Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №25 за 2017 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 25 (921), 22—28 czerwca 2017 Apel uczestników okrągłego stołu „NATO i bezpieczeństwo narodowe Ukrainy: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość” STANOWISKO EMMY SZAPOWAŁOWEJ

Prezydentowi Ukrainy Petrowi POROSZENCE Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Andrijowi PARUBIJOWI Premierowi Ukrainy Wołodymyrowi HROJSMANOWI Witamy strategiczną decyzję Rady Najwyższej Ukrainy dotyczącą zatwierdzenia celu uzyskania przez Ukrainę członkostwa w NATO, która odpowiada nastrojom narodu ukraińskiego w kwestii zagwarantowania bezpieczeństwa narodowego. Biorąc pod uwagę fakt, że już czwarty rok trwa wojna rosyjsko-ukraińska, a naród ukraiński poniósł liczne straty, uważamy tę decyzję za spóźnioną. Jej brak rodził wahania wewnątrz władzy, jednak mamy nadzieję, że odtąd Ustawę poprą wszystkie siły polityczne. Spóźniona decyzja to strata czasu na harmonizację polityki bezpieczeństwa w ustawach Ukrainy. Ważne, aby nie zatrzymywać się na osiągniętym. W końcu strategiczna określoność wymaga od Prezydenta Ukrainy oraz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy dostosowania do wymogów obowiązującego prawa tak ważnych dokumentów, jak Strategia bezpieczeństwa narodowego, Doktryna wojenna, Strategiczny biuletyn obronny. Ważne jest zaimplementowanie tych decyzji w Rocznym programie narodowym pod egidą Komisji Ukraina—NATO na 2017 rok. Jasne sformułowanie celu, przywrócenie priorytetu wstąpienia do NATO wymagają odpowiedniego zabezpieczenia instytucjonalnego. Biuro wicepremiera Ukrainy ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej jest częścią rozwiązania problemu, jednak ważne jest zbudowanie sprawnej pionowej struktury systemu organizacyjnego, w szczególności wyznaczenie odpowiednich jednostek i mianowanie przedstawicieli w całej pionowej strukturze władzy. Organizacje społeczne i polityczne, które reprezentują uczestnicy okrągłego stołu, uważają, że pilnym zadaniem jest konieczność przygotowania i przeprowadzenia ogólnoukraińskiego referendum w sprawie konieczności wstąpienia kraju do NATO. Takie referendum powinno wzmocnić legitymizację decyzji Rady Najwyższej Ukrainy i uniemożliwić wahania co do realizacji strategicznego kursu, pozbawić Kreml argumentów w rodzaju narzucania Ukraińcom swojego imperialno-kolonialnego wyboru, wzmocnić pozycję negocjacyjną strony ukraińskiej z NATO. Kierownictwo państwa powinno poruszyć przed NATO kwestię przejścia relacji ze współpracy na głęboką podstawę integracyjną. Decyzja pozwala zaktualizować deklaracje szczytu bukareszteńskiego z 2008 roku o potwierdzeniu przyszłego członkostwa Ukrainy w NATO w razie poparcia ludności oraz zgodnie z normami demokratycznymi. Z zaangażowaniem niezbędnych zasobów ważne jest zrealizowanie rządowej Koncepcji udoskonalenia informowania opinii publicznej o współpracy Ukrainy z NATO na lata 2017—2020, wzmocnienie działalności w sferach politycznej, prawnej, społecznej, gospodarczej, bezpieczeństwa i humanitarnej życia narodu i państwa, przeprowadzając realne, a nie deklaratywne reformy. Władza jest zobowiązana podjąć najbardziej zdecydowane kroki na drodze wstąpienia do NATO, aby zagwarantować bezpieczeństwo narodowi ukraińskiemu, uniemożliwić w przyszłości nowe tragedie, podobne do obecnej agresji wojskowej Rosji przeciwko Ukrainie, konstytucyjną normę niepodległości i suwerenności, zgodnie z Artykułem 1 Konstytucji Ukrainy. My, uczestnicy okrągłego stołu, zwracamy się do obywateli Ukrainy, władzy państwowej i organów samorządu terytorialnego, do Ukraińców zamieszkałych poza granicami państwa, aby poparli strategiczny kurs Ukrainy na wstąpienie do NATO, dając godny odpór wewnętrznym „piątokolumnowcom” i kolaborantom, którzy w znacznej mierze są winowajcami obecnej tragedii narodu ukraińskiego. Aktywizacja przez nich histerycznej moskwofilskiej kampanii na rzecz osłabienia roli znaczących narodowo decyzji Rady Najwyższej Ukrainy dotyczących euroatlantyckiego wyboru jest kontynuacją kursu na rujnowanie ukraińskiej państwowości. Tej zdradzieckiej, służalczej i haniebnej polityce należy nadać należytą ocenę ze strony społeczeństwa obywatelskiego oraz władz ukraińskich. Zwracamy się do Narodu Ukraińskiego z apelem, że w czasie istniejących dla Ukrainy zagrożeń właśnie zbiorowa forma bezpieczeństwa, stworzona przez demokratyczne kraje europejskie i północnoamerykańskie, jest najskuteczniejsza i zdolna być, wraz z naszym patriotycznym oddaniem Ukrainie i ofiarną pracą na rzecz jej przyszłości, realną gwarancją żywotności Narodu i Państwa. Prezydentowi Ukrainy Petrowi POROSZENCE, Premierowi Ukrainy Wołodymyrowi HROJSMANOWI, przewodniczącemu miasta Kijowa Witalijowi KLYCZCE W ubiegłym roku Ukraina obchodziła 160. rocznicę urodzin i 100. rocznicę śmierci Iwana Jakowycza Franki, olbrzyma ducha, wybitnego ukraińskiego prozaika, poety, dramaturga, publicysty, tłumacza, literaturoznawcy, uczonego, działacza społecznego i politycznego, doktora filozofii (1893), członka rzeczywistego Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki (1899), doktora honoris causa Uniwersytetu Charkowskiego (1906). Iwan Franko w ciągu ponad 40-letniej aktywności twórczej pozostawił narodowi unikalną spuściznę twórczą pisarza, filozofa, ekonomisty, historyka, socjologa, politologa, etnografa i folklorysty, która liczy kilka tysięcy utworów o objętości ponad 100 tomów. Dorobek naukowy w trzech dziesiątkach dyscyplin jest obecnie doktrynalny dla formowania strategii rozwoju Ukrainy. Iwan Franko pisał utwory w języku ukraińskim, polskim, niemieckim, rosyjskim, bułgarskim i innych językach, tłumaczył z 14 języków świata. Delegaci VII nadzwyczajnego zjazdu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy popierają propozycje pisarzy, naukowców, edukatorów, działaczy kultury, przedstawicieli innych warstw społeczeństwa skierowane do Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy i władz miejskich Kijowa w sprawie godnego uczczenia geniusza Ukrainy Iwana Franki w wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy nr 727/2006 z 2006 r. dotyczącego ustanowienia pełnoformatowej kompozycji monumentalnej Iwanowi France w Kijowie bez demontażu popiersia w skwerze jego imienia. Proponujemy uczcić pamięć I. Ja. Franki pomnikiem, który uzupełniłby państwowotwórczą monumentalistykę Kijowa i godnie uzupełnił Panteon Wielkich Ukraińców. Popieramy propozycje ustawienia pomnika geniusza na skrzyżowaniu bulwaru Tarasa Szewczenki oraz ulicy Wołodymyrskiej, obok Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Apel przyjęto na VII nadzwyczajnym zjeździe Towarzystwa „Znannia” Ukrainy 9 czerwca 2017 roku. Pawło MOWCZAN, przewodniczący WUT „Proświta” im. T. Szewczenki; Heorhij FIŁYP CZUK, współprzewodniczący GO Wszechukraińskie Forum „Ukraińska alternatywa”, akademik NAPNU; Iwan ZAJEC, pierwszy zastępca GO „Za Ukrainę w NATO”; Serhij DŻERDŻ, przewodniczący Społecznej Ligi Ukraina-NATO; Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii politycznej „Patriota”; Oksana HRYHORIEWA, prezydent Młodzieżowego Centrum Rady Atlantyckiej Ukrainy; Jewhen LUPAKOW, zastępca przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy KOCHAĆ BOHATERA 160 LAT „DZIENNIKA” PRZECZYTAĆ NATALKĘ NIKULINĘ 10-11 NIEWIARYGODNE HISTORIE ŻYCIOWE 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ihor Behej: „Musimy być Ukraińcami we wszystkich działaniach i myślach”

„Władza Ukrainy nie jest dojrzałą ukraińską władzą” — Co najbardziej interesuje Pana w rodowodzie Pana wsi? — Interesuje mnie wszystko, bo to moje korzenie. Zacząłem je badać głęboko, pisać wspomnienia, w tym także kronikę rodzinną, rodową (lub kalendarz), historię swojej wsi od 1301 roku, bo właśnie na ten rok, moim zdaniem, już istniały Komarowice. Rodowód znalazłem wśród wielu mieszkańców o nazwisku Behej, w metryce józefińskiej z 1787 roku. Chociaż mój pradziadek, według przekazów domowych — Antin, pochodził niby z okolic Turki i ożenił się z moją prababcią o nazwisku Stebelska. Do tej pory nazywają mnie Stebelskim… Dzięki moim staraniom w 2011 roku wzniesiono we wsi kapliczkę, oryginalną ekskluzywną pracę absolwentki Akademii Sztuk Pięknych Olhy Sołonczak. W 2016 roku odsłonięto oryginalny znak pamięci z kamienia w formie stylizowanego tryzuba z krzyżem i nazwą „I martwym, i żywym, i nienarodzonym BOJOWNIKOM O WOLNOŚĆ UKRAINY”, zaprezentowano projekt herbu wsi i książkę — czwarty projekt — o rodowodzie ziemi naszej, gdzie na 423 stronach znajduje się historia wsi Komarowice autorstwa doktora nauk historycznych, profesora Mychajła Krila (pochodzącego z Dobromila). Jednak dziwi mnie niechęć większości moich krajan do poznania historii swojego rodu, dołączenia do układania historycznej mozaiki swojej rodziny, rodu, wsi, upublicznienia jakichś ciekawostek z ich życia. Oni po prostu zabierają je ze sobą do grobu. — „Jesteśmy organicznie połączeni ukraińską galicyjską ziemią”, — pisze Pan. Proszę powiedzieć, na czym polega unikalność tych ziaren, które wyrosły i wyrastają na galicyjskiej ziemi? — Swoją galicyjską ziemię znam, bo poznaję ją codziennie już od 65 lat. Dobrze wyjaśniłem sobie cechy galicyjskiej mentalności. Nie zawsze jestem nią zachwycony, ale właśnie tutaj się spełniłem, tutaj uformował się mój ukrainocentryzm. Nie jestem pewien, czy stałbym się taki w innym środowisku — poleskim, podolskim… Mimo wszystko Lwów to jednak Piemont! — Mądre łacińskie powiedzenie: „Historia jest nauczycielką życia”, wspominamy dość często. Czy nasza (i nie tylko) historia uczy nas, Ukraińców, w szczególności tych, którzy dochodzą do władzy? — W każdym razie — staram się uczyć. Ale tych, którzy dochodzą do władzy, z reguły nie uczy. Bo oni nie znają ukraińskiej historii w ogóle, albo słabo ją znają. Chociaż za prezydentury Wiktora Juszczenki, Petra Poroszenki nasza władza stopniowo, ze zgrzytem, ale zwraca się twarzą do ukraińskiej historii. Czeka ją niedługo sprawdzian: 75-lecie utworzenia UPA. Jeśli uczci je z honorem i godnością, nie oglądając się na syczenie zachodnich i wschodnich sąsiadów, to będzie to wreszcie nasza ukraińska władza. Nazwałbym L. Krawczuka, W. Juszczenkę, P. Poroszenkę ukraińskimi prezydentami, L. Kuczmę — proukraińskim prezydentem, W. Janukowycza — prezydentem na Ukrainie, który w lutym 2014 roku stał się antyukraińskim. Ale obecna wojna obronna z Moskwą, utrata dużej części terytorium — to nie tylko historyczna zdrada Janukowycza, to historyczne błędy L. Krawczuka i L. Kuczmy, którzy za darmo oddali trzeci potencjał nuklearny na świecie, podpisali niekorzystne dla Ukrainy Memorandum Budapeszteńskie. A Kuczma jeszcze zaczął grać dwujęzycznością, czym podzielił Ukrainę na dwie części. Moim zdaniem wielu przedstawicieli władzy narodowej w krytycznym momencie ukraińskiej historii znalazło się nie na swoim miejscu. Dlatego w ramach otwartego postępowania karnego powinni zostać przesłuchani O. Turczynow (Przewodniczący Rady Najwyższej i p.o. Prezydenta Ukrainy w lutym-marcu 2014 r.), A. Jaceniuk (Premier Ukrainy w lutym-marcu 2014 r.), A. Parubij (Sekretarz Rady Bezpieczeństwa i Obrony w lutym-marcu 2014 r.), I. Teniuch (p.o. ministra obrony w lutym-marcu 2014 r.) oraz inni za haniebne oddanie Krymu. Jeśli nie karną, to historyczno-polityczną odpowiedzialność za kapitulacyjną postawę powinni ponieść. — Kto jest bardziej winny naszych niepowodzeń — sąsiedzi (dokładniej — sąsiad), czy my sami? — Najpierw — my sami, a potem już sąsiedzi. Julian Baczyński z goryczą zauważał naszą narodową marność, która stała się główną przyczyną klęski narodowowyzwoleńczych zmagań 1917—1921 lat. My obecnie możemy krytykować Mychajła Drahomanowa, ale on pod koniec XIX wieku słusznie mówił, że Ukraina nie jest gotowa do odnowienia swojej narodowej państwowości, że musi do tego dojrzeć. Potwierdziły to te same lata 1917—1921, a także 1991—2017. Znaczna część ukraińskiej inteligencji bardzo polubiła swoją pozłacaną klatkę (D. Doncow). Obecną inteligencję na Ukrainie dzielę na cztery kategorie: a) ukraińska; b) proukraińska; c) inteligencja na Ukrainie; d) antyukraińska. Musimy być Ukraińcami we wszystkich naszych działaniach i myślach. — Jak Pan uważa, dlaczego władza Ukrainy zapomniała o Memorandum Budapeszteńskim? Przecież pozbyliśmy się broni jądrowej pod głośny akompaniament zobowiązań zachodnich partnerów, którzy gwarantowali nam integralność terytorialną, a jeszcze wiele innych rzeczy obiecywali. — Władza Ukrainy nie była gotowa ani politycznie, ani psychologicznie, ani moralnie, ani historycznie w 2014 roku na to, że Rosja napadnie na Ukrainę. Widocznie władze wtedy posłuchały „mądrych” rad zachodnich liderów: „Nie ruszajcie Memorandum Budapeszteńskiego, a my wam jakoś pomożemy”. Uważam, że dojrzalszej władzy wypada koniecznie powrócić do Memorandum Budapeszteńskiego na spotkaniach ze wszystkimi jego sygnatariuszami i skłonić ich do usiądnięcia do stołu negocjacyjnego, wypełnienia swoich zobowiązań. I nie trzymać się tylko „bezalternatywnych” porozumień mińskich. “Fachowcy powinni pozostawać przy władzy niezależnie od jej zmiany” — Kto powinien kłaść należyte fundamenty patriotycznego wychowania dzieci — rodzice, szkoła? Czy może dążenie konkretnej osoby do samokształcenia? — Wszystko razem. Oraz środowisko, które w niezwykle pośredni sposób wpływa na człowieka. Jeśli przeklinają dziadek, ojciec, sąsiedzi — to i dziecko zacznie to robić. I tak na wszystkich etapach, we wszystkich sferach jego kształtowania. — Kogo jest więcej w obecnej ukraińskiej elicie — Baczyńskich czy Kruszelnickich? — Baczyńskich jest mniej niż Kruszelnickich. Z pierwszych jestem dumny, oni są dla mnie przykładem. Od drugich się nie odwracam, bo nigdy nie byłem w tak krytycznych sytuacjach jak oni i dlatego nie wiem, jak bym się zachował na ich miejscu. — Czy można twierdzić, że w ukraińskim narodzie było wielu zaprzańców — więcej niż w innych narodach? — Każdy naród ma zaprzańców, ale dlaczego jest ich tak wielu wśród Ukraińców? Codziennie widzisz jawne i ukryte zaprzaństwo wokół siebie i, przyznam, w przeszłości — także w sobie. A powinniśmy uśmiercić to zaprzaństwo w zarodku i pomóc pozbyć się go innym. Jedni idą na front, a inni jadą pracować dla agresora. Wszystko można wyjaśnić trudnościami ekonomicznymi, ale wygodnie nam szukać usprawiedliwienia dla jakichkolwiek swoich działań. To potrafimy. A dzieci i wnuki ukraińskojęzycznych rodziców i dziadków codzienne posługiwanie się okupacyjnym językiem rosyjskim nawet nie uważają za zdradę. Zdrada — to nie tylko otwarte lub tajne przejście na stronę wroga, to także odmowa w jakiejkolwiek formie od tradycji przodków, wartości kulturowo-duchowych. — Tata, gdy byłeś młodzieńcem, pouczał Cię: “Kochaj Ukrainę, synu!” Po jakich stopniach najtrudniej Ci się szło w życiu, pamiętając o ojcowskim pouczeniu? — Najtrudniej szło się wtedy, gdy ostatecznie przekonałem się, że prawdę historyczną mówi mi Tata, a nie szkoła, uniwersytet, media, kino. Rozdwojenie — schizofrenia: Tata opowiedział na przykład, jak w czerwcu 1941 roku moskiewscy czekiści do Saliny (to koło Dobromila) pędzili więźniów i zrzucali do szybów solnych. Jeden z tych nieszczęśników uciekł. Ale dla równego rachunku wzięli człowieka, który prowadził krowę na sznurku. Wtedy nieśmiało sprzeciwiałem się Tacie: to przebrani Niemcy dokonywali takich okrucieństw. Takie rozdwojenie we mnie było do końca lat 80. Właśnie wtedy, w latach 80., zacząłem się go pozbywać. Czy całkowicie się pozbyłem? Wydaje się, że tak. W tamtym okresie — praca komsomolska, partyjna. Powiedzmy, czułem zniewagę narodową, gdy w komitecie rejonowym partii zwracano mi uwagę, że występuję w języku ukraińskim. A ja się broniłem: przecież 80% członków komitetu rejonowego to Ukraińcy! Zatem od wewnątrz widziałem fałszywość internacjonalnego “braterstwa”. To przyspieszyło mój nieodwracalny powrót do ukraińskości, do życia według formuły: “Kochaj przede wszystkim swoje, szanuj cudze i wymagaj od obcego takiego samego szacunku do swojego”. — Czy jest szansa, by ukraińscy naukowcy, politycy, działacze społeczni przekazali światu prawdziwą ukraińską historię? — Jest szansa. Inna sprawa — czy ukraińscy naukowcy, działacze społeczni i państwowi z niej skorzystają. Przecież konieczne jest pozbycie się starych stereotypów, koniunkturalizmu wewnątrz Ukrainy i poza jej granicami oraz, oczywiście, codzienne zgłębianie tej prawdziwej ukraińskiej historii. Nie oglądać się na grantodawców, przywódców innych państw, którzy radzą nam patrzeć na ukraińską historię przez ich okulary. Historia — to nie tylko przeszłość i teraźniejszość, to — nasza przyszłość. — Jak Pan uważa, czy Putin ponowi próbę stworzenia “Noworosji” na wschodnich ziemiach Ukrainy? — Często ukraińska inteligencja (czy tak zwana inteligencja na Ukrainie, antyukraińska) z szacunkiem, z drżeniem w głosie wymawia: “Władimir Władimirowicz Putin”, “pan Putin”. Jednocześnie — o Prezydencie Ukrainy mówi po prostu, poufale — “Poroszenko”, a ten przezwiskiem… A Putin jedynie wykonuje moskiewskie imperialne przykazanie “Moskwa — Trzeci Rzym”. Przecież wojnę hybrydową wymyślili przed nim bolszewicy. Jeszcze w latach 1917—1918 ogłosili tak zwaną Doniecko-Krzyworoską Republikę, przywieźli swój moskiewski rząd do Charkowa i nazwali go ukraińskim rządem, wysłali mu “na pomoc” karne-terrorystyczne wojska Murawjowa, Antonowa-Owsiejenki. A Putin — to godny syn i wychowanek swojego moskiewskiego narodu. Kradnie wszystko — od historii, kultury, religii po terytoria, jest przywódcą państwa-terrorysty. Mimo to, niestety, podają mu rękę możni tego świata. Ale swego czasu witali się za rękę i z Hitlerem, i ze Stalinem, nie uznawali zorganizowanego przez niego Wielkiego Głodu na Ukrainie, a teraz wątpią w agresję Rosji przeciwko Ukrainie. Podwójne standardy. Francuzi, w znaku żałoby po ofiarach niedawnego zamachu w metrze w Petersburgu, gaszą oświetlenie na wieży Eiffla. Szlachetnie. Ja bym im poradził, by taki sam szacunek okazywali pamięci ukraińskich żołnierzy i cywilnych obywateli, którzy giną z rąk putinowskich nazistowskich faszystów na Wschodzie Ukrainy. Wtedy ich symbol niemal co noc byłby w ciemności: zaoszczędziliby na energii elektrycznej i przy okazji, co niezwykle ważne, przejrzeli na oczy w kwestii Rosji, do której mają więcej sympatii niż do Ukrainy. Dopóki te podwójne-potrójne standardy będą istniały w światowej polityce, dopóty Putin nie wyrzeknie się projektu “Noworosja”. Drażni mnie, że Charków nazywają pierwszą stolicą Ukrainy. Słychać to w kanałach telewizyjnych, od dziennikarzy, urzędników, polityków. Choć wprowadzaj dla nich historyczny kurs podstawowy. Przecież na Ukrainie było półtora tuzina stolic, Pyłyp Orłyk w XIII artykule swojej Konstytucji utrwalił stołeczny status Kijowa — odwiecznej ukraińskiej stolicy. — Kto z przedstawicieli obecnej władzy na Ukrainie, Pana zdaniem, czytał Mykołę Michnowskiego, w szczególności jego “Dziesięć przykazań ukraińskiego nacjonalisty”? — Ci, którzy są w opozycji, w szczególności partia Swoboda. A trzeba, żeby wszyscy politycy i działacze państwowi czytali. I nie tylko czytali, ale i stosowali w praktyce, ponieważ większość tych przykazań nie straciła swojego znaczenia do dziś. — Karierę polityczną, uważa Pan, i “nadal robią konformiści”? A jak doprowadzić do tego, by elektorat wiedział, kogo nie można wybierać do korytarzy władzy? — Tak, zdecydowana większość tych, którzy robią karierę polityczną, to konformiści. Są w każdej sile politycznej, w każdej frakcji Rady Najwyższej, w Administracji Prezydenta. Dlatego niezwykle ważne jest, aby fachowcy pozostawali przy różnych polityczno-ideologicznych władzach. Ale u nas fachowców usuwają, przy czym bardzo często, a stawiają niekompetentnego protegowanego. — Jaki procent ludzi, którzy chodzą do cerkwi, naprawdę ma Świątynię w duszy? — Jestem prawosławny, ale oddaję należne Cerkwi Greckokatolickiej: Szeptyckiemu i jego następcom. Mogę wszędzie wejść — nawet do synagogi czy meczetu. Nie wchodzę tylko do cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego, bo to czysto polityczny organizm, polityczna, a nie duchowa struktura. A nasza narodowa marność objawia się jeszcze w tym, że znaczna część Ukraińców (i we Lwowie) Wchodzę do wydawnictwa „Kameniar”, a dyrektor Dmytro Sapiha pokazuje jedną z nowości: Ihor Behej „Od „sowka” do Ukraińca” w serii „Akcenty”. Ponieważ nasze drogi w przeszłości czasami się przecinały, warto zainteresować się, jak opisuje swoją drogę życiową i zawodową naukowiec, doktor nauk politycznych, profesor katedry zarządzania i nauk społecznych Lwowskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Państwowej Wyższej Uczelni „Uniwersytet Bankowości” Ihor Behej. Biorąc pod uwagę moje zainteresowanie, Dmytro Iwanowycz pokazał jeszcze jedną książkę Ihora Iwanowycza — „Przemyślenia i przemyślenia na nowo”, która również ukazała się w „Kameniarze” nieco wcześniej. Na podstawie przeczytanego — rozmowa z naukowcem, dziennikarzem i działaczem społecznym Ihorem Behejem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Popierają tak zwaną kanoniczność Moskiewskiego Patriarchatu. Jestem zwolennikiem Jednej Pomiestnej Ukraińskiej Kościoła Chrześcijańskiego. Nie podejmuję się podawać procentów, powiem tak: w duszach wielu ludzi, którzy uważają się za wiernych, Świątynia jest nieobecna. Wielu z nich przestrzega tradycji religijnych, chodzi do cerkwi, wspiera ją materialnie, sponsoruje budowę nowych świątyń nie z wewnętrznej potrzeby, lecz z obawy przed możliwym potępieniem ze strony krewnych, przyjaciół, wspólnoty i, co najważniejsze, ze strachu przed karą Wszechmogącego. I jeszcze jedno. Gdyby służba w cerkwiach nie przynosiła dochodu, na drzwiach połowy z nich wisiałaby „kłódka”. „U wielu deputowanych Rady Najwyższej — »watnyky« pod wyszywankami” — Czy znajduje Pan czas na czytanie? Jakie książki Panu smakują? — Mam poezje W. Symonenki, czytałem go jeszcze w szkole. Pod koniec szkoły miałem bibliotekę liczącą mniej więcej 100 pozycji. Pieniądze, które dostawałem na śniadanie, dość często wydawałem na książki — jeździłem do Dobromila i tam je kupowałem. Mam też nowe wydania genialnego Symonenki. Co do także genialnego Wasyla Stusa — mam jego jedyną książkę, podarowaną mi kiedyś przez dysydenta Myhajła Osadczego. Ogólnie powinienem czytać więcej beletrystyki, ale muszę poświęcać wiele czasu literaturze naukowej i dydaktycznej — praca naukowca, wykładowcy do tego zobowiązuje. — Uważam, że mamy też pozytywne wiadomości. Czy można cały czas smucić się? Przy okazji, niedawno w prasie wspominano o jednej mało znanej pracy M. Gogola, w której przekonywał współczesnych, że najważniejszym wrogiem człowieka jest smutek. — Jedną z charakterystycznych cech galicyjskiego Ukraińca jest stałe niezadowolenie ze wszystkiego, tylko nie z siebie, narzekanie na los, pogodę, muzykę, przewodniczącego rady wiejskiej, Prezydenta… A przy świątecznym stole — rozmawianie o chorobach, śmierci, różnych nieszczęściach. Tak, dostajemy z mediów masę negatywnych wiadomości. Ale w naszym życiu jest też coś dobrego. — Czy wierzy Pan, że obywatele Polski kiedyś uznają za antyludzkie działania polskich władców wobec ludności ukraińskiej, zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku? — Może tak być, jeśli będziemy wytrwale, na wszystkich poziomach, pomagać im poznawać prawdziwą historię. Trzeba im przekazać: to nie my przyszliśmy pod ich Warszawę, Kraków, Kielce, lecz oni — pod nasze Przemyśl, Chełm, Lwów, Łuck. Nie my ich ukraińczyliśmy, lecz oni nas spolszczali, nie my ich prawosławiliśmy, lecz oni nas OKATOLICZALI… Siłą. Może się to stać, jeśli Rada Najwyższa Ukrainy adekwatnie i błyskawicznie zareaguje na antyhistoryczną uchwałę parlamentu Polski o zakwalifikowaniu działań Ukraińców na Wołyniu podczas II wojny światowej jako ludobójstwa wobec Polaków. Jeśli ukraińscy aktorzy — a poprawniej będzie powiedzieć: aktorzy z Ukrainy — nie będą występować w ukrainofobicznym polskim filmie „Wołyń”. Jeśli nauczymy się — i to jest najważniejsze — sami szanować swoją historię, szanować siebie i Polaków, którzy szanują nas, a na brak szacunku odpowiadać tym samym. Trzeba dążyć do bezwzględnego przestrzegania zasady równouprawnienia i wzajemnego szacunku na wszystkich poziomach: państwowym, społecznym, politycznym, duchowym, gospodarczym, osobistym. Tworzymy wam należyte warunki dla kościoła, polskiej oświaty, kultury, przedsiębiorczości na Ukrainie, a wy nam — takie same warunki dla Ukraińców w Polsce; my dbamy o pochówki Polaków na Ukrainie, wy tak samo — o wszystkie groby bez wyjątku Ukraińców w Polsce… Musi być pełne odzwierciedlenie we wszelkich relacjach ukraińsko-polskich. — Dokąd Ukraińcy, którzy nie z dobrej woli wyjechali za granicę, będą zapominać o ideii ukraińskiej, o konieczności pozostania przedstawicielem swojego narodu w każdej sytuacji? — Tu nie wszystko jest tak jednoznaczne, motywacja jest różna. Gdyby na pierwszym miejscu u nich była moja rodzinna Ukraina, nie wyjeżdżaliby. I nie wszystko to wyjaśnia się trudnościami gospodarczymi. Radzę im: zarobić jak najwięcej i wrócić do rodzinnej Ukrainy, rozbudować ją tak, aby później przyjeżdżali tu na zarobek Polacy, Czesi, Włosi, Portugalczycy… — Dlaczego należymy do tych, którzy najszybciej ulegają denacjonalizacji? — Nie zgodziłbym się z tym. Powiedzmy, Żydzi w międzywojennej Polsce masowo się spolszczali. Ci sami Polacy w carskiej Rosji moskwiczeli się. Taki jest los narodów bezpaństwowych. Obecnie, sądzę, proces denacjonalizacji Ukraińców na Ukrainie wstrzymał się, ale w Rosji przyspieszył. Trwa on w innych krajach wśród ukraińskich emigrantów. Do tego część z nich wyjechała tam już zdenacjonalizowana na moskiewską modłę. — Czy wyszywana koszula jest świadectwem praktycznej ukraińskości człowieka, czy nie zawsze? — Nie zawsze. To to samo, co chodzić do cerkwi dla mody, by uniknąć potępienia społecznego. Dla mnie najważniejsza jest wewnętrzna potrzeba. Wielu w Radzie Najwyższej to moskiewscy „watnyky” pod wyszywankami. „Wata” jest też we Lwowie — wśród tych, którzy chodzą w wyszywankach. Czasem chcemy zewnętrznymi atrybutami zakryć swój watowy, sowiecki wewnętrzny świat. — Dlaczego w środowisku ukraińskim nadal można usłyszeć: „Na was potrzeba Niemca!”? — Odpowiedzi na to pytanie można szukać w głębi naszej historii. Pamiętacie — w „Powieści minionych lat”: „Przychodźcie i rządźcie nami”? Nasi ludzie przywykli do deprecjonowania tego, co swoje, deprecjonowania samych siebie. Nie przywykli brać na siebie odpowiedzialności, bo brał ją obcy władca i zarządca. Obecnie Putin przetransponuje teorię normańską: Moskale mają przyjść do nas i rządzić nami. A w ogóle — przez wiele lat w różnych częściach Ukrainy rządzili obcy. Niestety, my wciąż jeszcze nie ukształtowaliśmy się jako naród państwowy. Smutne, ale nadal znaczną część obywateli Ukrainy można nazwać ludnością, ale nie obywatelami Ukrainy. Mam nadzieję, że dalej będzie lepiej. Co roku rośnie liczba obywateli Ukrainy, których można zaliczyć do narodu ukraińskiego. Świadczą o tym i trzy Majdany, i udział Ukraińców w wojnie na Wschodzie. Przekonująco dowodzą, że jesteśmy nie tylko narodem pokornych siewców gryki, lecz także dumnych kozaków. I z każdym kolejnym pokoleniem ich liczba będzie rosła, za kilka dziesięcioleci będą stanowić zdecydowaną większość. Dlatego ważne jest, aby wytrzymać teraz, obronić i zachować Państwo Ukraińskie. Rozmawiał Bohdan ZALIŹNIAK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Strategiczny cel — godne życie

Mykoła CYMBALIUK Organizacje społeczne, w szczególności Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, „Za Ukrainę w NATO”, „Ukraińska alternatywa”, partia „Patriota” i inne, już nie pierwszy rok prowadzą szeroką pracę wyjaśniającą w ukraińskim społeczeństwie na temat różnych aspektów bezpieczeństwa narodowego państwa. Jednym z ważnych elementów tej polityki jest analiza relacji Ukraina—Rosja, która musi ukazywać społeczeństwu prawdziwe oblicze naszego północnego sąsiada, akcentując realne korzyści dla Ukrainy z członkostwa w Sojuszu. Występując podczas okrągłego stołu, współprzewodniczący organizacji społecznej Ogólnoukraińskie Forum „Ukraińska alternatywa” Heorhij Filipczuk powiedział: — Dzisiaj, kiedy mówimy o wstąpieniu do NATO, trzeba brać pod uwagę niedoinformowanie naszego społeczeństwa, jego zubożenie, rosyjską kontrolę przez wszystkie 25 lat niepodległości. Reforma narodowa, jako najważniejszy czynnik umocnienia niepodległości państwowej, była nieobecna. Dawało to ogromne możliwości naszym wrogom manipulowania opinią publiczną. Obecny stan spraw w państwie, badania socjologiczne dotyczące wielu kwestii naszego życia dają mało pocieszający obraz. My, jeszcze niedawno będąc najbardziej wykształconym narodem, gwałtownie tracimy swoje pozycje: obecnie Ukraina wydaje 25-30 razy mniej książek na mieszkańca. Można zrozumieć, dokąd zmierzamy i co nas czeka w przyszłości. Nie mówię o naszym 135. miejscu w światowym rankingu wolności gospodarczej, o najniższych pensjach i emeryturach. Za dyskusją i tępą propagandą dotyczącą sprzedaży ukraińskiej ziemi władza zapomniała o tym, że nasze wsie coraz bardziej się wyludniają. W ciągu ostatnich pięciu lat w 7 tysiącach naszych wsi nie urodziło się ani jedno dziecko. Są to wskaźniki integralne, które mówią o wielu rzeczach i nie wymagają żadnej dyskusji. Natomiast standardy NATO wymagają innego podejścia do jakości życia swoich współobywateli i państwa w ogóle. Czy wiedzą o tym przeciętni Ukraińcy? Dlatego chcielibyśmy, aby problemy NATO, naszego cywilizacyjnego wyboru, nie były oceniane tylko z punktu widzenia militaryzacji. Dla naszych sił politycznych największą wartością, najważniejszą bazą istnienia życia narodu pozostaje godne życie we własnym, niepodległym państwie. I jeśli zachowanie państwowości rozpatrujemy przez pryzmat wejścia do bloku euroatlantyckiego, to jest to ten wybór cywilizacyjny, który da szansę na bezpieczeństwo, który uniemożliwi nasze tragedie i wojny obecnie i w przyszłości. Iwan Zajec, pierwszy zastępca organizacji społecznej „Za Ukrainę w NATO”: — Do dzisiejszego dnia relacje Ukrainy i NATO bazowały na współpracy. Obecnie zaś Ukraina oświadczyła, że obiera kurs na członkostwo w NATO. Reakcja na to była różna, zarówno z Moskwy, jak i na Ukrainie. W szczególności deputowany Nowinski przekroczył wszelkie granice, nazywając tę decyzję antykonstytucyjną. Oświadczył on, że w Akcie proklamacji niepodległości Ukrainy jest punkt, że Ukraina jest państwem neutralnym. Nadija Sawczenko straszyła widzów, że będzie ostra reakcja Rosji i dlatego jest to wysoka cena takiej decyzji. Wychodzi na to, że Ukraina nie ma prawa bronić swojej integralności terytorialnej i nie powinna drażnić swoją niepodległością agresywnego sąsiada. Dziwna logika sług narodu. — Jeśli chodzi o nas — powiedział Iwan Ołeksandrowycz — to ruch „Za Ukrainę w NATO” ocenia projekt ustawy jako strategicznie ważną decyzję. Ale obawiamy się, aby nie było zatrzymania, bo formowanie ruchu bez celu to nic. Jak to u nas bywa w polityce, wokół tego może powstać wielka pauza. Co, naszym zdaniem, trzeba zrobić, aby nie było pauzy i abyśmy konsekwentnie zmierzali do postawionego celu? Po pierwsze, zaimplementować decyzję Rady Najwyższej w szereg dekretów Prezydenta Ukrainy. W ciągu lat 2015—2017 przyjęto trzy bardzo ważne dokumenty: Strategię bezpieczeństwa narodowego (2015 r.), Doktrynę wojenną (2015 r.), Strategiczny biuletyn obronny (2016 r.). Trzeba wspomnieć także o rocznym programie narodowym. Wszystkie te dokumenty orientują nasze resorty, które odpowiadają za współpracę z NATO, na praktyczną całoroczną pracę. Teraz naszym celem jest członkostwo w NATO. Dlatego trzeba doprowadzić do zgodności i zaimplementować decyzję Rady Najwyższej do technologicznych dokumentów normatywnych. Po drugie, musimy stworzyć odpowiednią bazę instytucjonalną, zoptymalizować te rezerwy, które są. Przy prezydencie istnieje Komisja ds. koordynacji integracji euroatlantyckiej. Musimy śledzić, jak ona pracuje. Bo jej uprawnienia są dość duże, to nie tylko działalność koordynacyjna, to monitoring stanu działalności w sferze integracji euroatlantyckiej, wnoszenie propozycji do prezydenta w celu poprawy pracy, wspieranie spójności. Społeczeństwo musi wymagać, aby dialog między nim a władzą był ścisły. Po trzecie, wzmocnienie pracy informacyjnej. Reakcja na decyzję parlamentu pokazała, że nasza władza ją „przespała”. Wszyscy przeciwnicy integracji europejskiej atakowali tę decyzję ze wszystkich stron, aby ją skompromitować. Po czwarte, kwestia referendum. Jest ono potrzebne z trzech powodów: zatrzymać wahania wewnątrz władzy; wytrącić możliwości propagandowe z rąk Moskwy; wzmocnić pozycję narodu w oczach zachodnich partnerów — w państwach demokratycznych głos narodu jest ceniony. W pełni poparł stanowisko Iwana Zajca przewodniczący partii „Patriota” Mykoła Hołomsza. On, jako lider jednej z potężnych młodych sił politycznych (807 organizacji — realnych! — na Ukrainie), wskazał na słabą pracę oświatową władzy i zasobów medialnych w kwestii wejścia Ukrainy do NATO. Mimo że wraz z przedłużaniem się wojny rosyjsko-ukraińskiej zwolenników wyboru euroatlantyckiego jest coraz więcej, liczba tych, zwłaszcza wśród starszego pokolenia, którzy trzymają się innego zdania, nie zmniejsza się. I powód tego jest prosty: przeważająca część ludzi nie wie, jakie istotne korzyści niosą ze sobą standardy NATO dla każdego obywatela osobiście. Bo wyobrażają sobie blok tylko jako agresywną zmilitaryzowaną strukturę. Z tego właśnie korzystają nasi wrogowie. O tym, że Ukraina od dawna, od pierwszych lat niepodległości współpracuje z NATO, mówił Jewhen Łupakow, zastępca przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy. Mało kto wie, że kiedy jeszcze niedawno te nędzne resztki okrętów Marynarki Wojennej Ukrainy pozostawały na dyżurze bojowym, to było to częściowo wynikiem natowskiej pomocy materialnej i finansowej. Przez wszystkie lata współpracy Sił Zbrojnych Ukrainy z ONZ żadnych problemów z naszymi formacjami wojskowymi nie było. Jest to świadectwo tego, że jesteśmy gotowi do wstąpienia do NATO. — Gdybyśmy byli w NATO — podsumował Jewhen Łupakow — to nikt nie odważyłby się napaść na Ukrainę. Tysiące naszych wojskowych i cywilnych obywateli nie przypłaciłoby życiem prawa do życia w niepodległym państwie. I trzeba pamiętać, że standardy NATO — to nie tylko bezpieczeństwo, ale też wysoki poziom życia obywateli, edukacja, praworządność, kraj bez korupcji, uczciwy prezydent i odpowiedzialny rząd. W dyskusji nad problemem wejścia Ukrainy do NATO wzięli udział i wnieśli swoje propozycje inni eksperci polityczni i wojskowi, działacze społeczni, wśród których byli Oksana Hryhorjewa, prezydent Międzynarodowego Centrum Rady Atlantyckiej Ukrainy, Serhij Dżerdż, przewodniczący Ligi Społecznej „Ukraina—NATO”. Na podstawie wyników pracy uczestnicy okrągłego stołu podpisali Apel do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej i Rządu (Zob. s. 1). Przez wszystkie lata ukraińskiej niepodległości Rosja robiła wszystko, co możliwe, aby nasze państwo nie weszło do najskuteczniejszego systemu bezpieczeństwa na świecie — Sojuszu Euroatlantyckiego. W dużej mierze rosyjska agresja przeciwko Ukrainie jest kontynuacją tej samej polityki. „Nadszedł czas — powiedział spiker Rady Najwyższej Ukrainy, komentując przyjęcie przez parlament projektu ustawy o wprowadzeniu zmian do niektórych aktów ustawodawczych dotyczących kursu polityki zagranicznej Ukrainy (nr 6470) — abyśmy w ukraińskim ustawodawstwie mogli jasno zadeklarować pragnienie Ukrainy wstąpienia do NATO”. „Za” projektem ustawy zagłosowało 276 deputowanych ludowych. Wreszcie nasze władze zrobiły kolejny krok ku zagwarantowanemu bezpieczeństwu narodowemu. Przyspieszyć ten proces może i musi ukraińska opinia publiczna, ponieważ w dużej mierze ochrona integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy, nasza przyszłość, zależy od realnego członkostwa w NATO. „Ukraińska alternatywa” zainicjowała okrągły stół na ten temat — „NATO i bezpieczeństwo narodowe Ukrainy: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość” — który odbył się 16 czerwca w Ukrinformie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

skłoniła także mnie do poszukiwań nowego. We współpracy z pracownikiem Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy Poliną Jakowenko napisałam podręcznik dla nauczycieli „Kształtowanie poczucia piękna na lekcjach literatury”, który wydano w nakładzie 20 000 egzemplarzy. Nauczyciele wykorzystują nasze zalecenia. Ważne jest również połączenie pracy klasowej i pozalekcyjnej. W arsenale twórczego nauczyciela znajdują się kółka dramatyczne, obrzędy i zwyczaje ludowe, wieczornice, święta pieśni ludowej i autorskiej, konkursy recytatorskie. Warto poświęcić uwagę pracy badawczej i poszukiwawczej (a nie referatom spisanym z internetu): okrągłe stoły, dyskusje, konferencje naukowo-praktyczne, spotkania z pisarzami i ludźmi pracy twórczej, wizyty w teatrach i filharmoniach, muzeach, kontakt z lokalnymi amatorskimi zespołami artystycznymi, wymiana przedstawień między szkołami, koncerty i spektakle dla rodziców, dla uczniów młodszych klas; udział dzieci w olimpiadach i konkursach, literackich KVN-ach, quizach, wydawanie almanachów literacko-artystycznych, tomików poezji, wycieczki turystyczne śladami literatury. Ukraińcy mają chwalebny panteon obywateli Ukrainy, którzy z pochodzenia nie są Ukraińcami, ale ze względu na swoje przekonania wiernie i szczerze służyli naszemu krajowi. O nich powinni wiedzieć uczniowie i studenci. W arsenale nauczyciela są dni pamięci: Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, konkurs imienia Petra Jacyka, dzień pamięci Bohaterów Krut, Niebiańskiej Sotni. Ważne, aby wszystkie wydarzenia przeprowadzać nie dla formalności i raportu, lecz po to, by pozostawiły znaczący ślad w duszy i świadomości naszej młodzieży. I na koniec — uczelnie wyższe, technika, kolegia, szkoły zawodowe o profilu niehumanistycznym. W tych placówkach, tak jak w szkołach, liceach, gimnazjach, powinien być kurs literatury ukraińskiej, literatury obcej, kulturoznawstwa, języka urzędowego, nauk o narodzie, etnografii, historii Ukrainy, które powinny być wykładane w języku państwowym. Wzywamy naukowców, nauczycieli-praktyków, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy do wspólnego opracowania naukowo uzasadnionego Wzorcowego planu nauczania dla uczniów klas 10—11, udoskonalenia programów z języka ukraińskiego, literatury, odrębnego kursu literatury obcej dla uczniów klas 5—9 wszystkich typów placówek oświatowych, aby przygotować młodzież do praktycznego życia jako świadomych narodowo patriotów, kulturalnych, erudycyjnych obywateli Ukrainy i Europy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Bijemy na alarm!

Popieram i aprobuję apel oraz list otwarty do nauczycieli doktor nauk pedagogicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Ołeny Isajewej („Słowo Proświty”, nr 1 z 2017 r.); zgadzam się z żądaniami listu otwartego do minister oświaty i nauki Lilii Hrynewycz, wystosowanego przez czołowych naukowców, nauczycieli-praktyków, metodyków i rodziców („Słowo Proświty”, nr 4 z 2017 r.); popieram uchwałę konferencji naukowo-praktycznej „Język państwowy w oświacie” (5 października 2016 r.); podzielam niepokoje Iryny Farion, Iwana Juszczuka, Kateryny Motrycz, Hałyny Pahutiak, Wołodymyra Ferencia — kwiatu narodowej elity humanistycznej, którzy biją na alarm, aby zachować język i wartości duchowe wielce doświadczonego narodu Ukrainy. Emma SZAPOWAŁOWA, kandydat nauk filologicznych, nauczyciel-metodyk, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, przewodnicząca Miejskiego Oddziału „Proświty” w Nowomoskowsku. Miejskie zjednoczenie „Proświty” w Nowomoskowsku popiera apel towarzystwa kulturalno-społecznego ze Lwowa, przyłącza się do opinii publicznej oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z żądaniem wobec Rady Najwyższej: uchylić zbrodniczą, antyukraińską ustawę jawnych agentów Rosji Kiwałowa i Kołesniczenki, uchwalić nową Ustawę o języku. Językiem państwowym Ukrainy jest język ukraiński we wszystkich sferach, zwłaszcza w dziedzinie oświaty. Dziwi, jak Rada Najwyższa mogła uchwalać Ustawę „O oświacie”, nie uchylając zbrodniczej ustawy Ka-Ka i nie uchwalając nowej Ustawy o języku. Propozycja Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy dotycząca połączenia dwóch dyscyplin „Literatura ukraińska” i „Literatura obca” w jeden przedmiot nauczania „Literatura” (projekt złożono 23 grudnia 2016 r., do 30 stycznia 2017 r. należało przesłać propozycje) jest zbrodnią. Takie „połączenie” doprowadzi do powierzchownego zapoznania się z kulturą ukraińską i zagraniczną, a jest to podstawowy środek w kształtowaniu świadomości narodowej, obywatelskości, poczucia bycia Europejczykiem. Kolejny problem — w jakim języku uczniowie i studenci będą czytać teksty literatury obcej? Jestem przekonana — po rosyjsku. Dlaczego? Zwróćmy uwagę na statystykę i analizę działalności wydawniczej Dmytra Pyłypczuka. Przez 24 lata w niepodległej Ukrainie liczba wydań przekładów literackich literatury obcej na język ukraiński zmniejszyła się czterokrotnie, a rosyjskojęzycznych przekładów wzrosła dwukrotnie. A do tego jeszcze potok wydań przekładowych z Rosji, którego nikt nie ewidencjonował, był „podporządkowany jednemu celowi: nie dopuścić do ugruntowania się na Ukrainie języka ukraińskiego jako państwowego”. Dmytro Pyłypczuk ostrzega: „Słowo jest bronią, a cudze słowo jest cudzą bronią i to w cudzych rękach”. Powinni to rozumieć urzędnicy aparatu państwowego. Przecież istnieje dekret Prezydenta nr 534 z 1 grudnia 2016 roku. Nauczyciele biją na alarm: jak można bogactwo literatury ukraińskiej w programach klas 10—11 wcisnąć w ramy przydzielonych godzin? Powierzchowne studiowanie literatury (z braku czasu) doprowadzi do upadku duchowego i degradacji młodzieży. Teraz odnośnie programów Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy z literatury. Naukowcy i nauczyciele powinni przemyśleć, w jakim aspekcie studiować literaturę w klasach 10—11 klasach, w kolegiach i szkołach zawodowych, uczelniach wyższych. Jestem przekonana, że zostanie zachowany kurs historyczno-chronologicznego rozwoju procesu literackiego, tekstualna analiza „dzieł szczytowych”, tematyczne przemyślenie dorobku ukraińskiej klasyki i literatury współczesnej, wyodrębnienie poszczególnych osobowości pisarzy. Warto zwrócić się ku syntezie i analizie, ale tak, aby nie zgubić, a pogłębić zainteresowanie uczniów studiowaniem literatury pięknej jako środka odzwierciedlenia życia i historii, kształtowania moralności. Ważne jest, aby poświęcić uwagę także studiowaniu biografii pisarzy jako wzorców dla kształtowania osobowości ucznia — nie tylko według tabeli chronologicznej, ale na podstawie wspomnień o nim przyjaciół po piórze, ludzi o podobnych poglądach, na podstawie dzienników, na materiale serii utworów literacko-biograficznych. Zadaniem naukowców, katedr literatury ukraińskiej uniwersytetów i instytutów pedagogicznych jest dobranie materiału faktycznego, dokumentów, fotografii pisarza, przygotowanie dla nauczycieli pomocy metodycznych, nagrań wideo, które można by wykorzystać na lekcjach. MON powinno składać zamówienia, przeprowadzać konkursy. Uczniowie starszych klas na podstawie wcześniej wyuczonego materiału powinni podsumować wiedzę o pieśni ludowej i autorskiej. To właśnie pieśń ludowa powinna wyprzeć prymitywną pop-muzykę. Wiadomo, że absolwenci japońskich szkół muszą znać około 200 pieśni ludowych Japonii. A czyż arsenał pieśni ludowej Ukrainy jest uboższy? Nauczyciel musi mieć nagrania pieśni ludowych i literackich. Osobna lekcja — pieśni autorskie do słów Tarasa Szewczenki i innych klasyków. Może to być praca badawczo-poszukiwawcza: znaleźć teksty, melodię, wykonawców, historię pieśni. Polecamy pieśni: „Śmieją się, płaczą słowiki” Ołeksandra Olesia, „Za Ukrainę” Mykoły Woronego, „Oj, na łące czerwona kalina” S. Czerneckiego, „Pieśń o ręczniku”, „Nauczycielko moja” Andrija Malyszki, „Dwa kolory”, „Bociany” Dmytra Pawłyczki, „Jesienne złoto” Dmytra Łucenki, „Czerwona ruta” Wołodymyra Iwasiuka i inne. Można zlecać pracę badawczą i poszukiwawczą na temat „Pieśni o miłości”, „Pieśni kozackie”, „Pieśni żartobliwe”. Mnie przypadło w udziale pomagać w opracowaniu zbioru „Więzienne pieśni Ukrainy”, które w ukrytych zeszycikach zebrał więzień polityczny Mychajło Szełew. Aresztowano go w 1950 roku, kiedy uczył się w 9 klasie. Wyrok wydał Drohobycki Sąd Obwodowy — 10 lat pozbawienia wolności (z art. 54-10 cz. I, KK USRR). Kierownik chóru Wiktor Promowdo zapisał nuty do pieśni zebranych przez Szełewa z jego głosu, miał on wspaniały tenor. Temat „Więzienne pieśni Ukrainy” też może być materiałem do badań. Dalej — lista autorów, których utwory zaleca się studiować tekstualnie. Uważam za celowe wyodrębnienie cykli: literatura początku XX wieku (Mykoła Woronyj, Ołeksandr Ołeś, Ahatanheł Krymski, Bohdan Łepkyj, Hnat Chotkewycz, Bohdan-Ihor Antonycz); literatura Rozstrzelanego Odrodzenia (Mykoła Zerow, Mychajło Draj-Chmara, Jewhen Płużnyk, Mykoła Chwylowyj, Wałerjan Pidmohylnyj, Łeś Kurbas); literatura lat 1960—1970 (Wasyl Symonenko, Mykoła Winhranowski, Wasyl Hołoborodko, Iwan Dziuba, Mykoła Rudenko, Ihor Kałyneć, Wasyl Stus, Iwan Switłycznyj, Jewhen Swerstiuk); literatura okresu wojny (Jewhen Małaniuk, Ołeh Olżycz, Ołena Teliha); literatura ukraińska na emigracji (Todos Osmaczka, Iwan Bahrianyj, Ułas Samczuk, Wasyl Barka) i inne. Ci pisarze to kwiat narodu ukraińskiego, a ich utwory są wieczne. Do tekstualnego studiowania należałoby zalecić wzorce dramaturgii XIX—XXI w., aby odrodzić genetyczny pociąg narodu ukraińskiego do aktorstwa, artyzmu i przedstawień. „Proświta” w swoim czasie za podstawę stawiała organizację kółek dramatycznych, były one w każdym miasteczku i wsi. Podczas studiowania utworów dramatycznych klasa powinna stać się małym teatrem, aby wyjść na wielką scenę. Warto proponować także temat „Literatura rodzinnego kraju”. Dla różnych obwodów będą tu różni autorzy i teksty. Tematyczne studiowanie literatury w klasach 9—11 to jeden z kierunków programu z literatury. Dzieci chętnie będą studiować lirykę intymną literatury klasycznej i współczesnej, czytać sonety i wykonywać romanse. Wiersze o miłości będą sprzyjać wychowaniu piękna wierności, norm moralności. Ważne, aby nie pominąć tematu, który kształtuje świadomość narodową — utwory o języku, o obowiązku artysty w walce o ojczyste słowo. Te lekcje literatury połączyć z lekcjami języka, kiedy studiuje się historię pochodzenia języka ukraińskiego, drogi i metody jego niszczenia, funkcje języka oraz kulturę wypowiedzi. Można wykorzystać dobór tekstów ze zbiorów „Mowo ojczysta, słowo ojczyste”, „Najdroższy skarb”; „Modlitwę o język” Kateryny Motrycz, „Ukraińcy moi” Wiktora Baranowa, książki-badania Anatolija Pohribnego, Serhija Płaczyndy, Serhija Piddubnego „Filozofia słowa”, „Ukraińskie luminarze i symbole”, artykuły Iryny Farion, „Sztukę uprzejmości” Olhy Kornijaky i in. Trzeba uczyć uczniów starszych klas i studentów porównywać tekst publicystyczny, naukowy z artystycznym, znajdować wspólne i odmienne cechy. Proponować uczniom samodzielne ułożenie tekstu publicystycznego lub artystycznego o pięknie i bogactwie ojczystego języka, o obowiązku każdego obywatela znać język państwa, w którym żyjemy. Uczyć młodzież unikać surżyku, rusycyzmów, kalk językowych. Ważny temat to „Zachowanie i ochrona przyrody, środowiska”. Każda lekcja literatury powinna być związana z praktyką życia, z aktywnym udziałem uczniów w rozwiązywaniu problemów, o których czytają w tekstach artystycznych i publicystycznych. W 2017 roku — 85 lat tragicznego wydarzenia na Ukrainie, zaplanowanego Hołodomoru-ludobójstwa. Przeczytajmy utwory pisarzy o tym, zapalmy na lekcji świecę pamięci, wspomnijmy mieszkańców wsi, którzy stali się ofiarami stalinowskich głodomorów. Aktualny temat dnia dzisiejszego — wojna i pokój. Uczniowie starszych klas powinni znać rodaków, którzy zginęli w walkach, broniąc rodzinnego kraju. Warto porównać utwory o wydarzeniach II wojny światowej z utworami o moskiewskiej agresji w Donbasie i na Krymie. Niedawno prezentowałam swój zbiór „Bohaterowie nie umierają! Niech zginą wrogowie”, poświęcony żołnierzom-nowomoskowianom, którzy zginęli w walkach z moskiewskim okupantem, w liceum „Samara” i komitecie wykonawczym. Widziałam, jak budzi się godność narodowa uczniów starszych klas, ich gotowość do obrony rodzinnego kraju, jak chętnie czytali i studiowali wiersze. Jeszcze jedno pytanie — to metodyka studiowania tekstu artystycznego tak, aby uczniowie nie stracili zainteresowania czytaniem. Warto odrzucić przestarzałą metodę, która była narzucana przez Bileckiego i Mazurkewycza w podręcznikach: temat, idea, obrazy artystyczne, środki wyrazu artystycznego. Idei utworu nie trzeba narzucać, a wyprowadzać na podstawie przeczytanego utworu. Miałam szczęście być aspirantką profesor uniwersytetu imienia Olesia Honczara w Dnieprze Kławdiji Pawliwny Frołowej. Ona już w latach 1970—1980 opracowała nową metodykę analizy utworu artystycznego z pozycji kategorii estetycznych. Uczniowie powinni znaleźć w tekście kategorię estetyczną piękna, harmonii, dramatyzmu, tragizmu i komizmu, określić, co artysta utwierdza, jakimi środkami artystycznymi tworzy widzialny obraz, modeluje dwie tezy: dobra i zła. Książka K. P. Frołowej jest skiero-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Święto Szapowala w Serebriance na Bachmutczyźnie

Wałerij ROMANKO, przewodniczący Donieckiej Organizacji Obwodowej NSKU, członek NSŻU, NSPU, m. Słowiańsk; Jewhen SZAPOWALOW, przewodniczący organizacji społecznej „Towarzystwo imienia Ołeksy Tychoho”, członek NSKU, m. Drużkiwka. Wydarzenie zainicjowały: Doniecka Organizacja Obwodowa NSKU, organizacja społeczna „Towarzystwo imienia Ołeksy Tychoho”, Zarząd Kultury i Turystyki Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej. W święcie wzięli udział przedstawiciele placówek oświatowych: Departamentu Edukacji Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, wydziału edukacji Bachmuckiej Rejonowej Administracji Państwowej, uczniowie i nauczyciele szkoły w Serebriance, przedstawiciele Siwerskiej zjednoczonej wspólnoty, miejscowi mieszkańcy. Wydarzenie artystyczno-krajoznawcze zainteresowało również członków Fundacji wsparcia osób starszych „Wiek szczęścia” (kierownik Natalia Bondarenko), którzy wyrazili chęć zapoznania się z historią i kulturą rodzinnego kraju oraz identyfikują się jako Ukraińcy. Święto otworzył i prowadził szef krajoznawców Doniecczyzny, docent Donbaskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Wałerij Romanko. „W tym dniu — podkreślił Wałerij Iwanowycz — musimy koniecznie wspomnieć niestrudzonego krajoznawcę i pedagoga Wasyla Tereszczenkę, dzięki którego wielkiej pracy poszukiwawczej zapomniane w swoim czasie imię Mykyty Szapowala zostało przywrócone naszym współczesnym. To w dużej mierze dzięki jego zdolnościom organizacyjnym i entuzjazmowi stworzono Fundację Szapowala, odsłonięto pomnik i izbę muzealną M. Szapowala, w 2002 roku przeprowadzono Wszechukraińską konferencję naukowo-praktyczną „Mykyta Szapowal — wierny syn Ukrainy”, wydano książki „Mykyta Szapowal — olbrzym z Donbasu” (2000) oraz „Donieckie świty Mykyty Szapowala” (2002), przez długi czas corocznie przeprowadzano Odczyty Szapowalowskie. Wkład Wasyla Tereszczenki w zachowanie pamięci o Mykycie Szapowale jest nieoceniony, wieczna mu pamięć”. Uczniowie szkoły w Serebriance wystąpili z montażem słowno-muzycznym, w którym przypomnieli o wydarzeniach z życia znanego rodaka, cytowali fragmenty wierszy Mykyty Szapowala. O postaci Mykyty Szapowala w historii Ukrainy opowiedział pracownik naukowy Bachmuckiego Muzeum Krajoznawczego, zastępca przewodniczącego zarządu Donieckiej Organizacji Krajoznawczej Ihor Kornacki. Naczelnik zarządu kultury i turystyki Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Alina Pewna podkreśliła wielkie znaczenie wychowawcze dla współczesnego pokolenia tych narodowo-patriotycznych inicjatyw, które na początku XX wieku prowadzili Mykyta Szapowal i jego współmyśliciele. Nam dzisiaj potrzeba kontynuować sprawę zachowania i umocnienia niepodległości naszego państwa — to jest właśnie ścisły związek pokoleń. Przewodniczący organizacji społecznej „Towarzystwo imienia Ołeksy Tychoho”, krajoznawca Jewhen Szapowalow zwrócił się do uczniów z prośbą, aby znali prawdziwą i pełną historię Ukrainy, swojego rodzinnego kraju, czuli się Ukraińcami. W tym celu trzeba dobrze się uczyć, dużo czytać. Podarował uczniom książki z historii Ukrainy. O Mykycie Szapowale, ważności jego spuścizny twórczej, o ścisłym związku pokoleń mówili w swoich wystąpieniach główny specjalista departamentu edukacji Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Tetiana Rempel, dyrektor szkoły w Serebriance Ołeksandr Steszenko, przewodniczący Siwerskiej wspólnoty Wasyl Masiużenko, działacz społeczny Wołodymyr Berezin, przedstawiciel Zwaniwskiej wspólnoty Julia Tymczak. Następnie uczestnicy święta obejrzeli izbę muzealną Mykyty Szapowala w szkole w Serebriance; przebywali przy kamieniu pamiątkowym, który w 2001 roku ustawiono na miejscu posiadłości rodziców M. J. Szapowala; odwiedzili cerkiew Święto-Preobrażeńską; wspięli się na górę Marjinu, z której roztaczały się piękne widoki tego cudownego zakątka donieckiej ziemi. We wsi Serebrianka w rejonie bachmuckim, na Doniecczyźnie, 10 czerwca uczczono Mykytę Juchymowycza Szapowala, rodaka tej wsi, znanego działacza Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat, publicystę, dziennikarza, socjologa, poetę. Wydarzenie przyурочено do 135. rocznicy od dnia urodzin M. J. Szapowala oraz 100. rocznicy Rewolucji Ukraińskiej. Znaczące wydarzenie odbyło się przy pomniku Mykyty Szapowala, który znajduje się na podwórzu miejscowej szkoły. O. V. KOLISNYK, doktor nauk filozoficznych, profesor KNUKiM. Czarującym majowym wieczorem w pomieszczeniu Instytutu Stosunków Międzynarodowych KNU, gdzie uczy się i wychowuje przyszła elita ukraińskiego społeczeństwa, odbyło się zdumiewające pod względem aktualności i znaczenia wydarzenie — otwarcie wystawy „Modlitwa za Ukrainę” znanego ukraińskiego malarza i grafika, profesora katedry rysunku i malarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Technologii i Designu Jewhena Petrowycza Huły. Prace mistrza ilustrują jego przynależność do kohorty artystów, którzy demonstrują wewnętrzne intonacyjne kolorystyczne brzmienia autorskiej interpretacji obrazowości europejskich i światowych tradycji malarstwa. Językiem profesjonalnie niepojętej sztuki plastycznej artysta w swoim twórczym zamyśle wcielił głębokie, ogólnoludzkie, filozoficzne narracje, które są niezwykle aktualne dla współczesnej Ukrainy. Z pozycji akademickiego poziomu profesjonalizmu i własnego, tak nowoczesnego, postrzegania dziedzictwa kulturowego oraz teraźniejszości Ukrainy i świata artysta odkrywa globalną problematykę życia i śmierci, pokoju, harmonijnego współistnienia i interakcji różnych narodowych Światów-Systemów. Zjednoczenie ludzkości na szczeblach planetarnego, a nie wąskosubiektywnego myślenia, dążenie do świata ogólnych boskich prawd, jaskrawo-malowniczo przedstawione talentem artystycznego modernizmu Jewhena Huły w tryptykach „Modlitwa za Ukrainę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Na pielgrzymkę do Kateryny

Właśnie we wsi Bohdaniwka w rejonie jahotyńskim, w obwodzie kijowskim, odbył się VI Ogólnoukraiński wiejski festiwal twórczości ludowej „Katerynyna pisnia” („Pieśń Kateryny”), poświęcony pamięci Ludowej Artystki Ukrainy Kateryny Biłokur. To wydarzenie kulturalne sprzyja popularyzacji dziedzictwa artystycznego i epistolarnego malarki w szczególności, a odrodzeniu duchowości narodu ukraińskiego w ogóle. Nina Hołowczenko. Tradycyjnie uczestnicy festiwalu zbierają się rano przy muzeum-zagrodzie K. W. Biłokur, gdzie Olha Szapował, dyrektor muzeum, opowiada o oryginalnej artystce, jej dramatycznym losie i krótkiej sławie, którą poznała w ostatnich latach życia na Ukrainie i we Francji. W małej chatce zachowano wnętrze, rzeczy osobiste, wczesne prace i przedmioty malarskie K. W. Biłokur. Ekspozycję wzmacniają tradycyjne przedmioty codziennego użytku, ręczniki, stroje, które były aktualne w ukraińskiej wsi pierwszej połowy XX wieku. Unowocześniają muzeum-zagrodę książki, albumy artystyczne, fotografie, broszury i filmy wideo, które pogłębiają i utrwalają dla historii życie i twórczość artystki, która przekroczyła próg chaty w świat malarstwa i rozerwała krąg tradycyjnego bytu chłopskiego. Pokoje są wybielone, przyozdobione kwiatami, które tak kochała Kateryna Wasyliwna, podłoga wyścielona suchą pachnącą trawą, skoszoną na łęgu. A na podwórzu zagrody rozkwitają kwiaty od wiosny do późnej jesieni… Zespoły artystyczne przyjeżdżają do Kateryny Wasyliwny do Bohdaniwki z kwiatami. Obecnie róże, rumianki, piwonie, jedwabistą trawę i pachnącą miętę w Wianek pamięci artystki wplatali wielbiciele jej talentu z Kijowszczyzny, Połtawszczyzny, Czerkaszczyzny i Czernihowszczyzny. Swoisty performans wzmacniało muzyczne składanka z ulubionych utworów Kateryny Wasyliwny oraz pieśni na jej cześć. A dalej — pielgrzymka do Kateryny. Od zagrody K. W. Biłokur uczestnicy festiwalu ruszają z Wiankiem do grobu artystki, który znajduje się w kompleksie memorialnym w centrum wsi. Do pochodu dołączają mieszkańcy wsi i goście. Na panichidzie, która trwa przy grobie artystki, każdy modli się za jasną pamięć utalentowanej Ukrainki i głębiej uświadamia sobie odpowiedzialność za to, że talent, wybitną osobowość trzeba w porę dostrzec, docenić i wspierać. Artysta musi realizować się w harmonii ze światem, a nie wbrew wszystkiemu… Najdłuższym widowiskiem festiwalu są występy ludowych zespołów twórczych. Koncert rozpoczyna się swoistą introdukcją, aluzją do obrazu K. Biłokur „Bohdaniwskie jabłka”: widzów częstują jabłkami, w ten sposób jakby udzielając komunii nieoświeconym światem Kateryny. W tym roku koncert otworzył honorowy gość — ludowy artysta Ukrainy, solista Narodowej Opery Ukrainy Ihor Borko, który wykonał kilka klasycznych ukraińskich romansów. W ramach koncertu wznowienie książki o życiu i twórczości K. W. Biłokur autorstwa M. Kaharłyckiego zaprezentowała wdowa po pisarzu Olha Kaharłycka. Współprowadzące wydarzenie Nina Mychajłyszyna, działaczka społeczna, znawczyni folkloru, oraz Nadija Słabkowśka, kierownik ludowego amatorskiego zespołu folklorystyczno-etnograficznego „Berehynia” Bohdaniwskiego wiejskiego domu kultury, moderowały wydarzenie. 21 zespołów o barwnych nazwach „Berehynia”, „Malwy”, „Czurałiwna”, „Oberih”, „Widłunnia Polissia”, „Hreczanyky”, „Suzirja”, „Trawnewi rosy”, „Jaworyna”, „Chutoryanka”, „Kowaliwczanka”, „Horłycia”, „Werbyczeńka”, „Wełykodymerśki bałamuty”, „Czerkaśki cokotuchy”, Wyszczebułatećkyj ludowy chór i soliści (Hałyna Łychaćka) śpiewali dawne kompozycje folklorystyczne, klasyczne pieśni ludowe i autorskie, czytali wiersze na cześć artystki. Potężna energetyka ukraińskiej pieśni, szczera emocja ciepła i poczucie przynależności do twórczości stworzyły niesamowitą atmosferę. Nina Mychajłyszyna zaznaczyła, że festiwale twórcze na Ukrainie stają się coraz popularniejsze. Poznawanie własnej historii i kultury daje możliwość Ukraińcom wynoszenia na światło dzienne tego czy innego wydarzenia, ciekawych faktów z życia znanych postaci, wydarzeń historycznych itp. Nieobojętni, aktywni i wybitni ludzie szukają perełek w swoich wsiach i miasteczkach nie tylko po to, by przyciągnąć turystów, ale także po to, by zwrócić uwagę świata na duchowo znaczące miejsca na mapie Ukrainy. Wtedy właśnie rodzą się zadziwiająco dziwne i ciekawe nazwy eko-festiwali, festiwali twórczości ludowej itp. I wzywają do siebie wielbicieli, zwłaszcza latem, od słonecznej Odessy do historycznego Kijowa, od krainy Szewczenki do malowniczych Karpat. Na festiwal jadą za głosem serca, aby pokłonić się tym świętym miejscom i uczcić tych Ukraińców, którzy żyli i tworzyli dla nas. „Katerynyna pisnia” — ogólnoukraiński festiwal twórczości ludowej; tutaj można przyjąć komunię wszystkim tym, czym żyje człowiek: miłością, dobrocią, pięknem świata muzyki, słowa, emocji. Koloryt widowiska jest niepowtarzalny, bo twórcami są uczestnicy festiwalu, którzy przyjeżdżają do Bohdaniwki z czerkaskich, połtawskich, kijowskich, czernihowskich wsi i miasteczek. Aby nas znali i szanowali inni — każdy musi dbać o wspólny dom, którego imię brzmi — Ukraina!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wystawa-spowiedź „Modlitwa za Ukrainę” ukraińskiego malarza Jewhena Huły

„Glińska pustyń”, a także w pracach „Rozmowa”, „Modlitwa anioła”, w których symbolicznie zakodowano główną koncepcję wystawy. Malarz Jewhen Huła trafnie zwraca uwagę widzów na uniwersalną problematykę, aktualną dla każdego człowieka: odkrywanie w sobie tego, co transcendentne, oraz rozróżnianie tego, co przemijające, od tego, co wieczne. Dopóki bowiem człowiek nie odczuje tego, co prawdziwe, bolesna rzeczywistość będzie narzucać swoje priorytety i wzorce zachowań, które jedynie podtrzymują złudzenie, a w realnym życiu nie są w stanie doprowadzić człowieka do poczucia zadowolenia z życia, spokoju i radości z osiągniętego. W tryptyku „Proroctwo” autor wyjątkowo trafnie i z umiarem przekazuje widzom symboliczne staro­testamentowe obrazy-narracje: Mojżesza, Salomona, królowej Saby, które służą przekazaniu autorskiej koncepcji poczucia zmiennej iluzoryczności otaczającej rzeczywistości społecznej oraz poszukiwania prawdziwej duchowej Drogi jako poszukiwania Swego, a także uświadomienia sobie Obcego, narzuconego. Mistrz poprzez potężne obrazy-symbole w swoich pracach „Zmartwychwstanie”, „Błogosławieństwo”, „Szewczenkowskie dumy”, „Pamięci Mychajła Bojczuka”, „Menora” i innych dokonuje historyczno-problemowego namysłu nad wartością życia, nad umiejętnością odróżniania tego, co najważniejsze, od tego, co przemijające, w konkretnym wymiarze socjokulturowym społeczeństwa ukraińskiego. Analiza socjokulturowa wystawy-spowiedzi Jewhena Petrowycza Huły świadczy, że jest ona znaczącym zjawiskiem artystycznym i społecznym, ponieważ profesjonalna i filozoficzna sztuka znanego mistrza obiektywnie pokazuje ścisły związek jego zamysłów twórczych z realiami i aktualnymi problemami ukraińskiego społeczeństwa oraz współczesnego człowieka w ogóle, społeczeństwa drogiego i ważnego dla nas wszystkich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kilka słów do przyszłej książki Światosława Praska o Romanie Szuchewyczu

Bohaterowie naprawdę nie umierają… Oni zmartwychwstają dla narodu i przychodzą do naszej duchowej niedokrwistości z konkretną pomocą, wsparciem w czasie tektonicznych przeformatowań społecznych, wielkiej walki o życie i wolność, w której nie ma nic przypadkowego, o czym ja, grzeszny, ostatecznie się przekonałem, kiedy trzykrotnie, niczym miłość Iwanowi Frankowi, objawił mi się Roman Szuchewycz. Ihor PAWŁIUK Po raz pierwszy — w niezradliwej pamięci genów, wszak 70 lat temu moja rodzina ze strony ojca brała udział w zmaganiach narodowowyzwoleńczych, jednym z których kierowników był pan Roman, za co została represjonowana i wywieziona za Ural, skąd wróciła tylko prababcia… Po raz drugi Szuchewycz objawił mi się w Nowym Jorku w 1999 roku, gdzie przypadkowo (?) poznałem w Naukowym Towarzystwie imienia Tarasa Szewczenki Lasję Starosolską (pseudonim — Ulana Lubowycz), która była kuzynką naszego bohatera: jej ojciec Wołodymyr Starosolski (ukraiński działacz społeczno-polityczny, przewodniczący Ukraińskiej Partii Socjaldemokratycznej w latach 1937—1939, p.o. ministra spraw zagranicznych Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1919—1920, socjolog, prawnik, adwokat, profesor, członek rzeczywisty NTSz, autor „Teorii narodu”) w 1906 roku ożenił się z Darią Szuchewycz (1881—1941) — córką ukraińskiego działacza społecznego, etnografa, pedagoga Wołodymyra Szuchewycza, który był dziadkiem głównodowodzącego UPA generała Romana Szuchewycza. Zadziwiająca pani Lasja, jak ją wszyscy nazywali, Kobieta z niesamowitym, czynnym poczuciem humoru, zapasem żywotności i dobrej mądrości, zaprosiła mnie w gości do domu, gdzie jej sąsiadką wcześniej była Dokija Humenna i gdzie mieszkałem kilka tygodni, dopóki nie znalazłem osobnego mieszkania do życia. Korzystałem z rzadkich biblioteki i archiwum pani Lasji (dziennikarki i pisarki, współpracowniczki kobiecego czasopisma „Nowa Chata”, czasopism „Hospodarśko-Kooperatywnyj Czasopys” (1937—1939) oraz „Na slidi” (1936—1939), redaktorki czasopisma Związku Ukrainek Ameryki „Nasze Żyttia”), słuchałem i zapisywałem jej opowieści. To osobny temat… Miałem zaszczyt organizować wydanie jej książek (Lubowycz U. Narysy, interwju, eseji z żurnału „Nasze Żyttia” (Nju-Jork, 1969—1990) / Red.-upor. i awtor peredm. I. Pawliuk. — Lwiw, 2001. — 340 s.; Lubowycz U. Rozkażu wam pro Kazachstan: Narysy z pereżytoho. — Lwiw: Kameniar, 2001. — 150 s.) i pisać przedmowę do jednej z nich. Czyli jeśli spojrzycie w Wikipedii na biografie tych ludzi, bez wątpienia zrozumiecie, że macie do czynienia i szczęście obcowania z jednym z najszlachetniejszych ukraińskich rodów, w którym było wielu księży, działaczy politycznych, kulturalnych, wojskowych i społecznych, prawdziwych bohaterów Ukrainy, światowej arystokracji. A po raz trzeci objawił się w moim losie legendarny Roman Szuchewycz teraz, kiedy w wydawnictwie „Apriori” ukazała się drukiem moja powieść o walce „Wyroszczuwannia almaziw”, a dyrektor wydawnictwa Jurij Nykołyszyn (sam, nawiasem mówiąc, niezły pisarz) pokazał mi rękopis powieści mojego ziomka, pisarza Światosława Praska o tym „rycerzu wolności” i zaproponował napisanie przedmowy do niej. Już od pierwszych stron heroiczny epos utworu mnie pociągająco zachwycił. Skontaktowaliśmy się telefonicznie z jego autorem i od razu znaleźliśmy wspólny język. Oto takie trzy szczęśliwe przypadki określiły mój los w tym energetycznym strumieniu, przywiodły go ogrzać się do wiecznego ognia nieśmiertelnej sławy Romana Szuchewycza (pseudonimy: „Biłyj”, „Dzwin”, „Roman Łozowśkyj”, „Stepan”, „Czerneć”, „Czuh”, „Tur”, „Taras Czuprynka”), o którym tak żywo, profesjonalnie, z wysoką miłością i głęboką znajomością detali napisał pan Światosław, bo tylko prawdziwy pisarz umie tak odczuć inną osobę, osobowość, filozoficzny, psychologiczny, ideologiczny, egzystencjalny kontekst epoki, w której jego bohaterowie żyli i pulsowali, i tak genialnie prosto ukazać nam obraz w działaniu, retro- i perspektywie, — jak to robił André Maurois o Balzaku, Byronie… Pawło Zajcew — o Tarasie Szewczence… Irving Stone — o Jacku Londonie… Roman Horak — o Iwanie Franku, Mykoła Ostrowski — o Pawce Korczaginie… Ostatnie porównanie, oczywiście, zaniepokoi czytelnika, ale w kontekście znakowej figury ukraińskiego działacza politycznego i państwowego, członka galicyjskiego krajowego prowodu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, dowódcy ukraińskiego oddziału wojskowego „Nachtigall” w składzie obcych wojsk Wehrmachtu, generała-chorążego, głównodowodzącego UPA, przewodniczącego Sekretariatu Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej… jest ono stosowne, wszak reprezentuje wyrazistych przedstawicieli dwóch nieprzejednanych światopoglądów, dwóch przedstawicieli narodu ukraińskiego, o których piszą książki i kręcą filmy. A niedocenianie ideologicznych rywali, nieposzanowanie ich, nawet utajniając prawdę o nich, jak uczy historia, — to oznaka słabości, a nie pewnej swej racji siły. W końcu, w mojej wołyńsko-chełmskiej rodzinie jeden dziadek ze strony matki (bojownik armii radzieckiej) zginął nad rzeką Odrą w Niemczech, a drugi dziadek ze strony ojca — w UPA. A moi rodzice pokochali się. Dramaty szekspirowskiego poziomu. * * * Roman Szuchewycz to przykład ludzkiej siły, odwagi, wytrwałości, rozwiniętej osobowości, wszak był wspaniałym sportowcem, muzykiem, a nawet przedsiębiorcą. Legendę będzie w stanie pokonać, zniszczyć tylko inna legenda, tak jak ideologię — inna ideologia, dlatego mam nadzieję, że ta książka Swiatosława Praska stanie się lekturą obowiązkową nawet dla tych ludzi, przedstawicieli naszego młodego pokolenia demokratycznego społeczeństwa, którzy być może nawet nie podzielają radykalizmu ideologii narodowej, ale nie mogą nie szanować i nie naśladować tej siły ducha, ludzkich cech, które były właściwe naszym heroicznym przodkom, z których jednym jest ten, o którym traktuje ta książka. W końcu ani autor tej wspaniałej powieści, ani my z wami nie zamierzamy kanonizować bohatera w religijnych układach współrzędnych. Był (i pozostaje) wielkim wojownikiem swojego narodu, który pragnął wykorzystać wszystkie możliwości do zwycięstwa i budowy państwa ukraińskiego, jakie w tamtym czasie istniały, i walczył do końca, dlatego zwyciężył, gdyż, jak powiedział Ernest Hemingway w swoim noblowskim dziele „Stary człowiek i morze”: „Człowieka można zniszczyć, ale nie można go pokonać”. A dowodzenie prawdziwości czy fałszywości patriotycznej strategii, czy też taktyki głównodowodzącego UPA, który w szczególności zaznaczał: „Ale jeśli Hitler myśli, że nas przechytrzy, to się myli, bo my mamy swoje plany” (zob. Hanuszewski Myron. Roman Szuchewycz w moich wspomnieniach // Kronika Ukraińskiej Powstańczej Armii. T. 45. — Toronto-Lwów, 2007. — S. 81.), sądzenie go za grzechy i grzeszki z naszej dzwonnicy czy kępki — jest niemądre, a nawet niebezpieczne, tak jak nienaturalnie jest chwalić się swoją miłością do matki, ojczyzny, czy spierać się i śmiesznie udowadniać sobie nawzajem, kto kocha je bardziej… Roman Szuchewycz kochał Ukrainę, to życie, ten stworzony przez Najwyższego świat prawdziwą, szacowną miłością, której aktywna sprawczość, jak pokazuje nam Swiatosław Prask, była szlifowana w duszy i ciele chłopca, tak jak u potomków wszystkich arystokratycznych rodów Europy i świata, jeszcze od kołyski, od wczesnej młodości, o czym integralnie świadczy jego charakterystyka zapisana w jednej z kartotek płastowych: „Najlepszy z zastępu. Ambitny. Wojowniczy. Energiczny”, jak i jego odpowiedź adwokatowi na pytanie, co skłoniło go do wstąpienia do OUN: „To był rozkaz mojego serca”. Ufne fragmenty tej powieści, powiedzmy, obszerna, dramatyczna scena rozmowy 14-letniego Romana w ich rodowym domu, gdzie „nie raz gościli i galicyjski metropolita, i kardynał Sylwester Sembratowycz, i Mykoła Łysenko oraz inni działacze kulturalni i polityczni kraju”, z Jewhenem Konowalcem — pułkownikiem Armii URL, przewodniczącym Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów, pierwszym przewodniczącym OUN, jednym z ideologów ukraińskiego nacjonalizmu: „Początkowo Roman jakby nieco zmieszał się przed legendarnym dowódcą Strzelców Siczowych, ale szybko opanowawszy się, uprzejmie ukłonił się, przywitał: — Dzień dobry, panie pułkowniku… — A, a… — nagle szeroko uśmiechnął się czarnowłosy mężczyzna o silnej, sportowej budowie […]. — Mój młody oponencie… witam, witam, mój młody przyjacielu. Proszę dotrzymać mi towarzystwa, — zaprasza gestem do stołu. — Ale jaki on tam panu, panie pułkowniku, oponent, — wstawiła się za wnukiem gospodyni, bo Romczyk nagle poczerwieniał, co zdarzało mu się niezwykle rzadko, ale od razu opanował się, a babcia Hermina prowadzi dalej. — On u nas, panie Jewhenie, po prostu wielki politykier, — stara się obrócić rozmowę w żart […]. — Romciu, tobie jeszcze za wcześnie wyrażać własne myśli o sprawach dorosłych. Nie gniewajcie się na niego, panie Jewhenie, za taką dziecięcą śmiałość. Chłopak po prostu niemal nie zachorował, kiedy została przegrana wojna z Polakami, tak tę porażkę wziął do serca… — A kto powiedział, że śmiałość to wada charakteru? — zrobił nagle zdziwione oczy Konowalec. — Wręcz przeciwnie, mało u nas tej prawdziwej śmiałości. Szanuję odważnych, a do tego jeszcze mądrych ludzi z tak głębokim patriotyzmem od tak młodych lat”. Przez całą dynamiczną powieść, utrzymaną w harmonijnej stylistyce, inkrustowaną po męsku, po mistrzowsku powściągliwymi, ale trafnymi, udanymi środkami artystycznymi, dialektami, to niebiesko-żółtą, to czerwono-czarną nicią przechodzi pionowa ścieżka rozwoju i wzmacniania, hartowania charakteru przyszłego głównodowodzącego, której węzłowymi momentami jest, na przykład, opis poważnego skandalu z bójką na tle obrony godności narodowej młodego Romana ze starszym od niego Polakiem Tadeuszem Rolskim — synem naczelnika sądu powiatowego w Kamionce Strumiłowej (teraz miasto Kamionka Bużańska), co doprowadziło do tego, że Josyp Szuchewycz przeniósł syna na studia do Lwowskiego Gimnazjum Akademickiego… Oszczerstwa, niesprawiedliwości i inne ciosy losu tego, czyje życie stało się „chodzeniem po ostrzu”, „balansowaniem na granicy egzystencji i śmierci” (zob. Anatolij Kentij, Wołodymyr Łozycki. Od bojownika UWO do Głównego Dowódcy UPA // Kronika UPA. — T. 10. — Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza. Dokumenty, oficjalne publikacje, materiały. Księga trzecia: 1949—1952. — Toronto, 1984) stają się wskaźnikami jego sukcesu, sukcesu ukraińskiego ruchu narodowego, którego był i pozostaje jednym ze znakomitych reprezentantów, podkreślając i przypominając nam wszystkim mazepińskie bolesne ostrzeżenie: „Przez niezgodę wszyscy przepadli. Sami siebie zwalczyli”, wszak był zmuszony walczyć za Ukrainę nie tylko przeciwko Polakom, faszystom i bolszewikom, ale też, niestety, czasami przeciwko Ukraińcom, którzy byli po innych ideologicznych stronach barykad… W końcu walczy i teraz. W powieści wyraźnie pokazano całą wysokość i niskość ludzi w ekstremalnych warunkach, które nie zmieniają ludzkiej natury, a jedynie w pełni otwierają jej istotę: wtedy uczciwy staje się uczciwym, paszkwilant — paszkwilantem, a bohater — bohaterem. Dlatego śmierć heroicznego Romana Szuchewycza rzeczywiście stała się niepowetowaną stratą dla ukraińskiego podziemnego ruchu wyzwoleńczo-rewolucyjnego w latach 1950., — pisała ówczesna prasa, bo, jak zaznaczył wtedy generał MGB P. Sudopłatow, „po śmierci Szuchewycza ruch oporu na Zachodniej Ukrainie osłabł i wkrótce wygasł”, by pod koniec lat 1980. odrodzić się z nową siłą ponownie… Soczysty językiem i piękną prawdą tekst utworu szacownego autora, członka NSPU Swiatosława Praska, który sam był organizatorem i pierwszym przewodniczącym rejonowego oddziału „Proświty”, przewodniczącym rejonowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy, odznaczonego medalem „Budowniczy Ukrainy”, laureata nagród imienia H. Czubaja, imienia Switoczów…, w którego rodzinie, jak wyznaje sam pan Swiatosław, w latach 1947—1948 „mieszkał pod wymyślonym nazwiskiem i imieniem Bohdan Łewczuk syn Romana Szuchewycza Jurij”, zbudowany według klasycznych praw dzieła artystycznego, któremu wierzysz, który skłania do kochania Bohatera i samego życia we wszystkich jego przejawach, a dlatego ten utwór gatunku powieściowego można przy chęci i potrzebie przeforsować w inne gatunki: od sztuki — do scenariusza filmowego, nie tracąc istoty, plastyki słowa i akcji, co przy okazji radzę zrobić teatralom i filmowcom, przetłumaczyć go na inne języki. Bohater Ukrainy Jurij Romanowycz Szuchewycz, nawiasem mówiąc, — do dziś aktywny budowniczy Ukrainy, przewodniczący partii politycznej Ukraińska Zgromadzenie Narodowe, Główny dowódca UNA-UNSO, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy, godny syn swojego legendarnego Ojca. Potencja połączenia w tej książce dwóch wyrazistych narodowych patriotycznych duchów — Romana Szuchewycza i Swiatosława Praska — ma kolosalną inercję, dlatego ci, którzy mają czułą miłość i prawy gniew, honor i odwagę, sumienie i godność, będą czytać i czytać ją ponownie zawsze, i przekazywać swoim potomkom — aby objawiał się im jako przykład świętej walki, która w końcu jest prawem, a dla heroicznych natur — i sensem samego Życia. Zatem „myślcie, czytajcie”…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Dokonać podkopu pod własną ignorancję

Orest KRASIWSKYJ, doktor nauk historycznych, profesor, kierownik katedry integracji europejskiej i prawa Lwowskiego Regionalnego Instytutu Administracji Publicznej Narodowej Akademii Administracji Publicznej przy Prezydencie Ukrainy. Jak wiadomo, książki są nasycone naparem uzdrawiającej Wiedzy. I to skłania człowieka, by za każdym razem uczyć się czytać na nowo. Szczególnie dotyczy to literatury intelektualnej, która zmusza do myślenia i zastanowienia. Bo przecież ludzie głupieją, gdy przestają myśleć. I tym przyjemniej, gdy do rąk trafia wydanie współbrzmiące stylem pisania i poziomem duszy, jakby potwierdzając, że wszystko w tym życiu zależy od właściwego czasu i szczęśliwego zbiegu okoliczności. Mowa o nowej książce pisarza i dziennikarza, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Mykoły Pawłenki o intrygującym tytule „Strumieniujące przez nas Życie bezgraniczne, albo Prawo do nieśmiertelności” (wydawnictwo „Uspich i karjera”, 2016 r.). Pierwsze wrażenie — nieoczekiwane wizje futurologiczne na tle rzeczywistości. Ten gatunek opowieści o osiągnięciach naukowo-technicznych autor określa jako „realna fantastyka”. Ponieważ uważa (i, sądzę, nie bezpodstawnie), że wyłożona w utworze przyszłość z czasem jednak zostanie wcielona w życie. Chodzi przede wszystkim o bioenergoinformacyjną medycynę integralną, jej możliwości w przedłużaniu życia człowieka, aż do osiągnięcia przez niego nieśmiertelności, podniesienia poziomu duchowości przeciętnej jednostki i jej moralnej doskonałości na tle bezlitosnej ruiny ekologii Ziemi i podłej natury oligarchatu. Kosmiczna istota — Świetlisty Hierarcha i ziemski uczony Demiurg przychodzą z pomocą, aby zrealizować swój projekt ratowania zdegradowanej społeczności Ziemskiej, dokonując uśmiertelnienia ludzkości zarówno fizycznie, jak i duchowo, opierając się na tym, że ziemianie to już nie ludzie, to „koszmar Darwina, rozjaśniony zaburzeniem neurologicznym i psychicznym”. I tutaj powiem szczerze i bezbłędnie, samego talentu autora byłoby za mało, więc wrodzonej Mykole Pawłence edukacji niczym nie zastąpisz. Niekiedy odczuwa się mimowolny opór wobec napisanego, ale niechcący przyjmuje się jego wskazówki i życzenia dotyczące konieczności pozbycia się życiowego negatywu, nawet nie w etycznym, a czysto energetycznym rozumieniu: nie pluć na ziemię, bo tym samym człowiek pozbawia swój organizm wapnia; nie używać przekleństw, bo to w perspektywie — impotencja i choroby nowotworowe; nie gniewać się, nie denerwować, nie okazywać wściekłości i szaleństwa. Bo cały ten emocjonalny negatyw wstrzymuje komponent intelektualny w mózgu człowieka, a także sprzyja niekontrolowanemu napływowi do organizmu „złego” cholesterolu. I takimi przykładami obfituje niemal każda strona utworu. I to niemała praca autora, by wyodrębnić z całego dostępnego obecnie hiperzbioru informacji rzeczy naprawdę wartościowe, ważąc przy tym istotne ziarno wiecznych prawd. Można z pewnością stwierdzić, że twórcze życie Mykoły Pawłenki jest oświetlone promieniem wysokiej idei — uczynienia z człowieka wysokoduchowej, moralnej jednostki, co prześledzić można w jego poprzednich książkach „Okulary dla Rozumu”, „Viagra dla Rozumu”, „Biblia Rozumu”… Jak zaznaczał Doncow — prawdziwym Ukraińcom od zarania dziejów przyrodzony jest „Czysty odruch bojowego koguta (tegorocznego symbolu — Aut.), integralny nacjonalizm i ukrainofilstwo”. Albo, jak wyraził się w tej kwestii działacz społeczny Stanów Zjednoczonych Ameryki: „Ma rację czy nie, ale to mój kraj!”. Na koniec dodam, że autor, opracowując góry literatury specjalistycznej i ogólnej, wyszukując prawdziwe (nie internetowe) ziarenka prawdy, wydaje unikalne teksty, pełne prawdy i poruszające myśli, które rozwinęły Wiedzę, skąpo ukrytą przed ogółem, bo przede wszystkim dominuje tu talent. Mam nadzieję, że i wszyscy inni czytelnicy, opanowawszy ten utwór, doświadczą pewnej zmiany paradygmatu myślenia, zachowując przy tym transparentność intencji! Jak mawiał swego czasu Mitterrand: „Dajcie czasowi czas”, a utwór Mykoły Pawłenki, naznaczony gatunkową oryginalnością i nowoczesnością obrazowego myślenia naukowo-artystycznego, z pewnością znajdzie swojego wdzięcznego czytelnika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pierwsza monografia o krymskotatarskiej ludowej pieśni emigracyjnej

Humenjuk O. Ajtyr da ahlyarym — Powiem i zapłaczę. Krymskotatarska ludowa pieśń emigracyjna końca XVIII–XIX wieku: monografia. — Kijów: Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, 2016. — 374 s. Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy. W świeżo wydanej monografii Olha Humenjuk oddaje należne swoim poprzednikom i nakreśla stan folklorystycznej rejestracji oraz badania pieśni ludowej krymskich Tatarów. Tutaj, jak słusznie zauważa, przede wszystkim należy wymienić imię Ołeksija Olesnyckiego, ukraińskiego i rosyjskiego folklorysty, który w 1910 roku pod szyldem moskiewskiego Instytutu Języków Wschodnich Łazariewów wydał zbiór folklorystyczny „Pieśni krymskich Turków”, gdzie zamieścił rozdział pieśni emigracyjnych. Warto również dodać, że ten sam Instytut Języków Wschodnich Łazariewów ukończył w swoim czasie wybitny orientalista Ahatanheł Krymskyj i że Ołeksij Olesnycki współpracował z akademikiem w latach 20.–30., w szczególności przy opracowywaniu dodatku poetyckiego do rozprawy naukowej A. Krymskiego „Literatura krymskich Tatarów”. Na przełomie XIX i XX wieku, a później w latach 20.–30. XX wieku, niemało zrobili w dziedzinie zbierania i badania pieśni ludowej krymskich Tatarów najpierw słowiańscy, a później i turkijscy folkloryści, wśród których byli Arkadij Konczewski, Wiaczesław Paschałow, Kłyment Kwitka, Asan Refatow, Jahja Szerfedinow. Ta praca nie ustawała także w warunkach deportacji, gdzie wyszedł w trzech wydaniach (Taszkent, 1957, 1979, 1990) odnowiony, znacznie uzupełniony zbiór J. Szerfedinowa. Od połowy lat 90. w Symferopolu wychodzą nowe, gruntowne wydania — zbiory Iljasa Bachszysza i Edema Nałbandowa z przedmową Murtazy Welidżanowa (1996), Fewziego Alijewa (2001), jeszcze jeden zbiór Iljasa Bachszysza (2004). Jak całkiem słusznie zauważa Olha Humenjuk, przedmów, które na dodatek pojawiają się daleko nie we wszystkich zbiorach folklorystycznych, jest skrajnie mało dla należytego naukowego zgłębienia krymskotatarskiej pieśni ludowej. Pióru ukraińskiej folklorystki należą wydane w Symferopolu pierwsze monograficzne badania pieśniowego folkloru krymskich Tatarów, a mianowicie: „Medżbur oldym men bir gule — Wzięła w niewolę mnie róża. Poetycki świat folklorystycznego gatunku pieśniowego — makamu” (2008), „Ucz karanfil — Trzy goździki. Żałosne motywy w krymskotatarskiej ludowej pieśni miłosnej” (2011), „Awada uczan telli turna — W niebie płynie klucz żurawi. Artystyczne zgłębienie dramatyzmu relacji miłosnych w krymskotatarskiej pieśni ludowej” (2012), „Nane suwy iczerim — Wypiję miętowej wody. Pieśni szczęśliwej miłości w krymskotatarskim folklorze” (2014). W nowej monografii Olhy Humenjuk po raz pierwszy gruntownie rozpatrywana jest krymskotatarska pieśń emigracyjna końca XVIII–XIX wieku. Przecież właśnie na koniec XVIII wieku przypada początek tragicznego rozstania rdzennych mieszkańców Krymu z ojczystą ziemią (chociaż główne kataklizmy społeczno-polityczne, które przypadają na XIX wiek, spowodowały trzy czarne fale emigracji krymskich Tatarów). O przeżyciach i nadziejach wygnańców poetycko i jasno opowiada się w baśniach ludowych, które analizuje Olha Humenjuk, szczególnie szczegółowo rozpatrywany jest taki obrazowo swoisty, bogaty w fantastyczne i społeczno-obyczajowe obrazy epos baśniowy „Mudżizeli bałyk” („Cud-ryba”). Powołując się na prace znanych ukraińskich i turkijskich badaczy, O. M. Humenjuk przemyśliwuje gatunkowo-stylistyczną specyfikę pieśni emigracyjnej jako przede wszystkim swoistej podgrupy liryki społeczno-obyczajowej, w której jednak wyraźnie dają się zauważyć aspekty epickie, co w pewnym stopniu zbliża ją do pieśni historycznej. Tutaj rozpatrywane są także społeczno-historyczne przesłanki powstania i funkcjonowania krymskotatarskiej pieśni emigracyjnej owego okresu, podany jest szczegółowy przegląd historii rejestracji i badania krymskotatarskiego folkloru emigracyjnego. Podkreśla się, że śladem za O. Olesnyckim zbieraniem i badaniem właśnie pieśni emigracyjnej krymskich Tatarów owocnie zajmowali się Jusuf Bołat oraz Ibraim Bachszysz, Fewzi Alijew. Osobny zbiór folklorystyczny „Kyrymtatar muadżir turkuler” („Krymskotatarskie pieśni emigracyjne”), uporządkowany przez poetę Abljaziza Welijewa i kompozytora Serwera Kakurę, ujrzał światło dzienne dopiero w 2007 roku. Autorka pierwszej monografii o krymskotatarskiej ludowej pieśni emigracyjnej gruntownie analizuje odpowiednie wzorce liryki folklorystycznej krymskich Tatarów XVIII–XIX wieku, określa jej wiodące cykle. Osobny rozdział poświęcony jest szczegółowej analizie rozległej opowieści „Krymski destan” — jedynego epickiego utworu folklorystycznego o odpowiedniej tematyce, który dotarł do naszych czasów. Badaczka dla rozwiązania postawionych przed sobą zadań owocnie posługuje się kompleksem metod, wśród których są: historyczno-funkcjonalna, strukturalno-typologiczna. Szczególna rola w jej badaniu przypada metodzie estetyczno-filologicznej, która daje możliwość przedmiotowego przedstawienia artystycznego świata zgłębianego zjawiska folklorystycznego, odkrycia osobliwości poetyki krymskotatarskiej liryki i epiki emigracyjnej. Przekonująco dowodzi ona, że społeczno-obyczajowa konkretność, życiowa wiarygodność jest tutaj nieodłączna od wymownej symboliki, metaforyczności i wersyfikacyjnej pomysłowości, od niepowtarzalnej muzykalności nie tylko muzycznych, ale i literackich tekstów analizowanych utworów folklorystycznych. Przed Olgą Humenjuk żaden badacz krymskotatarskiego folkloru pieśniowego nie przeprowadził tak gruntownej analizy poetyki pieśni ludowej, wersyfikacyjnych osobliwości tych utworów folklorystycznych, nie odkrył współdziałania dramatycznych, epickich i lirycznych aspektów stylistycznych, wyraźnie nie nakreślił całościowego systemu obrazowych, intonacyjnych, rytmicznych i szeregu innych kontrastów, właściwych poetyce utworów emigracyjnych krymskich Tatarów. Dlatego drugi rozdział książki „Artystyczny świat folklorystycznej liryki emigracyjnej krymskich Tatarów końca XVIII–XIX wieku” zasługuje na szczególnie wysoką ocenę. Ważne, że w monografii podawane są, jako dodatek, krymskotatarskie pieśni emigracyjne w oryginale oraz w ukraińskich przekładach, dokonanych przez Wiktora Humenjuka. I w analizie konkretnych utworów, a w uogólnieniach Olha Humeniuk osiąga niebywałą gruntowność i wyrazistość. Oto jak na przykład charakteryzuje ona horyzonty tematyczne analizowanych pieśni: „Wiodące motywy tematyczne krymskotatarskiej liryki emigracyjnej końca XVIII—XIX w. — bolesne poczucie utraty dawnej sławy i wielkości Krymu, zamienionego w smutne rumowisko („wyrandyr”); odtwarzanie nieszczęść i cierpień prostego ludu; oskarżanie jako sprawców nieznośnej biedy nie tyle zdobywców, co własnej szlachty; cierpienie starszych, przede wszystkim matek, z powodu mobilizacji krymskich młodzieńców do znienawidzonego wojska; nacisk na konieczność zachowania w każdych, nawet najcięższych okolicznościach godności ludzkiej, wiary w sprawiedliwość sił wyższych, które niechybnie muszą zlitować się nad ludzkimi nieszczęściami i przywrócić naruszoną harmonię; tęsknota za rozłąką z bliskimi ludźmi, z ojczystą ziemią, a wraz z tym pewna nadzieja na to, że jej gorycz w jakiejś mierze zostanie złagodzona poczuciem nie daremności ofiary, wszak nieoczekiwana wymuszona podróż nie raz traktowana jest jako przesiedlenie na te tereny, gdzie szanują islam i gdzie prawowiernym swobodniej będzie przestrzegać jego nakazów i zwracać się z błagalnymi modlitwami do Pana… Wszystkie te motywy nierzadko łączą się w jednym utworze, choć przeważnie w tej czy innej pieśni można wyodrębnić jeden z nich jako wiodący. Powiedzmy, w pieśni „Szu wapurnyń dumany” („Tego parowca dym”) odtworzono przejmujący moment pożegnania z ojczystą ziemią, odpłynięcia od drogich sercu brzegów, w pieśni „Manifetler bizge keldy” („Manifesty do nas dotarły”) przeważa motyw religijny, a w pieśni „Aman, Mewlam, kurtar bizni!” („Och, Panie, zmiłuj się nad nami!”) chodzi przede wszystkim o rekrutację” [s. 277–278]. Zauważony polifonizm tematyczny jest nieodłączny od bogactwa intonacyjnego (od bolesnej rozpaczy do stoickiej powściągliwości), co z kolei prowadzi do psychologicznej przenikliwości, do połączenia lirycznych i epickich aspektów pieśniowej opowieści. Aspekty treściowe i formalne, tematyczne i właściwie estetyczne przy takim analitycznym i jednocześnie całościowym podejściu trudno rozgraniczyć, są one głęboko ze sobą powiązane. Takie odrębne badanie, jakim jest monografia Olhy Humeniuk „Powiem i zapłaczę. Krymskotatarska ludowa pieśń emigracyjna końca XVIII—XIX wieku”, zasługuje na uwagę i wysoką ocenę, ponieważ po raz pierwszy tak szczegółowo i gruntownie rozpatrywany jest świat artystyczny krymskotatarskiej ludowej pieśni emigracyjnej. Odrodzenie krymskotatarskiej kultury duchowej, zapoczątkowane na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku i związane z procesem powrotu krymskich Tatarów na ojczystą ziemię z deportacji, w znacznej mierze uwarunkowane jest pielęgnowaniem i rozwojem folkloru narodowego, w tym także pieśni ludowej. Niedawne zwycięstwo piosenkarki Dżamali na popularnym międzynarodowym konkursie nie w ostatniej kolejności uwarunkowane jest orientacją właśnie na te tradycje. Wszak w swoistej obrazowości, intonacjach, melodyce wykonywanego przez nią utworu można wyczuć echa krymskotatarskiego folkloru pieśniowego, w tym także pieśni emigracyjnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Dziennik Szewczenki ma 160 lat

W czerwcu mija 160 lat od czasu rozpoczęcia przez Tarasa Szewczenkę pisania Dziennika pod koniec dziesięcioletniego zesłania. Poruszaliśmy już ten ważny temat dwa lata temu, kiedy opowiadaliśmy o pracy naszego stałego autora Wołodymyra Melnyczenki nad książką „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki. Komentarz autorski”. Wówczas zamieszczono jego komentarze do pierwszego zapisu poety w Dzienniku z 12 czerwca 1857 r. („Słowo Proświty”, 11—17 czerwca 2015 r.). Zaznaczono również, że nowe odczytanie Dziennika Szewczenki przede wszystkim zakłada wszechstronne uwzględnienie wyników pracy wszystkich autorów komentarzy i przypisów, opublikowanych w poprzednich czasach. Na chwilę obecną za najpełniejsze autor uważa komentarze do publikacji Dziennika poety z 2003 r. w piątym tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach (dalej — PZD, t. 5), które przyjął za podstawę. W swojej książce uczony rozszerza liczbę komentarzy ponad dwukrotnie. Nasz nowy projekt z Wołodymyrem Melnyczenką ma na celu zwrócenie uwagi czytelników na Dziennik Szewczenki jako „dokument podyktowany sercem”, schronienie jego duszy, świadectwo i potwierdzenie wysokiej, prawdziwie europejskiej edukacji poety, bezprecedensowy skarbiec jego światopoglądowych objawień o życiu, sztuce i Bogu, a także wyobrażeń o życiu codziennym i potocznych ludzkich ocen, które łącznie odsłaniają istotę narodowego Geniusza. W tym celu od czerwca 2017 r. do maja 2018 r. będziemy co miesiąc publikować jeden lub dwa zapisy Szewczenki w Dzienniku z autorskim komentarzem historyka-szewczenkologa. Zaczynamy od notatek poety z 17 i 18 czerwca 1857 r., do których Wołodymyr Melnyczenko sporządził dwadzieścia pięć komentarzy (w wydaniu akademickim jest ich zaledwie dziewięć). W tekście Dziennika Szewczenki kursywą wyróżniono słowa, które są komentowane. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki 17 czerwca Dzisiaj, w czwartej godzinie rano, przyszedłem do ogrodu. Poranek był cichy, wspaniały. Wilgi i jaskółki przerywały od czasu do czasu tylko senną i słodką ciszę poranka. Od pewnego czasu, odkąd pozwolono mi na samotność, nadzwyczaj polubiłem samotność. Miła samotność! Nic nie może być w życiu słodszego, bardziej czarującego niż samotność, zwłaszcza w obliczu uśmiechającej się, kwitnącej piękności matki Natury. Pod jej słodkim, magicznym urokiem człowiek mimo woli pogrąża się w sobie i widzi Boga na ziemi, jak mówi poeta. Ja i wcześniej nie lubiłem hałaśliwej działalności, czy, lepiej powiedzieć, hałaśliwego bezczynności. Ale po dziesięcioletnim koszarowym życiu samotność wydaje mi się prawdziwym rajem. A ja wciąż nie mogę się za nic zabrać. Ani najmniejszej ochoty do pracy. Siedzę lub leżę w milczeniu całymi godzinami pod moją ulubioną wierzbą i choćby na śmiech coś poruszyło się w wyobraźni. Tak zupełnie nic. Prawdziwy zastój. I ten męczący stan zaczął się u mnie od 7 kwietnia, tj. od dnia otrzymania listu od M. Łazarewskiego. Wolność i droga mnie całkowicie pochłonęły. Dzięki jeszcze Kuliszowi, że domyślił się przysłać książki, bo nie wiedziałbym, co ze sobą zrobić. W szczególności jestem mu wdzięczny za „Zapiski o Rusi Południowej”. Tę książkę wkrótce będę czytał na pamięć. Ona mi tak żywo, tak magicznie żywo przypomniała moją piękną biedną Ukrainę, że jakbym rozmawiał z żywymi, z jej ślepymi lirnikami i kobzarzami. Najwspanialsze, najszlachetniejsze dzieło. Brylant we współczesnej literaturze historycznej. Ześlij Ci Panie, przyjacielu mój szczery, siłę, miłość i cierpliwość, by kontynuować tę nieocenioną książkę. Przeczytawszy po raz pierwszy tę diamentową książkę, odważyłem się był czynić uwagi, ale kiedy przeczytałem po raz drugi i trzeci, to zobaczyłem, że notatki moje — notatki pijanego człowieka i nic więcej. Oprócz Subotowa, tj. odnośnie miejsca byłego domu Bohdana Chmielnickiego. Ale taka znikoma plamka nie powinna być zauważana na drogocennej tkaninie. Obiecałem, naczytawszy się do syta tej książki, posłać ją Kucharence i teraz żałuję, że obiecałem. Po pierwsze dlatego, że ja jej nigdy nie naczytam się do syta. A po drugie dlatego, że marginesy książki są pobrudzone niedorzecznymi uwagami. Da Bóg, wyślę mu z Petersburga czyściutki egzemplarz. Wczorajszy wodewil skończył się, jak należało oczekiwać, dzisiaj pokojem i homerycką popijawą z pieśniarzami. Ciekawie wiedzieć, czym skończy się wesele. Prawdopodobnie bójką. ...przyszedłem do ogrodu. Wzmianki Szewczenki o ogrodzie w Dzienniku, niestety, nigdy nie były komentowane. Zarówno w czasach Szewczenki, jak i dzisiaj jest to działka ziemi przy posiadłości, przeważnie do uprawy warzyw. Ogród w Twierdzy Nowopietrowskiej to zielone miejsce z sadem i altaną, gdzie gospodarowała żona komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej A. O. Uskowa. Posłuchajmy jej: “Każda komenda miała swoje ogrody, gdzie siała ogórki, rzodkiew, buraki itd. Z czasem te ogrody zamieniły się niemal w sad, przynajmniej ich komendancka część. Jesienią 1853 r. sprowadzono wiele drzew z Astrachania, z Guriewa. Z Changa-baby przywieziono duże drzewa morwy; w ich sadzeniu Szewczenko brał czynny udział. W tym sadzie dla mnie postawiono domek do letniego zamieszkania, niedaleko postawiono altanę, gdzie jadaliśmy obiady, a nieco dalej postawiono kirgiską jurtę, w której Szewczenko mógł pracować. Mój mąż zrobił dla siebie jeszcze ziemiankę, w której odpoczywał po obiedzie, w niej właśnie Szewczenko chował swoje rysunki. Jak widzicie, w sadzie było wystarczająco dużo pomieszczeń i Szewczenko zawsze znajdował tam sobie wolny kącik, gdzie nikt mu nie przeszkadzał; ponieważ kochał przyrodę — niebo, gwiazdy — to mógł chodzić, marzyć ile chciał”. Zatem Taras Hryhorowycz miał dostęp do ogrodu. Powiedzmy, “uralski kozaczyna” M. F. Sawyczew, z którym Szewczenko poznał się w Twierdzy Nowopietrowskiej w maju 1852 r., wspominał: “Pewnego razu poszliśmy do “ogrodu”! W pobliżu twierdzy jest dolina z korzystną nanosową glebą — jedyna oaza przy twierdzy. Komendant... zasiał na niej różne warzywa, wokół rozsadził drzewa — płaczącą wierzbę i topolę, wywiezione z Astrachania. Drzewka były wtedy jeszcze młodymi i rzadkimi; ale tutaj na święta były zabawy fortecznej arystokracji”. Pod koniec zesłania Szewczence pozwolono do woli przebywać tutaj. 16 czerwca zanotował: “Teraz, kiedy już dowiedziano się o moim uwolnieniu, to moi najbliżsi przełożeni — feldfebel i dowódca kompanii, nie zwalniając mnie od ćwiczeń i warty, pozwolili mi wolne godziny od służby spędzać w ogrodzie, za co jestem im serdecznie wdzięczny”. Co więcej, w zapisie z 1 lipca czytamy: “...Pozwolono mi najmować za siebie na wartę i nocować w ogrodzie, z czego korzystam z wdzięcznością”. Ogród kojarzył się z Ukrainą. Ciężkie nieszczęścia Szewczenkowego “niedomęczonego warnaka” zaczęły się, gdy musiał zostawić to, co najdroższe — “chatę i ogród”. A w balladzie “Utopiona”, kiedy poeta szczególnie podkreślał, że dziewczyna wyrastała piękna wbrew “złej” matce, napisał: “Jak makówka w ogrodzie, / Hanna rozkwitała…” Dla szeregowego Szewczenki, który spędził w koszarach 10 lat, ogród stał się odpoczynkiem dla znużonej duszy, gdzie on, zwłaszcza pod koniec zesłania, starał się bywać jak najczęściej i jak najdłużej: “Nocowałem w ogrodzie, w komendanckiej altanie. To moja obecna rezydencja” (4 lipca). O ogrodzie Szewczenko wspominał 27, 30 czerwca, 5, 8, 11, 14, 15, 17, 23, 24, 25 lipca. Tutaj poeta prowadził Dziennik, pił herbatę, odpoczywał od koszar, przyjmował gości, w tym samego komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej I. O. Uskowa, spał. Ponieważ czytelnik mało wiedział o Szewczenkowym rajskim ogrodzie, wzmianka o nim czasem prowadziła do śmiesznych przypadków. Powiedzmy, w “Kronice życia i twórczości T. H. Szewczenki” (1976) pod datą 21 lipca odnotowano, że znajomy poety porucznik M. J. Bażanow “pogratulował Szewczence wolności”. To zrozumiałe. Ale dalej... “Szewczenko w tym czasie był w ogrodzie z F. Fiałkowskim...” (Chodziło o Feliksa Fiałkowskiego, polskiego zesłańca politycznego, z którym Szewczenko zaprzyjaźnił się w Twierdzy Nowopietrowskiej). Zgodźcie się, nie każdy czytelnik domyśli się, co mógł robić tam poeta z przyjacielem. Pielili grządkę? Zbierali ogórki, brzoskwinie, morele, winogrona, które tam rosły? Ależ nie — pili herbatę i “cytrynówkę” — wódkę nastawioną na cytrynach. …wilgi i jaskółki… Śpiewającego ptaka wilgę Szewczenko wspominał w Dzienniku i następnego dnia 18 czerwca, a 11 lipca zapisał, jak nasłuchał się “ćwierkania wesołych jaskółek…” ...i widzi Boga na ziemi, jak mówi poeta. Szewczenko po swojemu cytował wers z wiersza M. J. Lermontowa “Kiedy faluje żółknące pole...”: “I w niebiosach widzę Boga...” Autoportret. 1857 r. ...samotność wydaje mi się prawdziwym rajem. Ciekawe, że w przypisach do wydania “Dziennika” z 1931 roku te wersy Szewczenki porównano z wyznaniem F. M. Dostojewskiego w “Wspomnieniach z domu umarłych”: “W żaden sposób nie mógłbym sobie wyobrazić: co strasznego i męczącego w tym, że przez wszystkie dziesięć lat mojej katorgi ani razu, ani przez minutę, nie będę sam? W pracy zawsze pod konwojem, w domu z dwustoma towarzyszami i ani razu, ani razu — sam... Z czasem zrozumiałem, że oprócz pozbawienia wolności, oprócz przymusowej pracy, w życiu katorżniczym jest jeszcze jedna męka, niemal silniejsza niż wszystkie inne. To przymusowe wspólne współżycie”. Wszakże przypomnę, że 5 lat temu Szewczenko wyznawał: “…Nie niewola przygniata mnie na tej pustyni, samotność — oto mój najsroższy wróg!” ...pod moją ulubioną wierzbą... To pierwsza wzmianka o wierzbie, która rosła w ogrodzie komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej I. O. Uskowa i jego żony. Z wierzbą związana jest ciekawa historia, opowiedziana przez Szewczenkę w liście do malarza M. J. Osipowa 20 maja 1856 r.: “W 1850 r., kiedy mnie przeprowadzano z Twierdzy Orskiej do Twierdzy Nowopietrowskiej, było to w październiku, w Guriewie na ulicy podniosłem świeżą wierzbową gałąź i przywiozłem ją do twierdzy, i w garnizonowym ogrodzie wbiłem ją w ziemię, i zapomniałem o niej; wiosną już ogrodnik przypomniał mi, mówiąc, że moja gałąź rośnie. Ona rzeczywiście puściła pędy, zacząłem ją podlewać, a ona — rosnąć, i w obecnym czasie będzie miała sześć wierszków grubości w średnicy i przynajmniej trzy sążnie wysokości, młoda i luksusowa; prawda, wylałem na nią niemało wody, za to teraz, w wolnym czasie i za pozwoleniem feldfebla, żużuję sobie w jej gęstym cieniu”. Po roku, kiedy Szewczenko mógł swobodniej przychodzić do swojej ulubienicy, wierzba stała się prawdziwie nieodłączną żywą częścią tego “raju”, za który Taras Hryhorowycz uważał ogród, i, jeśli chcecie, uosobieniem Ukrainy na zesłaniu. Pamiętacie, jak w poezji “Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”? I słońce spojrzy — raj, i tyle! Wierzba śmieje się, święto wszędzie! Albo w poemacie “Sen”... Cichutko wiatr wieje, Stepy, łany marzą, Między jarami nad stawami Wierzby zielenią się. 11 lipca Taras Hryhorowycz zapisał, jak “zasnął pod swoją faworytką wierzbą...”, a 15 lipca odnotował, że poprzedniego dnia “przyległ zmęczony pod swoją ukochaną wierzbą...”. Po dwóch tygodniach — 28 lipca — Szewczenko zwyczajowo zanotował: “Po obiedzie ja zwyczajem zdrzemnąłem się trochę pod wierzbą...” Co więcej, on czasem i nocował pod ulubionym drzewem. Powiedzmy, 19 lipca: “Noc księżycowa, piękna, i ja nie przeniosłem swojego obozu do altany, zostawiając go pod wierzbą...” Lecz stała się nadzwyczajna przygoda! “Lecz na twarz wskoczyła mi zimna żaba i obudziłem się. Przenosząc łoże swoje do altany, znowu byłem skulił się pod szynelem...” Nie pomijajmy takich ciekawych szczegółów! Prawdziwy zastój. W słowniku poetyckiego współczesnego i znajomego W. I. Dala: “Zastój — wszelkie długotrwałe lub szkodliwe zatrzymanie w ruchu czegokolwiek”. Słowo, którym nazwano cały okres w historii państwa radzieckiego. Ciekawe, że Szewczenko dokładniej i wyraziścje niż W. I. Dal, czy ktokolwiek inny, określił jego prawdziwą ludzką istotę: “Ani najmniejszej ochoty do pracy”; “hałaśliwe bezrobocie”; “choćby na śmiech cokolwiek poruszyło się w wyobraźni”; “męczący stan”. ...od dnia otrzymania listu od M. Łazarewskiego. Chodziło o list M. M. Łazarewskiego z 17 stycznia 1857 r., który Szewczenko otrzymał dopiero 7 kwietnia. W liście tym zawiadamiał poetę: “Niech modli się do Boga i dziękuje carowi oraz dobrym ludziom: o zwolnienie go do rezerwy wyszło już zezwolenie cara...”. Rzeczywiście, w zaświadczeniu kancelarii III Oddziału z 24 stycznia 1857 r. w sprawie złagodzenia sytuacji zesłańców politycznych w Korpusie Orenburskim mowa była o poecie: “Szeregowego Tarasa Szewczenkę, z szacunku dla wstawiennictwa za nim jej cesarskiej wysokości prezydent Akademii Sztuk (chodziło o wielką księżną Marię Mikołajewną. — W. M.) zwolnić ze służby, z pozwoleniem korzystania z praw artysty, których nie był pozbawiony przy oddaniu do służby wojskowej, z pozwoleniem mu pisania i malowania, ale pod surowym nadzorem miejscowych władz i cenzury” (Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814—1861. Kijów, 1982. S. 278). Wszakże, jak wiadomo, darowana wolność przyszła nieprędko. Dzięki jeszcze Kuliszowi... Kulisz Pantelejmon Aleksandrowicz (1819—1897) — ukraiński pisarz, historyk, li-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

literacki krytyk, publicysta, folklorysta, etnograf, wydawca, tłumacz i działacz społeczno-kulturalny. Szewczenko poznał P. O. Kulisza w 1843 r. w Kijowie. (Szczegółowo zob. Nachlik Je. Kulisz Pantełejmon Ołeksandrowycz // Szewczenkiwśka encykłopedija w szesty tomach. T. 3. K., 2013. S. 632–648; Tegoż. Pantełejmon Kulisz: osobystist, pysmennyk, mysłyteł. Naukowa monohrafija u dwoch tomach. K.: Ukrajinśkyj pysmennyk, 2007). ...jestem mu wdzięczny za “Zapiski o Jużnoj Rusi”. W latach 1856–1857 P. O. Kulisz uporządkował i wydał w Petersburgu w dwóch tomach zbiór utworów folklorystycznych i dokumentów historycznych “Zapiski o Jużnoj Rusi”. W tym zapisie Szewczenki mowa o pierwszym tomie (1856), który poeta otrzymał od P. O. Kulisza wiosną 1857 r. Już 22 kwietnia Taras Hryhorowycz pisał w liście do J. H. Kucharenki: “Przysłał mi z Petersburga kurenny Panko Kulisz książkę swojej roboty, nazwaną “Zapiski o Jużnoj Rusi”, pisaną naszym językiem. Nie wiem, czy dotarła do Czarnomorii ta bardzo mądra i szczera książka. Jeśli nie dotarła, to zamów, nie będziesz żałował (J. H. Kucharenko w sierpniu 1857 r. odpowiedział: “Na “Zapiski jużnorusskije” posłałem pieniądze do Petersburga”. — W. M.). Takiej dobrej książki w naszym języku jeszcze nie drukowano. Tutaj żywo wyryty i kobziarz, i hetman, i zaporoziec, i hajdamaka, i cała starodawna nasza Ukraina jak na dłoni pokazana. Kulisz tutaj niczego nie dodał, a tylko zapisał to, co słyszał od ślepych kobziarzy, a tym samym i książka jego wyszła dobra, szczera i mądra”. Tego samego dnia w liście do A. M. Markewycza Szewczenko wyznał: “...Takiej książki, jak “Zapiski o Jużnoj Rusi” ja jeszcze za życia nie czytałem. I nie było jeszcze takiego dobra w ruskiej literaturze. Dzięki mu, on mnie niby na skrzydłach przeniósł na naszą Ukrainę i posadził między starymi ślepymi towarzyszami-kobziarzami”. I jeszcze tego dnia w liście do swojego przyjaciela M. M. Łazarewskiego: “Jak zobaczysz Kulisza, pocałuj go za książki, które mi podarował, a szczególnie za “Zapiski o Jużnoj Rusi”. Takiej mądrej książki, takiego czystego naszego słowa ja jeszcze nie czytałem”. 20 maja w liście do tego samego Łazarewskiego Szewczenko znów porusza tę pracę: “…A za “Zapiski o Jużnoj Rusi” podziękuj jeszcze raz ode mnie. Nie wiem, a kiedyś czasem myślę skrobnąć krytykę na tę zaiste drogocenną książkę”. W tych słowach — prawdziwe pragnienie poety, by wypowiedzieć się prozą na tematy dramatycznej ukraińskiej historii. Wprawdzie Szewczenko był realistą: “Ale to jeszcze tylko myślę, a tam Bóg raczy wiedzieć, jak to będzie”. W tamtym czasie Taras Hryhorowycz żył w stanie ciągłego zachwytu książką. 5 czerwca znów pisał do J. H. Kucharenki: “Myślałem, że poślę ci swój egzemplarz “Zapiski o Jużnoj Rusi”, ale i sam jeszcze dobrze nie naczytałem się tych zapisek. Bardzo dobra książka”. Nietrudno przekonać się, że zachwycona-emocjonalna, nawet egzaltowana ocena książki przez Szewczenkę przede wszystkim podyktowana jest tęsknotą za Ojczyzną oraz szerokim wykorzystaniem przez P. O. Kulisza bliskich sercu poety podań historycznych, ludowych dum i pieśni, które też pomogły Szewczence “na skrzydłach przenieść się na Ukrainę”. Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie... Oto gdzie, ludzie, nasza sława, Sława Ukrainy! Bez złota, bez kamienia, Bez chytrej mowy, A głośna i prawdziwa, Jak Pana słowo. M. I. Kostomarow, jako uczony, nazwał książkę P. O. Kulisza w wykazie prawie setki źródeł, wykorzystanych przez niego do napisania “Bohdana Chmielnickiego”, prawda, wśród tych, “które choć i bardzo ważne, ale wymagają surowej i ostrożnej krytyki”. …tę diamentową książkę… Szewczenko używał tego epitetu do wysokiej oceny dzieła literackiego. Powiedzmy, w kwietniu 1858 r. dziękował I. S. Aksakowowi “za jego diamentowy wiersz…” …ośmieliłem się był czynić uwagi... Co się tyczy P. O. Kulisza, to jego nigdy nie męczyły podobne wątpliwości czy refleksje. On całe życie pouczał i napominał genialnego przyjaciela. Goszcząc u M. S. Szczepkina w Moskwie, Szewczenko zapisał w Dzienniku 18 marca 1858 r. odnośnie tej cechy Kulisza: “On chociaż i szorstko, ale czasem powie prawdę; za to mu nie mów prawdy, jeśli chcesz zachować z nim dobre stosunki”. W wielkim rozrachunku, w tych słowach cały P. O. Kulisz i cały jego dramat stosunków z Szewczenką. Poeta mimo wszystko chciał usłyszeć krytyczne słowo ostrego i skrupulatnego Pantełejmona Ołeksandrowycza. Ale i nieprosty charakter Kulisza Szewczenko utrwalił na wieki. Oprócz Subotowa... Subotów — chutor w powiecie czyhryńskim guberni kijowskiej, jedna z rezydencji hetmana Bohdana Chmielnickiego. W latach 1650. miał status miasta, w którym hetman przyjmował posłów, podpisywał uniwersały. Jak i w Czyhrynie, w Subotowie był dom hetmana z wielką biblioteką, a obok niego — domy kozackiej starszyzny. Naprzeciw domu hetmańskiego w 1653 r. została zbudowana cerkiew św. Eliasza, która zachowała się do naszych dni, w której też pochowano Chmielnickiego. Szewczenko bywał w Subotowie w 1843 i 1845 r. Podczas drugiego przyjazdu wykonał akwarele “Ruiny Bohdana w Subotowie”, “Cerkiew Bohdana w Subotowie”, “Kamienne krzyże w Subotowie”, “Dom Chmielnickiego w Subotowie” (rysunek nie zachował się). ...taka nędzna plamka... Wydaje się, że tylko S. A. Hałczenko zauważył, że chodziło o zauważony przez Szewczenkę błąd P. O. Kulisza odnośnie miejsca, gdzie stał dom Bohdana Chmielnickiego — nie na wzgórzu, jak pisał autor “Zapiski o Jużnoj Rusi”, a niżej cerkwi. (Taras Hryhorowycz Szewczenko. Kobzar. Po raz pierwszy z dziennikiem autora. Charków: Wydawnictwo “Klub simejnoho dozwillia”, 2012. S. 875.) Obiecałem... posłać ją Kucharence... 22 kwietnia 1857 r. Szewczenko pisał do J. H. Kucharenki: “Posłałbym ci, przyjacielu mój jedyny, swój egzemplarz, ale ja jeszcze sam dobrze nie naczytałem się...”, a 5 czerwca znów przepraszająco zauważył w liście: “Myślałem, że poślę ci swój egzemplarz “Zapiski o Jużnoj Rusi”, ale i sam jeszcze dobrze nie naczytałem się tych zapisek”. Wczorajszy wodewil skończył się… W zapisie dziennikowym z 16 czerwca Szewczenko opowiedział o pijackiej bójce między “przyszłym teściem i przyszłym zięciem” niedługo przed garnizonowym weselem, którą nazwał “wstrętną przygodą”. Poeta ubolewał, że prawie siedem lat żyje “w tym wirze pośród tego moralnego niegodziwstwa”. U niego nawet przemknął pomysł napisania “wodewiliku” na ten temat, jednak ostatecznie do tego nie doszło. 18 czerwca. Dzisiaj, tak jak wczoraj, równie wcześnie przyszedłem do ogrodu, długo leżałem pod wierzbą, słuchałem wilgi i w końcu zasnąłem. Widziałem we śnie Meżyhirskiego Spasa, Dzwonkową Krynycię, a potem monaster Wydubicki. A potem — Petersburg i moją drogą Akademię. Od niedawna zaczęły mi się śnić znajome, dawno niewidziane przedmioty. Czy prędko zobaczę to wszystko na jawie? Sen miał na mnie wspaniały wpływ przez cały dzień, a tym bardziej, że dzisiaj oczekiwano poczty guriewskiej, tzn. orenburskiej. Pod wieczór poczta rzeczywiście przyszła, ale ani dla mnie, ani o mnie nic nie przywiozła. Znowu spuściłem nos na kwintę. Znowu tęsknota i nieskończone oczekiwanie. Czyżby od 16 kwietnia do tej pory nie mogli wydać w sztabie korpusu rozporządzenia w mojej sprawie? Zimni, obojętni tyrani! Wieczorem wróciłem do umocnienia i otrzymałem od feldfebla rozkaz przygotowania się do przeglądu. To rezultat tak długo oczekiwanej poczty i z takim drżeniem oczekiwanej Wolności. Ciężko, niewypowiedzianie ciężko! Odupięję w końcu od tego nieskończonego oczekiwania. Jak szybko i gorąco wykonuje się rozkaz aresztowania, tak, przeciwnie, niemrawo i chłodno wykonuje się rozkaz zwolnienia. A wola jednej i tej samej osoby. Wykonawcy ci sami. Skąd więc ta różnica? W 1847 roku w tym miesiącu dostarczono mnie w siódmej dobie z Petersburga do Orenburga. A teraz, daj Boże, w siódmym miesiącu otrzymać od jakiegoś dowódcy batalionu rozkaz odebrania ode mnie rzeczy skarbowych i wstrzymania utrzymania. Forma, ale nie pojmuję tej nieludzkiej formy. Widziałem we śnie... To pierwszy zapis w Dzienniku o snach Szewczenki na zesłaniu. Literaturoznawca M. F. Sumcow swego czasu zaznaczał: “Częste sny w 1857 r., można sądzić, w znacznej mierze były spowodowane namiętnym oczekiwaniem bliskiego uwolnienia” (Sumcow N. F. Sny T. G. Szewczenki (Do psychologii twórczości artystycznej). S.-Petersburg: Drukarnia Cesarskiej Akademii Nauk, 1914. S. 7). Dodam, że sny poety były spowodowane także żarliwym pragnieniem jak najszybszego zobaczenia drogich mu ludzi i drogich mu miejsc. Właściwie sny często były jakby drugim życiem, które Szewczenko marzył rozpocząć. ...Meżyhirskiego Spasa... Monaster Przemienienia Pańskiego w Meżyhirzu, założony w 988 r., jednocześnie z wprowadzeniem chrześcijaństwa na Rusi Kijowskiej, w pobliżu dawnej wsi Międzygórze na brzegu Dniepru na północ od Wyszogrodu. Szewczenko przebywał tu w 1843 r., w jego albumie z lat 1839–1843 znajduje się szkic ołówkiem “Monaster Kijowsko-Meżyhirski”. Meżyhirski Spas był wielokrotnie wspominany w utworach Szewczenki, a poemat “Mnich” (1847) jest z nim całkowicie związany: Aż do Meżyhirskiego Spasa / Zatańczył siwy. / A za nim i towarzystwo, / I cały święty Kijów. Jako miejsce szczególnie święte monaster Meżyhirski był traktowany w poezji “Zaszła czarna chmura...”, w której hetman P. D. Doroszenko oświadczył: A ja, bracia-zaporożcy, / Wezmę sobie rasę / I pójdę pokłony bić / W Meżyhir do Spasa. Albo w poemacie “Niewolnik”: W Kijowie wielkim / Wszystkich świętych błagała; / U Meżyhirskiego Spasa / Trzykroć przystępowała do komunii… W listopadzie 1844 r. w liście do J. G. Kucharenki poeta podniósł monaster do symbolu całej Ukrainy: “Byłem... na Ukrainie — byłem u Meżyhirskiego Spasa... Byłem i ciągle płakałem, splądrowali naszą Ukrainę katowskiej wiary niemota z Moskalami...” ...Dzwonkową Krynycię... Dzwonkowa Krynycia — źródło w pobliżu monasteru Meżyhirskiego. W tym samym “Mnichu”: Idzie mnich Dzwonkową / W jar wodę pić… ...a potem monaster Wydubicki. Monaster Wydubicki założono w drugiej połowie XI w. w Kijowie. W 1843 r. Szewczenko wykonał etiudę ołówkiem “Monaster Wydubicki” do akwaforty “Monaster Wydubicki w Kijowie” (1844). Przechowywany w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. ...moją drogą Akademię. Chodziło o Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu — główną wyższą uczelnię Rosji w dziedzinie sztuk pięknych (malarstwo, rzeźba, architektura). Założona w 1757 r., czyli sto lat przed wzmianką Szewczenki o niej na zesłaniu. Taras Hryhorowycz studiował w Akademii od 1838 do 1845 r. Dziesiątego grudnia 1845 r. wręczono mu atestat na tytuł nieklasowego artysty. Po powrocie z zesłania los Szewczenki znów był ściśle związany z Akademią Sztuk Pięknych. Lata nauki i twórczej pracy w Akademii odzwierciedlono w Dzienniku Szewczenki, Autobiografii, korespondencji oraz w powieści “Artysta”. (Szczegółowo zob.: Encyklopedia Szewczenkowska. T. 1. K., 2012. S. 146–148.) ...spuściłem nos na kwintę. Czyli, zasmuciłem się. Czyżby od 16 kwietnia... Współczesny komentarz jest nieco formalny: “List lub inne pisemne zawiadomienie ze wskazaniem tej daty, po której Szewczenko mógł oczekiwać z Orenburga rozporządzenia o zwolnieniu, nie są znane. Datę być może podano na podstawie plotek, które się nie potwierdziły”. Podoba mi się próba komentatorów “Dziennika” (1931), by mimo wszystko wyjaśnić podaną przez poetę datę: “...W tych swoich chronologicznych obliczeniach Szewczenko zapewne wychodził z listu M. M. Łazarewskiego z 11 kwietnia 1857 roku”. Rzeczywiście, w tym liście jest świadectwo M. M. Łazarewskiego o tym, że rozkaz o zwolnieniu Szewczenki, zdaje się, “odłożono znowu do 17 dnia”. Jak szybko i gorąco wykonuje się rozkaz aresztowania, tak, przeciwnie, niemrawo i chłodno wykonuje się rozkaz zwolnienia. Ta bolesna dla Szewczenki sprawa, do której zesłaniec często wracał w Dzienniku i korespondencji, podniesiona jest tutaj do poziomu uogólnienia, aforyzmu. ...dostarczono mnie w siódmej dobie... Swego czasu S. O. Jefremow potwierdził: “Zatem, rzeczywiście, przymusowa podróż Szewczenki z Petersburga do Orenburga trwała równo 7 dni”. W komentarzach do Dziennika w PZD. T. 5 twierdzi się, że “Szewczenko przybył do Orenburga ósmego dnia”. W drodze przebywał od 1 do 9 czerwca 1847 r. W raporcie pełniącego obowiązki dowódcy Oddzielnego Korpusu Orenburskiego generała-lejtnanta Tołmaczowa Panasa Omeljanowycza odnotowano, że “oddany do służby wojskowej” szeregowy Szewczenko “przybył do Orenburga 9 czerwca, o godzinie 11 po południu” (Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814—1861. S. 140). Niestety, nie rozważono innych świadectw. Powiedzmy, sam Szewczenko pisał w Dzienniku 9 września, że feldjegier “dostarczył mnie z Pitera w ósmej dobie do Orenburga...”. (Szczegółowo zob.: Bolszakow L. N. Prawda o Tarasie. Księga pierwsza. Moskwa-Orenburg, 1993. S. 27–36). W przypisach do “Dziennika” (1931) twierdzono, że wyjechali 2 czerwca 1847 r. Z kolei P. W. Żur uważał w ogóle, że już 31 maja “w południe Szewczenko w towarzystwie feldjegiera Widdera został wysłany do Orenburga”, a przybyli do punktu przeznaczenia “w nocy z 8 na 9 czerwca”. Dla komentarzy naukowych takie szczegóły są ważne, bo pozwalają czytelnikowi samodzielnie dokładniej się rozeznać. …rozkaz odebrania ode mnie rzeczy skarbowych i wstrzymania utrzymania. Chodziło o pozwolenie zesłańcowi nareszcie opuścić umocnienie Nowopietrowskie i udać się na wolność. Szewczenko mógł to zrobić dopiero 2 sierpnia 1857 r., czyli rzeczywiście w siódmym miesiącu od wspomnianego wcześniej styczniowego zawiadomienia M. M. Łazarewskiego z Petersburga. Taras Szewczenko. “Umocnienie Nowopietrowskie z traktu chiwińskiego”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Nie wszystko, nie wszystko podlega zapomnieniu» Natalka Nikulina (7 lipca 1947—24 czerwca 1997)

Natalia STARIUK, m. Dniepr W 1967 roku 20-letnią Natalkę Nikulinę, studentkę wydziału filologicznego w Dniepropietrowsku, witano z okazji wydania pierwszego tomu poezji „Wysznewyj spałach” (Wiśniowy błysk). W tamtym czasie nazwisko autorki było już znane w Kijowie, krytycy literaccy widzieli w niej nadzieję młodej poezji. Ukończyła uniwersytet, wkrótce obroniła pracę doktorską jako badaczka unikalnego materiału: leksyki łodziników porohów dnieprzańskich. Dopiero wtedy strażnicy w wysokich urzędach oprzytomnieli: co to będzie, jeśli nie utnie się w zarodku zapału nowej naśladowczyni D. Jawornyckiego? I „ucięli”: Natalce nie powierzono nauczania ukraińskiego, zamiast tego przydzielono godziny ANGIELSKIEGO na wydziałach niehumanistycznych uniwersytetu. A tak to już jest: wykładała angielski. „Nie jestem silna, jestem po prostu cierpliwa” – napisze później Natalia Petriwna. Ale ta cierpliwość jako milcząca odporność pomogła jej nie zatracić siebie w najcięższych latach prześladowań i osobistych tragedii: Wiem: przyjdzie iść na spity, może, na tortury, lecz, jednak, nikt nie odbierze mojego cichego świata, co w głębi duszy śmieje się i płacze. On może ustąpić w mrok i tylko z oddali ledwie, ledwie świecić. Lecz przejść wszystko i nie zmaleć ja będę mogła tylko dzięki niemu. Cichy świat jako krzemienna twierdza ducha. Stoicka cierpliwość, która tylko rzadko zdradzała wewnętrzne drżenie, płochliwość gołębich skrzydeł. Natalia sumiennie pracowała to w wydawnictwie, to w bibliotece, współpracowała z telewizją i radiem, z gazetą „Kułtura i żyttia”. I wszystko to jakoś epizodycznie, jakby brakowało jej tchu w pewnym dniu, w pewnym miejscu, a odzyskiwała go już gdzie indziej. Przy tym Natalia nie była żywiołowo-porywcza (przeciwnie, wszystkim znana była jej szczera, prawdziwa pracowitość), i nie miała szerokiego wyboru do przelotów między posadami (co dopiero mówić o nędzy płac czy honorariów). Ale ten „cichy świat” istoty władczo prowadził ją od kępy do kępy, gdzie dziś jeszcze można mówić uczciwie, a jutro – jak Bóg da. I oto wreszcie zapowiadała się stała praca w kręgu wiernych ludzi z Dniepropietrowskiego Radia Obwodowego. Trzy lata drogiej pracy – i tragiczna śmierć. Po pięciu za życia wydanych tomikach poezji („Wysznewyj spałach”, „Piznannia”, „Czerwonyj ketiach”, „Żytom perejty”, „Tycha besida”) – ostatnia już pośmiertna książka „Znamennia kałyny” (Znamię kaliny)… Ta książka zaginęła dawno i ja jej nie pamiętam. Tylko czasem coś z oddali świta, jakby zapalone okno. Ja w myślach wtedy przewracam dawno zapomniane strony, i wyłaniają się spod ręki jakieś rysunki i wersy, lecz treści… treści nie przypomnę sobie. Gubienie książek jako przedmiotów materialnych – to rzecz światowa. Choćby nie wiem jak przykro, zdarza się, że gubimy książki, dając komuś „poczytać”; a potem – tracimy tych ludzi z pola widzenia, i już książki zapadają się razem z nimi. Ale nie tak prostym zjawiskiem jest fenomen GUBIENIA książki. Czasami książka stoi na półce i dokładnie wiesz, że książka ta jest wspaniała, i czytałeś ją, kiedy wszyscy czytali, ale mijają lata – i przez brak tych potężnych bodźców, jakimi są błyski stołecznej uwagi, wzmianki w artykułach, pojawienie się biograficznych fotografii – nic nie wywołuje impulsu kinetycznego: wyciągnij prawicę! Weź książkę, rozwiń i znów ją przeczytaj! Książka, do której nie wracamy wzrokiem i sercem, jest dla nas stracona, niedowidziana, nieodkryta w biegu dni i lat. Tylko czasem coś z oddali świta, jakby zapalone okno. Promienie w zwojach zapomnienia. To – także o książce wyboru Natalki Nikulinej „Znamennia kałyny”. W 2000 roku „Znamennia…” ukazało się drukiem w wydawnictwie „Sicz”. Artykuły i wspomnienia o Natalce, napisane przez znanych w świecie pisarzy i naukowców, dołączyły do światła-świtania Natalkinej liryki błyski żalu, przejmujących współodczuć i niepocieszonych rozważań o losie uznanego talentu w prowincji. Ale ja do tej pory nie jestem przekonana, że rzecz tu właśnie w nieprzystawalności zjawisk: Natalka Nikulina i ówczesny Dniepropietrowsk. Co trzymało ją tutaj, w mieście „żeliwa i stali” ze statusem hermetycznie utajnionego i wskroś ocenzurowanego? Kiedyś zapytałam ją o to wprost. Odpowiedziała: „Kto wyjeżdża od rodzinnych grobów?”. Sądzę, że miała na myśli nie tylko groby babci i ojca Petra Andrijowycza, ale także miejsca, gdzie kiedyś spoczął „kozacki ojciec” Dmytro Jawornycki, gdzie unosił się duch pierwszych prośwician, gdzie pochowano współczesnego profesora filologii Wasyla Semenowycza Waszczenkę, którego Natalia uważała za duchowego mentora, któremu poświęciła wieniec poezji „Proszalne hrono słiw” („Och i rano zima na widczajnist’ ozymych…”). Urodzona w Makiejewce w obwodzie donieckim, Natalia jako dziewczynka-pączek znalazła się w Dniepropietrowsku i od razu rozpoznała siebie w miękkości wzgórz i stromości urwisk nad Dnieprem. Bardzo wcześnie poczuła gwar innej – nieoficjalnej – historii Siczesławszczyzny poza łoskotem czerwonej propagandy. Spojrzenie w kozacką, łódzniczą, artystyczną przeszłość kraju odezwało się taką falą niewysłowionego niepokoju, że kroki wczesnych Natalkinych wierszy stają się uskrzydlono-sięgające, jakby w przeczuciu upragnionego pasa startowego: „Hej, równino droga, plosa i tatarak!”. To szeroko-odważne „Hej!” i „Ahoj!” będą wybrzmiewać i później („Ahoj, stepy, czy w was jeszcze żywa // Sirkowa szabla i Sirkowa duma?”), ale coraz wyraźniej Natalka aktualizuje w kozackim charakterze cechę właściwą jej samej: Na skrzydłach jaworów – orli szlak kozackiego zwycięstwa i cierpliwości. (Przypomnijmy: „Nie jestem silna, jestem po prostu cierpliwa”). Jednym słowem, Natalka przeżyła swój niedługi wiek w Siczesławiu-Dniepropietrowsku nie tylko z przymusu okoliczności, ale i z własnej woli, przez przyciąganie duchowej przynależności, która, mimo wszystkich przeszkód, rozwijała jej talent. Czy te przeszkody byłyby mniejsze gdzie indziej? W końcu Natalka Nikulina pojmowała ten problem radykalniej, poza podziałem „stolica-prowincja”: I biadała, i opierała się… Nagle zrozumiałam prawdę rozpaczliwą: a czemuż los mój będzie inny, niż splądrowanej wieszczej ziemi? Ziemi mojej? Zatem, nie inaczej: Poeta i cała Ukraina, „wieszcza ziemia”. Według prawa wspólnego krwiobiegu. Ależ mowa była u nas o fakcie GUBIENIA KSIĄŻKI – „Znamennia kałyny” Natalki Nikulinej. Było to wspólne wydanie Dniepropietrowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, obwodowej państwowej kompanii telewizyjno-radiowej oraz Zarządu Kultury obwodowej administracji państwowej. Jednakże solidność wymienionych instytucji w latach niepewnych i dla kultury nędznych wcale nie zapewniała możliwości realizacji sprawy. I wtedy żywa i wrażliwa „instytucja” Taisija Kowalczuk, główna redaktorka zjednoczenia artystycznych programów radiowych, gdzie pracowała Natalia, jej uniwersytecka koleżanka z roku – rzuciła apel w eterze radiowym. Odezwali się czytelnicy poezji, słuchacze Natalkinych i naszych wspólnych – na trzy głosy – programów, a dlatego w książce jest strona z podziękowaniami z imionami ludzi, dzięki których finansowemu i twórczemu wsparciu udało się wydrukować „Znamennia kałyny”. I w tym wykazie imion zaznaczono, skąd pochodziła pomoc – z Dniepra i Nikopola, z Kamińskiego (wtedy Dnieprodzierżyńsk) i Pidhorodnego, z Synelnykiwszczyzny oraz z Pokrowa (wtedy Ordżonikidze), z Kijowa i Bostonu (USA). 230 stron, 1000 egzemplarzy. Wystarczyło dla darczyńców i bibliotek. Książkę trzymano na widoku w obwodowej bibliotece naukowej, uniwersytecie górniczym, muzeum „Literackie Naddnieprze”. Sekretariat NZPU odpowiedział ciepłym słowem. Ale najbardziej poruszył nas czyn pana Kosti Pysarenki z Kamińskiego, w przeszłości – nie z własnej woli „afgańca”, na Ukrainie – patrioty-nonkonformisty. Usłyszawszy w radiu wiersze Natalki Nikulinej, przyjechał do redakcji po „Znamennia kałyny” (jeszcze zostawało u nas kilkanaście egzemplarzy). Lekki na nogach, nasz słuchacz ruszył przez Ukrainę, darując „Znamennia…” godnym ludziom z Podola i Przedkarpacia, Krymu i Połtawszczyzny. Swój pełen poświęcenia rajd ubarwiał rozważaniami o twórczości niezwykłej poetki. Człowiek dość surowy, mówił o książce, powstrzymując łzę: „Toż to jak mój los. Mnie te wiersze przenikają, przepalają prawdą. Natalka Nikulina – jak żar. Nie, nie tlenie i otwarty ogień, a głębokie wewnętrzne żarzenie, jak samospalenie. Wokół tyle brudu, kłamstwa i obłudy, że nie dawały płomieniowi przebić się na zewnątrz”. Zazwyczaj Kostia Pysarenko podróżował z dyktafonem w torbie. Pewnego razu przywiózł nam do radia nagranie głosu Wiry Szurmy, matki pięciu córek z miasta Chmielnik. Wira dostała z rąk Kosti „Znamennia kałyny”, przeczytała jednym tchem, a odtworzyła już śpiewem, bo „wiersze te, jak żywe, same śpiewają się”. Gdybyście słyszeli ten po dziewczęcemu czysty głos, który wyśpiewywał Natalkine wiersze, jak żarliwe modlitwy do Kaliny, do Miłości: „Ratuj i ocal nas, miłości…”. W ten sposób rozszedł się nakład „Znamennia kałyny” – od ludzi do ludzi, na pamięć. Obudziłam się: słońce w oknach, chmura – czupryną na bakier. I pomyślało się: „Coś jednak nie zniknie – oczywistemu na przekór”. Ale oto w przykro szarych szatach OCZYWISTEGO – wnioski znanego prozaika i literaturoznawcy Wołodymyra Danyłenki. W książce „Lisoryb u pusteli” (Poeta i proces literacki) autor dziarsko nakreśla pola wpływu na czytelników ze strony poetów różnych pokoleń – powojennego, szestdziesiątników, siedemdziesiątników i dalej, dalej. Dość długie listy imion (wśród nich są, sądzę, i przypadkowe postacie). Ale wśród tych, którzy rodzili, szlifowali, pielęgnowali ukraińską poezję lat 70., nie ma nazwiska Natalki Nikulinej! I ja z goryczą odsuwam książkę Danyłenki. Zamiast tego znów rozwijam „Znamennia kałyny”: Dni takie białolice, wieczory takie czarnobrewe, Uczucie ta kwiatka ekstatycznie tak w nich spala się. To nie wejdzie w nawyk: po prostu inny wymiar miłości, Po prostu inna, bardzo wysoka gwiazda. Dni, wieczory, krajobrazy – kadry czasoprzestrzeni zawsze jawiły się Natalce Nikulinej jako PORTRETY, OBLICZA. Gdzie są krajobrazy w jej poezjach, tam patrzą na nas oblicza-twarze z za każdym razem nowym wyrazem: „Takie desniańskie plosa ŚWIATŁOLICE…” Albo: „Chłodny wieczór patrzy spod brwi”. W wierszu zaś „Na grobie Maksymiliana Wołoszyna” to ujawnienie oblicza jest konkretniejsze, a przy tym nie mniej tajemnicze: Kamyczek z morskim portretem ja przyniosłam tutaj. Oto ona – spotkanie z poetą – w sercu niewidzialne ślady. A jeszcze zauważa autorka: I profil na skale, daleki, tego, kto w tej ziemi. Taka PORTRETOWOŚĆ otoczenia (nie nazwę tego tropem: uosobienie – to coś innego) uniemożliwia udręki samotności, wszak wokół twarze i postacie roślin, kamieni, niebiańskich stworzeń, astralnych żywiołów i słów, które mają wszystkie widoczne cechy żywych istot: Moja jedyna samotność, w której dusza nie samotnieje, która mi lekka i święta, moja ufność i nadzieja: to ta, kiedy moje marzenie nad białą kartką świta. I teraz, w ostatnich latach, kiedy technika cyfrowa pozwala sfilmować uroczyste SPOJRZENIE nieba, OCZY wichury, BRWI tornada, i to pokazują w wiadomościach telewizyjnych i mówią, że te PORTRETOWE odbicia żywiołów – to coś niewiarygodnego, jedynego na świecie – ja wspominam wszystkie te wiersze Natalki Nikulinej, gdzie wieczory, ranki, chmury i plosa z całkowitą ufnością ukazywały jej swoje oblicza: „Dni takie białolice, wieczory takie czarnobrewe…” Aż tu oblicza stają się bardziej znaczące, obszerniejsze, płoną ognistymi refleksami. Jeden z rozdziałów książki Natalia nazwała „I ty, u kogo oblicze Losu” – o nieuniknionej i nieubłaganej miłości. A tenże sam Los wzywa poetkę do poświęcenia i maluje portret z niej samej, co staje się karbem tragicznej samoidentyfikacji: Milcz… Życie twoje, jak dym. Lecz ogień – w twoich głębinach. I Czas płonie. I w Ukrainy Twoje oblicze… Oblicze zaś Natalka miała przepiękne, z niezwykle delikatnymi rysami. Za młodu wydawała mi się ucieleśnieniem ukraińskiego modernizmu początku XX wieku – dziewczyna z portretów Mychajła Żuka, z obrazów Ołeksy Nowakiwskiego czy Petra Chołodnego. Płynna, giętko-roślinna plastyka linii, która na chwilę mogła stać się łamliwie-kanciastą, jak niespodziewana synkopa w melancholijnej barkaroli, ale tuż potem wracała do zapowiedzianej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

obrazu, wciąż zachowując posmak, pośmiak dawnego dramatu. W ostatniej książce „Znamienia kaliny” trafiają się wersy, w których dokładnie rozpoznaję TĘ Natalkę, posłanniczkę poprzedniej epoki, stylu, w tamtym czasie przemilczanego, — Natalkę, która niby spogląda „Ponad biały chłód konwalii, ponad anemonową zawieję” i widzi symboliczne obrazki, jak „rusztowania z białego korala rosną aż do niebiańskich chorągwi”. Przy tym modernizm był jednak ukraiński, bo „secesyjna” uroda Natalki miała niezmiennie narodową oprawę: jasnorusy warkocz w formie wianka, bogato wyszywane koszule, czasem barwne chusty, jak na kobiecych portretach wczesnego Fedora Kryczewskiego. I mimo wszystko ona, urodzona 7 lipca („A ja rodem z kupałowej nocy”), lubiła delikatne, jak u Mawki, zielono-błękitno-fiołkowe tony. Takimi kolorami też wyszywała. Ducha jej rękodzielniczej twórczości rozpoznaję w dawnym portrecie z Dnieprzańskiego Muzeum Sztuki, gdzie aktorkę-proświtankę Natalię Doroszenko przedstawiono w stroju ludowym. Natalia Mychajliwna była żoną Dmytra Doroszenki, wybitnego historyka, jednego z założycieli Centralnej Rady, a portret stworzył siczosławski malarz i muzealnik Wiaczesław Koreniew. Coś przez lata niewymownie łączy dwie Natalie — czy same tylko delikatne kolory wyszywania? Swoją drogą, do ostatnich dni mama Natalki Nikuliny, Ołena Mykołajiwna, opowiadała Taisiji Kowalczuk rodzinną legendę, jakoby któryś pęd ich rodowego drzewa sięgał rohatyńskiej piękności Nasti Lisowskiej — Roksolany. Tak czy inaczej, Natalka nie stroniła od wyszywanek już wtedy, gdy kagebiści brali sobie na celownik „propagatorów narodowej starożytności”. Lecz ta „starożytność” błyszczała na niej najnowszą muliną: czasem Natalka kopiowała ludowe wzory, ale potrafiła też mistrzowsko improwizować językiem szycia-haftowania. Przy okazji, napotykając w liryce Natalki wersy związane z wyszywaniem, nie bierzmy tego za samo tylko wyobrażeniowo-metaforyczne widziadło, — autorkę naprawdę dosięgało Słowo, kiedy przetykała nitkami płótno, bo proces wyszywania podpowiadał, formował myśl, melodykę, rytm, — tak samo, jak kiedyś podpowiadał głosowi pieśń. Narodzie, zagadko! Dziwię się i modlę, i nad rozpoczętym ręcznikiem się chylę… Pisanie, czytanie i wyszywanie — wszystko w jednym spojrzeniu, w jednej tajemnej chwili: Czytam Swydzynskiego. Szyję błękitnym i żółtym. Dusza jego — cicho zamyślona. Jej te kolory do twarzy. A końcowy obrazek w poezji „Białym po białym szyte”, chyba dokładnie jest w stanie wyobrazić sobie tylko hafciarka, która umie „wycinać” ażur, drobno obszywając brzegi dziurek: …w białym sadzie biała chata z „wycinaniem” okien złotych. Dodam, że Natalka gorliwie studiowała wyszywanie oraz malowanie mistrzów z Petrykiwki, pisała o nich wierszami i prozą. Ale o tym później. Zatem zewnętrznie Natalka była jakby z upojno-niepokojącej epoki, która zrodziła unikalny styl — ukraiński modernizm, gdzie poezja żalu za tym, co znika i jest nieosiągalne, liliowo-anemonowe, proroczo-somnambuliczne, czym owiana była Europa, — nabierała w naszym kraju szczególnej energii tradycyjnych pieśni, ornamentu, obyczajowego przeżycia. I dlatego smutek Natalki w głosie i postawie, marzycielskie zmęczenie jej błękitnych oczu zawsze miały drugą hipostazę w twórczości — ducha upartego kozackiego zapału: Jarzy się w skroniach krew, niby uderza młot – niech ustąpi precz, kto wypalił się do cna. Niech życie buja, bo przerażający chłód – płodzić nieboszczyków w słowie i czynach. Niech rodzi się żywe — samowolne, niepoddane, i ten błogosławiony będzie, kto zdołał przejść labirynt za nicią Ariadny czy przepłynąć próg, w którym dwanaście ław. O dnieprzańskich progach i łodziach Natalka jeszcze za młodu wiedziała wszystko — i to nie tylko z archiwalnych źródeł (a spróbuj-no dostać się do nich za reżimu Breżniewa), ale i z żywych spotkań z potomkami łodników, bo przecież obchodziła ich wszystkich po domach starodawnej Łocmanki i Mandrykiwki — miejsc w granicach metropolii, gdzie wciąż zachowywał się duch łodniczej wspólnoty. Więc kiedy pisała Natalka w wierszu: „Mówił Muzyka-łodnik…” (o tym, jakoby stepowy mak żywił się „ogniem podziemnym”), to bez wątpienia poetka wspominała realnego człowieka z typowo łodniczym nazwiskiem (Muzyki, Letuczi, Suchojwany, Omelczenki…). Łodnikom-śmiałkom, którzy przeprawiali ludzi i ładunki przez burzliwe progi od dawna, aż do ujarzmienia Dniepru przez Dnieproges, Natalka poświęciła bodaj najbardziej natchnione swoje poezje. Wśród nich cykl „Perunowa żwir” (tak nazywało się miejsce stałych łodniczych przystani): kobzarska romantyka, szybkie szybowanie ponad pienistą bystrzyną i nagle — ściszenie głosu, długie spojrzenie w dal czasu i stepu. Wypatrywanie tego, co nie wyparowało bez śladu, a poszło w głębię, zostawiając znaki obecności, niby matowe połyski zakopanych skarbów: Ołów i ochra, srebro i złoto – niesilne barwy stepowego lata. W „łodniczych” poezjach Natalki Nikuliny malownicze napięcie uczuć stale graniczy z „cichym światem” poszukiwań, obserwacji: poetce szczególnie zależy na tym, aby w dzisiejszym otoczeniu z już zatartymi rysami odkryć choćby kropki, krople inspirującej przeszłości: …w jaskiniach głębokich — przeszłości cienie. I na stokach — ślady błyskawic: krople żelaza w kamieniu. To jak błysnie, to jak świsnie — białym blaskiem przebleśnie przez wodę, aż do dołu — ze skały wypławi żelazo. A te zaobserwowane ślady, niby klemy podłączenia do historycznej ciągłości, niezmiennie przemawiają: pilotami są także Kozacy, i właśnie w siczyńskim hartowaniu zrodziła się odwaga zdobywców progów: Ostry błysk szabelny na miękkim piołunie, drapieżny ptak, co nad spokojem stepu czyha — oto skąd to pragnienie walki, co w duszy nie wygasa. „Oto skąd” — przesłanie, tak właściwe Natalce — intelektualistce, poetyckiej badaczce narodowej duszy: Dusza kozacka z dali wieków echo w potomku szuka. Kiedyś, może, przyjdzie mądry czytelnik ze świeżym spojrzeniem, który porówna Słowo o dnieprowych progach w poezji dwóch siczesławskich poetów, dwojga dnieprzan — Iwana Sokulskiego i Natalki Nikuliny. Jedno jest zrozumiałe: to dwie odrębne partie w kantacie „Biją progi” (jeśli już wspominać klasyków-poprzedników): u I. Sokulskiego — heroiczna ekspresja, przemiana-przeistoczenie, ciężkie i bolesne odczucie kamienia pod grubą warstwą wód, pod naciskiem zagłady („W tym kamieniu — moja kipiąca krew. // W tym kamieniu — granitowy ruch bólu”). Natalka zaś Nikulina przejmuje się zachwyconym kontemplowaniem dnieprowych ludzi i widziadeł, rozpoznawaniem przelotnych, przechodnich między epokami cnót, zrodzonych z krzepy, charyzmy wiecznej rzeki. To niby lot mewy ponad falami Dniepru i czasu („plusk niegłośny mewiego skrzydła”). Tak też jest: dwa losy miały różną miarę twardości. I. Sokulski — bohater-cierpiętnik, on i wiersze układał za kratami; Natalka zaś Nikulina z jej „cichym światem” musiała wybrać drogę wewnętrznego oporu. Całkiem otwarcie przyznawała, że nasza uparta „wszystkocierpliwość” — to tylko podłoże, mniej lub bardziej trwałe, do czynu prawdziwych zwycięzców: Kto ocalał — ten hipokryzją się posłużył czy gdzieś się wywinął, czy gdzieś mrugnął. A tych, co nieśli sztandar wiary, tych, co duszą nie zasnęli, poturbowano i rozpięto, cierniowym wieńczono wieńcem. I przeklęto ich, i w duszę cięto, i zamrożono żywcem. A ci, którzy, tortur strasznych zaznawszy pośród potwornej zimy, mimo wszystko wytrwali — to inaczej, nie tak, jak wszystkocierpliwi my. Natalka w ogóle nigdy nie stawała na koturny, nie pragnęła heroizowania własnej osoby (bała się tego jak śmiertelnego grzechu). I to ostrzegawcze „nie” nieustannie wyłania się w poezjach o światłach ducha, orędownikach czynu, jak w wierszu „Lekcje Kobziarza”: Nie losem się zrównać. Nie, z nim, kto wzniósł się nad epoką. Lecz na życiowej bystrzy zawsze pozostawać sobą. Czy pisała Natalka patetyczne wiersze? Przynajmniej tak zwanych PAROWOZÓW nie ma w żadnym ze zbiorów jeszcze sowieckiej doby. Czasem w nowszych poezjach ostrzega: musi powtórzyć „już powiedziane dawno” i patetycznie powtarzane prawdy: Już powiedziano dawno: wiśniowa i Dnieprowa, lecz z czcią powtórzę: o tak, wiśniowa i dnieprowa mowa, która trzyma nad czołem gwiazdę. W tym cała Natalka: jedno — że jako sumienna badaczka zrobi „przypis” z odwołaniem do INNYCH AUTORÓW (niby że wszystko musi być uczciwie: nie ja odkryłam), a drugie — już jako poetka zabiera się do przywracania określeniom, sprofanowanym w koncertowej elokwencji, świeżej, przez siebie przepuszczonej treści. Więc uroczyste intonacje nie były obce jej poezji. A może tak odzywa się do nas tylko słowo drukowane? W autorskim zaś wykonaniu żarliwość jakoś niepowtarzalnie owijała się wybaczającym smutkiem, właściwym Natalce, zapewne od urodzenia. Przypominam sobie, na jednym z wieczorów szewczenkowskich profesjonalny lektor recytował „Szukajmy w sobie Szewczenki” Natalki Nikuliny. I nie poznałam tego utworu z cudzego głosu, w którym stopień uniesienia był nadmierny. Natomiast znana badaczka — szewczenkoznawczyni Zinaida Tarachan-Bereza opowiadała w liście do mamy Natalki, jak sama nasza poetka czytała „Szukajmy…” w Kaniowie na Międzynarodowym Święcie Szewczenkowskim — tak, że przenikliwe słowo sięgało każdej duszy. To jest osobny temat — relacje Natalki z Geniuszem. Wiersze jej nie o Szewczence, a o nas, krewnie spokrewnionych z nim, a zatem z Ukrainą. Szukała w sobie Szewczenki i myślała o nim z czułością. Jest temu niemało świadectw, jedno z nich — rym: „Szewczenko” — „miesiączek”. Takie czarownie dziecinne echa nagłaśniały przestrzeń Natalkinego „cichego świata”. Głośne słowa wciąż brzęczą w tympany, gwałtownie idą, jak do ataku idą. A śnieg tak cicho, tak bezgłośnie topnieje i w milczeniu z pąka przeziera istota. I nie bohaterka, i nie ofiara, Natalka jednak stale czuła się w „punkcie rozdarcia”, w samym środku przeciwstawienia między cudzymi „głośnymi słowami” z obłudnych ust oraz „wężoskórych rąk” — a swoim wybranym „cichym światem”, gdzie słowem mówi samo sumienie. Przebywanie w tej strefie granicznej miało swoje określone współrzędne: „przeżyć wiek na czubku łzy”, „pod iskrami kłującymi gwiazd”, „na ostrych ostrzach wiecznych granic” (prawie jak u O. Olżycza). Dramatyzm znanych i nieznanych nam kolizji rodził wiersze, niby niespójne z wyobrażeniem o powściągliwej i „wszystkocierpliwej” Natalce: Choć wy z uporem kata wyznania domagacie się mojego, moja uparta natura cięta i przeklęta nie gasi swój ogień. Same nazwy wierszy i cykli z dziedziny tej niewidzialnej walki, niszcząco-satyrycznych czy ironicznych aż do smaku cytrynowej ostrości — już świadczą o istocie pojedynku i, można by rzec, formacie antypodów: „Malowane lisy”, „Karły i olbrzymy”. Przebierańcy-przystosowawcy, faryzeusze-lizusy, etatowi donosiciele. Oni tłoczą się wokoło, poklepują po ramieniu „biednych i niepraktycznych”, cieszą się z tego, że usłużyli nowym bonzom — i nie wiedzą, czym odbije się ich zdradliwość-kłamliwość: Nie, ja nie wróżę szafotu, i droga krzyżowa nie wam sądzona. Ale tajemna pustka, co osiedliła się w was, rozjeżdzi nędzną duszę. Szczera Wieść jej nigdy nie ogrzeje, i tylko bielmowata beznadzieja na śmiertelny jęk wam odpowie. Stopień przeciwstawienia rośnie: Jedzą, chrapią, radują się — oto naród! Wszystko, wszystko — chleby i potrawy. A spojrzysz na uśmiechnięte te usta — i czasem wstrętnie się stanie, czasem — strasznie… „Jedzą, chrapią, radują się” — to już na fali P. Kulisza czy M. Winhranowskiego: zaiste nieśmiertelne plemię sybarytów-kameleonów, które kochają Ukrainę, jeśli to opłacalne i „w trendzie”. I kiedy już na polu słowa, jak na polu bitwy, Natalka niby przejmuje z rąk Łesi Ukrainki „jedyną broń” („Na polu słowa” — nazywał się literacki radiocykl Natalii Petriwny), zmienia się i obraz naszej poetki — dziewczyny z kwiatami. Zmieniają się same kwiaty: to już nie secesyjnie-wykwintne białokwiaty i nie chłopsko-petrykiwskie goździki i kędziorki, a ciemnawe róże z rąk… wroga. Tak wprost — WROGA, bez żadnych eufemizmów: Wróg daruje mi róże czarno-czerwone. Co to za znak? Serce w pięść zacisnąwszy, stoję w obronie. Tak za tak? Bardzo znajoma nam OBRONNA postawa Natalki: lekko podniesione prawe ramię, nachylona do niego głowa; fale włosów, dotykając ramienia, niby zamykają „linię ochrony”. I — ani słowa na pochlebcze tyrady, które odbierała jako pokusę ugodowości, a to wyczuwała w nich ukrytą wyższość wobec nieustabilizowanej kobiety, wobec talentu, który niedozrealizował się „w nowych warunkach rynkowych”. Ciąg dalszy nastąpi. Koledzy z roku (od lewej do prawej): Semen Kowalczuk, Natalka Nikulina, Stanisław Powod, Lidia Trykoz przy dawnym gmachu Dnieprowskiego Uniwersytetu Państwowego, m. Dniepr, 1966—67 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wiaczesław KOROBKO: «Naszym celem jest otwieranie serc słuchaczy»

W Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego odbył się niedawno koncert Kijowskiej Akademickiej Miejskiej Orkiestry Dętej, poświęcony 25-leciu powstania zespołu. Dziś dyrektor generalny, główny dyrygent orkiestry, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiaczesław Korobko jest gościem „SP”. — Od czego zaczęła się historia Państwa zespołu? — Kijowska Akademicka Miejska Orkiestra Dęta Ukrainy została stworzona w 1992 roku w celu zapewnienia oprawy kulturalnej wydarzeń w mieście. Od tego czasu odbyło się ponad 1500 występów i zajęliśmy jedno z wiodących miejsc wśród najlepszych zespołów Ukrainy w tym gatunku. Założycielem i kierownikiem zespołu był artysta ludowy Ukrainy Wasyl Iwanowycz Ochrymenko. W 2006 roku orkiestrze nadano tytuł akademickiej. Dziś orkiestra to wizytówka Kijowa, duma naszej stolicy. Bierzemy udział w obchodach wszystkich ważnych wydarzeń miasta i państwa, występujemy na międzynarodowych zawodach sportowych, otwarciach jarmarków, pomników historycznych, festiwali… Pracujemy nad osiągnięciem nowych szczytów twórczych, aktywnie propagujemy utwory współczesnych ukraińskich kompozytorów. Zespół składa się z profesjonalnych muzyków o wysokim poziomie kwalifikacji i znacznym doświadczeniu zawodowym. W sumie w orkiestrze jest 65 muzyków. Repertuar orkiestry to utwory kompozytorów klasycznych, muzyka estradowa, jazz, marsze, walce i pieśni. Prowadzimy liczne koncerty charytatywne dla weteranów II wojny światowej, inwalidów, dzieci osieroconych oraz żołnierzy ATO. Kieruję orkiestrą od 2006 roku. Pod moim kierownictwem stworzono programy „Wieczna prawda” (z okazji Dnia Pamięci ofiar Hołodomoru), „Ukraino, do Ciebie lgnę sercem i duszą” (z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy), „Muzyka balu” (na Bal Wiedeński w Narodowej Operze Ukrainy), „Nad falami Dniepru” (z okazji Dnia Konstytucji Ukrainy), „Z całego serca” (z okazji Międzynarodowego Dnia Rodziny), „Arcydzieła muzyki europejskiej” (na Boże Narodzenie Europejskie), „Na 20-lecie powstania orkiestry”, a także nowy program na Dzień Europy w Kijowie. — W czym upatrujecie cel swojego zespołu? — Naszym celem jest wysoka duchowość i profesjonalizm. Jesteśmy miejską orkiestrą miasta Kijowa, jednak nie ograniczamy się do stolicy. Byliśmy z koncertami w Odessie, Żytomierzu, Czerkasach, Sumach i innych ukraińskich miastach. Zawsze gramy na żywo, nie uznajemy playbacku. — Proszę opowiedzieć o swoich solistach. — Wszyscy soliści są laureatami prestiżowych międzynarodowych konkursów. Dmytro Foszcanka (tenor) to wykonawca różnogatunkowy, śpiewa arie klasyczne, pieśni ludowe; Wira Bahryneć (sopran) to osoba z natury utalentowana, ma piękny głos i wysoki zakres wykonawczy; Julija Trocenko (sopran) to młoda, wyrazista śpiewaczka, wykonuje głównie arie z operetek i musicali; Anastasija Żbankowa w swoim repertuarze łączy śpiew estradowy i jazz. Osobno wyróżnię kierownika artystycznego naszej orkiestry, absolwenta Lwowskiego Instytutu Wojskowego im. P. Sahajdacznego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” Jurija Melnyka, który pracuje w orkiestrze już siedem lat. Dokonał aranżacji wielu pieśni, które teraz brzmią w nowy sposób. A w ostatnim czasie zaczął tworzyć pieśni do wierszy współczesnych ukraińskich poetów. Wielką popularność zyskała jego pieśń do słów Hryhorija Semerhija „Bohaterowie nie umierają”. — Jak tworzyliście program jubileuszowy? — Tym razem stworzyliśmy różnogatunkowy program, w którym staraliśmy się pokazać możliwości naszej orkiestry. Budowaliśmy program tak, aby był z zainteresowaniem odbierany przez widzów. Zabrzmiały duety, arie z operetek, muzyka instrumentalna, hity z repertuarów znanych europejskich grup rockowych. Proces prób trwał przez dwa miesiące, chociaż sama praca przygotowawcza — znacznie dłużej. W naszym zespole wytworzyła się rodzinna atmosfera. Oczywiście problemów też nie brakuje, przede wszystkim materialnych. Byłem w Berlinie, Warszawie, Wiedniu. W każdym z tych miast są miejskie orkiestry dęte. To wizytówki stolic, ich twarz. Pod względem poziomu kunsztu wykonawczego Kijowska Akademicka Miejska Orkiestra Dęta w niczym nie ustępuje swoim zachodnim kolegom. Jednak baza materialna jest przestarzała: od transportu, kończąc na instrumentach muzycznych. Chciałoby się, aby nasza władza zauważyła ten problem. Musi istnieć państwowy program wsparcia kultury narodowej. Mamy utalentowany naród. Ale ukraińscy artyści coraz częściej znajdują możliwość twórczej realizacji siebie daleko poza granicami Ukrainy. Jeśli kierownictwo nie będzie zwracać na to uwagi, to już za kilka lat będziemy mieli katastrofalną sytuację z kadrami. Obecnie staramy się poświęcać więcej uwagi propagowaniu ukraińskiej kultury narodowej, wracamy do swoich korzeni. W naszym repertuarze jest muzyka Mykoły Łysenki, Iwana Karabycia, współczesnych ukraińskich kompozytorów. Przy tym popularyzujemy najlepsze osiągnięcia światowej kultury muzycznej. — O czym Pan marzy? — Chciałoby się pokazać naszą sztukę na świecie. Myślę, że moglibyśmy znaleźć klucz do serc widzów w każdym kraju, gdyż nasi soliści mistrzowsko śpiewają w językach włoskim, francuskim, niemieckim, angielskim. Oczywiście przedstawilibyśmy tam również kulturę narodu ukraińskiego. Mogą nam zarzucić, że na tournée potrzebne są środki, a my dziś przeżywamy trudne czasy. Ale cały czas oszczędzamy na kulturze i widzimy, do czego to doprowadziło. — A co z planami twórczymi? — Nasza orkiestra ma swoją specyfikę, która wyróżnia nas spośród innych zespołów tego gatunku. Każdy program orkiestry zależy od tego, w jakim obiekcie koncertowym będziemy występować i jakiemu wydarzeniu jest poświęcony nasz koncert. Jeśli chodzi o repertuar, to mamy więcej nowych aranżacji, współczesnych utworów, kompozycji jazzowych i autorskich pieśni. Przy tym nie zapominamy o dziedzictwie twórczym: Bacha, Wagnera, Beethovena, Mozarta, Czajkowskiego, Musorgskiego. Co tydzień bierzemy udział w wydarzeniach poświęconych różnorodnym świętom. Ważne dla naszego zespołu pod względem twórczym są styczeń i luty. W tym czasie gromadzimy repertuar, określamy, czym ucieszymy wielbicieli naszej sztuki. A znaczącymi wydarzeniami sierpnia staną się Dzień Podniesienia Flagi Państwowej oraz wielki gala-koncert w Parku Maryjskim stolicy, poświęcony Dniu Niepodległości Ukrainy. on zdobędzie sławę sobie i ojczyźnie. Amerykańskiemu zaś społeczeństwu przypada szczęśliwa rola skorzystania z pobytu pana Jemcia w Ameryce i pomocy wszystkim zależnym od niego w zamanifestowaniu ukraińskiej muzyki ludowej tak, aby pozostał po tym jak najdłuższy i najgłębszy ślad”. Wśród innych eksponatów wystawy: okładka jubileuszowego almanachu chóru „Dumka” — „Nieśmiertelne pieśni”, zaprojektowana przez Petra Chołodnego (Nowy Jork, 1959 r.); okładka muzyczno-literackiego czasopisma „Bandura” (Nowy Jork, numer 41—42, lipiec-październik, 1992 r.); Dyplom Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii, wydany Wołodymyrowi Mati (Londyn, 26 lutego 1994 r.); afisz Wieczoru ukraińskich kobzarzy, poświęconego 64. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki, dyrygent Wasyl Jemec (1925 r.); ulotka informacyjna o założeniu Towarzystwa Miłośników Ukraińskiej Pieśni w Pradze (1931 r.); afisz Wieczoru Wielkanocnego z udziałem ukraińskiego chóru cerkiewnego (Praga, 1940 r.) i inne. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Z pieśnią przez świat

Wystawę dokumentalną pod takim tytułem otwarto w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela. Przygotowali ją pracownicy Centralnego Państwowego Archiwum Ukraińców Zagranicznych. W. Jemcia do Ameryki” („Tryzub”, Paryż, nr 49, 8 grudnia 1929 r.). „27 listopada wyjechał z Paryża do Nowego Jorku na kolejne tournée nasz znany rodak, niezrównany artysta, bandurzysta W. Jemec, który przez ponad dwa lata swojego pobytu we Francji pozostawił niemały ślad zarówno wśród ukraińskiej emigracji, jak i na szerszej paryskiej arenie muzycznej. Przyjechał pan Jemec do Francji przypadkowo — będąc zaproszonym przez francuskiego impresaria na koncerty do Włoch. Przyjechał i z powodu wszelkich przeszkód pozostał w światowej stolicy na wielką szkodę swojemu zdrowiu, ale i na wielką korzyść ukraińskiej sztuce narodowej, dla sławy której nigdy niczego nie żałował i nie szedł na żadne kompromisy. Pobyt pana Jemca we Francji zaznaczył się dziesiątkami koncertów w ukraińskich społecznościach w całej Francji, pojedynczymi dużymi i mniejszymi koncertami na francuskich scenach w Paryżu i na prowincji. W ostatnim czasie pan Jemec występował razem ze śpiewaczką S. Werbycką, której muzykalność i głos wspaniale pasowały do bandury i subtelności jej niuansowania ludowych ukraińskich motywów. Z wyjazdem pana Jemca ukraińska emigracja we Francji i amatorzy wysokiej sztuki w Paryżu w ogóle stracili (trzeba mieć nadzieję, że niedługo) możliwość wyższej przyjemności słuchania wyrafinowanej ukraińskiej muzyki. Ale z tym większą niecierpliwością będą oni, oczywiście, czekać na powrót czarodzieja-artysty, który pokrewił ich z głębią ukraińskiej twórczości melodycznej. Z żalem wyprawiwszy artystę do Ameryki, ukraińskie społeczeństwo Francji cieszy się jednak tym, że tam znajdzie on szersze pole swojej działalności zarówno wśród liczniejszej niż we Francji ukraińskiej emigracji, jak i wśród amerykańskiego społeczeństwa, które mając wszystko w zakresie kultury materialnej, nie posiada twórczości ludowej, która wywodzi się z głębi wieków i nadaje indywidualności sztuce narodowej. Znając wysokopatriotyczne rozumienie przez artystę swojej roli propagatora czystej ukraińskiej sztuki, jesteśmy pewni, że w Ameryce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stronnym malarstwem bichromatycznym”. Tutaj znajdują się również prace Ołeksija Małycha („Niebo i Ziemia”, „Płyta I”, „Płyta II”), Ołeksija Anda („Symfonia ziemskich rzeźb”, „Przebudzenie dawnych skał”, „Symfonia ziemskich rzeźb II”), Ołeksija Diaczenki („Etiuda plastyczna na temat ukraińskiej archaiki”), Jehora Zihury („Poza czasem”), Mykoły Żurawla („Byk I”, „Byk II”), Ludmyły Smolakowej (rekonstrukcja ceramiki trypolskiej), Petra Antypa („Stary scyta”); motywy filozoficzne są wyczuwalne w obrazach Wołodymyra Bachtowa — „Oddzielenie nieba od Ziemi”, „Porwanie amazonek”, „Zaćmienie słońca”, „Pokłonny bieg bohaterów”. uczestnicy — artyści-ceramicy demonstrują autorskie sposoby wytwarzania i wypalania dzieł ceramicznych, oraz 7. Narodowy Festiwal Kowalski „WakułaFEST–XXI”. Ponadto Muzeum-Rezerwat prezentuje projekty artystyczne współczesnych artystów-ceramików — Zinaidy Blyzniuk (Opiszne), Wiaczesława Pasynka (Charków), Łesi Padun (Połonne, obwód chmielnicki), Serhija Radźki (Meżyricz, obwód czerkaski) oraz Aliny Litwinenko (Oleksandria, obwód kirowohradzki). 30 czerwca zostanie otwarta wystawa indywidualna „W każdej kropli słońce” znanej ukraińskiej artystki-ceramiczki Switłany Pasicznej. Również tego dnia ogłosi imiona swoich zwycięzców IV Międzynarodowy Konkurs Fotograficzny „Garncarskie WIZJE kraju”, a IX Międzynarodowe Targi Sztuki „Garncarski Wszechświat na Ukrainie-2017” po raz kolejny zaproszą do udziału mistrzów rzemiosła ludowego. 1 lipca 2017 roku wszystkie czerwcowe wydarzenia artystyczne w Opisznem podsumuje Narodowy Festiwal Garncarstwa. W jego programie znajduje się kilka festiwali, które zaprezentują autentyczną pieśń oraz sztukę dekoracyjno-użytkową różnych regionów Ukrainy, piękno garncarskiego bodypaintingu (przedstawianie tematyki garncarskiej na ludzkim ciele) oraz kunszt utalentowanych ukraińskich kowali — uczestników Narodowego Festiwalu Kowalskiego „WakułaFEST-XXI”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Poszukiwanie wspólnych źródeł

W Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” trwa wystawa „Symbole bezkresnego stepu”, będąca częścią między-muzealnego projektu „Szlak Chumacki”. Organizatorem projektu jest wydawnictwo „In-Art”, kuratorem — Heorhij Braiłowski. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Wystawa łączy w sobie unikatowe przedmioty ceramiki trypolskiej i katakumbowej z kolekcji Muzeum Ołeksandra Feldmana z dziełami współczesnych artystów, którzy innowacyjnym językiem prowadzą dialog z przeszłością. Ekspozycja demonstruje pradawne pokrewieństwo kultury ukraińskiej i krymskotatarskiej oraz ich wzajemne powiązanie z cywilizacją europejską. „Archaiczna plastyka, wyłaniająca się z piaszczystych „wydm” ekspozycji, współbrzmi z obrazami współczesnych prac, od razu burząc stereotypowe postrzeganie kolekcji muzealnej jako zastygłej i zakonserwowanej. Artefakty Muzeum Ołeksandra Feldmana nabierają innowacyjnego, współczesnego „brzmienia” dzięki niebanalnej prezentacji w ramach przestrzeni wystawienniczej projektu” — zaznaczyła współkuratorka wystawy, doktor nauk filozoficznych Switłana Stojan. Sakralny świat pradawnych misteriów ożywa w wirtualnych dziełach Wołodymyra Bachtowa tajemniczymi sylwetkami z archaicznymi ornamentami, które są jakby odbiciami symboliczno-znakowych obrazów ceramiki trypolskiej. A „Gliniana fantasmagoria” narodzin bohaterów, amazonek i pradawnych bogów odtwarza pradawną ideę obiegu wszystkiego, co żywe. Liniami „ognistego” żywiołu „wyrysowuje” w przestrzeni powietrznej pradawne mistyczne symbole Ihor Babij, chwytając obiektywem aparatu „oddech” chwili. Przestrzenne kompozycje Mykoły Żurawla unaoczniają pradawne symboliczne obrazy byka, będącego jednym z najpowszechniejszych wyobrażeń plastyki trypolskiej. Malarskie „rąbane” nacięcia Jurija Pikula jakby zwracają zwiedzających wystawę do pierwotnych czasów magicznych obrzędów i rytuałów. Sakralne znaki, mistyczne sylwetki, symboliczne aluzje, jakby przez mgłę tysiącleci krystalizują się w pracach Ołeksandra Małycha. Medytacyjne rytmy stepowego żywiołu przyrody współbrzmią z sylwetkami dawnych skał Nadczarnomorza, które jakby ożyły i zebrały się w kręgu magicznego rytuału, którego duch został mistrzowsko zwizualizowany pędzlem artysty Ołeksija Andy. Ceramiczne rekonstrukcje plastyki trypolskiej Ludmyły Smolakowej odtwarzają ducha pradawnych czasów. Archaiczne rzeźbiarskie obrazy Petra Antypa, Ołeksandra Diaczenki w połączeniu z masywnym „Kolosem” Jehora Zihury aktualizują we współczesnej świadomości sylwetki krępych idoli naszych przodków. Symbolem i centralnym eksponatem wystawy stała się „Trypolska madonna” — rzeźba kobiety z niemowlęciem na rękach. Trudno uwierzyć, że to arcydzieło małej plastyki stworzono ponad 5000 lat temu (między 3900 a 3200 rokiem przed naszą erą). Nawiasem mówiąc, jest to jedyna ze znanych obecnie rzeźb z tej epoki, gdzie kobieta przedstawiona jest właśnie z dzieckiem na rękach. W ekspozycji zebrano również naczynia ceramiczne, obejmujące cały okres istnienia cywilizacji trypolskiej. Kultura katakumbowa (2700—2000 r. przed naszą erą), która zastąpiła na terytorium Ukrainy kulturę trypolską, zadziwia głębią i różnorodnością symbolicznych obrazów, spotykanych głównie na naczyniach. Uwagę zwiedzających wystawę przyciągają okazy kultury trypolskiej — „Dzban z malowanym ornamentem”, „Misa z dwustronnym malowanym bichromatycznym malowaniem”, „Naczynie z monochromatycznym malowanym malowaniem”, „Garniec-zbożnik z malowanym ornamentem”, „Misa z dwustro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Muzealne gościny” w Młynowie

Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Po raz czwarty z rzędu w Młynowie odbywają się „Muzealne gościny”. Muzealne — ponieważ ich inicjatorem i organizatorem jest miejscowe muzeum krajoznawcze, którym kieruje Kateryna Tymoszczuk, a na jego terenie odbywa się ludowo-artystyczne święto, które zbiera w jednym gronie rzemieślników, artystów, amatorów i profesjonalistów w różnych dziedzinach twórczości. W tym roku młynowskie „Muzealne gościny” są wyjątkowe, ponieważ zgromadziły rekordową liczbę uczestników (prawie setkę), a przy okazji także rekordową liczbę unikalnych autorskich wytworów: są tu wyroby tkactwa, malarstwa, haftu, pletarstwa, garncarstwa i wielu innych rzemieślniczych rodzajów. W tym roku „Muzealne gościny” w Młynowie rozszerzyły swój status z festiwalu rejonowego do międzyrejonowego, do jarmarku przyłączyli się mistrzowie z innych rejonów obwodu. Z sąsiedniej Demidówki swoje umiejętności demonstrowali snycerze. A z Rozważa w rejonie ostrogskim przyjechali chórzyści i wokaliści. Tę inicjatywę przejawił znany na Rówieńszczyźnie agrarnik, kierownik gospodarstwa „Rozwazke” Petro Jahodka, który w swoim czasie uczył się w młynowskim technikum weterynaryjnym. Do Młynowa przybyli garncarze z Wołynia, którzy demonstrowali, jak kiedyś wytwarzano i jak dziś lepi się gliniane garnki. Na święcie gościli także goście z zagranicy. Mianowicie Marek Kostrzewka z polskiego Lublina, który zamierza wdrożyć w ojczyźnie to, co zobaczył, bo nie jest obojętny na twórczość ludową. Ważna jest także data przeprowadzenia festiwalu artystycznego. To 11 czerwca, kiedy Ukraina otrzymała „bezwizowy reżim”, — więc, jak podkreślił podczas otwarcia święta przewodniczący młynowskiej rejonowej administracji państwowej Petro Ruchier, otrzymał też dodatkową możliwość przedstawienia Europie swojej sztuki, w tym także z Młynowszczyzny. Ogólnie „Muzealne gościny” w Młynowie potwierdziły unikalność ukraińskich talentów, odziedziczonych po minionych pokoleniach i pomnożonych przez tych, którzy obecnie nie męczą się tworzeniem cudów. Jak choćby młynowska artystka Nina Awgustin, której obrazy urzekają wyobraźnię. Pani Nina jest uczestniczką wszystkich „Muzealnych gościn”. Odwiedziła je także w tym roku z nowym twórczym dorobkiem — z płótnem, na którym z pokoleń wyłania się legendarny zamek hrabiów Chodkiewiczów, z dekupażem w kształcie skrzypiec z wizerunkiem Beethovena. A za nią także dziesiątki innych mistrzów, którzy sprawili, że „Muzealne gościny” stały się niezrównanym świętem ludowej twórczości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Zdwyh–2017” w Opiszne

Żanna RIZNYCZENKO, służba informacyjna Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa W Narodowym Muzeum-Rezerwacie Ukraińskiego Garncarstwa rozpoczęły się imprezy IX Tygodnia Narodowego Gończarskiego Zdwyhu w Opiszne „Zdwyh–2017”. Jest to akcja naukowo-artystyczna, mająca na celu poznawanie tradycji i osiągnięć kultury garncarskiej, rozwój współczesnego garncarstwa oraz popularyzację sztuki ceramiki na Ukrainie. „Tytułowym” wydarzeniem imprezy stało się otwarcie od razu dwóch wielkich projektów: VII Sesji Letniej AKADEMII GARNCARSTWA dla romantyków, charyzmatyków, dziwaków i działaczy oraz Międzynarodowego Sympozjum Sztuki Ceramicznej w Opiszne „Filozofia bytu”. Serię wydarzeń „Zdwyhu–2017” kontynuował Pierwszy Międzynarodowy Letni Praktykum z Archeologicznej Ceramologii. Jego celem jest prowadzenie naukowych wykopalisk archeologicznych na terenie Opiszniańskiego grodziska oraz Hlińskiego kompleksu archeologicznego epoki słowiańsko-ruskiej. Wśród innych wydarzeń Gończarskiego Zdwyhu w Opiszne – „Festiwal Ognia”, jego uczest-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

O czym milczała stara fotografia

Tetiana SYDORENKO, Niżyn Przyjechała do naszej wsi pewna wielce mądra osoba i mówi: — Pozwólcie, że napiszę o was wszystkich książkę. Nie, no wyobrażacie sobie? O nas — książkę! Co o nas można pisać? Jak żyliśmy i przetrwaliśmy, jak teraz żyjemy i przetrwamy? Jak wszyscy, tak i my. Co było ze wszystkimi, to i z nami. Co jeszcze można pisać? A ona taka uparta, widać, dawno ten interes zaplanowała. Nie ustępuje: — Ja sama wiem, co pisać! Kiedy książka będzie gotowa, to jeszcze mi nie podziękujecie! Jeszcze będziecie dumni: oto o nas książka jest! To wy teraz jesteście tacy bezmyślni! Nie, no słyszycie? My, znaczy, jeszcze jesteśmy bezmyślni! Dobrze, że chociaż ona jest myśląca! — Ja — mówi — cały kronikarski zapis o was napiszę. Tak was wszystkich rozruszam, że będziecie jeden drugiego pytać: czy to naprawdę my? No kino! Ona nas rozrusza! — Przynoście mi — mówi — stare fotografie waszych rodziców, dziadków, krótkie opowieści o nich, a ja już sama wszystko doprowadzę do ładu. — A jeśli nie ma fotografii rodziców i dziadków? — pytam ją, bo ja w trzecim pokoleniu bękartka, — to co wtedy? — Wtedy — matek i babć. — A można? — A czemuż by nie można? Przynoście. Im tam, — palcem w górę wskazała, — będzie przyjemnie. I zaczął się we wsi ruch społeczny. Przynieśliśmy tej pisarce dwa wielkie celofanowe worki rodzinnego dobra, podpisaliśmy, czyje to zdjęcia, żeby wszystko było jak należy i nic się nie pomieszało, — tak jak nas nauczyła. A sekretarz rady wiejskiej jeszcze cały muzeum sfotografował, widząc, jaka sprawa się kręci… I zaczęliśmy czekać, kiedy ta książka będzie gotowa. Ależ, ludzie, hałas!!! Pisarka co? Przyjechała, zakręciła się, wszystkim rozdała wskazówki i pojechała do swojego miasta! A u nas tutaj roboty — bez liku! Stare fotografie znajdują się i znajdują! I każdego dnia jakby spod ziemi się objawiają! Znalazła się fotografia matki mojej (w schowku leżała), i ja, oszołomiona, nie wiedziałam, co z nią zrobić. Ja od urodzenia tej fotografii w domu nie widziałam, a znalazła się ona jakby specjalnie dla tej książki, którą nasza pisarka zaplanowała. Stoi moja matka pod kwitnącą jabłonią, i sama, jak kwiat: w wianku, w wstążkach, w koralach, wyszywanej koszuli, płachcie i gorsecie! A! Jeszcze w butach na wysokim obcasie! A na dole podpisano: 1946 rok. Ja cały dzień z tej fotografii oczu nie spuszczałam… Ja pierwszy raz zobaczyłam swoją matkę młodą i taką piękną! Takich pięknych twarzy dzisiaj nigdzie nie spotkasz!.. Pobiegłam ja z tą fotografią do swojej koleżanki z klasy: — Masz, — mówię, — spójrz choć jednym okiem… Czemuś zamilkła? Nie wierzysz, że to moja matka? — Wierzę, — mówi. I dawaj grzebać w swoim starym albumie. — A teraz, — mówi, — ty spójrz. — To rodzeństwo mojego nieżyjącego teścia. Wujek Hryćko. Widzisz?.. — Widzę… — Czemu oni są tak do siebie podobni? — Nie wiem. — Jak brat i siostra… — Jak bliźnięta… — Czemuż oni są tak podobni? — Bo kochali jedno drugiego, pewnie, bardzo mocno… Położyłyśmy my te dwie fotografie obok siebie. Blisko-blisko tak. Niech one jeszcze choć raz pobędą razem: Hryćko i Wirka… …A sprawa była tak. Oni naprawdę kochali jedno drugiego. Byli zaręczeni. …Wiosna tamtego roku, czterdziestego pierwszego, okazała się wczesna. — Niedługo odsiejemy się w kołchozie i się pobierzemy, — czemuś nie Wirce, a jej matce — rozumieckiej Fedorze, — Hryćko obiecał. Już i mamą zaczął ją nazywać, bo im dłużej Wirka wyczekiwała pod wierzbą i później do chaty z zabawy wracała, tym uważniej i bardziej wyczekująco rozumiecka Fedora wpatrywała się w swojego przyszłego zięcia. Lecz nagle zmarł ojciec Hryćka. Nie chorował, nie męczył się, jeszcze nie stary był, a wziął i umarł. — Poczekajcie choć do pół roku, — zaczęła radzić Fedora. — Nie wypada się weselić, kiedy taka sprawa… Przed ludźmi będzie wstyd. W kwietniu tak powiedziała, na drugi dzień Wielkanocy, a po dwóch i pół miesiąca zaczęła się wojna. Hryćko wiedział, że go zmobilizują jednym z pierwszych, bo on już po wojsku, czołgista. Tak też się stało. Z wezwaniem przyszedł pod wieczór do swojej Wirki. — Kiedy? — tylko i zapytała rozumiecka Fedora. — Jutro, mamo. Po obiedzie — do komisji wojskowej. Wszyscy we troje długo milczeli. We troje milczeli o tym samym. — To ja tobie, synku, jutro rano jeszcze zdążę chleba i pierożków upiec na drogę… Ze starych zbiorów jeszcze trochę mąki jest… Zaraz ciasto zarobię. — Zaróbcie, mamo. Rozrobiła Fedora rozczyn w południowym mleku (swoją Liskę aż trzy razy dziennie sama doi, bo się ocieliła w tym roku późno, — miesiąc temu, mleka — choć wylewaj), sypnęła do dzieży garść mąki: — Niech podrośnie. A ja tymczasem pójdę się obejść. Obchodziła się Fedora umyślnie długo. Liskę wydoiła. Aż pół wiadra ciepłego mleka Trawce odlała, cieliczce. Dała jeść prosiakowi, ptactwo do kurnika na noc zagnała. I wciąż wyszukiwała jeszcze choć jakąś robotę, a nie znalazłszy, usiadła na stołeczku pod piwnicą: zaczęła myśli snuć o trzykroć przeklętej wojnie, która jej Wirce Hryćka zabiera. Jeszcze nie żona, już nie dziewczyna jej Wirka… Czy choć nie w ciąży?.. Jak to nieszczęsne dziecko na świat puszczać, w tę wojnę, co spadła na ich głowy?.. Co ich czeka? Jak to dalej będzie? Jeden Bóg święty wie… Niepostrzeżenie i ściemniało… Już i niebo się rozgwieździło… A w nocnym niebie — jeden smutek… Weszła Fedora do chaty. Starała się, żeby i klamką nie kliknąć, i drzwiami nie skrzypnąć… Zapaliła lampę naftową. Zajrzała do dzieży… Rozczyn już wyrósł. Można i zagniatać. Spojrzała na drzwi do izdebki, trochę uchylone… Fedora wiedziała: tam Wirka z Hryćkiem, jak rude myszy, przycichli, i nie wiedzą, jak niepostrzeżenie przymknąć drzwi, żeby nic nie skrzypnęło-nie trzasnęło, — ani drzwi, ani łóżko. Fedora sama przymknęła te drzwi i zabrała się do ciasta. O świcie ona wstanie, napali w piecu, a rano i pierożki będą gotowe. Z serem — jedne, a ze słodką fasolą — inne, — postanowiła. Przykryła dzieżę płótnem, przeżegnała się na noc i spać się położyła. …Pierożki udały się, jak słońce! A bułki — ładne i puszyste, jak dziewki na wydaniu! Zjedli śniadanie. Zaczęła Fedora zbierać Wirki Hryćka na wojnę. — Oto kładę tobie, synu, ręcznik płócienny. Dwie duże bułki. Pierożków dobrych. I ikonkę. Ja na wschodzie słońca nagadałam na nią wszystko tak, jak trzeba. Bierz. I niczego się nie bój. Na wojnie ciebie nie zabiją. Oto zobaczysz — wrócisz żywy. Może, tylko trochę ranny… Nie rycz, Wirko! — krzyknęła na córkę, która stała przy piecu, jak z krzyża zdjęta. — Przeżegnaj się, ubierz się i idź Hryćka odprowadzić! — Mamo… słyszycie, mamo… — Hryćko nie płakał, tylko łzy, jak dwie mokre ścieżki, płynęły po policzkach. — Mamo. Wrócę z wojny i będę u was mieszkał! I od razu z Wirką się pobierzemy! — Tak też… — Dbaj, mamo, o Wirkę i o siebie dbaj! — A ty na tej wojnie dbaj o siebie. Bo kto się strzeże, tego i Bóg strzeże. Idźcie już. Żebyś się nie spóźnił… A z wojny żebyś choć jakąś wieść nam przysłał! — nie lubiła Fedoria długich pożegnań. Kiedy odeszli, Fedoria czym prędzej do chaty! Przeżegnała pościel, na której Hryćko nocował. Żeby wszystko było u niego w porządku i w drodze, i na domowym progu. Zaczęła ścielić łóżko… Ojej, pościel we krwi!.. Toż jej Wirka tylko tej nocy!? A Fedoria, grzesząc, myślała, że już dawno!.. Mateńko najdroższa!.. Strzeżże i pilnuj tam Hryćka, na tej wojnie! Okryj go tam swoim wstawiennictwem!.. Odwróć od niego wszelkiego wroga-ciemiężyciela!.. Fedoria długo prała to prześcieradło z cienkiego płótna… Prała — jakby jakąś świętą czynność wykonywała: powoli, aż uroczyście… Wirko-Wirko… Dziecko moje jedyne, rodzone i wierne… Po co ta wojna na nasze głowy?.. Nam by chleb i dzieci wychowywać… A więcej nic nie trzeba… Czymśmy przed Bogiem zawinili?.. Żeby tylko doczekała się swojego Hryćka… Żeby się doczekała… Wirka dopiero pod wieczór do domu przyszła. Zmęczona i obolała, aż sczerniała: — Wywieźli naszych sokolików dwoma wielkimi ciężarówkami prosto na Czernihów. I Hryćko z nimi. A z Czernihowa już pojadą pociągiem na tę wojnę… — Zjedz coś, Wirko… — Nie chce się jeść, mamo… — No choć mleka wypij… — Nie chcę i mleka. Położyć się chce… Może zasnę… — i weszła na piec. — Mamo!.. — już z pieca, — tam… w chacie… — Wszystko w porządku, Wirko… Wszystko już wyprane i wysuszone, i maglem wyprasowane… Śpij… Fedoria wiedziała, że córka tam płacze, za kominem. Niemo. Jednym sercem. Dlatego nie odzywała się więcej do niej. Bo rozniesie się po całej chacie… Stała najpiękniejsza pora: zboże dojrzewało. A gdzieś daleko-daleko trwała wojna. Przypominała tutaj o sobie niepokojącymi wieściami i przerażającymi domysłami. A potem — zawiadomieniami o śmierci. A potem faszyści do wsi wpadli. Rzucili się po ludzkich podwórkach: fleisch! milch! eier! Fedoria z Rozumówki zdążyła cieliczkę Trawkę w gęstej kukurydzy przywiązać, a więcej nic uratować nie zdążyła. Liskę zabrali, prosiaka zastrzelili prosto w chlewie, kury wystrzelali na podwórku — i wszystko powlekli ze sobą, do kołchozowego żłobka. Tam urządzili dla siebie kuchnię i jadalnię. Poszła Fedoria za Niemcami w ślad. Lamentuje! Aż ręce załamuje: — Niemcy! Słyszycie, Niemcy! Nie zabijajcie mojej Liski! Ja po dwa wiadra mleka wam będę oddawać! Codziennie! Rano i wieczorem! Tylko zlitujcie się! Oddajcie moją krówkę! Słyszycie, Niemcy? Żeby was zaraza zjadła!!! Oddajcie moją Liskę!!! Cała wieś potem długo wspominała, jak Fedoria z Rozumówki z Niemcami się układała. Przyszła za Liską aż do żłobka, gdzie Niemcy swoje gęby napychali. A tam — ryk! Krów ze dziesięć fryce już sprowadzili, — ludziom poodbierali!.. Krowy ryczą! Świnie kwiczą! Niemcy terkoczą coś po swojemu!.. Matko Boska! Ludzie chrześcijańscy!.. Aż podchodzi do Fedorii jeden faszysta, celuje w nią z automatu i jakby trochę po naszemu pyta: czego ona chce? — Nie zabijajcie mojej Liski! — prosi-błaga Fedoria. — Nie rżnijcie jej na mięso! Ja wam po dwa wiadra mleka od niej dawać będę — rano i wieczorem! Zlitujcie się! Nie zabijajcie Liski!!! — O! Milch! Milch! — terkotał o czymś z dwoma innymi i nakazał Fedorii: — Schneller! Schneller! Przynieśli przeklęci faszyści Fedorii puste wiadro, i ten, co z automatem, znów komenderuje: — Schneller! Podbiegła Fedoria do swojej krówki, objęła ją za szyję i szepcze do ucha: — Lisuniu, krówko moja najdroższa! Oddaj im całe mleko! Oddaj, Liska! Niech choćby się nim zalali! Byle ciebie żywą zostawili! A Liska stała i płakała… Ale mleko oddała wszystko — pełne wiadro. Niech piją! Niech ich zaraza weźmie!!! Tak właśnie umówiła się Fedoria z Niemcami: Liska wraca do domu, a dwa wiadra mleka rano i wieczorem faszystowski żołnierz będzie zabierał. Nie po prostu zabierał, a przychodził przed dojeniem rano i wieczorem z wielką bańką, pilnował Fedorii, żeby do dojniczki nic nie wsypała, jakiejś trucizny. “Żeby was pierwsza kula nie minęła!” — życzyła przeklętym faszystom Fedoria i oddawała im mleko… …Z wojny przyszło liścik od Hryćka! Walczy na Froncie Zachodnim. Bije Niemców w swoim czołgu. Pisze, że kocha Wirkę całym sercem, całą duszą, że wroga zwyciężą i będzie szczęście i radość na naszej ziemi. Wirka i Fedoria nie mogły się na ten liścik napatrzeć, całowały go, szeptały nad nim modlitwy… Wirka ten liścik za pazuchę schowała… A już dopiero w czterdziestym trzecim roku, jak Niemcy ustąpili, przyszła od Hryćka i druga wieść. Napisał, że będą przerzucać ich na Węgry i stamtąd on już nie będzie mógł napisać. A teraz on żywy-zdrowy i wojna wkrótce się skończy. I że ikonka, którą dała mu matka Wirki, żegnając go, strzeże go i chroni. I Wirkę on kocha mocno-mocno i zrobi wszystko, żeby była szczęśliwa… A potem nastał rok czterdziesty piąty. I maj! I dziewiąty dzień! I głośnik przy radzie wiejskiej ogłosił, że już pokój! Że rozbili wroga w jego legowisku! Że ogólnonarodowa radość u nas! Świętujcie, ludzie!!!.. Poznosili współmieszkańcy kto co miał do domu kultury i zaczęli świętować! Fedoria z Wirką nic nie miały do świętowania, tylko dwa placki z mąki, które wieczorem były szare, a nad ranem aż czarne się stały. — Aż niezręcznie jakoś, — zmartwiła się Fedoria. Lecz nagle przypomniała sobie (i trzebaż!) o zakopanej butelce wódki w sadzie, pod wiśnią, jeszcze przedwojennej. Przed wojną Fedoria grzeszyła czasem — pędziła po trochu samogon. Odkopała ona tę butelkę, szmatką obtarła z ziemi: — Chodźmy i my, Wirko, do domu kultury! Jest i u nas czym świętować! A tam! Harmonijka gra! Dziewczęta i niektóre młódki parami wytańcowują! Gwar! Hałas! Kaszę-gurtanaczkę gotować zaczęli! Jednonogi Hawryło w łyżki wybija! A Petro, choć i kontuzjowany, tańczyć zaczął! Radość przecież jaka! Zwycięstwo!!! Podeszła do Wirki i Fedorii matka Hryćka. Całują się! Ściskają! Po naparstku wódki wypiły! Ćwierkają sobie, oczu jedna z drugiej nie spuszczają. I myślą wszystkie o Hryćku, który wkrótce z tych Węgier do domu przyjedzie!.. …I nie miały pojęcia wtedy, że to one wódką spod wiśni tak wesoło go żegnają… … Hryćko trzy dni nie dożył do Zwycięstwa… Równo trzy dni… Zginął od snajperskiej kuli przy ratuszu w węgierskim miasteczku Vajta… Snajper, mówią, siedział na dzwonnicy… Nie uratowała Hryćka ikonka Fedorii wtedy… Pierwszy i ostatni raz nie uratowała… …Ani żona, ani wdowa i już nie dziewczyna. Po prostu Wirka i tyle. W dzień jeszcze jako tako: co gromadzie — to i babie. To na polu — przy burakach, to len trzepie, to tytoń obrywa, to na klepisku ziarno suszy… A w nocy — odwróć i zasłoń! Jeszcze kiedy milcząc płacze, li-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wzdychając ciężko i popłakując, cierpi Fedoria. A kiedy zaczyna w swojej chacie wyć, jakby nie była przy zdrowych zmysłach, Fedorii łatwiej oszaleć od tego, niż słuchać!.. Wybiega wtedy Fedoria z chaty, mości się na przyzbie i wpatruje w niebo — gwiaździste czy pochmurne — jej wszystko jedno. Bywa, że i do samego świtu tak siedzi. A potem — prosto z przyzby na ogród. Zrosi się cała!.. Za to nie słyszy, jak tam Wirka za Hryćkiem rozpacza… I tak oto rok za rokiem. Aż trzynaście lat tak… Nie żona, nie wdowa, a już dawno nie dziewica… Zaczęła Fedoria kombinować: na nikogo z mężczyzn nawet nie spojrzy Wirka, na duchu ich nie znosi. A oni sami jej się nawet boją… Na zabawy nie chodzi, bo jakie zabawy w trzydziestu pięciu latach? A latom przecież nie powiesz: stójcie! wróćcie!.. I postanowiła Fedoria: trzeba Wirce dziecko urodzić. Żeby miała kogo kochać. Wtedy i nie będzie wyć po nocach! I rozpaczać, jak nieprzytomna, przestanie! Dziecko trzeba. Tak Fedoria postanowiła i już. Był w ich wsi taki sobie Iwan, kołchozowy magazynier, łasy na dziewki i młódki. Już z dziesiątkę bękartów po wsi — dokładnie jego. A cóż? Wielu mężczyzn zabrała wojna i nigdy nie powrócą. Otoż Iwanowi — i swoboda… To Fedoria coś wymyśli… Koniecznie wymyśli… Fedoria taka jest… Powłóczyła nogami pewnego dnia do biura, żeby przewodniczący kołchozu oleju na dniówki wypisał. Niewiele, chociażby litr jakiś. On i wypisał. A z tym dokumentem poszła do magazyniera, do Iwana: — Nalej oleju w tę butelkę i tę ćwiartkę, — mówi. — Przewodniczący kołchozu, dzięki mu, wypisał. — Butelkę naleję. A ćwiartkę chowaj dalej. Przewodniczący wypisał tylko jeden litr. Chyba nie widzisz? — machnął przed jej nosem tym dokumentem. — …a ja ci za tę ćwiartkę — swoją ćwiartkę… — zdradliwie tak: — a jeszcze i samogonu! Dzisiaj, jak się ściemni, przychodź po rozliczenie… Iwan wiedział, że Fedorii samogon — najlepszy we wsi. Pokusa była niewiarygodna i on się poddał. Nalał. Zacier u Fedorii był jeszcze wczoraj gotowy do pędzenia. Celowo jeden dzień przetrzymała, żeby Iwana zaprosić i urządzić wszystko tak, jak zaplanowała. Pod wieczór postawiła na płycie cały sprzęt, obmazała ciastem dwa ogromne żeliwne garnki, przyczepiła koryto, rozpaliła w piecu… Wszystko! Niedługo zacznie kapać! — Wirko, usiądź i siedź przy korycie. Pilnuj, żeby kapało jak trzeba. A ja pójdę się pokrzątać. A tu — i Iwan. Od razu — do chlewu, bo przez otwarte drzwi zobaczył Fedorię, — doić krowę się zbiera. — To ja po ćwiartkę. — Idź, Iwaneczku, do chaty. Tam poczekasz na mnie trochę. Oto wydoję krówkę i naleję ci ćwiartkę. A jakże! Za dobro — trzeba dobrem. Tam Wirka siedzi, pilnuje, żeby kapało jak trzeba. — Mówisz, Wirka?.. To ja poszedłem! — Tak otoż i idź. Oni porozumieli się nawet bardzo dobrze, chociaż każdy udawał z siebie niemal anioła niebieskiego. Fedoria słyszała Wirki lament z chaty… Wyobrażała sobie, jak ona odpycha się od Iwana… Obawiała się, żeby nie wyrwała się z jego rąk i z chaty nie wybiegła. Bo wtedy, licz, przepadło… Krówkę wydoiła. I siedzi sobie, jak głupiec, w chlewie… Myśli w głowie się pomieszały… Co to dalej będzie?.. Jak Bóg da, — tak i będzie… Bóg dał dzieciątko po dziewięciu miesiącach. Dziewczynka. Olką nazwali. To ta sama Olka, której państwo do osiemnastego roku życia płaciło po pięć rubli miesięcznie za to, że ojca nie ma, i której jeden jedyny raz w życiu sam ojciec, którego nie ma, podarował trzy ruble, kiedy bardzo pijany był, prosto na drodze. Olka wyrosła i wyuczyła się na pielęgniarkę, ale diagnozy umiała stawiać lepiej od każdego lekarza, dlatego jej w przychodni za to bardzo nie polubili (poprawiała nawet kierowniczkę przychodni!!! — komuż takie coś się spodoba?) i wysłali “za wysługę lat”. Na emeryturze teraz Olka. …Tak otoż ja, ta Olka, przyszłam do innej Olki, koleżanki z klasy swojej, i nijak nie możemy się napatrzeć na młodych Hryćka i Wirkę… Poprosimy pisarkę naszą, żeby w tej książce, którą ona pisze, te fotografie obok były… Niech chociaż w książce oni będą razem — Hryćko i Wirka…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Szczęśliwi

Andrij HRUSZCZAK, Borysław—Drohobycz Ręce Andrija Kociuby dudnią — i w dzień, i w nocy. Od wszelkiej roboty. A jej, tej roboty, tyle, że i do grobowej deski nie przerobisz. Zrobił jedno, zrobił drugie — wszystko mało i mało. Zdaje się, życia tego nie wystarczy, żeby ją, robotę tę, dokończyć. Nie zdążył Andrij nawet papierosa rozpalić, jak gospodyni jego do chaty woła: — A no tutaj, mężu! — Jak ty, Andrusiu, myślisz? Może by nam jakieś zmiany zrobić? No, w pokoju meble miejscami chociaż przestawić, co? A w sypialni — łóżka rozsunąć? To jak ty rozumujesz? Mów! — Et! Wszystko kombinujesz ty, babo. Po co? — gospodarz pomacał kieszenie i poczłapał do drzwi, żeby na dworze płuca dymem ogrzać. — Wiesz, za bardzo zwyczajnie jakoś, zastane wszystko, — Jiwka swoje. — Już trzydzieści lat nic w świetlicy nie ruszało się, to, wiesz, trochę denerwuje. Jutro oto przybędą swatowie, a tu… — i też za próg wyszła. Kociuba dalej nie słuchał, bo, niczym chart, pobiegł jeszcze do jakiejś roboty: błędną trawę sierpem chwycić, powój* z płotów pozrywać, suche gałęzie tyczką z drzew pozbijać. Pozamiatać ścieżki i główne — drzewka oraz studnię wapnem pobielić. Czy mało czego w domu trzeba zrobić? Roboty owej — jak w żniwa: rąk nie zebrać. Spać — choć nie kładź się. “I co za żonę sobie wziął? — Andrij nerwowo dymne kółka puszcza. — Wszystko, co nie zrobisz — jej tak i nie tak. A co do gustu — nie mówi. Tak zawsze — z roku na rok. Prawda, za młodu Jiwka była trochę bardziej miękka: uśmiechała się szczerze, tuliła się czule, całować, pamięta, lubiła. A dzisiaj, z latami, — po prostu żelazo jakieś. Taka, jakby ją kucyk ugryzł: wszystko zadania robocze daje, żeby nie odpocząć. Nie inaczej, że jak brygadzistką była, od brygadzisty tej komendy nauczyła się. Gdyby jeszcze mogła, to by i ze snu wyciągnęła — do roboty jakiejś. Ja tobie co — koń czy człowiek? Masz siłę — ciągnij, nie bronię!” Prawda, i po weselu Jiwka tę łagodność swoją nie zawsze miała: wszystko Piotra sobie przypominała. I nawet kłuła, że on, Andrij, niczym kot, między nimi przebiegł. “O, Piotruś był nie taki, jak oto ty. Nie taki, nie”. — Jiwka machała rękami, jakby mąż nacierał. — “To było sobie wyjść za niego, takiego! — obrazę tłumiąc, Andrij odciął. — Zresztą, ja sznurkiem do siebie ciebie nie przywiązywałem. Sama wszystko ułożyła. Zapomniałaś, co? I teraz siłą nie trzymam: wolnemu wolność — spadaj!” — “A jak będziesz żył bez mnie — pomyślałeś?” — “Tak, jak przed tobą! Doszło?” — “A dzieci co powiedzą — nie wiesz?” — “Mnie zrozumieją”. — “A mnie?” — “To ty ich spytaj!” Na dzieciach kłótnia zawsze gasła. Taka gorycz często była w ich domu, ale u kogo jej nie bywa? Chyba — u świętych. Życie — po to i życie, żeby, choć i pod jednym dachem, ale trochę w różnym świecie pożyć. Niewesołe myśli i Jiwkę w chacie męczyły. Mogła przecież ona i do Piotra wrócić. Prosił przecież z Donbasu: czekam — przyjedź. Ta głupia kłótnia kiedyś nie powinna była zabić ich miłości. Ale co dzisiaj mówić: młodymi byli, to i głupimi, co. Każde ślepo na siebie kołdrę ciągnęło. A tu, na złość, do jej płotu Andrij ścieżkę deptał. Stało się: pocałunki jej rozum i wolę zabrały, kwiaty, trawy… Czy mogła ona Piotrowi o tym choćby napomknąć? Nie mogła — dlatego i milczała. A i Andrij, jakby nie było, i z urody nie biedny, i pracowity, i potulny. Każda dziewczyna za niego miałaby za szczęście wyjść za mąż! Czy nie tak? A że czasami on, Andrus, jej, Jiwki, zachcianki hamuje, to wszyscy chłopi, co siebie szanują, tak robią. On i oni, jak być sprawiedliwym, rację mają, bo u kobiety długie włosy, a rozum — krótki. Dlatego, być może, tacy wszyscy chłopi: bab słuchają, a robią po swojemu. Może i naprawdę w domostwie nie trzeba nic ruszać? Z tą myślą Jiwka do Andrija poszła. Pewnie, żeby powiedzieć, że on ma rację. — Co, znowu przyszła, żeby w moją głowę swoje nowe plany, niczym kołki, wbijać? — Przyszłam tobie, Andrusiu, powiedzieć, że ty rację masz: nie trzeba nic ruszać. Jak było za młodu, niech dalej tak będzie. Zgoda? To przecież nasza pamięć, jakby nie było… — A jak sobie chcesz! — machnął ręką Andrij i potoczył się do jakiejś roboty. Kiedy słońce zaszło, Jiwka do stajni pobiegła — krowę nakarmić i pomyje dać. Przed tym, jak usiąść na stołeczku, Łysej, żeby nie wierzgała, łęty buraczane podrzuciła. — Jedz, wybawicielko, jedz. Nie skąp — mleczka przyczyń, — i tu i tam wymiona ciągnęła, ostrożnie tak, żeby mleczko do wiadra ciurkało. Stołeczek skrzypi-rypi, bo czasami przestarzały. Jego Andrus, jak jeszcze młodym był, zmajstrował, żeby jej, Jiwce, nogi nie drętwiały. Ten stołek jej o nim długo przypominał. Jak go ci, co przy władzy, za kraty wsadzili, choć nie był winien. Oni, psie syny, to potrafili robić: nażarli-napili w sklepie, a ty, Andruchu głupi, łam sobie głowę, żeby roztrwonienia nie było. Kiedy kołchoźnicy w polu rwą ręce, ich ze sklepu i kijem nie wygonisz. Codziennie: “Daj nalewaj, nasz Andriju, a my, jako władza, wszystko napoje-jedzenie spiszem”. Spisali, aha: końce — w wodę, a jego na pięć lat do paki. Żeby pamiętał, że on u państwa dłużnik. Oczywiście, Andrij mógłby tych szczurów nie poić, ale pracy się trzymał: dzieci przecież małe! Dlaczegoś im, kłamcom, wierzył, że go w biedzie nie zostawią. Już później domyślił się: spisek to, żeby go posadzić. Winien Wańka Zadoja, który jego Jiwkę nie raz, bywało, pijany zaczepiał. A że ona go stroną omijała, to znalazł sposób, żeby rodzinę złamać. Ale minęło wszystko, a on, bydlę, od tej wódki zawisł na kole, co w płocie, — tak się nałykał. Jiwka puszkę z mlekiem — do studni, żeby świeżym było. Zadbała i o inną żywinę: kurom ziemniaki z kaszą rozgniotła, psa, żeby złości za bardzo nie miał, z łańcucha odpięła, do kociej miseczki świeżego mleczka nalała. Jak do chaty szła, przed wejściowym progiem zatrzymała się. Jeszcze raz oczami podwórko zmierzyła. Tak, jakby porządek. A w chacie? Stół, oczywiście, uginać się nie będzie, ale i niedostatku nie będzie. Andrus o napoje i wodę zadbał. A jeszcze dokupił samogonu. Nie, nie dla swatów, oczywiście, a tym, komu nie ma różnicy, co pić. Może i tacy do chaty przybędą. Już tych pijaków namnożyło się — aż strach. I w mieście, i we wsi, i wśród przełożonych. A jeszcze, powiadają, tacy są, że się kłują. I nikogo to dlaczegoś nie boli — ani tych, kto ich, chorych, spłodził, ani tych, co, niczym cygan światem, władzą kręcą. Nie, ona, Jiwka, nikogo nie uczy, jak trzeba żyć. Każdy sobie pan: jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz. Jej, wiesz, też niełatwo było: dzieci często chorowały, męża kraty więziły, nędza, niczym myszy, codziennie do chaty zaglądała. Ale musiała siebie, niczym konia w uzdzie, mocno trzymać. Musiała, bo, oprócz swoich rąk, innych nie miała. Kiedy słońce pokonało ćwierć koła, pod zagrodę Kociubów podjechało auto. Niezbyt modne, ale całkiem przyzwoite. Z drzwi wyszło czworo: dwoje młodych i dwoje starszych. Gdy odczepili bramę — wszyscy zaśpiewali: Nuże, bracia, do dziewoi, Napijmy się gorzałeczki. Gorzałeczka słodziutka, Jak dziewczyna młodziutka… Gdy Kociubowie wyszli na podwórze, podeszła do nich piękna dziewica, niczym lisica: — A my, mamo i tato, od zwykłych zasad trochę odstąpimy. Rodzice mojego Serhija też nie będą długo w naszej chacie lisicy-dziewicy szukać. Ona — przed wami! A Serhij, — córka skinęła na chłopca, — to ten strzelec-młodzieniec, na którego wy, wiem, czekaliście. — Chcę wiedzieć, czy możecie Olesię oddać. Będę ją szanował, a o was dbał! — Serhij pokłonił się nowej rodzinie. — Ja bym was prosiła, bo go pokochałam. Na tym koniec, gotujcie wieniec, — Olesia też rodzicom pokłoniła się. — Przyszliśmy do was w szczęśliwym czasie, weszliśmy do chaty, żeby wesele mieć! — rodzice młodego też pokłonili się. — Długo nie zwlekajcie, czy zgoda — mówcie. — Ta zgoda, Olesię bierzcie, do ślubu prowadźcie. Niech każdy siada, bo stół już czeka. Wesele Serhija i Olesi wyprawiali we Lwowie. Jiwce swat bardzo się spodobał. Skromny, prosty, po wszystkim widać, że pracowity. Mieszkanie zwyczajne: ściany złotem nie błyszczą, a majątek oczu nie kłuje. Ale i biedy z chaty nie gonią. Im, rodzicom Olesi, swatowie, oczywiście, są przyjemni i mili. Widać, że i oni rodzicom Serhija — tacy sami. Rodzice — jak rodzice: między sobą we wszystkim się dogadają, najważniejsze — żeby zgoda między ich dziećmi panowała. Prawda, Jiwkę jakby coś niepokoi. Ale co — tego nie wie, nie zna. Może to, że swat jakoś dziwnie na nią zerka? Byłaby młoda, to by jakoś zrozumiała, a tak… Ta-a, czego to nie bywa! Pewnie po prostu tak, — zrobiła wniosek matka Olesi. A kiedy po ślubie wszyscy do chaty weszli, Jiwce jakby weselej się zrobiło. A gdzie śpiew, żarty i śmiech — myślom miejsca nie ma. Tym bardziej teraz, kiedy córkę wydajesz! Jak muzycy swoje zagrali, ojciec Serhija Jiwkę do tańca poprowadził. A jak tańczył, to czule do siebie przytulał. “Właściwie, tak, jak Petro, kiedy się spotykaliśmy…” — pomyślała o sobie matka Łesi. — To ja, Jiwciu, ja… Chyba nie poznałaś? — Petro spojrzał swatowej w oczy. Oj, Jiwce świat zakręcił się, że mało nie upadła. Gdyby nie silne ręce Petra, to wstydu by nie uniknęła. Chwała Bogu, że on… Wszystko jednak wyręczył. Jiwka cała płonęła, krew młoteczkami w skroniach, piersi drżą… Oni tańczyli — jeszcze, jeszcze. Jiwka wciąż wspominała, jak oni, głupi, pod klonem żegnali się. Nie wiedzieli — czy na długo? Wyszło: na zawsze! Przyczyna — że ona, Jiwka, Andrijowi Kociubie, rzekomo, czule uśmiechała się. I że on, Petro, przez niego, tego Andrija, cały czas do tańca nie mógł jej wziąć. Wtedy nie wiedział jeszcze Petro, że to były Jiwki sztuczki: żeby był zazdrosny. Tak go, Petra, zazdrość wzięła — aż na Donbas zapisał się. Kilka lat nie pisał — ani rodzicom, ani do niej, żeby nie było adresu. Do Lwowa przeprowadził się niedawno. Prawda, Hałyna, żona jego, która była galiczanką, prosiła się do domu wcześniej. Petro odmawiał. Rąbał w kopalni węgiel, dom budował. A tam Serhijko się pojawił, córka Ola, to gdzie im teraz do rodzinnych progów? Jedna awaria w kopalni jemu, Petrovi, mało życia nie zabrała. Blizny na twarzy i wgłębienia — są tego świadkami. Kiedy jeszcze w szpitalu leżał, nawet Hałyna go nie zawsze poznawała — taki poturbowany był. I potem, jak z pracy do domu przychodził, Hałyna długo przyglądała się: mąż, czy nie? Prawda, po głosie i ubraniu poznawała. Ot, takie było tam. — Szkoda, Petrusiu, tak szkoda, — teraz Jiwka w tańcu mocno tuliła się, — Co szkoda, Jiwciu, co? — Że my swoje szczęście, jak dzban, rozbili… I że teraz, widzisz, nie poznałam. — Jiwce łzy do oczu napłynęły. — Już, jak mówią, pociąg odjechał. Cieszmy się, że znowu jesteśmy razem — przez dzieci nasze. I za to mamy dziękować Bogu. Nie tak? — Tak, Jiwciu, tak, — Petro więcej nie mógł mówić: gardło skurcze ściskały. — Wybacz… — A jeszcze wiedz, Petrusiu, ja dzisiaj jestem bardzo szczęśliwa! I ty — też, pewnie. Że my na weselu. Jak na naszym weselu, co nie? — Na naszym, na naszym… Dzieci przecież żenimy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ności w każdym zakątku kraju. Pochylnie, automatyczne drzwi otwierające się po naciśnięciu przycisku, naprawdę uniwersalne placówki oświatowo-edukacyjne — to wszystko może być w Starobilsku — przekonany jest uczestnik projektu. I co dalej? Po powrocie do domu Serhij jako miejscowy aktywista spotyka się już z przedstawicielami władz Starobilska, różnymi działaczami społecznymi, opowiadając o tym, co zobaczył w Stanach Zjednoczonych. „Rafami podwodnymi” w osiągnięciu architektonicznej dostępności w mieście, zdaniem aktywisty, są zerowy wkład w tę sprawę miejscowego komitetu zapewnienia dostępności dla niepełnosprawnych i innych grup osób o ograniczonej mobilności, a także obojętne podejście do tego pozostałych mieszkańców. Obecnie Serhij intensywnie przygotowuje się do szeroko zakrojonej konferencji prasowej, aby poinformować mieszkańców Starobilska i wreszcie zacząć działać wspólnie. Centrum prasowe ŁONB im. O. M. Gorkiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Bibliotekarz-aktywista odbył podróż projektową po Ameryce

Starobielsk pozostaje niedostępny – do takiego wniosku doszedł lokalny aktywista, muzyk, pracownik Ługańskiej Obwodowej Biblioteki im. M. Gorkiego Serhij Łetuczyj, po powrocie z podróży projektowej po Ameryce. Dostępność architektoniczna dla osób z niepełnosprawnościami oraz dla mieszkańców ogółem w Starobielsku, w porównaniu z miastami, które odwiedził Serhij w USA, nie tylko znacząco się różni. To niebo a ziemia. Od 8 do 26 maja pracownik Ługańskiej Obwodowej Biblioteki i jedyny przedstawiciel ze Starobielska Serhij Łetuczyj podróżował po różnych miastach Ameryki w ramach Programu Międzynarodowych Liderów-Odwiedzających. Serhij trafił do piątki Ukraińców, którzy wzięli udział w projekcie „Integracja i ochrona interesów społecznie wrażliwych grup ludności”, sponsorowanym przez Departament Stanu USA. Mieszkaniec Starobielska opowiada, że projekt jest nakierowany na zapoznanie zagranicznych gości z prawami, przywilejami, specyfiką życia osób z ograniczonymi możliwościami w Ameryce. A co najważniejsze – na przekazanie cennej wiedzy, która pomaga wrażliwym grupom ludności bronić swoich praw i inicjować reformy legislacyjne. Ludzie kontrolują system. Razem z innymi uczestnikami Serhij odwiedził Waszyngton, Portland, Denver i San Antonio. W każdym mieście na Ukraińców czekał program nasycony różnymi spotkaniami. Serhij podzielił się swoimi wrażeniami po spotkaniu w Waszyngtonie z przedstawicielami Ministerstwa Edukacji, Ministerstwa Zdrowia i Polityki Społecznej, Departamentu Stanu oraz Rady ds. Dostępu USA: „Organizacje i instytucje mają kolosalne doświadczenie we współpracy z wrażliwymi grupami społecznymi. Dużo rozmawialiśmy o infrastrukturze, przeciwdziałaniu dyskryminacji, a nawet o potrzebach medycznych i społecznych uchodźców oraz imigrantów”. Najbardziej palącą kwestią dla Starobielska, zdaniem Serhija, jest kwestia współpracy władz lokalnych z ludnością. Tego problemu dotykano w każdym odwiedzonym mieście USA, gdzie Amerykanie dosłownie zachwycali ukraińskich gości zdobytym doświadczeniem. „Plusem Amerykanów jest to, że potrafią bronić swoich praw, wiedzą, jak to robić i, co najważniejsze, chcą tego. Oni kontrolują ten system. My natomiast musimy go radykalnie zmienić, porozumieć się z władzą. Spotkałem się z prawnikiem, który widział niejedną akcję, która została doprowadzona do końca, i przez wiele lat zajmował się budowaniem porozumienia między władzą a ludnością” – mówi Serhij. „Jeśli oceniać poziom dostępności architektonicznej w Starobielsku – dodaje uczestnik – w skali stuprocentowej, to nie przekraczałby on 10%”. Największe wrażenie na uczestniku projektu wywarły warunki dla wszystkich grup społecznych w San Antonio i Waszyngtonie, gdzie obserwuje się bezproblemowe przemieszczanie się i dostępność dla wszystkich mieszkańców. Szok kulturowy. Dalsze podróże ukraińskich uczestników dotyczyły tego, jak uchwalone w stolicy prawa są wdrażane na poziomie stanów. W Portland w stanie Oregon, po odwiedzeniu Centrum Dostępności Edukacji, Ukraińcy dowiedzieli się, jak udzielane jest wsparcie w kwestiach dostępności dla studentów z ograniczonymi możliwościami. Różne udogodnienia akademickie, specjalnie wyposażone sale wykładowe, wykorzystanie najnowocześniejszych technologii adaptacyjnych – to i wiele więcej zapewnia Centrum w Oregonie. W Denver, według słów Serhija, na własne oczy zobaczyli, jak dokładnie zapewnia się dostępność bibliotek i wdraża adaptacyjne formy rozrywki oraz sportu. „Byliśmy w unikalnej bibliotece. Takich w USA są tylko dwie. To biblioteka, w której nagrywają audiobooki, a pendrive'y z nimi wypełniają ogromne półki, i te audiobooki są autorskim produktem. Na nie mniej wielkich półkach znajdują się książki napisane alfabetem Braille'a. Tam również wytwarzają specjalne piłki dla osób z wadami wzroku. W tych piłkach instaluje się urządzenie, które wydaje dźwięk pomagający orientować się w przestrzeni”. Zaimponował również poziom integracji osób z niepełnosprawnościami w San Antonio. Uczestnicy stali się gośćmi organizacji „Bohaterowie Ivy”, która działa przy wsparciu aktorki Ivy Longorii i służy tworzeniu maksymalnie komfortowych warunków dla młodzieży ze szczególnymi potrzebami intelektualnymi oraz ich integracji z życiem społecznym. Niezależnie od tego, jakie miasto witało Ukraińców – zapewnia Serhij – wszędzie było zrozumienie, że wszystko zrobiono przede wszystkim dla wspólnego komfortu. „Przeżyłem szok kulturowy. Wiedziałem, że tam jest dostępnie i wygodnie, ale nie myślałem, że aż tak. Były momenty, które mnie po prostu dobijały. W dużych supermarketach są elektryczne wózki, wyobrażacie sobie? I korzystają z nich nie tylko osoby z niepełnosprawnościami, ale wszyscy, którym jest to potrzebne i wygodne. W budżetowych sklepach widziałem wózki z koszykiem” – opowiedział. Serhij sam porusza się na wózku inwalidzkim, dlatego jak nikt inny rozumie potrzebę architektonicznej dostępności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 73

Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninykh, 3. Nakład ogólny w czerwcu — 16 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. Interekspresdruk,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 11 UAH 46 kop. na pół roku 65 UAH 66 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 33 hrywny 68 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 130 hrywien 12 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn