, zrobił drugie — wszystko mało i mało. Zdaje się, życia tego nie wystarczy, żeby ją, robotę tę, dokończyć. Nie zdążył Andrij nawet papierosa rozpalić, jak gospodyni jego do chaty woła: — A no tutaj, mężu! — Jak ty, Andrusiu, myślisz? Może by nam jakieś zmiany zrobić? No, w pokoju meble miejscami chociaż przestawić, co? A w sypialni — łóżka rozsunąć? To jak ty rozumujesz? Mów! — Et! Wszystko kombinujesz ty, babo. Po co? — gospodarz pomacał kieszenie i poczłapał do drzwi, żeby na dworze płuca dymem ogrzać. — Wiesz, za bardzo zwyczajnie jakoś, zastane wszystko, — Jiwka swoje. — Już trzydzieści lat nic w świetlicy nie ruszało się, to, wiesz, trochę denerwuje. Jutro oto przybędą swatowie, a tu… — i też za próg wyszła. Kociuba dalej nie słuchał, bo, niczym chart, pobiegł jeszcze do jakiejś roboty: błędną trawę sierpem chwycić, powój* z płotów pozrywać, suche gałęzie tyczką z drzew pozbijać. Pozamiatać ścieżki i główne — drzewka oraz studnię wapnem pobielić. Czy mało czego w domu trzeba zrobić? Roboty owej — jak w żniwa: rąk nie zebrać. Spać — choć nie kładź się. “I co za żonę sobie wziął? — Andrij nerwowo dymne kółka puszcza. — Wszystko, co nie zrobisz — jej tak i nie tak. A co do gustu — nie mówi. Tak zawsze — z roku na rok. Prawda, za młodu Jiwka była trochę bardziej miękka: uśmiechała się szczerze, tuliła się czule, całować, pamięta, lubiła. A dzisiaj, z latami, — po prostu żelazo jakieś. Taka, jakby ją kucyk ugryzł: wszystko zadania robocze daje, żeby nie odpocząć. Nie inaczej, że jak brygadzistką była, od brygadzisty tej komendy nauczyła się. Gdyby jeszcze mogła, to by i ze snu wyciągnęła — do roboty jakiejś. Ja tobie co — koń czy człowiek? Masz siłę — ciągnij, nie bronię!” Prawda, i po weselu Jiwka tę łagodność swoją nie zawsze miała: wszystko Piotra sobie przypominała. I nawet kłuła, że on, Andrij, niczym kot, między nimi przebiegł. “O, Piotruś był nie taki, jak oto ty. Nie taki, nie”. — Jiwka machała rękami, jakby mąż nacierał. — “To było sobie wyjść za niego, takiego! — obrazę tłumiąc, Andrij odciął. — Zresztą, ja sznurkiem do siebie ciebie nie przywiązywałem. Sama wszystko ułożyła. Zapomniałaś, co? I teraz siłą nie trzymam: wolnemu wolność — spadaj!” — “A jak będziesz żył bez mnie — pomyślałeś?” — “Tak, jak przed tobą! Doszło?” — “A dzieci co powiedzą — nie wiesz?” — “Mnie zrozumieją”. — “A mnie?” — “To ty ich spytaj!” Na dzieciach kłótnia zawsze gasła. Taka gorycz często była w ich domu, ale u kogo jej nie bywa? Chyba — u świętych. Życie — po to i życie, żeby, choć i pod jednym dachem, ale trochę w różnym świecie pożyć. Niewesołe myśli i Jiwkę w chacie męczyły. Mogła przecież ona i do Piotra wrócić. Prosił przecież z Donbasu: czekam — przyjedź. Ta głupia kłótnia kiedyś nie powinna była zabić ich miłości. Ale co dzisiaj mówić: młodymi byli, to i głupimi, co. Każde ślepo na siebie kołdrę ciągnęło. A tu, na złość, do jej płotu Andrij ścieżkę deptał. Stało się: pocałunki jej rozum i wolę zabrały, kwiaty, trawy… Czy mogła ona Piotrowi o tym choćby napomknąć? Nie mogła — dlatego i milczała. A i Andrij, jakby nie było, i z urody nie biedny, i pracowity, i potulny. Każda dziewczyna za niego miałaby za szczęście wyjść za mąż! Czy nie tak? A że czasami on, Andrus, jej, Jiwki, zachcianki hamuje, to wszyscy chłopi, co siebie szanują, tak robią. On i oni, jak być sprawiedliwym, rację mają, bo u kobiety długie włosy, a rozum — krótki. Dlatego, być może, tacy wszyscy chłopi: bab słuchają, a robią po swojemu. Może i naprawdę w domostwie nie trzeba nic ruszać? Z tą myślą Jiwka do Andrija poszła. Pewnie, żeby powiedzieć, że on ma rację. — Co, znowu przyszła, żeby w moją głowę swoje nowe plany, niczym kołki, wbijać? — Przyszłam tobie, Andrusiu, powiedzieć, że ty rację masz: nie trzeba nic ruszać. Jak było za młodu, niech dalej tak będzie. Zgoda? To przecież nasza pamięć, jakby nie było… — A jak sobie chcesz! — machnął ręką Andrij i potoczył się do jakiejś roboty. Kiedy słońce zaszło, Jiwka do stajni pobiegła — krowę nakarmić i pomyje dać. Przed tym, jak usiąść na stołeczku, Łysej, żeby nie wierzgała, łęty buraczane podrzuciła. — Jedz, wybawicielko, jedz. Nie skąp — mleczka przyczyń, — i tu i tam wymiona ciągnęła, ostrożnie tak, żeby mleczko do wiadra ciurkało. Stołeczek skrzypi-rypi, bo czasami przestarzały. Jego Andrus, jak jeszcze młodym był, zmajstrował, żeby jej, Jiwce, nogi nie drętwiały. Ten stołek jej o nim długo przypominał. Jak go ci, co przy władzy, za kraty wsadzili, choć nie był winien. Oni, psie syny, to potrafili robić: nażarli-napili w sklepie, a ty, Andruchu głupi, łam sobie głowę, żeby roztrwonienia nie było. Kiedy kołchoźnicy w polu rwą ręce, ich ze sklepu i kijem nie wygonisz. Codziennie: “Daj nalewaj, nasz Andriju, a my, jako władza, wszystko napoje-jedzenie spiszem”. Spisali, aha: końce — w wodę, a jego na pięć lat do paki. Żeby pamiętał, że on u państwa dłużnik. Oczywiście, Andrij mógłby tych szczurów nie poić, ale pracy się trzymał: dzieci przecież małe! Dlaczegoś im, kłamcom, wierzył, że go w biedzie nie zostawią. Już później domyślił się: spisek to, żeby go posadzić. Winien Wańka Zadoja, który jego Jiwkę nie raz, bywało, pijany zaczepiał. A że ona go stroną omijała, to znalazł sposób, żeby rodzinę złamać. Ale minęło wszystko, a on, bydlę, od tej wódki zawisł na kole, co w płocie, — tak się nałykał. Jiwka puszkę z mlekiem — do studni, żeby świeżym było. Zadbała i o inną żywinę: kurom ziemniaki z kaszą rozgniotła, psa, żeby złości za bardzo nie miał, z łańcucha odpięła, do kociej miseczki świeżego mleczka nalała. Jak do chaty szła, przed wejściowym progiem zatrzymała się. Jeszcze raz oczami podwórko zmierzyła. Tak, jakby porządek. A w chacie? Stół, oczywiście, uginać się nie będzie, ale i niedostatku nie będzie. Andrus o napoje i wodę zadbał. A jeszcze dokupił samogonu. Nie, nie dla swatów, oczywiście, a tym, komu nie ma różnicy, co pić. Może i tacy do chaty przybędą. Już tych pijaków namnożyło się — aż strach. I w mieście, i we wsi, i wśród przełożonych. A jeszcze, powiadają, tacy są, że się kłują. I nikogo to dlaczegoś nie boli — ani tych, kto ich, chorych, spłodził, ani tych, co, niczym cygan światem, władzą kręcą. Nie, ona, Jiwka, nikogo nie uczy, jak trzeba żyć. Każdy sobie pan: jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz. Jej, wiesz, też niełatwo było: dzieci często chorowały, męża kraty więziły, nędza, niczym myszy, codziennie do chaty zaglądała. Ale musiała siebie, niczym konia w uzdzie, mocno trzymać. Musiała, bo, oprócz swoich rąk, innych nie miała.
Kiedy słońce pokonało ćwierć koła, pod zagrodę Kociubów podjechało auto. Niezbyt modne, ale całkiem przyzwoite. Z drzwi wyszło czworo: dwoje młodych i dwoje starszych. Gdy odczepili bramę — wszyscy zaśpiewali: Nuże, bracia, do dziewoi, Napijmy się gorzałeczki. Gorzałeczka słodziutka, Jak dziewczyna młodziutka… Gdy Kociubowie wyszli na podwórze, podeszła do nich piękna dziewica, niczym lisica: — A my, mamo i tato, od zwykłych zasad trochę odstąpimy. Rodzice mojego Serhija też nie będą długo w naszej chacie lisicy-dziewicy szukać. Ona — przed wami! A Serhij, — córka skinęła na chłopca, — to ten strzelec-młodzieniec, na którego wy, wiem, czekaliście. — Chcę wiedzieć, czy możecie Olesię oddać. Będę ją szanował, a o was dbał! — Serhij pokłonił się nowej rodzinie. — Ja bym was prosiła, bo go pokochałam. Na tym koniec, gotujcie wieniec, — Olesia też rodzicom pokłoniła się. — Przyszliśmy do was w szczęśliwym czasie, weszliśmy do chaty, żeby wesele mieć! — rodzice młodego też pokłonili się. — Długo nie zwlekajcie, czy zgoda — mówcie. — Ta zgoda, Olesię bierzcie, do ślubu prowadźcie. Niech każdy siada, bo stół już czeka. Wesele Serhija i Olesi wyprawiali we Lwowie. Jiwce swat bardzo się spodobał. Skromny, prosty, po wszystkim widać, że pracowity. Mieszkanie zwyczajne: ściany złotem nie błyszczą, a majątek oczu nie kłuje. Ale i biedy z chaty nie gonią. Im, rodzicom Olesi, swatowie, oczywiście, są przyjemni i mili. Widać, że i oni rodzicom Serhija — tacy sami. Rodzice — jak rodzice: między sobą we wszystkim się dogadają, najważniejsze — żeby zgoda między ich dziećmi panowała. Prawda, Jiwkę jakby coś niepokoi. Ale co — tego nie wie, nie zna. Może to, że swat jakoś dziwnie na nią zerka? Byłaby młoda, to by jakoś zrozumiała, a tak… Ta-a, czego to nie bywa! Pewnie po prostu tak, — zrobiła wniosek matka Olesi. A kiedy po ślubie wszyscy do chaty weszli, Jiwce jakby weselej się zrobiło. A gdzie śpiew, żarty i śmiech — myślom miejsca nie ma. Tym bardziej teraz, kiedy córkę wydajesz! Jak muzycy swoje zagrali, ojciec Serhija Jiwkę do tańca poprowadził. A jak tańczył, to czule do siebie przytulał. “Właściwie, tak, jak Petro, kiedy się spotykaliśmy…” — pomyślała o sobie matka Łesi. — To ja, Jiwciu, ja… Chyba nie poznałaś? — Petro spojrzał swatowej w oczy. Oj, Jiwce świat zakręcił się, że mało nie upadła. Gdyby nie silne ręce Petra, to wstydu by nie uniknęła. Chwała Bogu, że on… Wszystko jednak wyręczył. Jiwka cała płonęła, krew młoteczkami w skroniach, piersi drżą… Oni tańczyli — jeszcze, jeszcze. Jiwka wciąż wspominała, jak oni, głupi, pod klonem żegnali się. Nie wiedzieli — czy na długo? Wyszło: na zawsze! Przyczyna — że ona, Jiwka, Andrijowi Kociubie, rzekomo, czule uśmiechała się. I że on, Petro, przez niego, tego Andrija, cały czas do tańca nie mógł jej wziąć. Wtedy nie wiedział jeszcze Petro, że to były Jiwki sztuczki: żeby był zazdrosny. Tak go, Petra, zazdrość wzięła — aż na Donbas zapisał się. Kilka lat nie pisał — ani rodzicom, ani do niej, żeby nie było adresu. Do Lwowa przeprowadził się niedawno. Prawda, Hałyna, żona jego, która była galiczanką, prosiła się do domu wcześniej. Petro odmawiał. Rąbał w kopalni węgiel, dom budował. A tam Serhijko się pojawił, córka Ola, to gdzie im teraz do rodzinnych progów? Jedna awaria w kopalni jemu, Petrovi, mało życia nie zabrała. Blizny na twarzy i wgłębienia — są tego świadkami. Kiedy jeszcze w szpitalu leżał, nawet Hałyna go nie zawsze poznawała — taki poturbowany był. I potem, jak z pracy do domu przychodził, Hałyna długo przyglądała się: mąż, czy nie? Prawda, po głosie i ubraniu poznawała. Ot, takie było tam. — Szkoda, Petrusiu, tak szkoda, — teraz Jiwka w tańcu mocno tuliła się, — Co szkoda, Jiwciu, co? — Że my swoje szczęście, jak dzban, rozbili… I że teraz, widzisz, nie poznałam. — Jiwce łzy do oczu napłynęły. — Już, jak mówią, pociąg odjechał. Cieszmy się, że znowu jesteśmy razem — przez dzieci nasze. I za to mamy dziękować Bogu. Nie tak? — Tak, Jiwciu, tak, — Petro więcej nie mógł mówić: gardło skurcze ściskały. — Wybacz… — A jeszcze wiedz, Petrusiu, ja dzisiaj jestem bardzo szczęśliwa! I ty — też, pewnie. Że my na weselu. Jak na naszym weselu, co nie? — Na naszym, na naszym… Dzieci przecież żenimy…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
