Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Bijemy na alarm!

Слово Просвіти, №25 за 2017 рік

Popieram i aprobuję apel oraz list otwarty do nauczycieli doktor nauk pedagogicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Ołeny Isajewej („Słowo Proświty”, nr 1 z 2017 r.); zgadzam się z żądaniami listu otwartego do minister oświaty i nauki Lilii Hrynewycz, wystosowanego przez czołowych naukowców, nauczycieli-praktyków, metodyków i rodziców („Słowo Proświty”, nr 4 z 2017 r.); popieram uchwałę konferencji naukowo-praktycznej „Język państwowy w oświacie” (5 października 2016 r.); podzielam niepokoje Iryny Farion, Iwana Juszczuka, Kateryny Motrycz, Hałyny Pahutiak, Wołodymyra Ferencia — kwiatu narodowej elity humanistycznej, którzy biją na alarm, aby zachować język i wartości duchowe wielce doświadczonego narodu Ukrainy. Emma SZAPOWAŁOWA, kandydat nauk filologicznych, nauczyciel-metodyk, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, przewodnicząca Miejskiego Oddziału „Proświty” w Nowomoskowsku. Miejskie zjednoczenie „Proświty” w Nowomoskowsku popiera apel towarzystwa kulturalno-społecznego ze Lwowa, przyłącza się do opinii publicznej oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z żądaniem wobec Rady Najwyższej: uchylić zbrodniczą, antyukraińską ustawę jawnych agentów Rosji Kiwałowa i Kołesniczenki, uchwalić nową Ustawę o języku. Językiem państwowym Ukrainy jest język ukraiński we wszystkich sferach, zwłaszcza w dziedzinie oświaty. Dziwi, jak Rada Najwyższa mogła uchwalać Ustawę „O oświacie”, nie uchylając zbrodniczej ustawy Ka-Ka i nie uchwalając nowej Ustawy o języku. Propozycja Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy dotycząca połączenia dwóch dyscyplin „Literatura ukraińska” i „Literatura obca” w jeden przedmiot nauczania „Literatura” (projekt złożono 23 grudnia 2016 r., do 30 stycznia 2017 r. należało przesłać propozycje) jest zbrodnią. Takie „połączenie” doprowadzi do powierzchownego zapoznania się z kulturą ukraińską i zagraniczną, a jest to podstawowy środek w kształtowaniu świadomości narodowej, obywatelskości, poczucia bycia Europejczykiem. Kolejny problem — w jakim języku uczniowie i studenci będą czytać teksty literatury obcej? Jestem przekonana — po rosyjsku. Dlaczego? Zwróćmy uwagę na statystykę i analizę działalności wydawniczej Dmytra Pyłypczuka. Przez 24 lata w niepodległej Ukrainie liczba wydań przekładów literackich literatury obcej na język ukraiński zmniejszyła się czterokrotnie, a rosyjskojęzycznych przekładów wzrosła dwukrotnie. A do tego jeszcze potok wydań przekładowych z Rosji, którego nikt nie ewidencjonował, był „podporządkowany jednemu celowi: nie dopuścić do ugruntowania się na Ukrainie języka ukraińskiego jako państwowego”. Dmytro Pyłypczuk ostrzega: „Słowo jest bronią, a cudze słowo jest cudzą bronią i to w cudzych rękach”. Powinni to rozumieć urzędnicy aparatu państwowego. Przecież istnieje dekret Prezydenta nr 534 z 1 grudnia 2016 roku. Nauczyciele biją na alarm: jak można bogactwo literatury ukraińskiej w programach klas 10—11 wcisnąć w ramy przydzielonych godzin? Powierzchowne studiowanie literatury (z braku czasu) doprowadzi do upadku duchowego i degradacji młodzieży. Teraz odnośnie programów Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy z literatury. Naukowcy i nauczyciele powinni przemyśleć, w jakim aspekcie studiować literaturę w klasach 10—11 klasach, w kolegiach i szkołach zawodowych, uczelniach wyższych. Jestem przekonana, że zostanie zachowany kurs historyczno-chronologicznego rozwoju procesu literackiego, tekstualna analiza „dzieł szczytowych”, tematyczne przemyślenie dorobku ukraińskiej klasyki i literatury współczesnej, wyodrębnienie poszczególnych osobowości pisarzy. Warto zwrócić się ku syntezie i analizie, ale tak, aby nie zgubić, a pogłębić zainteresowanie uczniów studiowaniem literatury pięknej jako środka odzwierciedlenia życia i historii, kształtowania moralności. Ważne jest, aby poświęcić uwagę także studiowaniu biografii pisarzy jako wzorców dla kształtowania osobowości ucznia — nie tylko według tabeli chronologicznej, ale na podstawie wspomnień o nim przyjaciół po piórze, ludzi o podobnych poglądach, na podstawie dzienników, na materiale serii utworów literacko-biograficznych. Zadaniem naukowców, katedr literatury ukraińskiej uniwersytetów i instytutów pedagogicznych jest dobranie materiału faktycznego, dokumentów, fotografii pisarza, przygotowanie dla nauczycieli pomocy metodycznych, nagrań wideo, które można by wykorzystać na lekcjach. MON powinno składać zamówienia, przeprowadzać konkursy. Uczniowie starszych klas na podstawie wcześniej wyuczonego materiału powinni podsumować wiedzę o pieśni ludowej i autorskiej. To właśnie pieśń ludowa powinna wyprzeć prymitywną pop-muzykę. Wiadomo, że absolwenci japońskich szkół muszą znać około 200 pieśni ludowych Japonii. A czyż arsenał pieśni ludowej Ukrainy jest uboższy? Nauczyciel musi mieć nagrania pieśni ludowych i literackich. Osobna lekcja — pieśni autorskie do słów Tarasa Szewczenki i innych klasyków. Może to być praca badawczo-poszukiwawcza: znaleźć teksty, melodię, wykonawców, historię pieśni. Polecamy pieśni: „Śmieją się, płaczą słowiki” Ołeksandra Olesia, „Za Ukrainę” Mykoły Woronego, „Oj, na łące czerwona kalina” S. Czerneckiego, „Pieśń o ręczniku”, „Nauczycielko moja” Andrija Malyszki, „Dwa kolory”, „Bociany” Dmytra Pawłyczki, „Jesienne złoto” Dmytra Łucenki, „Czerwona ruta” Wołodymyra Iwasiuka i inne. Można zlecać pracę badawczą i poszukiwawczą na temat „Pieśni o miłości”, „Pieśni kozackie”, „Pieśni żartobliwe”. Mnie przypadło w udziale pomagać w opracowaniu zbioru „Więzienne pieśni Ukrainy”, które w ukrytych zeszycikach zebrał więzień polityczny Mychajło Szełew. Aresztowano go w 1950 roku, kiedy uczył się w 9 klasie. Wyrok wydał Drohobycki Sąd Obwodowy — 10 lat pozbawienia wolności (z art. 54-10 cz. I, KK USRR). Kierownik chóru Wiktor Promowdo zapisał nuty do pieśni zebranych przez Szełewa z jego głosu, miał on wspaniały tenor. Temat „Więzienne pieśni Ukrainy” też może być materiałem do badań. Dalej — lista autorów, których utwory zaleca się studiować tekstualnie. Uważam za celowe wyodrębnienie cykli: literatura początku XX wieku (Mykoła Woronyj, Ołeksandr Ołeś, Ahatanheł Krymski, Bohdan Łepkyj, Hnat Chotkewycz, Bohdan-Ihor Antonycz); literatura Rozstrzelanego Odrodzenia (Mykoła Zerow, Mychajło Draj-Chmara, Jewhen Płużnyk, Mykoła Chwylowyj, Wałerjan Pidmohylnyj, Łeś Kurbas); literatura lat 1960—1970 (Wasyl Symonenko, Mykoła Winhranowski, Wasyl Hołoborodko, Iwan Dziuba, Mykoła Rudenko, Ihor Kałyneć, Wasyl Stus, Iwan Switłycznyj, Jewhen Swerstiuk); literatura okresu wojny (Jewhen Małaniuk, Ołeh Olżycz, Ołena Teliha); literatura ukraińska na emigracji (Todos Osmaczka, Iwan Bahrianyj, Ułas Samczuk, Wasyl Barka) i inne. Ci pisarze to kwiat narodu ukraińskiego, a ich utwory są wieczne. Do tekstualnego studiowania należałoby zalecić wzorce dramaturgii XIX—XXI w., aby odrodzić genetyczny pociąg narodu ukraińskiego do aktorstwa, artyzmu i przedstawień. „Proświta” w swoim czasie za podstawę stawiała organizację kółek dramatycznych, były one w każdym miasteczku i wsi. Podczas studiowania utworów dramatycznych klasa powinna stać się małym teatrem, aby wyjść na wielką scenę. Warto proponować także temat „Literatura rodzinnego kraju”. Dla różnych obwodów będą tu różni autorzy i teksty. Tematyczne studiowanie literatury w klasach 9—11 to jeden z kierunków programu z literatury. Dzieci chętnie będą studiować lirykę intymną literatury klasycznej i współczesnej, czytać sonety i wykonywać romanse. Wiersze o miłości będą sprzyjać wychowaniu piękna wierności, norm moralności. Ważne, aby nie pominąć tematu, który kształtuje świadomość narodową — utwory o języku, o obowiązku artysty w walce o ojczyste słowo. Te lekcje literatury połączyć z lekcjami języka, kiedy studiuje się historię pochodzenia języka ukraińskiego, drogi i metody jego niszczenia, funkcje języka oraz kulturę wypowiedzi. Można wykorzystać dobór tekstów ze zbiorów „Mowo ojczysta, słowo ojczyste”, „Najdroższy skarb”; „Modlitwę o język” Kateryny Motrycz, „Ukraińcy moi” Wiktora Baranowa, książki-badania Anatolija Pohribnego, Serhija Płaczyndy, Serhija Piddubnego „Filozofia słowa”, „Ukraińskie luminarze i symbole”, artykuły Iryny Farion, „Sztukę uprzejmości” Olhy Kornijaky i in. Trzeba uczyć uczniów starszych klas i studentów porównywać tekst publicystyczny, naukowy z artystycznym, znajdować wspólne i odmienne cechy. Proponować uczniom samodzielne ułożenie tekstu publicystycznego lub artystycznego o pięknie i bogactwie ojczystego języka, o obowiązku każdego obywatela znać język państwa, w którym żyjemy. Uczyć młodzież unikać surżyku, rusycyzmów, kalk językowych. Ważny temat to „Zachowanie i ochrona przyrody, środowiska”. Każda lekcja literatury powinna być związana z praktyką życia, z aktywnym udziałem uczniów w rozwiązywaniu problemów, o których czytają w tekstach artystycznych i publicystycznych. W 2017 roku — 85 lat tragicznego wydarzenia na Ukrainie, zaplanowanego Hołodomoru-ludobójstwa. Przeczytajmy utwory pisarzy o tym, zapalmy na lekcji świecę pamięci, wspomnijmy mieszkańców wsi, którzy stali się ofiarami stalinowskich głodomorów. Aktualny temat dnia dzisiejszego — wojna i pokój. Uczniowie starszych klas powinni znać rodaków, którzy zginęli w walkach, broniąc rodzinnego kraju. Warto porównać utwory o wydarzeniach II wojny światowej z utworami o moskiewskiej agresji w Donbasie i na Krymie. Niedawno prezentowałam swój zbiór „Bohaterowie nie umierają! Niech zginą wrogowie”, poświęcony żołnierzom-nowomoskowianom, którzy zginęli w walkach z moskiewskim okupantem, w liceum „Samara” i komitecie wykonawczym. Widziałam, jak budzi się godność narodowa uczniów starszych klas, ich gotowość do obrony rodzinnego kraju, jak chętnie czytali i studiowali wiersze. Jeszcze jedno pytanie — to metodyka studiowania tekstu artystycznego tak, aby uczniowie nie stracili zainteresowania czytaniem. Warto odrzucić przestarzałą metodę, która była narzucana przez Bileckiego i Mazurkewycza w podręcznikach: temat, idea, obrazy artystyczne, środki wyrazu artystycznego. Idei utworu nie trzeba narzucać, a wyprowadzać na podstawie przeczytanego utworu. Miałam szczęście być aspirantką profesor uniwersytetu imienia Olesia Honczara w Dnieprze Kławdiji Pawliwny Frołowej. Ona już w latach 1970—1980 opracowała nową metodykę analizy utworu artystycznego z pozycji kategorii estetycznych. Uczniowie powinni znaleźć w tekście kategorię estetyczną piękna, harmonii, dramatyzmu, tragizmu i komizmu, określić, co artysta utwierdza, jakimi środkami artystycznymi tworzy widzialny obraz, modeluje dwie tezy: dobra i zła. Książka K. P. Frołowej jest skiero-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn