Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №27 за 2012 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 36 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 27 (664), 5–11 lipca 2012 Co musimy chronić?

Na zlecenie Ludowego Komitetu Obrony Ukrainy, Związku Oficerów Ukrainy, Rady Koordynacyjnej ds. ochrony języka ukraińskiego przy KMO Towarzystwa „Memoriał” im. W. Stusa oraz jeszcze siedemdziesięciu (!) organizacji społecznych trzej znani profesorowie Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Larysa Masenko, Wołodymyr Panczenko i Wołodymyr Wasylenko osobiście zwrócili się listem do niemal stu posłów spośród przebiegaczy. W nim, między innymi, piszą: „Zwracamy Waszą uwagę, że projekt ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa spotkał się z druzgocącą krytyką jako sprzeczny z Konstytucją Ukrainy, naruszający Kodeks budżetowy Ukrainy i ukierunkowany na zniszczenie języka ukraińskiego, w opiniach organów władzy państwowej i jej jednostek: Głównego Naukowo-Eksperckiego Zarządu Rady Najwyższej Ukrainy (23.05.2012 r.), parlamentarnych komisji ds. kultury i duchowości (23.09.2011 r.), ds. budżetu (03.11.2011 r.), Ministerstwa Finansów Ukrainy (09.09.2011 r.), Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy (27.09.2011 r.). Projektu tego nie poparły także właściwe instytucje Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: Instytut Językoznawstwa (16.09.2011 r.), Instytut Języka Ukraińskiego (22.09.2011 r.), Instytut Badań Politycznych i Etnonarodowościowych (22.09.2011 r.), Instytut Państwa i Prawa (05.09.2011 r.), Ukraiński Fundusz Informacji Językowej (09.09.2011 r.), a także Akademia Nauk Szkoły Wyższej (16.09.2011 r.) oraz Instytut Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (wrzesień 2011 r.). W opiniach Komisji Weneckiej zaznaczono, że projekt ustawy nie jest w stanie zapewnić należytej równowagi między rozwojem i używaniem języka państwowego jako czynnika jednoczącego w życiu społeczeństwa a rozwojem i ochroną języków mniejszości (02.12.2011 r.). Podkreślamy, że projekt ustawy Kolesniczenki–Kiwałowa jest niezwykle niebezpieczny dla naszej państwowości, ponieważ prowadzi do rozłamu kraju i konfrontacji wewnątrz ukraińskiego społeczeństwa. Nie budzi wątpliwości, że to wszystko jest częścią kremlowskiego megaprojektu, którego celem jest wymazanie Ukrainy z politycznej mapy świata. Apelując do poczucia Waszej moralnej i politycznej odpowiedzialności, wzywamy do głosowania przeciwko projektowi ustawy. Jeżeli zaś zagłosujecie za tym niekonstytucyjnym dokumentem, rozpoczniemy kampanię wśród wyborców, aby wyjaśnić im Waszą antyukraińską i antypaństwową postawę i na zawsze zamknąć przed Wami drzwi do Rady Najwyższej Ukrainy. Musicie zrozumieć: jeśli stanie się Pan lub Pani na drodze odstępstwa, pozostaniecie w historii Ukrainy jako sprzedawczyk i zdrajca!”. Ale nie bądźmy naiwni: ci, którzy głosowali za wolą zwierzchników (nie wolą narodu, wśród którego się znaleźli!), nie rozporządzają ani sobą, ani tym bardziej swoim głosem. A zresztą ten, dla kogo zdrada jest środkiem do życia, nie zatrzyma się przed niczym. Można (i trzeba!) przypominać przywódcom naszej władzy, jak czynią to w imieniu swoich organizacji OUN, WOW, KUIN charkowianie M. Zubkow, P. Hończarow, N. Wynohradska-Jakymczuk, że przez wieki rosyjska, carska i bolszewicka imperia niszczyły duszę narodu ukraińskiego – jego język. I oto mamy kolejny agresywny natarcie „ruskiego mira”, którego przedstawicielami są deputowani, zabiegająco klękający przed wschodnim sąsiadem. Zakończenie na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nie ulegajmy — nasz język zwycięży!

3 lipca 2012 roku na wieczornym posiedzeniu Rady Najwyższej regionaliści, komuniści i litwinowcy uchwalili w całości ustawę o zasadach państwowej polityki językowej (projekt ustawy 9073 S. Kiwałowa — W. Kołesniczenki). Odbywało się to tak. Obradom przewodniczył pierwszy wiceprzewodniczący Adam Martyniuk. W półpustej sali zarejestrowało się (większość — wirtualnie) 364 deputowanych ludowych. Lider frakcji Partii Regionów Ołeksandr Jefremow zażądał włączenia językowego projektu ustawy do porządku obrad, powołując się także na frakcję KPU. W sali wybuchła bójka. Propozycję poparło 219 deputowanych, zatem głosowanie przepadło. Zgodnie z regulaminem Adam Martyniuk powinien był poinformować, że propozycja nie została przyjęta. Zamiast tego ponownie poddaje pod głosowanie kwestię rozpatrzenia tego projektu ustawy i otrzymuje 241 głosów „za”. Nie wdając się w wyjaśnienia, wiceprzewodniczący ogłasza trzecią propozycję: przegłosować projekt ustawy w redakcji pierwszego czytania, nie podając ani jego nazwy, ani numeru rejestracji. Ogłasza, że 248 deputowanych ludowych zagłosowało „za”. Stenogram odnotował wszystkie naruszenia regulaminu parlamentarnego, bo, jak świadczy deputowany z ramienia NU-NS Iwan Stojko: „Pierwsze głosowanie Martyniuka dotyczyło nadzwyczajnego włączenia do porządku obrad ustawy językowej. To głosowanie przepadło. Po tym postawił pytanie o powrót do rozpatrzenia włączenia do porządku obrad, a trzecie głosowanie — o samo włączenie do porządku obrad, a teraz próbują podretuszować stenogram, żeby trzecie głosowanie uznano za samą ustawę językową”. Cóż, dla tej braci, która wzięła się za „retuszowanie” Ukrainy i Ukraińców, wszystko jest możliwe. Po porozumieniach charkowskich, po bandyckich sztuczkach, z jakimi uchwalono szereg innych ustaw, które obniżają poziom życia Ukraińców, 248 faryzeuszy i fałszerzy sprzedało dusze. Nasze ukraińskie dusze, bo własnych nie mają. Dawno zaprzedane, wraz z jakąkolwiek godnością. Oceńcie miarę bezczelności i podłości, którą zademonstrował tak zwany przedstawiciel ludu Mychajło Czeczetow, który zaraz po głosowaniu oświadczył dziennikarzom: „Oceńcie piękno gry. Rozegraliśmy ich jak kocięta. Nie wiem, co będą robić na wyborach”. Oczywiście Czeczetow dobrze wie, co będą robić na wyborach razem z komunistami: fałszować wyniki ogólnonarodowego głosowania. Tak samo zna dalsze działania Partii Regionów W. Kołesniczenko, który pewnie mówi o tym, że oficjalna dwujęzyczność zostanie zalegalizowana w Ustawie Zasadniczej w ramach prac Zgromadzenia Konstytucyjnego. Ślepi i głusi na głosy ukraińskiej społeczności, na Ukrainę i jej prawa, zręczni szulerzy powołują się na ONZ, Parlament Europejski i Radę Europy, ale nie wymieniają Rosji, na której korzyść została wszczęta ta diabelska gra z autochtonicznym narodem Ukrainy. Oszukując ludzi obietnicami o „tanim gazie i gospodarczym dobrobycie”, obecna władza, naruszając prawa państwowe, zamierza się na samo istnienie niepodległej Ukrainy. Jeśli pozwolimy Wiktorowi Janukowyczowi, Wołodymyrowi Łytwynowi, Mykole Azarowowi narzucić tę bezprawną ustawę Ukraińcom, to oczekujmy terytorialnego podziału naszej Ojczyzny, ustanowienia komunistyczno-bandyckiego reżimu, który sprzeda ukraińskie ziemie, zasoby naturalne, zgodzi się na wszystkie rosyjskie dążenia do odnowienia imperium rosyjskiego w najgorszym wariancie „słowiańskich sojuszy”, „ruskiego miru”. Oni już teraz obiecują nam „nowy kraj”, uparcie gubiąc literę w jego nazwie. „Kraj” jest im potrzebny do grabieży i pomnażania kapitałów. Nam, Ukraińcom, obywatelom niepodległego państwa, potrzebna jest Ukraina. W której będzie żył ukraiński naród i rozbrzmiewał ukraiński język. 3 lipca 2012 roku język ukraiński stał się naszą ostatnią linią obrony. Nasz język — nasza broń. Jego moc i siła nie zależą od złości i potęgi ukrainofobów, od słabości i ambicji polityków różnych maści, którzy grają na polu minowym ojczystego języka narodu. „Czy wiesz, że jesteś człowiekiem?” — pytał przez mrok komunistycznej radziecczyzny każdego ze współrodaków Wasyl Symonenko, jakby przeczuwając, że nawet nie imiennik, a po prostu zbieg samogłosek i spółgłosek — Petro Symonenko, czytaj: Adam Martyniuk—Kiwałow—Kołesniczenko—Czeczetow—Janukowycz i inni zamierzą się na istotę ukraińskiej tożsamości — język. I, jeśli będzie ich wola, — nie „język twój jedyny” będzie panował, a język okupanta będzie hańbił Ukrainę w trzecim tysiącleciu, jak widmo ciemnych stuleci, śladem carów i caryków, wałujewskich i emskich zakazów i ukazów. Lecz gdzie oni, zgnilizna i proch, gdzie ich przeklęte groby, gdzie ich potomkowie? Rozproszyli się i stali prochem. Rozewrą się „otchłanie niebieskie” i nad obecnymi gwałcicielami ukraińskiej duszy. Nie odstępujmy. Nie bójmy się. Nie ulegajmy — nasz język zwycięży. I my zwyciężymy. Wierzmy w to razem — milionowo, mówmy o tym milionem ust. Język — nasze barykady i nasze sztandary! Dziś, 3 lipca 2012 roku, zabrzmiała trąba sądu ostatecznego dla reżimu Janukowycza i jego opryczników. Nie wierzę, że ten prezydent zawetuje faryzejską ustawę, bo nie jest gwarantem Konstytucji ze swojej ludzkiej istoty. Nie wierzę, że wśród tych, którzy go otaczają, znajdą się ludzie zdolni do twardego sprzeciwu. Ale wiem, że Ukraińcy nie pozwolą nastąpić na własne serce. Narody nieme nie żyją. Inaczej historia ściera je ze swoich tablic, a Bóg wykreśla z księgi życia. Bądźmy, Ukraińcy! Lubow HOŁOTA P. S. Kiedy 248 zaprzańców fałszowało uchwalenie ustawy językowej, ten numer tygodnika był już podpisany do druku. Przejrzawszy szpalty, zostawiłam wszystko tak, jak Państwo przeczytacie. Nie odstąpimy od naszego stanowiska. Staniemy się silniejsi — razem z Wami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Co musimy chronić?

Zakończenie. Początek na str. 1 „Z powodu pobłażania antyukraińskiej władzy obszar używania języka ukraińskiego zawęża się każdego dnia, każdej godziny wszędzie: w edukacji, nauce, kulturze, produkcji, wojsku, sporcie i tak dalej. Uderza postępujące nieuctwo polityków wszystkich szczebli, mediów, reklamy, banków, a nawet państwowego obiegu dokumentów. Ukraińcom do tej pory nie zwrócono ukraińskiej pisowni, a narzucone przez bolszewików zasady z czasów Postyszewa i Kaganowicza celowo rozchwiewają i marginalizują naturalne narodowe normy językowe. W pierwszej stolicy kolaboracyjnego rządu, pierwszego obozu koncentracyjnego i Hołodomoru, szulerzy z panującej partii władzy całkowicie oczyścili ukraińską przestrzeń, odbierając pomieszczenia jedynego na Lewobrzeżu Ukraińskiego Centrum Kultury, towarzystw społecznych „Spadszczyna”, „Proświta”, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, „Postup”, Związku Ukraińskiej Młodzieży i innych. W przeddzień święta Konstytucji Ukrainy, której art. 10 gwarantuje, że językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński, rozległy się zuchwałe oświadczenia inicjatorów językobójstwa o zamiarach uchwalenia ustawy jeszcze przed wakacjami. Zbrodnicze zamiary „sług narodu” przeciwko narodowi skłoniły nas do tego apelu. Stanowczo ostrzegamy obecną władzę i deputowanych ludowych, aby powstrzymali się od prawdopodobnych katastrofalnych skutków, które mogą nastąpić wraz z uchwaleniem tej antyukraińskiej ustawy — spowoduje ona rozłam kraju”. Charkowianie przytaczają, wydawałoby się, niepodważalny i bardziej niż przekonujący argument w obronie jedynego języka państwowego, oparty na wielowiekowym doświadczeniu życia krajów, w których język jest cementującym rdzeniem wielonarodowych USA, Wielkiej Brytanii, Francji. Zresztą i Rosja, mimo że ma w swoim składzie ponad setkę obcojęzycznych narodów i ludów, dawno uchwaliła „Federalną ustawę Federacji Rosyjskiej z dnia 01.06.2005 nr 53-FZ O języku państwowym Federacji Rosyjskiej”. Podwójne standardy Moskwy w stosunku do Ukrainy Partia Regionów wraz z komunistami małpują jeden drugiego. Ale prawda, rzeczywistość jest sprzeczna z ich cynicznie-obłudnymi oświadczeniami. Poświadczył to po raz kolejny okrągły stół „Język ukraiński na Doniecczyźnie: stan obecny i perspektywy”, przeprowadzony w przeddzień Dnia Konstytucji Ukrainy przez ukraińską społeczność Doniecczyzny. Wygłoszone przy okrągłym stole wystąpienia, w których przeanalizowano obecny problematyczny stan języka ukraińskiego w sferze edukacji, kultury, mediów, reklamy, poświadczają, że w obwodzie donieckim, w 21. roku niepodległości Ukrainy, ogranicza się używanie języka ukraińskiego jako państwowego. Władze donieckie rozpoczęły nawet likwidację odrodzonych szkół ukraińskojęzycznych (szkoła nr 111 w Doniecku, szkoły nr 3, 27, 100 w Makiejewce). Rodzice zmuszeni są bronić prawa swoich dzieci do nauki w języku państwowym w państwie Ukraina w sądach! Wyższe uczelnie, technika, szkoły zawodowe pracują do tej pory głównie w języku rosyjskim, chociaż w szkołach obwodu 48,4% uczniów uczy się po ukraińsku, a prawa do kontynuowania nauki na uczelniach, w technikach czy szkołach zawodowych w języku państwowym są pozbawieni. W rezolucji okrągłego stołu zaznaczono, że „ze 1058 szkół ogólnokształcących obwodu tylko 402 są z ukraińskim językiem nauczania, 478 — dwujęzyczne i 178 pracują całkowicie w języku rosyjskim. Najgorsza sytuacja jest w Doniecku, gdzie szkół ukraińskojęzycznych jest tylko 18, z rosyjskim językiem nauczania 70; dwujęzycznych — 63. Przy czym los ukraińskojęzycznej szkoły nr 111 zależy od Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy, do którego złożyła kasację rosyjskojęzyczna Rada Miejska Doniecka. Nawet nie we wszystkich miastach Doniecczyzny otwarto ukraińskie szkoły, a zatem do tej pory nie zapewnia się prawa Ukraińców, których w obwodzie jest 56,9%, do nauki w języku ojczystym. Mieszkańcy obwodu donieckiego nie mają możliwości czytania gazet i czasopism w języku ukraińskim, w ponad 2000 kiosków „Sojuzdruku” i tysiącach prywatnych ich nie sprzedają. Pozbawieni są nawet prawa kupienia gazety rządu „Uriadowyj Kurjer” oraz gazety Rady Najwyższej Ukrainy „Hołos Ukrajiny” chociażby w języku rosyjskim. Doniecczan odizolowano od reszty Ukrainy! Z 1240 wydawnictw drukowanych w obwodzie tylko 4 są ukraińskie, z nich tylko jedna to gazeta obwodowa „Donecczyna”. Gazety rady obwodowej i obwodowej administracji państwowej oraz rad innych szczebli wychodzą w języku rosyjskim, a to naruszenie Konstytucji Ukrainy. Publiczne wystąpienia urzędników państwowych, reklama, ogłoszenia, szyldy, sporządzanie dokumentów bankowych itp. odbywają się wyłącznie w języku rosyjskim. Nazwy ulic i placów są w języku rosyjskim. Tylko na Euro-2012 na skrzyżowaniach ulic pojawiły się drogowskazy w dwóch językach — ukraińskim i angielskim, a tabliczki na budynkach wyłącznie w rosyjskim. Ulice i place noszą imiona komunistycznych działaczy. W radzie obwodowej, radach miejskich, rejonowych i wiejskich deputowani, w Donieckiej obwodowej i rejonowych administracjach państwowych, w sądach, milicji, prokuraturze kierownictwo posługuje się nie państwowym językiem ukraińskim, a wyłącznie rosyjskim. Kierownicy władzy na Ukrainie i na Doniecczyźnie różnych szczebli rozpowszechniają nieprawdę o 20 mln Rosjan na Ukrainie (z wywiadu premiera Ukrainy Mykoły Azarowa), wymyślają nieistniejące terminy „język rosyjski powszechnie używany na terytorium m. Doniecka” (z odpowiedzi mera Doniecka), „rosyjskojęzyczna ludność”, władza fałszuje datę założenia Doniecka, aby usprawiedliwić używanie wyłącznie języka rosyjskiego jako jedynego na Doniecczyźnie wbrew Konstytucji Ukrainy. W rzeczywistości datą założenia Doniecka (kozackiej, ukraińskojęzycznej Ołeksandriwki) jest 1779 rok”. Uczestnicy przytaczają także ciekawe dane statystyczne spisu „nieukraińskości” Doniecczyzny na przestrzeni prawie wieku: 1. 1926 r.: Ukraińców — 61,61%, Rosjan — 24,67% (Ukraińców i Rosjan razem — 86,28%, mniejszości narodowych — 13,72%); 2. 1959 r.: Ukraińców — 55,6%, Rosjan — 37,6% (Ukraińców i Rosjan razem 93,2%, mniejszości narodowych — 7,8%); 3. 2001 r.: Ukraińców 56,9%, Rosjan — 38,2% (Ukraińców i Rosjan razem — 95,1%, mniejszości narodowych — 4,9%). W wyniku polityki „jedinoj i niedielimoj” liczba Ukraińców i mniejszości narodowych na Doniecczyźnie zmniejszała się, a Rosjan — zwiększała. „Takie przymusowe zrusyfikowanie w ZSRR nazywano zlewaniem się narodów — piszą uczestnicy okrągłego stołu. — Równolegle z wyniszczaniem Ukraińców na Doniecczyźnie niszczono język ukraiński we wszystkich sferach życia społecznego, bo, jak wiadomo, narody same z siebie nie umierają — po prostu odbiera się im język. Oto jak, na przykład, niszczono naukę w języku ukraińskim na Doniecczyźnie: jeśli w roku szkolnym 1932—1933 79% uczniów Doniecczyzny uczyło się w języku ukraińskim, to w roku szkolnym 1945—1946 liczba szkół ukraińskich wynosiła już 66%. W szachterskiej stolicy — Doniecku — na przełomie lat 1960—1970 zamknięto ostatnią szkołę z ukraińskim językiem nauczania oraz przedszkole. Nie zatrzymała tego procesu i pieriestrojka — szkoły z ukraińskim językiem nauczania nadal przymusowo przekształcano na rosyjskie. Oto tak zbrodniczo, bezkarnie asymilowano ukraińską ludność i mniejszości narodowe na Doniecczyźnie. Proces rusyfikacji i dzikiego tłumienia praw i wolności Ukraińców na Doniecczyźnie zakończył się dopiero wraz z uchwaleniem ustawy USRR „O językach w USRR” w 1989 roku. W tym czasie ze 1217 szkół Doniecczyzny z ukraińskim językiem nauczania pozostało tylko 105, czyli 8,7%. Były to wiejskie, mało liczne szkoły, w których uczyło się łącznie 2,3% uczniów. Ponadto ponad połowa uczniów Doniecczyzny została zwolniona z nauki języka ukraińskiego „na życzenie rodziców”! Oto tak przymusowo pojawiła się rosyjskojęzyczna ludność u nas, w kozackiej, ukraińskojęzycznej Doniecczyźnie. W wykonaniu ustawy USRR „O językach w USRR” w 1990 roku uchwalono Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków do 2000 roku… Jednak ten program w obwodzie został praktycznie zaprzepaszczony przez antyukraińską władzę Doniecczyzny: tylko 14,0% uczniów obwodu uczyło się w języku ukraińskim zamiast przewidzianych 51% w 2000 roku, w szczególności w Doniecku ten odsetek wynosił 7,6 zamiast 50%. Zaprzepaściły wykonanie Programu właśnie organy władzy państwowej i samorządu lokalnego. Zamiast stworzenia odpowiednich warunków dla odrodzenia i rozwoju na Doniecczyźnie języka ukraińskiego jako państwowego, jego realizacja jest sabotowana, trwa aktywna polityka rusyfikatorska: prawie wszystkie rady rejonowe i miejskie uchwalają na swoich sesjach antykonstytucyjne decyzje o państwowości języka rosyjskiego na swoich terytoriach… Uczestnicy okrągłego stołu uważają, że Ukraińcy w południowo-wschodnich obwodach Ukrainy w istocie znaleźli się w rezerwacie lub w getcie, jak Indianie w USA. Uczestnicy okrągłego stołu doszli do wniosku: na Doniecczyźnie organy władzy bezczelnie i brutalnie naruszają art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz obowiązujące ustawodawstwo językowe. Jedynym językiem przez wszystkie lata niepodległości był tu faktycznie i pozostaje język rosyjski, a nie ukraiński. I bronić dzisiaj trzeba nie rosyjskiego, a wręcz przeciwnie — ukraińskiego. Tak jak ustroju konstytucyjnego i niepodległości Ukrainy. Prześladowania języka ukraińskiego, próby wprowadzenia rosyjskiego jako drugiego państwowego na Ukrainie, co stanie się krokiem do utraty naszej państwowości, niepokoją nie tylko naszą diasporę, ale i szerszą opinię światową. „Słowo Proświty” drukowało już część takich listów i apeli. Oto list otwarty studentów, doktorantów i pracowników naukowo-dydaktycznych (łącznie ponad 200 podpisów) z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie do prezydenta Ukrainy. „W ostatnich latach — piszą oni — podczas naszych częstych podróży na Ukrainę przekonujemy się, że sytuacja z językiem ukraińskim raz po raz się pogarsza, zwłaszcza w instytucjach publicznych i w komunikacji społecznej. Z przykrością obserwujemy coraz silniejszą dominację języka rosyjskiego także w większości środowisk uniwersyteckich. Wiadomo, że sytuacja językowa na Ukrainie to wynik okoliczności historycznych, w szczególności tego, że po Radzie Perejasławskiej 1654 roku przez stulecia język ukraiński nie miał naturalnych warunków do rozwoju, co więcej, był dyskryminowany i zakazany przez osławiony cyrkularz Wałujewa i ukaz emski carskiej Rosji, który obowiązywał w latach 1876—1905. W tamtych czasach w guberniach Imperium Rosyjskiego, w tym na Ukrainie, carska administracja wzywała, aby „w szkołach starać się prowadzić nauczanie w języku rosyjskim… Nic tak nie łączy zwyciężonych narodów ze zwycięzcami, jak język”. Takie są między innymi źródła dwujęzyczności na Ukrainie”. A dalej opowieść o wrażeniach młodych Polaków z wielokrotnych podróży po Ukrainie i opisy naszej dzikiej rzeczywistości, do której przeważająca większość naszych współobywateli przywykła i stała się obojętna: brak prasy i książek w języku ukraińskim, rosyjskojęzyczna estrada, radio, telewizja, kino itp. „Próby rozmawiania po ukraińsku w restauracjach, sklepach i instytucjach większości miast Ukrainy wywołują zdziwienie otoczenia — świadczą oni. — Taka sytuacja wydaje się nie tylko dziwna, ale i nie ma analogii na świecie. Tym bardziej niezrozumiałe jest, gdy ukraińscy deputowani, politycy i urzędnicy państwowi w większości nie rozmawiają w języku państwowym ani u siebie w Ojczyźnie, ani podczas zagranicznych delegacji… Dla nas, obywateli Unii Europejskiej, do której, wierzymy, wejdzie i Ukraina, oczywistym jest fakt, że we wszystkich państwach ich języki państwowe są oficjalnymi, a tworzenie warunków dla ich rozwoju staje się jednym z obowiązków władzy. Wierzymy, że Ukraina nie będzie wyjątkiem i zachowa swój język państwowy oraz nie pójdzie drogą Białorusi. Zwracamy się do Pana, Panie Prezydencie, z nadzieją, że i Pan, i ukraińscy politycy, działacze oświatowi i uczeni Ukrainy zrobią wszystko, co możliwe, aby nie był zagrożony, a rozwijał się wspaniały język ukraiński, tworzony w trudnych czasach przez pokolenia Ukraińców, godnych geniuszu Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Wasyla Stusa, Liny Kostenko i innych”. Przegląd przygotował Mykoła CYMBALIUK Zdjęcia autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

do wniosku, że wszystkie nieszczęścia na Ukrainie wynikają ze statusu państwowego języka ukraińskiego, który, widzisz, przeszkadza właściwemu „Ukraińskiemu wyborowi”! Uruchomiony projekt ruchu wiedźwiedczukowskiego ma wiele pytań i niedomówień. Na przykład, co oznacza wezwanie do dbałego traktowania wszystkiego, co u nas było i jest? Wybaczcie, może będziemy chronić cyrkularz wałujewski i ukaz emski przeciwko językowi ukraińskiemu? A może Wiedźwiedczuk wzywa Ukraińców do powrotu na łono Imperium Rosyjskiego, „póki wszystko ostatecznie się nie rozpadło”, to znaczy dopóki Ukraina jeszcze nie w pełni uniezależniła się od Moskwy przez narzucone naszym przywódcom niewolnicze warunki, w szczególności gazowe? Niektóre wezwania Wiedźwiedczuka są otwarcie cyniczne. Na przykład: „Przez wszystkie te lata wprowadzają nas w błąd ideami integracji europejskiej, a w rezultacie — własność narodowa należy do kilkudziesięciu osób…” Okazuje się, że główną przyczyną żałosnego położenia naszej ludności jest to, że kierownictwo Ukrainy jako państwa europejskiego orientowało się na integrację europejską. Oto dlaczego „kilkadziesiąt osób” (a wśród nich i Wiedźwiedczuk) okradło naród, zawłaszczając jego własność! Jednym słowem, logika sprowadzona do absurdu. Czyż nie on sam wcielał taki kurs za prezydentury Ł. Kuczmy? Ale to już kwestie drugorzędne! Główna rzecz w czym innym: co przeciwstawić integracji europejskiej? Jak już zaznaczono, „Ukraiński wybór” ogłasza Kijów „centrum integracji gospodarczej i kulturalnej”, ale w rzeczywistości integracji europejskiej może być przeciwstawiona tylko integracja euroazjatycka pod zwierzchnictwem Moskwy. Oto co ukrywa takie niedomówienie! Czy „Ukraiński wybór” nie ma na celu likwidacji Ukrainy jako niepodległego państwa, „póki wszystko ostatecznie się nie rozpadło”? Zestawienie różnych niedomówień nie pozostawia wątpliwości. W nich tkwi istota i cel „Ukraińskiego wyboru”. korupcji, apelami do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (tutaj jest jednym z liderów) itp. 49% ankietowanych w wieku do 30 lat chce wyjechać z Ukrainy na stałe miejsce zamieszkania, bo nie chcą żyć w bandyckim, żebraczym państwie. To główny wyrok dla obecnej władzy. Na Ukrainie sądy przekształciły się w zamknięte spółki akcyjne handlowo-prawne bez jakiejkolwiek odpowiedzialności. Wydają decyzje, postanowienia nie na podstawie praw, a zgodnie z cennikiem lub wskazówką Partii Regionów (naruszenie art. 129 Konstytucyji Ukrainy) przy wsparciu prokuratury. Dlatego sprawiedliwych wyroków sądowych nie można oczekiwać. Potwierdzają to instytucje europejskie. W krajach demokratycznych, przy potwierdzeniu choćby jednego z powyższych faktów, ludzie zorganizowaliby strajki i doprowadzili do dymisji winnych osób. A nam, Ukraińcom, plują w twarz, a my mówimy, że pada deszcz. W takim stosunku do siebie sami jesteśmy winni. Gdzie są liderzy narodu?! Dzisiejsza zjednoczona opozycja, niestety, jest niezdolna do działania (jak i rady lokalne), dlatego będzie tracić swój ranking! Dość zajmować się demagogią i obietnicami. My, wyborcy, musimy oceniać każdego członka partii, partię według konkretnych działań i wyników, w interesie społeczeństwa i państwa. I nie sprzedawać się, a mieć własną postawę obywatelską, honor i godność, być patriotami Ukrainy. Tylko tak możemy pokonać zło. W jedności siła! Dość się kłócić i dzielić buławę. Wrogowie nie śpią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Ukraiński wybór»: Ukraina nie dla Ukraińców?

Ołeh HRYNIW, profesor, doktor nauk filozoficznych, m. Lwów Tak oto powraca do aktywnej polityki Wiktor Medwedczuk. Jeśli ktoś nie pamięta, to przypomnę: to ten sam Wiktor Wołodymyrowycz, który za prezydentury Łeonida Kuczmy kierował Administracją Prezydenta i ówczesną „partią władzy”, która nazywała się Socjaldemokratyczną Partią Ukrainy (Zjednoczoną). Nawiasem mówiąc, wśród jej przywódców był i pierwszy Prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk, który obecnie został kierownikiem Konstytucyjnego Zgromadzenia, organu, który ma opracować nową Konstytucję lub nieco podreperować jej pewne postanowienia na korzyść bandycko-oligarchicznego reżimu. Ale to już inna kwestia. Nie wiem, czy „adwokat” Wasyla Stusa pojawił się w innych regionach państwa, ale do Lwowa on (dzięki agitkom) wjeżdża na białym koniu! W zeszłym miesiącu pojawił się na obwodowym ekranie telewizyjnym w programie firmy „ZIK”. Przy okazji zaznaczę, że pod tym skrótem kryje się „Zachodnia Kompania Informacyjna”, której dziennikarze w swoisty sposób wcielają zasady polityki językowej w państwie. Przed lwowskim telewidzem były kuczmiwiec wystąpił w nowym wizerunku. Jako założyciel „Ukraińskiego wyboru”. Gość opowiedział, że jego siła polityczna (nie SDPU(o), a zainicjowany „Ukraiński wybór”) udziału w wyborach parlamentarnych brać nie będzie. Bo, jak się okazuje, ma wyższy, szlachetniejszy cel: troskę o wykluczony lud pracujący. Patrzysz, słuchasz — i nasuwa się pytanie: czy dobroczyńca Medwedczuk nie pozwoli rodzimym bezdomnym odpoczywać na jego daczy, która znajduje się na błogosławionej wyspie Cypr? Nawiasem mówiąc, o takie rzeczy dziennikarz nie pytał wyszkolonego kumowskiego funkcjonariusza, choć innego by gryzł, żeby ujawnić nieszczerość odpowiedzi. Pozostawmy ten Wasyl NEPYJWODA, m. Kołomyja Zgodnie z art. 37 Konstytucji Ukrainy i art. 5 Ustawy Ukrainy „O partiach politycznych na Ukrainie”, na terytorium miasta, rejonu, obwodu, państwa należy zakazać działalności Partii Regionów, Komunistycznej Partii Ukrainy, Partii Ludowej za: 1) deptanie Konstytucji Ukrainy, ignorowanie ustaw na szkodę społeczeństwa, państwa; 2) antykonstytucyjny przewrót w państwie w 2010 roku (nielegalne utworzenie koalicji parlamentarnej „Stabilność i reformy”, co jest sprzeczne z art. 83 Konstytucji Ukrainy z 08.12.2004 r., decyzją Sądu Konstytucyjnego z 17.09.2008 r. oraz wolą narodu wyrażoną w wyborach parlamentarnych w 2007 roku, naruszenie art. 5 Konstytucji Ukrainy); 3) niszczenie parlamentaryzmu (prowadzenie posiedzeń plenarnych bez obecności kworum, głosowanie deputowanych cudzymi kartami, co jest naruszeniem art. 84 Konstytucji Ukrainy, naruszeniem Regulaminu Rady Najwyższej przy omawianiu i uchwalaniu ustaw); 4) mianowanie nielegalnego rządu M. Azarowa, którego szereg członków nie włada językiem państwowym (jak i sam premier), bo nie uważają Ukrainy za swoją Ojczyznę, a są jej tymczasowymi mieszkańcami, kosmopolitami, przybłędami, co jest naruszeniem art. 15 Ustawy USRR „O językach w USRR” (obowiązującej); 5) uzurpację wszystkich gałęzi władzy, w tym sądowej, organów ścigania, związków zawodowych, uciski mediów itp.; „niuans” bez wyjaśniania, ale on nasuwa pewne przemyślenia. We Lwowie powiadają, że „ZIK” należy do miejscowego oligarchy, choć i przybysza z innego regionu. Oczywiście, nie może on rywalizować ze znanymi miliarderami z Donieckiego Kraju, ale, jak mówią spostrzegawczy dziennikarze, jest w stanie kupić połowę Lwowa. Zwracam uwagę na taki szczegół tylko dlatego, że może on dać impuls do rozwikłania zbyt życzliwego stosunku do Medwedczuka w programie, który zorganizowała wspomniana firma. A teraz spróbujmy przeniknąć w istotę agitek, które niedawno otrzymali mieszkańcy Lwowa, których obsługuje pewien urząd pocztowy. Czyżby Wiktor Wołodymyrowycz zmienił zdanie i mimo wszystko odważył się wziąć udział w wyborach parlamentarnych, koncentrując się na jednym rejonie miasta Lwowa, w którym zamieszkało niemało byłych współpracowników KGB, organów karnych i emerytowanych oficerów Armii Radzieckiej? Muszę dodać, że w niektórych skrzynkach pocztowych mieszkańców tego rejonu pojawiły się agitki z wezwaniami do poparcia znanego antykonstytucyjnego projektu ustawy Kołesniczenki—Kiwałowa. Pewnie ukrainofobom nie daje spokoju, że w stolicy króla Daniela nie doszło do waśni międzynarodowych i międzyetnicznych, a oni, wrogowie ukraińskości, chcą stworzyć ze Lwowa jakieś „banderowskie” straszydło dla etnicznych Rosjan w innych regionach Ukrainy. Jako miasto tradycyjnej kultury zachodniej, Lwów już dawno przywykł do tolerancji w stosunkach międzynarodowych i międzyetnicznych. Tutaj nigdy nie było pogromów żydowskich, jak w innych regionach Ukrainy, których przybysze narzucają swoje zasady polityki językowej dla państwa. Nawet w Ukraińskiej Armii Halickiej o wolność Ukrainy walczył kureń żydowski. Mieszkańcy Lwowa postrzegają język ukraiński jako państwowy. Dzieci Rosjan, którzy osiedlili się w mieście po II wojnie światowej, znają nasz język państwowy, nierzadko pragną uczyć się w szkołach ukraińskojęzycznych, choć w mieście działają szkoły z rosyjskim językiem nauczania. Nie zna Lwów przejawów ukrainofobii ze strony Polaków, którzy również mają swoje szkoły. Posłuchajcie Żyda czy Ormianina, dla których miasto Lwa stało się bliskie, i nie uwierzycie, że zdołali tak doskonale nauczyć się języka ukraińskiego! Czyż nie jest to przykład dla innych regionów? Gdyby obecne kierownictwo państwowe stawiało przed sobą zadanie osiągnięcia tolerancji w stosunkach międzynarodowych i międzyetnicznych, to jako model mogłoby wykorzystać historyczne doświadczenie miasta Lwowa. Ale gdzie tam! Obecni władcy rozumieją, że najłatwiej panować w środowisku, gdzie obywatele są skłóceni. Więc przed każdymi wyborami, parlamentarnymi i prezydenckimi, wymachują „kartą językową”. Właśnie na to jest skierowany projekt Kołesniczenki—Kiwałowa! Stara polityka: jeszcze w Starożytnym Rzymie spekulowano hasłem „Dziel i rządź!”. Więc agitki Medwedczuka w skrzynkach pocztowych lwowian opierają się na zbrodniczo-podstępnej zasadzie skłócania. Inaczej nie da się wyjaśnić, po co w tych wezwaniach napisano: „Dlaczego naszą dwujęzyczność wytyka się nam jako wadę? To nasza zaleta, którą musimy zachować i rozwijać”. Przyznam, nie pojmuję, jak można rozwijać „dwujęzyczność”! Widocznie doktor nauk prawnych Medwedczuk lepiej zna problemy rozwoju lingwistycznego. Nawiasem mówiąc, niełatwo zrozumieć takie zakończenie agitki: „To jedyny sposób, aby obronić swój wybór!”. Jeśli zestawić dwa cytaty z agitki, to niechybnie musimy dojść do wniosku, że to nie jest wybór Ukraińców, a wybór przeciwko Ukrainie. Pojawił się nowy projekt ratowania Ukrainy. Ileż ich było w ciągu ostatnich dwudziestu lat! Przypomnijmy projekt „Silna Ukraina”, który w rzeczywistości, jak teraz wiemy, nie był czymś samodzielnym, bo jego autor został wicepremierem i wprowadził swoją partię do Partii Regionów. Tak została odkryta partyjna karta atutowa. A jeszcze były „Wielka…”, potem — „Prosperująca Ukraina” i inne projekty z tego samego ogródka. Projekt „Ukraiński wybór” jest szczególny: jego autor, obecnie zapomniany, jeden z kumowskiej ekipy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Czytając Ustawę Zasadniczą. Tylko fakty

6) likwidowanie opozycji za pomocą szantażu, gróźb, aresztowań, prześladowań i ucisku, co stanowi naruszenie art. 34 Konstytucji Ukrainy; organizowanie bójek w Radzie Najwyższej wobec deputowanych-opozycjonistów bez jakichkolwiek konsekwencji prawnych; 7) ograniczanie demokratycznych zasad rozwoju państwa, ustanowienie totalitarno-dyktatorskiego reżimu zarządzania nim, bez jakichkolwiek praw, wolności i gwarancji bezpieczeństwa obywateli, przy istnieniu aresztowań pokojowych uczestników demonstracji, co stanowi naruszenie art. 21 i art. 39 Konstytucji Ukrainy. W Europejskim Trybunale Praw Człowieka znajduje się ponad 10 tys. skarg Ukraińców w obronie swoich konstytucyjnych praw i niesprawiedliwych orzeczeń sądów; 8) rozłam społeczeństwa, podsycanie międzynarodowej (na tle języka!) i religijnej wrogości (ucisk UPC KP), co stanowi zagrożenie dla zachowania Suwerennej, Soborowej Ukrainy; 9) masowe zabójstwa (metodą tortur) niewinnych ludzi w milicji; 10) nieuznanie Hołodomoru 1932–33 lat ludobójstwem narodu ukraińskiego (co jest amoralne i niezgodne z prawem zgodnie z ustawą „O Hołodomorze 1932–1933 w Ukrainie”) oraz uznanie S. Bandery i R. Szuchewycza Bohaterami Ukrainy za propagowanie wrogiej ideologii leninowsko-stalinowskiej; 11) antypaństwowe, antykonstytucyjne, zdradzieckie „charkowskie” porozumienia dotyczące przedłużenia stacjonowania Czarnomorskiej Floty Federacji Rosyjskiej w Sewastopolu do 2042 roku (co narusza art. 17 Konstytucji Ukrainy); 12) systematyczne poniżanie godności narodowej rdzennego narodu, ograniczanie funkcjonowania języka państwowego we wszystkich sferach życia publicznego (co jest sprzeczne z art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 14.12.1999 r.), uciskanie kultury narodowej i oświaty; 13) pauperyzacja zwykłego ludu i wzrost liczby milionerów i miliarderów na Ukrainie, nieefektywne wykorzystanie kredytów MFW (w interesie oligarchów, a nie gospodarki państwa); 14) masowe rozkradanie majątku państwowego i budżetu (ich niecelowe wykorzystanie), rozkwit korupcji, bezprawia, samowoli, chaosu w państwie w interesie mafii; 15) ignorowanie decyzji (apeli) Parlamentu Europejskiego dotyczących niedopuszczenia do ograniczania demokracji na Ukrainie i dążenia do reżimu totalitarnego, o niezależności gałęzi władzy sądowniczej oraz wydawania sprawiedliwych orzeczeń; 16) podważanie wizerunku Ukrainy na arenie międzynarodowej, jej izolacja od państw Unii Europejskiej; 17) Partia Regionów bezprawnie utrzymuje (przejęła) władzę w Kijowie i obwodach, przy tym systematycznie narusza art. 50 ustawy „O wyborach deputowanych rad lokalnych oraz wiejskich, osiedlowych i miejskich przewodniczących”. Wyżej wymienione siły polityczne stawiają i będą stawiać główny opór wobec budowy demokratycznej, prawnej, dobrze prosperującej, potężnej, niepodległej Ukrainy o europejskich standardach życia ludności. Tęsknią za ZSRR! Ukrainę wykorzystują jako źródło osobistego wzbogacenia. Te partie są nowotworem złośliwym na ciele Ukrainy i nie mają moralnego prawa kandydować ani brać udziału w wyborach parlamentarnych w 2012 roku. Oczywiście dialog z liderami tych partii został wyczerpany. Komisja Wenecka potwierdziła, że po przeprowadzeniu tzw. reform konstytucyjnych (w szczególności przyznaniu W. Janukowyczowi dodatkowych uprawnień (powrót do starej Konstytucji), których wyborcy w wyborach prezydenckich w 2010 roku mu nie przekazali) władza W. Janukowycza przestała być legitymna. Ukraina zajmuje jedno z ostatnich miejsc w Europie pod względem poziomu dobrobytu ludności, długości życia, poziomu ochrony zdrowia, oświaty, warunków pracy, zatrudnienia ludności, stanu ekologii, a także swobody słowa, praw człowieka, skali ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«Ukrainizacja… odrusyfikowanie… bardzo pożyteczne»

Tak oświadczył w swoim liście do W. Lenina zastępca przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych USRR Artem (F. Siergiejew) 12.06.1920 roku. Aby wierni komunistycznym tradycjom i ideałom członkowie KPU, którzy pod czerwonymi namiotami strzegą pomnika na Besarabce w Kijowie, zmienili swoje obecne poglądy, zacytuję również ich wodza („Projekt tez KC RKP(b) o polityce na Ukrainie”, 1919): „…najsurowsze przestrzeganie równości języka ukraińskiego i kultury, obowiązkowo uczyć się języka ukraińskiego dla wszystkich urzędników…” W jakim celu to deklarowano i nawet przez dziesięciolecie realizowano, jest zrozumiałe — w celu zasłużenia na zaufanie Ukraińców, którzy podjęli próbę państwowego uniezależnienia. Językowe, kulturowe odrodzenie lat 20. XX wieku w końcu stało się zagrożeniem dla całości moskiewsko-sowieckiego imperium i w latach 30. stało się „rozstrzelanym odrodzeniem” w dosłownym rozumieniu, trwało to również przez kolejne dziesięciolecia. Lubomyr PYRIH, akademik NAMN, członek korespondent NAN Ukrainy, zasłużony działacz, laureat Państwowej Nagrody w dziedzinie nauki i techniki, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji, honorowy prezes Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego, prezes Światowej Federacji Ukraińskich Towarzystw Lekarskich Wraz z odrodzeniem Państwa Ukraińskiego zapoczątkowano odrodzenie języka ukraińskiego, kultury jako czynników konsolidacji narodu, jego duchowości. Niestety, nasze władcze instytucje państwowo-polityczne, ich przywódcy czy to nie uświadomili sobie, czy nie chcą sobie uświadomić, czy zapominają (coraz bardziej!), że „…polityka, która ignoruje kulturę, jest skrajnie nietrwałą budowlą, którą zwali pierwszy mniej lub bardziej silny wiatr, bo nie będzie ona zakorzeniona w duchowym gruncie narodu” (O. Muratow, 2001). Wydarzenia ostatniego roku, analogiczne do wydarzeń sprzed kilku lat, pokazały, że władza nie tylko ignoruje, zapomina o państwowotwórczej roli języka narodowego, kultury, ale i sprzyja jej tłumieniu, poniżaniu. Deklarowana ocena sytuacji z 2004 roku I. Łosiowa („Suczasnist”, 2004, nr 7—8) w artykule „Ukraińcy — wewnętrzna diaspora?” jest jeszcze bardziej aktualna w 2012 roku: „W odróżnieniu od prawdziwej ukraińskiej diaspory (zewnętrznej), która jeszcze może liczyć (dziś nie może. — Aut.) na jaką taką uwagę ze strony oficjalnego Kijowa, diaspora wewnętrzna jest całkowicie przez organy państwowe zapomniana i skazana na denarodowienie, rusyfikację, utratę duchowych więzi z własnym narodem”. Czy nie rzucić tu hasła do „odrusyfikowania”? Problem nabrał szerokiego społecznego rozgłosu, rezonansu w związku ze spekulatywną interpretacją Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, z kłamliwymi oświadczeniami o ucisku „rosyjskojęzycznych”. I to wtedy, gdy tylko 3,9 % obywateli Ukrainy uważa dla siebie kwestię statusu języka rosyjskiego za ważną („Ukraina mołoda”, 2012, nr 90). Że władza państwowa Ukrainy nie poświęca wsparciu języków mniejszościowych należytej uwagi (jak i językowi państwowemu, zresztą), pokazał prezydent Rady Towarzystw Narodowych Ukrainy, przewodniczący Żydowskiej Rady Ukrainy Ilja Lewitas („Hołos Ukrajiny”, 2012, nr 115). Przy tym oświadczył, że „…ponieważ zgodnie z Konstytucją językiem państwowym u nas jest ukraiński — tak też ma być. Jestem Ukraińcem żydowskiego pochodzenia…” Że próby zalegalizowania języka rosyjskiego jako drugiego państwowego, przyjęcie projektu Kiwałowa—Kolesniczenki doprowadzą w obecnych okolicznościach do rozkładu obywatelstwa Ukrainy, do upadku języka ukraińskiego i dominacji rosyjskiego, udowodnili autorzy licznych publikacji. Okoliczności na początek XXI wieku są takie, że odrodzeniu świadomości narodowej, godności, rodzimojęzyczności powinno sprzyjać państwo. Gwarantem istnienia języka ukraińskiego do XX w. była wieś i dlatego „…nasi ojcowie i dziadowie byli silni w swojej narodowości mimo woli”, „sami sobie tego nie uświadamiając, oni mogli jeszcze pozostawać Ukraińcami”; „my już możemy być silni tylko świadomością swojej odrębności”. Tak oświadczył jeszcze w XIX w. O. Potebnia. Na przełomie XX—XXI wieków polega „…wyjątkowość Ukrainy w Europie w tym, że jest to kraj postkolonialny. Nie dawne okupowane terytorium,.. a właśnie kraj postkolonialno-posttotalitarny. A w dodatku — składowa ideokratycznego imperium, którym był Związek Sowiecki. Właśnie te czynniki i nałożyły główny odcisk na rozwój Ukrainy. I główny wśród nich — ideokratyczny”. (S. Hrabowski. „Ukraińcy: naród państwowy jako mieszkańcy kulturowego getta?” „Suczasnist”, 2004, nr 7—8). Niestety, 20 lat niepodległości uczyniło reżim naszego „kulturowego getta” jeszcze bardziej rygorystycznym. Ogólna atmosfera społeczna jest taka, że w szerokim użyciu, w codziennej komunikacji, korzystaniu z języka ukraińskiego przeszkadza niechęć do bycia białym krukiem, wieśniakiem. A do tego inercja, przyzwyczajenie i, co najważniejsze, brak „własnej odrębności”, tożsamości narodowo-językowej. W działalności zawodowej, we wzajemnej komunikacji, język jest najszerzej wykorzystywany w dziedzinach edukacji i medycyny. O działaniach w sferze oświaty dotyczących języka ukraińskiego i historii obecnego ministra „nauki… i sportu” ukraińska opinia publiczna wie. Stan języka ukraińskiego w sferze medycyny to wykorzystywanie go w wydawnictwach naukowych, popularnonaukowych, podręcznikach, poradnikach, praktyce wykładowej na etapach dyplomowych i podyplomowych, w literaturze słownikowej, w dialogach lekarza z pacjentem. W tym ostatnim potrzebne jest wzajemne zrozumienie (zarówno językowe, jak i merytoryczne) oraz zaufanie do lekarza. Wszystko zależy od osób, które kierują pracą w odpowiednich dziedzinach, od osobistej postawy medyka. Przez ponad 50 lat pracy na wschód od rzeki Zbrucz, posiadając różne stopnie naukowe i tytuły, zajmując różne stanowiska, w tym działalność pedagogiczną, naukową, konsultacje i wystąpienia na seminariach, prowadzenie konferencji naukowo-praktycznych i naukowych we wszystkich miejscowościach Ukrainy, tylko raz chora oświadczyła mi, abym rozmawiał z nią w języku rosyjskim. Spełniłem jej prośbę, choć czułem, że mnie rozumie. W języku rosyjskim czytałem wykłady lekarzom tylko na Krymie (przede wszystkim dążyłem do tego, aby przyswoili informacje), ale w 2003 roku tam już odbierano treść wykładów także w języku ukraińskim. Ministerstwo Ochrony Zdrowia Ukrainy poświęciło uwagę językowi ukraińskiemu w podległej dziedzinie jeszcze wtedy, gdy było Ministerstwem USRR. Przyjęto Program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków narodowych w instytucjach i organach systemu ochrony zdrowia Ukraińskiej SRR na okres do 2000 roku (05.05.1991). Był to odzew na uchwaloną w 1989 r. ustawę „O językach w Ukraińskiej SRR”, na Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków narodowych w Ukraińskiej SRR do 2000 roku (12.02.1991). Przebieg realizacji tego Programu nie był kontrolowany ani oceniany. Co 4—5 lat biorę na siebie obowiązek oceniania wykorzystania języka ukraińskiego w publikacjach naukowych (czasopismach medycznych, zbiorach materiałów naukowych konferencji medycznych, zjazdów, sympozjów). Publikacje z Galicji, Bukowiny, Zakarpacia, Wołynia od lat 90. XX wieku są ukraińskie, w XXI wieku dołączyła do nich Ziemia Sumska. W 2009 roku liczba publikacji medyków w języku ukraińskim w porównaniu z 2004 rokiem z Dniepropietrowska, Zaporoża, Ługańska, Odessy wzrosła z 41,3 do 65,1 %, z Charkowa — z 26,7 do 47,0 %, z Doniecka — z 9,7 do 34,5 %. W 2004 r. nie natrafiłem na ani jedną publikację w języku ukraińskim krymskich medyków, w 2009 r. okazało się, że było ich 15,7 %. „Najbardziej ukraińskimi” w 2009 r. byli medycy z Winnicy (86,8 %), Połtawy (80,0 %) i Kijowa (74,5 %). Co i jak będzie dalej w warunkach, gdy język ukraiński (państwowy!) nie jest prestiżowy, nie jest obowiązkowy (!) dla osób sprawujących władzę państwową, gdy pojawia się zagrożenie wyboru języka przez rodziców w szkołach dla swoich dzieci, nieobowiązkowej znajomości języka państwowego przez studentów wyższych uczelni. Szesnasty od lat niepodległości minister ochrony zdrowia nie potrafił wypowiadać się w języku państwowym. Siedemnasta minister R. W. Bohatyriowa (która po raz drugi została ministrem), będąc deputowaną Rady Najwyższej pierwszej kadencji, nie potrafiła rozmawiać po ukraińsku, udowodniła, że opanować język państwowy, wypowiadać się, występować w nim, jeśli pragniesz, czujesz obowiązek, można bezbłędnie. Ciekawy pogląd na związek języka ze zdrowiem, życiem człowieka proponuje nauka biolingwistyka. Zgodnie z jej założeniami, język jest przypisywany, nadawany nie narodowi, a terytorium. Autorka artykułu „Łamiąc język, łamiemy i ciało” („Wasze zdorowja”, 2006, nr 24) L. Czerpakowa, która wykłada naukowe poglądy na ten przedmiot, twierdzi: „Im więcej ludzi rozmawia w języku rosyjskim na Ukrainie, tym wyższy wskaźnik śmiertelności. Narzucanie języka rosyjskiego Ukrainie jest sztuczne. A w ogólnym rozrachunku — szkodliwe. Przecież jest sprzeczne z prawami biolingwistyki…”. Ani z doświadczenia życiowego, ani z mediów nie są mi znane fakty siłowego narzucania języka ukraińskiego. Bardziej znane są pozwy entuzjastów-patriotów, którzy domagają się ustawowo należnej ukraińskojęzycznej reakcji ze strony urzędników. Nie wiem, czy poprawnie jest porównywać, ale w medycynie często uciekają się do ostrej interwencji chirurgicznej z korzyścią dla pacjenta. Więc może i w polityce językowej w okolicznościach, które zaistniały na Ukrainie, w celu odrodzenia sprawiedliwości historycznej, konsolidacji społeczeństwa, stabilizacji państwowości, należy czasem stosować także metody chirurgiczne. W latach 60. ubiegłego wieku, jako asystentowi katedry terapii Kijowskiego Instytutu Medycznego, przyszło mi kierować letnią praktyką medyczną studentów po czwartym roku w mieście Bohusław. Nie zapominam swojego wrażenia — oburzenia, jak jedna z miejscowych lekarek uparcie rozmawiała z ciężko chorą pacjentką tylko w języku rosyjskim. Chora, staruszka i zniedołężniała, nie mogła jej zrozumieć, dopytywała, a ta — nie, tylko po swojemu. Oto dlaczego medycy powinni znać język ukraiński, posługiwać się nim, propagować go. Dlatego zwracam się do kolegów tytułami swoich dawnych artykułów: „Lekarzu, bądź inteligentem!” (1988), „Lekarzu, bądź obywatelem!” (1991), „Lekarzu, przemów po ukraińsku!” (1993). Używając leksyki komunistycznych liderów, można rzucić hasło: „Nie dopuścimy do „okacapowania!” Nie będąc kompetentnym w dziedzinie biolingwistyki, mimo wszystko wykorzystam apel L. Czerpakowej: „Aby czuć się zdrowym człowiekiem, zapobiegać chorobom, rozmawiajcie w języku terytorium, w języku ukraińskim, współwibrujcie z ojczystą ziemią. I będziecie szczęśliwi!”. A do potomków ofiar tragicznej przeszłości, a jeszcze bardziej — do wyznawców ideologii przeszłości, należy powtórzyć wezwanie jednego z jej twórców i orędowników: „Ukrainizacja, raskacapowanie bardzo pożyteczne”. Wszystko wyszło ciekawie i artystycznie. A jeszcze ciekawiej było po koncercie, kiedy Surucanu na scenie rozdawał autografy dla wielbicieli. Spośród innych podchodzi do niego ta sama blondynka z krępym mężczyzną, który oświadczył, że piosenkarz obraził jego żonę, nazywając ją drzewem. Później Mołdawianinowi wyjaśniono, że smereka to nie imię żeńskie, a drzewo. Na szczęście wszystko skończyło się dobrze. Ion Surucanu obiecał nie tylko starannie uczyć się na pamięć obcych tekstów, ale i rozumieć ich treść. drżąco reagowała na występ zagranicznego gościa, Ion właśnie jej postanowił zadedykować ukraińską „Smerekę”, przy każdym słowie „Smereka” wskazując na nią. Oklaski za piosenkę przekierowuje do skonsternowanej i zadowolonej widzki. Są one, jakby chciał powiedzieć, dla ciebie, Ukrainko o imieniu Smereka…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Warto znać język

UŚMIECHNIJCIE SIĘ! Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. W życiu koncertowym Iona Suruceanu zdarzały się różne zabawne historie, ale żeby artystę próbowano uczyć rozumu za pomocą pięści, tego jeszcze nie było. Oto krótka historia wstępna. Przed trasą koncertową po miastach Ukrainy postanowiono uzupełnić repertuar piosenkarza ukraińskim hitem, dlatego artysta poprosił o pomoc swojego przyjaciela, ludowego artystę Ukrainy Mykołę Hnatiuka. Razem wybrali piosenkę „Smereka”. Suruceanu wyuczył się „Smereki” na pamięć, ale niestety nie rozumiał sensu ukraińskich słów. Piosenkarz uważał, że smereka to imię żeńskie, a nie nazwa drzewa. …I oto koncert w Równem. Zobaczywszy na sali piękną kobietę, która Przez popularną ukraińską piosenkę „Oj smereko, czom ty tak rostesz dełeko” ludowy artysta Mołdawii Ion Suruceanu w Równem o mało nie otrzymał „łomotu” od mężczyzny, któremu bardzo nie spodobało się, że jego żonę piosenkarz porównał do drzewa iglastego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Śmiercionośny podręcznik. Przypadek czy urzeczywistnienie czyjejś chorobliwej wyobraźni?

Walentyna SEMENIAK-SZTANGEJ, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Tarnopol „Nóż chirurga wszedł w jej łono i cofnął się, zostawiając na jej brzuchu świeżą, nierówną bliznę…” (James Joyce „Giacomo Joyce”). „Trupy Żydów gniją wokół mnie w pleśni ich świętego pola. To grób jej narodu. Ten alfons Meisel przyprowadził mnie tutaj. On stoi tam, za tymi drzewami, z nakrytą głową, nad grobem swojej żony-samobójczyni…” „Potem silnik zamilkł, i z zewnątrz dobiegł czyjś głos: — Trupy tutaj, są tam jakieś trupy? — Do diabła z tym! — zaklął kierowca. — Co, już nie robicie zaciemnienia? — Co za pożytek z zaciemnienia, kiedy całe miasto stoi w ogniu. — Są trupy, pytam? — Nie wiem. — Trupy tutaj, słyszysz? A resztę schodami na górę…” Heinrich Böll (niemiecki prozaik, bez tytułu). „Za to o wiele oryginalniej wygląda inne: śmierć jest tu związana z pewną zgrozą… Krzywa śmiertelności codziennie skacze w górę. Czy nigdy nie widzieliście, jak rozstrzeliwują człowieka?” (Dalej następuje staranny opis, smakowanie szczegółów). Albert Camus „Dżuma” (skrót). Czy Państwu, szanowni czytelnicy, nie jest przerażająco? Te fragmenty tekstów pochodzą z chrestomatii „Literatura zagraniczna” dla klasy 11 ogólnokształcących zakładów naukowych (wydawnictwo „Ґенеза”, 2004 r.). Cytować całego tego starannie zamaskowanego koszmaru nie ma potrzeby, bo aby go czytać, trzeba mieć mocny układ nerwowy. A wyobraźcie sobie, że licealiści, którzy jeszcze nie osiągnęli pełnoletniości i których układ nerwowy jest wrażliwy, nie tylko to czytają, ale są zmuszeni czytać ponownie po kilka razy, analizować, uczyć się, pisać wypracowania… Nie wiem, czym kierowali się autor podręcznika Je. Wołoszczuk i kandydat nauk filologicznych B. Bihun, dobierając teksty artystyczne, ale nasunęła mi się natrętna myśl: może warto byłoby wprowadzić badania lekarskie wszystkich, którzy choćby w jakikolwiek sposób uczestniczą w tworzeniu szkolnych podręczników? Wyżej wymieniony podręcznik to świadomie założona bomba o opóźnionym działaniu, nafaszerowana wirusami chorobotwórczymi, które, dostając się do mózgu dziecka, niszczą jeszcze ostatecznie nieukształtowany nie tylko intelekt, ale i światopogląd. Na co liczyli w Ministerstwie Oświaty i Nauki Ukrainy ci mędrkowie-urzędnicy, którzy zalecili to koszmarne dzieło jako podręcznik? A jak zawsze: rodzice nie zobaczą, a dzieci się nie poskarżą. Ja też bym nie zobaczyła, gdyby nie syn, który, nie zdążywszy przeczytać kolejnego tekstu (program w klasie maturalnej jest przeładowany), poprosił mnie, żebym to zrobiła i mu opowiedziała… Kiedy wzięłam do ręki chrestomatię i otworzyłam na stronie, gdzie były „Zapachy. Historia pewnego mordercy”. (Żywioł absurdu. Patrick Süskind) — byłam wstrząśnięta. Tekst, który miałam przeczytać, mój mózg kategorycznie odmawiał przyjęcia: „Ujrzawszy go, dziewczynka skamieniała ze strachu, a Grenouille miał dość czasu, by objąć rękami jej szyję. Nie próbowała krzyczeć, nie wykonała żadnego ruchu, by się uwolnić. A on wcale na nią nie patrzył, jej słodkiej, pokrytej piegami twarzy, czerwonych warg, wielkich iskrzących się zielonych oczu nie widział, bo kiedy ją dusił, nie otwierał oczu, myśląc tylko o jednym: nie stracić ani okruszyny jej zapachu. Już martwą położył ją na ziemi wśród śliwkowych pestek, rozdarł na niej sukienkę, i strumień zapachu stał się potokiem, który zalał go z głową. Przywarł twarzą do jej skóry i przeciągnął szeroko rozdętymi nozdrzami od brzucha do piersi, po szyi, twarzy, włosach i z powrotem do brzucha, niżej, do jej płci, bioder, do jej białych nóg. Obwąchał ją całą, od głowy do stóp, zebrał ostatnie krople jej zapachu na podbródku, w pępku, w zgięciach rąk…” Czy to nie jest zboczenie? Dlaczego nasze dzieci mają przejmować się cudzą chorobliwą wyobraźnią? I do jakich gabinetów mają pukać rodzice, by chronić prawa swoich dzieci do otrzymywania czystej i jasnej informacji, jak ustrzec ich świadomość podczas pobytu w szkole? Obecnie rodzice są bezsilni wobec ochrony dziecięcej duszy i świadomości przed telewizyjną dywersją w domu, a odtąd także w szkole, gdzie ich dzieci spędzają większość swojego czasu… Ale to jeszcze nie wszystko. Zwróciłam uwagę na pytania do uczniów na końcu tekstu. Z oburzenia chce się krzyczeć, tak cynizmem od nich „zionie”! 1. Czy uważacie popełnione przez Grenouille’a morderstwo za absurdalne? 2. Jak sądzicie, czy sytuacja przedstawiona w powieści, polegająca na złożeniu innego człowieka w ofierze twórczym impulsom geniusza, jest unikalna? „Obiekty trzeba było unieruchamiać, do tego tak nagle, żeby nie zdążyły się przestraszyć ani stawić oporu. Po raz pierwszy Grenouille wypróbował ten sposób na szczeniaku. Zauważył go przy rzeźni… W chwili, gdy ono z radośnie podnieconym skomleniem sięgnęło w stronę jego lewej ręki po mięso, ten gwałtownie uderzył je w głowę polanem. Szczeniak umarł tak nagle, że wyraz szczęścia pozostał na jego pyszczku i w oczach jeszcze wtedy…” Dalej: „Teraz z chęcią wytępiłby wszystkich na powierzchni ziemi…” Cały tekst (kilkanaście stron) trzyma czytelnika w ciężkim napięciu psychicznym, tym bardziej że czytać wcale nie chce się, ale trzeba, by nie dostać „0” punktów. Patrick Süskind jest Niemcem. Obecnie mieszka we Francji i w Niemczech. Prowadzi odosobniony tryb życia (w podręczniku napisano — zamknięty). Unika wywiadów i wystąpień publicznych. Najwyraźniej „zebrały się” razem wszystkie objawy chorego psychicznie człowieka. Więc dlaczego licealiści mają szczegółowo studiować teksty, które napisał człowiek z chorą wyobraźnią? Podobnie kiedyś było z Fiodorem Dostojewskim. Nie odkryję Ameryki, jeśli napiszę, że czytając dowolny tekst, człowiek wizualizuje sobie przeczytane. A co, jeśli ma skłonności do zaburzeń psychicznych? Nie trzeba być psychiatrą, by zrozumieć, że podobne teksty jedynie wzmacniają zgubne działanie chorobliwej wyobraźni. Dlatego, panowie, nie ma czemu się dziwić, gdy na łamach gazet, w dziale kroniki kryminalnej, coraz częściej natrafiamy na doniesienia o zabójstwach popełnianych przez nastolatków. Paradoks, ale fakt: tego uczy się z jednego ze szkolnych podręczników. Przeczytałam wszystkie 560 stron wypracowania, bo, proszę mi wierzyć, ogarnął mnie strach o syna. Tego dnia dziękowałam Niebiosom, że nie syn czytał ten tekst, lecz ja. Bo ja mam już ukształtowany światopogląd i potrafię odróżnić ziarno od plewy… Dział „Ze skarbnicy zachodniej prozy artystycznej lat 50.–70.” po prostu zachwyca. Bo słowo „skarbnica” w swojej pierwotnej głębi niesie „skarb”. Odpowiednio od razu pojawia się skojarzenie z duchowym skarbem. A uczniom z tej „skarbnicy” proponuje się fragment powieści… Williama Geralda Goldinga „Władca much”. Proponuję kilka cytatów. Robię to tylko po to, byście zrozumieli: w świadomość naszych dzieci nagle i bez pozwolenia wdzierają się: „Ostrzegam cię. Mogę się rozzłościć. Tu nie jesteś potrzebny. Jesteś zbędny. Chcemy się zabawić na tej wyspie. Więc nie bądź uparta, biedna, zagubiona dziecino, bo inaczej… stłuczemy cię. Jasne? Paszcza pochłonęła Symona. Upadł nieprzytomny. Krwotok pomógł Symonowi, odzyskał przytomność. Władca Much wisiał na kiju jak czarna piłka…” Kolejny autor „skarbnicy”, Paul Celan, ze swoją „Fugą śmierci”. A oto, co proponuje Kōbō Abe (japońska skarbnica) z powieści „Człowiek-pudło”: „Człowiek, pojawiwszy się na ulicy w zwykłym kartonowym pudle, nie jest już ani człowiekiem, ani pudłem, lecz przemieńcem, który przywołuje do siebie ludzi. Tak samo przywołuje do siebie cyrkowy plakat: mężczyzna-niedźwiedź i kobieta-żmija, którzy z wściekłości są gotowi rozerwać się nawzajem, wystarczy tylko kupić bilet. Jednak złość człowieka-pudła jest bardziej złożona…” — i tak dalej. Wygląda na to, że tytułowani redaktorzy i recenzenci wypracowania, a są to w Ukrainie znani ludzie (D. Zatonski — doktor nauk filologicznych, profesor, akademik NAN Ukrainy; T. Czerednyk — kandydat nauk filologicznych, O. Sokołowa — nauczyciel-metodyk; A. Czernysz — nauczyciel-metodyk), nie bardzo przejmowali się jakością tekstów. Dlatego nie może być mowy o jakiejkolwiek estetycznej przyjemności z lektury. Tematyka prawie wszystkich utworów, z niewielkim wyjątkiem — śmierć i przemoc jak widmo krąży po kartach chrestomatii: „Kiedy umierają konie — wzdychają, // Kiedy umierają trawy — usychają, // Kiedy umierają słońca — gasną, // Kiedy umierają ludzie — śpiewają pieśni”. (Wieniamin Chlebnikow, bez tytułu). *** „Dlaczego kamień szlachetny jest zimny, Jak utopiona kobieta w wodzie?” (Pablo Neruda) *** „Utonął w tej srebrnej wodzie // Pewnego razu władca — zachwycony nią // I wypłynął martwy, a wtedy // Leżał na brzegu na wznak”. (Guillaume Apollinaire, z poematu „Pieśń niechcianego”. Notabene następny utwór to „Zarżnięta gołąbka i fontanna”). I powieść Tomasza Manna „Mario i czarodziej” jest przesiąknięta psychologicznym napięciem i kończy się zabójstwem… A tajemnicza śmierć w „Granatowej bransoletce” Aleksandra Kuprina? Albo „Wizyta starszej pani” szwajcarskiego dramaturga Friedricha Dürrenmatta, w której mowa tylko o śmierci? U Iwana Bunina jest mnóstwo wspaniałych utworów. Ale do chrestomatii zzawsze wybierają jego „Lekki oddech”: „Na cmentarzu, nad świeżym gliniastym nasypem, stoi nowy dębowy krzyż…” Historia o tym, jak czternastoletnia gimnazjalistka Ola Miszczerska, zadając się z pięćdziesięciosześcioletnim oficerem, stała się kobietą… I wśród pytań do uczniów jest też takie: „Wyodrębnijcie w utworze epizody związane z tematem śmierci”. Dlatego kiedy czytasz sztukę „Nosorożce” francuskiego dramaturga Eugène’a Ionesco, odetchniesz z ulgą, bo z głównym bohaterem właściwie nic poważnego się nie dzieje — pozostaje… żywy. Prawda, na czole wyrasta mu guz i sam bohater z czasem zamienia się w nosorożca. Ale na tle innych tekstów, przyznacie, to bzdura niewarta uwagi. Otóż po przeczytaniu chrestomatii przedmowę odbierasz jako niesłychaną cyniczną zuchwałość. Osądźcie sami: „Ta podróż (przez książkę) wymaga nie tyle ciekawości, ile prawdziwej pracy — czytelniczej i duchowej. Jednak mimo całej swojej złożoności obdaruje cię bezcennymi skarbami moralnego i estetycznego doświadczenia ludzkości XX wieku. (???!!!) Kimkolwiek byś był w przyszłości, ten DUCHOWO-INTELEKTUALNY (wyróżnienie moje) kapitał pozostanie z tobą (Boże broń! — aut.) i będzie wzbogacał twoje wyobrażenia o świecie wokół ciebie i w tobie”. Jak można pisać, że ten podręcznik to „Przewodnik, czyli kilka czysto praktycznych rad”. O jakie zaś praktyczne rady tu chodzi? Ale autorzy lekceważą uczucia młodych czytelników i dalej wydają „perełki”: „Ważniejsze jest to, co weźmiesz stąd, jak to się mówi, dla duszy”. A mnie, nawiasem mówiąc, robi się nieswojo, gdy przypominam sobie tę wersję rzekomo chrestomatyjnego podręcznika. Boję się tak samo jak bohaterka szwajcarskiego dramaturga Maxa Frischa, którego również drukuje wspomniana chrestomatia: Viola: Tak bardzo się boję, mamo… Elvira: Czego się boisz? Viola: Przyśniło mi się takie straszydło, mamo… Elvira: Dziecko! Viola: Mamo, do naszego domu przyszła śmierć. I dlatego wcale się nie zdziwiłam, gdy dowiedziałam się, że egzamin z literatury obcej w klasie mojego syna zdała tylko jedna uczennica, i to tylko dlatego, że szła po złoty medal, a literatura przychodziła jej łatwo… Wniosek? Pewnie nie tylko mnie jest straszno. Bo ja w swoim czasie ze swoimi rówieśnikami z podręczników szkolnych czerpałam tylko to, co jasne i czyste, dobre i piękne. Uczono mnie rozróżniać, gdzie dobro, a gdzie zło, na naprawdę najlepszych światowych wzorach literatury. Co z takiego „przewodnika” wyniesie współczesne dziecko-nastolatek, nie mnie wam mówić, a jeśli dodać, ile dzieci zdążyło już „wychować się” na tej chrestomatii, to komentarze, jak to się mówi, są zbędne… A od wydania jej na świat minęło już dziesięć lat… Tymczasem rosyjska socjolog Dina Chapajewa przeprowadziła ciekawe badanie, które ukazało się osobną książką „Społeczeństwo gotyckie: morfologia koszmaru” (Moskwa: Nowoje litieraturnoje obozrienije). Dotyczy skutków wpływu estetyki gotyckiej w literaturze na naszych współczesnych, a zwłaszcza na młodzież. I w szczególności słynnego dzieła J. R. R. Tolkiena „Władca Pierścieni”. Zdaniem badaczki ten gatunek przekształcił się w totalny skaner świadomości społecznej. Dokonało się faktyczne podstawienie ludzkiej moralności. Zamiast niej mamy wampiry, czarownice i inne licho. Nie za horyzontem nowy rok szkolny. Jakie jeszcze „przyjemne niespodzianki” mogą spaść na jasne głowy ukraińskich dzieci? I co robić, aby ochronić je przed niesłychaną samowolą ze strony urzędników ministerialnych? Niedawno nauczycielka jednej wiejskiej szkoły biadała: jedyny dobry utwór Saint-Exupéry’ego „Mały Książę”, który był w podręczniku, „wyrzucono”, a zamiast niego wstawiono „Harry’ego Pottera”. Aż chce się zapytać nas wszystkich ustami głównego bohatera Małego Księcia, który mówił, że świat trzeba kochać sercem: „Jaką reputację ma planeta Ziemia?” Czy ma ona przyszłość?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zarysowane w artykule „W walce o rodzimą szkołę” (LNW. — 1924. — Ks. 12). W szkicu podróżniczym Kostantyny Iwaniwny „Z życia w Mylowaniu” (Lwów, 1926) znajduje się ważny materiał etnograficzno-statystyczny, fakty do historii założenia „Proświty” we wsi Mylowanie, do relacji z rodziną Baczynskich, M. Pawłykiem, Bławackimi, Brylińskimi. Tej działaczce przypada szereg szkiców literackich i poezji o Annie Pawłyk, Marii Hrinczenko, Sofii Rusowej, Natalii Kobryńskiej, Oldze Baczynskiej, Iwanie Witkowickiej, Jewhenii Jaroszynskiej. Wiele z tego do dziś nie ujrzało światła dziennego. Dla uczonych niezwykle ważne jest to, że autorka, w odróżnieniu od wielu radzieckich badaczy, nie „przyciąga” A. Pawłyk ani do „naukowego socjalizmu”, ani do żadnych partii czy towarzystw. Przedstawia ją jako prawdziwą „pomocnicę” w niełatwej, czarnej codziennej pracy I. Franki, brata M. Pawłyka. Wśród archiwów znajdują się bezcenne fragmenty wspomnień, niepublikowane listy, które rzucają tak pożądane światło prawdy na ten czy inny okres życia i twórczości. Oto, na przykład, w artykule-wspomnieniu „Moje znajomość z Marią N. Hrinczenkową” są ciekawe momenty o charakterze biograficznym: ich znajomość, choć nigdy się nie widziały, rozpoczęła się listownie jeszcze w 1910 r.; a kiedy przejeżdżała przez Kijów „w drodze na daleką Syberię, wywieziona do więzienia Łukianowskiego…” — w drodze na zesłanie, — właśnie przez M. Hrinczenko utrzymywała kontakt z ukraińskim światem kulturalnym. Oto jeszcze urywek, przejmujący do bólu w sercu: „W roku 1916 przyszło nam świętować pierwsze Boże Narodzenie na Syberii wśród ludzi, którzy go nie świętowali ani w cerkwi, ani w domu. Ciężko było z początku. Z domu żadnej wieści jeszcze do tej pory nie mieliśmy — jedyna Hrinczenkowa nie zapomniała o nas. Oprócz serdecznego listu z życzeniami na Boże Narodzenie przysłała jeszcze i podarunek: suszone śliwki, gruszki i jabłka na kompot, piernik, cukier i ciasteczka; dołączyła jeszcze paczkę zapałek… i rzadkość w tamtym czasie na Syberii — cytrynę”. Ostatni list M. Hrinczenko na Syberię do K. Małyckiej datowany jest na 1 lutego 1917 r. Pisze, że zostawili ją nad Jenisejem jeszcze na prawie cztery lata. Dopiero latem 1921 r. wróciła do Lwowa. Wśród działaczy społeczno-kulturalnych, z którymi korespondowała K. Małycka, byli wybitny publicysta, redaktor Jarosław Wesołowski, znany historyk, literat, etnograf Wołodymyr Ochrymowycz, Wasyl Szczurat, Bohdan Jaroszewski i inni. Wszystko, co wyszło spod pióra literatki, oparte jest na głębokich ideach dydaktycznych naszych poprzedników, na patriotyzmie, ludowej moralności. Każda rzecz, nawet najdrobniejsza, która początkowo trafiła do czytelnika przez strony gazetowe lub czasopiśmiennicze, niesie w sobie zakodowaną miłość matczyną, czułość, szacunek do rodziców, bliskich, otoczenia, do żywej przyrody. Kostantyna Małycka systematycznie, stopniowo, dzień po dniu, rok po roku utwierdzała na niwie pedagogicznej za pomocą słowa drukowanego najwyższe i najświętsze zasady kultury wychowawczej. Chyba w zachodnioukraińskiej literaturze na przełomie XIX i pierwszej ćwierci XX wieku podobnego przykładu wierności literata i jego oddania tematowi wychowania dorastającego pokolenia trudno znaleźć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Oświeceniowa Howerla Kostantyny Małyckiej. W 140. rocznicę urodzin

Wołodymyr Kaczkan, doktor nauk filologicznych, profesor, Iwano-Frankiwsk. Kostantyna Iwaniwna Małyćka (najbardziej znane pseudonimy: Lebedowa Wira, Czajka Dnistrowa) weszła do historii kultury ukraińskiej jako poetka, prozaiczka, tłumaczka, bibliografka, wybitna działaczka społeczno-oświatowa, pedagog i redaktorka. Urodziła się we wsi Kropywnyk w powiecie kałuskim, w dzisiejszym obwodzie iwanofrankiwskim. Ojciec był księdzem. Matka, Ołena, również pochodziła z kapłańskiego rodu Hetmanczuków. Dziewczyna uczyła się w szkołach podstawowej i wydziałowej w Stanisławowie, a następnie w Lwowskim Seminarium Państwowym, gdzie właściwie zaczęła „grzeszyć” pierwszymi próbami poetyckimi, publikując niektóre z nich w czasopiśmie dla dzieci „Dzwinok”. Uzupełniała swoją wiedzę książkami z przebogatej biblioteki A. Petruszewycza przy katedrze św. Jura we Lwowie. Po ukończeniu studiów we Lwowie (1892) K. Małyćka wyjechała do Halicza, gdzie przez jedenaście lat pracowała jako nauczycielka. Zachęcała świadomych Ukraińców do zakładania czytelni „Proświty” oraz do działalności w chórze cerkiewnym. Rozwinęła działalność społeczno-kulturalną, oświatową i publicystyczną. Nie było to na rękę ani „moskwofilom”, ani tym, którzy trzymali się orientacji propolskiej — w 1903 r. przeniesiono ją z Halicza do odległej wsi Biecz. Na zaproszenie inspektora szkół Bukowiny Omelana Popowycza K. Małyćka wyjechała do 5-klasowej szkoły we wsi Łużany, gdzie kontynuowała sprawę ukraińską. W Czerniowcach K. Małyćka zaprzyjaźniła się z redaktorami gazety „Bukowyna” J. Weselowskim i czasopisma „Promiń” I. Herasymowyczem (tutaj weszła w skład kolegium redakcyjnego), przyjaźniła się z Emiliją Kumanowską, Jewheniją Jaroszynśką i Ołhą Kobylańśką. Przez trzy lata na Bukowinie K. Małyćka wykonała znaczną pracę przy organizowaniu kółek kobiecych po wsiach oraz założeniu w maju 1905 r. „Żinochoji Hromady” (Wspólnoty Kobiecej). W 1906 r. na zaproszenie Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie K. Małyćka przybyła, by wykładać w prywatnej szkole żeńskiej im. T. Szewczenki (założonej w 1898 r.), którą kierowała uznana w Galicji pedagog Marija Biłećka. W latach 1906—1914 redagowała czasopismo „Dzwinok”. Wspierała łączenie organizacji „Klubu Rusynok” i „Krużka Ukrajinśkych Diwczat” w towarzystwo „Żinocha Hromada”, tworzenie jego licznych filii i kółek. Przed I wojną światową, 18 lutego 1913 r., podpisała odezwę „Do ukraińskich kobiet!” z wezwaniem do oporu wobec wrogów „naszego narodowego istnienia” oraz do założenia funduszu „dla obrony praw Ukrainy pośród możliwych konfliktów wojennych, które miałyby rozegrać się na naszej ziemi…”. K. Małyćka podejmowała się spraw wielkich, o znaczeniu państwowym, jak i drobniejszych, na pierwszy rzut oka lokalnych, peryferyjno-małomiasteczkowych. Kiedy zdobywcy z obozu bolszewickiego 3 września 1914 r. zajęli Lwów, rozpoczęły się polowania na ukraińską inteligencję; w nocy z 17 na 18 lutego 1915 r. wśród działaczy politycznych znalazła się także K. Małyćka, którą przez trzy i pół miesiąca przetrzymywano w więzieniu przy ul. Batorego, a 28 maja wraz z grupą osób zesłano na wschód. Cztery lata spędziła tutaj, we wsi Pinczuga nad syberyjską Angarą. Powróciła do rodzinnego miasta Lwa we wrześniu 1920 r. Kiedy „Żinocha Hromada” została przemianowana na Związek Ukrainek, K. Małyćka z radością pomagała Marii Biłećkiej, która kierowała tym związkiem, przygotowywała zjazd kobiet, który odbył się 24 grudnia 1921 r., i otwierała jego obrady. Dwukrotnie wybierano ją do Głównego Zarządu Związku Ukrainek, a od 1923 r. stanęła na czele tej organizacji. K. Małyćka aktywnie wspierała czasopisma „Nowa Chata”, „Ukrajinśke narodne mystectwo”, „Trud”; jako współpracowniczka „Nowej Chaty” weszła do jej kolegium redakcyjnego. W 1937 r., po 45 latach pracy nauczycielskiej, K. Małyćka odeszła ze szkoły. Towarzystwo „Ridna Szkoła” wpisało ją na listę członków honorowych, a czasopismo o tej samej nazwie zamieściło szkice o szanownej pedagog autorstwa Sofiji Fedorczakowej i Marii Derkacz (1937, nr 22). W 1941 r. K. Małyćka przez prawie osiem miesięcy kierowała „Żinochoju Służboju Ukrajiny” (we wrześniu 1941 r. przekazała kierownictwo Marii Bilak). Po wojnie dyrektor biblioteki naukowej Akademii Nauk (obecnie Lwowska Biblioteka Naukowa NAN Ukrainy im. W. Stefanyka) Marija Derkacz zaprosiła Kostantynę Iwaniwnę do opracowania bibliografii ukraińskiej literatury dziecięcej. Zmarła w styczniu 1947 r., pochowana we Lwowie. Działalność literacką K. Małyćka rozpoczęła w 1896 r. pierwszymi wierszami w czasopiśmie „Dzwinok”. Potem jej utwory publikowane były w wydawnictwach „Swit dytyny”, „Mołoda Ukrajina”, „Nowa Chata”, „Diło”, „Promiń”, „Uczytel”, „Uczytelśkoje słowo”, „Ridna Szkoła”, „Nazustricz”, „Żinocha dola”, almanachu „Żinochoji doli”, „Swit” i in. Pióru pisarki, aktywnej uczestniczki ruchu siczowego, należą liczne teksty pieśni strzeleckich: „Heroji”, „W Sicz stawaj!”, „Postawały kozaczeńky”, „Whoru prapor!”, „Wziaw by ja banduru, nastrojiw, zahraw…”, „Sicz u pochodi”, „Siczowyj pokłyk”, „U Sicz, u Sicz…” Do jej słów napisano „Kantatę” Stecenki, „Hymn Siczowy” Jarosławenki, „Hymn Spółdzielczy” Hryneweckiego. A jej słynna pieśń „Czom, czom, czom, zemle moja…” już dawno stała się ludową. Kostantyna Małyćka weszła do historii literatury ukraińskiej także jako niedościgniona mistrzyni dziecięcego gatunku opowiadania — przeważnie niewielkich rozmiarów etiud, szkiców artystycznych, a najczęściej opowiadań. Pisarka doskonale rozumie psychologię dziecka oraz niuanse motywacji jego zachowania. Ułatwia jej to pracę, gdy odsłania świat relacji dzieci poza szkołą („Serce”), ich stosunek do przyrody („Solo-rij”), do rodziców („Matka”). W jej opowiadaniach, na przykład „Syn defraudanta”, „Chłopskie dziecko”, „Grzech”, „Mur”, „Za winy rodziców”, „Macocha” — lejtmotywem jest dobro i sumienność, które wypełniają duszę każdego dziecka. Czułym obserwatorem szerokiego i bogatego w niuanse świata dziecięcego występuje K. Małyćka w książce „Mali bohaterowie: Obrazy z życia dzieci”. Autorka porusza w niej szerokie spektrum tematów. Przewaga systemowego nauczania gimnazjalnego nad domowym („Dla ojczystego słowa”); duma góralskiego chłopca Danyłka z historii swojego narodu, karpackich opryszków („Mały hucułek”); przekazanie przez sześć koleżanek pieniędzy na fundusz biednych wieśniaków zamiast zakupu białych sukienek („Zbuntowana szóstka”); poryw Mykołki Hunycza z błaganiem, by go sprzedać, tak jak wszystko sprzedał ojciec, bo jedzie do Ameryki szukać szczęścia-doli, — byle tylko nie opuszczać podwórka, chaty, rodzinnej ziemi („Najmniejszy”); uwaga dzieci wobec nauczycielki („Bukieciki fiołków”) i inne. Dydaktyczny sens, konkretną wiedzę z przyrodoznawstwa niosą w sobie opowiadania-szkice ze zbiorów „Czyścioszek i Jurzia Murzia” (1932), „I zwierzątka współpracują”. O morskich koralach, chmielu, mrówkach, pszczołach, ptakach, rybach, jaskółkach, bobrach, słoniach autorka pisze z zachwytem, ze znajomością rzeczy. Nierzadko wykorzystuje fabuły z innych literatur, tłumaczy (podąża za A. Puszkinem, W. Robinsonem, I. Kożiszką, G. Faucherem, G. Kubnikiem, A. Brehmem, H. Levinem, W. Pieriedolskim, J. Bullem, I. Robertsem). Osobny pokład dorobku pisarskiego K. Małyćkiej stanowią jej utwory dramatyczne „Kozackie dzieci: Obrazek z czasów tatarskich w 2 aktach” (Lwów, 1914. — 8 s.), „Rusałka Dniestrowa: Obrazek sceniczny w 2 aktach” (Lwów, 1914. — 8 s.), „Wieniec na grobie Tarasa Szewczenki: scena dziecięca w 2 odsłonach” (Lwów, 1914. — 8 s.), „Na św. Mikołaja: Obrazek sceniczny w 2 aktach” (Lwów, 1924. — 14 s.), „Betlejemskie dzieci: obrazek sceniczny w 2 aktach” (Lwów: Świat dziecka, 1936. — 12 s.) i inne, a także scenki dramatyczne jednoaktowe „Weź go na wieś”, „Pusta ciekawość”, „Wielka wygrana”, które publikowano na łamach czasopisma „Dzwoneczek”. Każdy utwór niesie w sobie wysoką ideę odrodzenia narodowego, walki o czystość języka ukraińskiego i ducha patriotycznego. Każdy utwór dramatyczny ma optymistyczne zakończenie: w „Rusałce Dniestrowej” bohaterka cieszy się, że „wali się stary ład”, że „potężną siłą poety” (M. Szaszkiewicza. — W. K.) duch odżył, a ziarno, zasiane przez działaczy „Ruskiej Trójcy”, wydaje owoce — „Ukraina żyje, żyje i żyć będzie!”; w „Wieńcu na grobie Tarasa Szewczenki” dramatyczne widowisko wieńczy duch Tarasa słowami: „…z tych małych wyrosną bojownicy, którzy, pracując do upadłego, od wód Donu poza Wisłę odbudują Ukrainę!”. Wśród postaci jej sztuk są biblijni bohaterowie, święci, nosiciele najwyższych cnót. K. Małyćka wspierała ruch emancypacyjny, napisała referat „O ruchu kobiecym”, z którym wystąpiła na wiecu w Stanisławowie w 1902 roku. Przeglądając rozwój ruchu kobiecego i jego odzwierciedlenie w literaturze naukowej i pięknej Anglii, Francji, Szwecji, Niemiec, Belgii, Hiszpanii, Rumunii, Turcji, Portugalii, Ameryki i Australii, K. Małyćka zatrzymuje swój wzrok na analizie sytuacji kobiety w Polsce, porusza szereg problemów społecznie aktualnych dla ówczesnego społeczeństwa. Jest to zakładanie „szkół dla analfabetów”, gazet gospodarczych, rozszerzenie wydawnictw książeczek „Proświty”, powszechne zakładanie towarzystw kobiecych z własnymi organami drukowanymi, bractw kobiecych, towarzystw pedagogicznych. Według przekonania K. Małyćkiej, powszechna, głęboko ugruntowana praca wielu nie pozwoli zginąć ukraińskim kobietom, całemu narodowi. Założone w 1893 r. przez N. Kobrynską i J. Jaroszynską w Stryju wydawnictwo „Biblioteka Kobieca” wznawia swoją działalność już w Kołomyi w 1912 r. przy bezpośrednim udziale Kostantyny Małyćkiej i Olhy Duczymińskiej, drukując tłumaczenia z języków europejskich i zbiory różnych autorów. Czasopismo „Dzwonek”, które redagowała K. Małyćka, cieszyło się niezwykle szeroką popularnością, przede wszystkim w ukraińskich rodzinach. K. Małyćka pozostawiła wyraźny ślad jako beletrystka naukowa, publicystka. Głęboką wiedzę z historii ukraińskiej myśli pedagogicznej, historii folkloru, historii literatury ukraińskiej wyłożyła w szkicach, studiach, wygłoszonych referatach. I dziś nie straciły swojego znaczenia podstawowe, fundamentalne idee narodowe, uform-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Publicystyczne artykuły jubilatki. Nina Horyk, prowadząca uroczystość, zaproponowała nawet, by zebrać je w zbiór. Swoją korespondentkę pozdrowiły gazeta „Wołyń” i magazyn „Słowo i czas”. W ciągu wieczoru wielu gości deklamowało wiersze jubilatki, a także zabrzmiała „Piosenka o Żydyczynie” do jej słów. Zapewne właśnie miłość do słowa artystycznego skłoniła Lesię Hryhoriwnę do podjęcia pracy w studiu literackim przy Małej Akademii Nauk. Nam, młodym uczestnikom studia literackiego, jej szkoła dała narzędzie pracy ze słowem, bez którego dziś trudno byłoby szukać własnej drogi w prozie czy poezji. A fakt, że w ciągu 4 lat z 11 uczniów, przygotowanych przez nią do udziału w konkursie-obronie prac MAN, 10 zostało zwycięzcami etapu obwodowego, jest oficjalnym uznaniem jej pracy. Olesia Kowalczuk — deputowana Rady Rejonowej w Kiwerciach. Koledzy z posiedzeń zauważyli, że jej wystąpienia o kulturze słowa i języku ukraińskim zajmują i zachwycają wszystkich. Jak Olesi Hryhoriwnie wystarcza czasu na wszystko — dla mnie pozostaje tajemnicą. Kiedy do niej nie zadzwonię, akurat wraca z jakiegoś wydarzenia, a nawet choroba nie jest powodem, by odpocząć i zrzucić napięte tempo pracy. A ona jeszcze, jak prawdziwa ukraińska kobieta, jest strażniczką rodzinnego domu i oparciem dla synów, synowych i wnuków, a ci bardzo kochają swoją babcię. Dla mnie jest niezwykle ważne, by uświadomić sobie skalę postaci Olesi Hryhoriwny i otrzymać od niej jak najwięcej cennej wiedzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Tytanów widać z daleka „Ruski” = rosyjski?

Julia ZAKUTNIA, Wołyń Mówią, że żyjemy między tytanami, a oni trzymają niebo, żeby nie spadło i nas nie zmiażdżyło. Swojego tytana spotkałam cztery lata temu, przekraczając próg studia literackiego. Życzliwa kobieta wzięła rękopisy naszych utworów, żeby pomóc je oszlifować. Dopiero później dowiedziałam się, że Olesia Kowalczuk to zasłużona nauczycielka Ukrainy, laureatka nagrody imienia Ahatanhela Krymskiego, zastępczyni przewodniczącej Wołyńskiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego stowarzyszenia kobiet imienia Oleny Telihy, członkini „Proświty”, a od niedawna laureatka nagrody imienia Borysa Hrinczenki i posiadaczka orderu księżnej Olgi… Teraz Olesia Hryhoriwna świętuje swoje siedemdziesięciolecie. Miałam szczęście być na uroczystym wieczorze, gdzie zebrało się wielu szanowanych gości, by pogratulować jubilatce. Wszyscy oni dzielili się wspomnieniami i ciepłymi życzeniami. A ponadto panią Olesię często porównywano do Łesi Ukrainki. Okazuje się, że w dzieciństwie tak nazywała siebie sama jubilatka. Ciągnęło ją do wszystkiego, co ukraińskie, wychowywała się w patriotycznej rodzinie. Do ich domu często przychodzili powstańcy, których dziewczynka bardzo pokochała. Zatem naturalne, że w latach studenckich potajemnie, znalazłszy ludzi o podobnych poglądach, Olesia Kowalczuk zaczęła wcielać w życie swoją miłość i myśli. Wspomina, że wcześniej sąsiadka chodziła do rodziców, ostrzegała: nie puszczajcie jej na studia, bo teraz do polityki idą nie tylko mężczyźni, ale i wykształceni. Nie ostrzegła. Zamiast zesłania Olesię wysłano do nauczania w ideologicznie silnym zespole szkoły poleskiej we wsi Worokomle. Wspomnieniami z tamtych czasów podzieliły się koleżanka z roku jubilatki Jewhenija oraz ówcześni koledzy. Olesia Hryhoriwna przepracowała jako nauczycielka 45 lat. Uczniowie szkoły w Żydyczynie, wśród których byli także pierwsi absolwenci jubilatki, wspominali, że na lekcjach zawsze było ciekawie, a nie przygotować się lub czegoś nie wiedzieć — to wstyd. Swoje gratulacje wyrazili także nauczyciele oraz przedstawiciele Wołyńskiego Instytutu Kształcenia Podyplomowego, zaznaczając, że choć w czasach radzieckich jubilatce nie udało się dostać na aspiranturę, to teraz chętnie dzieli się doświadczeniem ze swoimi kolegami, prowadząc kursy w WIKP. Przyjaciółka jubilatki, profesor Switłana Bohdan, nazwała Olesię Kowalczuk uosobieniem Ukrainy, ona zawsze jest tam, gdzie „jest puls ukraińskiej narodowej idei wyzwoleńczej”, „serce i oznaka wyprostowania”, miłość do słowa. Jubilatka wykazała te cechy na niwie działalności społecznej, zwłaszcza w „Proświcie” i Stowarzyszeniu Kobiet imienia Oleny Telihy. Inna ważna strona działalności pani Olesi to twórczość. Niejednokrotnie wspominano pub- Szanowna Redakcjo! Nie mogę pozostać obojętna na to, co dzieje się w rodzinnej Ukrainie. Szczególnie niepokoi mnie i przyjaciół o podobnych poglądach obecna sytuacja językowa w państwie. Haniebny projekt ustawy o dwujęzyczności nie pozwala świadomym obywatelom Ukrainy być spokojnymi o jej dalszy los. Z tej okazji podzielę się przemyśleniami, a także przypomnę, jak odnoszono się do ojczystego języka ukraińskiego i co konkretnie robili (nie tylko mówili czy proponowali) nasi poprzednicy — wybitni działacze kultury w przeszłości, kiedy zniewolenie ludu pracującego towarzyszyło wykorzenianiu języka ukraińskiego, walce z nim. Wspomnijmy na przykład Pantełejmona Kulisza: „Przejawiając, — pisał Ołeś Honczar, — wielką energię twórczą, niemal fanatyzm w pełnej poświęcenia pracy nad wypracowaniem ideologii ukraińskiego odrodzenia narodowego, Kulisz kierował wysiłki na ratowanie dwóch podstawowych, jego zdaniem, świętości narodowych — języka ukraińskiego i pamięci historycznej narodu ukraińskiego, która w znacznej mierze jest odzwierciedlona w języku, a także w literaturze i źródłach historycznych” (50 słynnych ukraińskich książek. Charków, 2004). A żegnając Wielkiego Kobziarza w drodze na Ukrainę w celu pochowania w rodzinnej ziemi, Pantełejmon Kulisz w swojej mowie powiedział: „Zjaw się, ojcze, pośród rodzinnego kraju pod swoją czerwoną chustą! I zgromadź wokół siebie ślepych, głuchych i niemych: niech oni z martwych ust twoich usłyszą twoje słowo nieśmiertelne i niech, myląc się, zaczną mówić nie pożyczonym językiem!..” (Ołeksandr Konyski. Taras Dla poetki język ojczysty jest jak „dar od matki”, jak „skarb, któremu nie ma ceny”. Temat ukraińskiego słowa Lubow Zabaszta kontynuuje także w innych utworach. Tak w poezji „Prorok” kładzie nacisk na to, że Taras Szewczenko …piękny język swój zdołał wznieść na najwyższe wyżyny, Żeby uwierzył w siebie naród… i w ten sposób Wielki Kobziarz „…sięgnął na stulecia naprzód”. W odróżnieniu od szczerych wielbicieli języka ukraińskiego, współczesna „agentura Putina i jego brygadzisty Zatulina, — jak wyraził się pisarz Jurij Szczerbak, — twardo wykonuje plan ustanowienia na Ukrainie „ruskiego miru”. Ju. Szczerbak twierdzi: „Ustawa językowa” — hańba dla Rady Najwyższej: jej dyrygentów, „tuszok” i tępych wykonawców… Rację ma Serhij Hołowatyj, mówiąc, że „parlament — to krytyczna masa sługusów, plebejuszy i szumowin. Niezależnie od swojego regionalnego kolorowego, partyjnego czy bezpartyjnego pochodzenia”. Autorom projektu ustawy, „nędznym ludziom „piątej kolumny”, jak wyraził się ludowy artysta Ukrainy Iwan Marczuk, „ich imion nawet nie chce się wspominać”, którzy orędują za wprowadzeniem języka rosyjskiego jako drugiego państwowego, chcę odpowiedzieć słowami Wielkiego Proroka: Ludzkie szubrawce. Nianie, Wujkowie ojczyzny cudzej! Nie stanie idola świętego, I was nie stanie, — osety A pokrzywa — a nic więcej Nie wyrośnie nad waszym trupem. Anatolij RYZENKO, m. Pryłuki Do przewodniczącego Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta”, deputowanego ludowego Ukrainy Pawła Mowczana listownie zwrócił się kijowianin Ołeh Szykan: „Jak mi wiadomo, wbrew normom języka ukraińskiego, które w żadnym wypadku nie pozwalają używać słowa „ruski” w znaczeniu „rosyjski”, Państwowa służba rejestracyjna Ukrainy rejestruje partie polityczne, zrzeszenia obywateli i organizacje społeczne, które tworzone są na podstawie narodowości rosyjskiej, jako „ruskie”. W szczególności 28.10.2008 r. pod nr 162 zarejestrowano partię polityczną „Ruska jedność”, 03.03.2007 r. pod nr 208 — zrzeszenie obywateli „Ruski sojusz”, 23.02.2009 r. pod nr 268 — Ogólnoukraińskie zrzeszenie ruskich rodaków (lista nie jest wyczerpująca). W ten sposób urzędnicy państwowi Ukrainy wprowadzają opinię publiczną w błąd i dokonują działań noszących znamiona nadużycia stanowiska służbowego, ponieważ w dokumencie państwowym pojawia się nazwa nieistniejącego „ruskiego” narodu, który, co za tym idzie, odtąd ma prawo do samostanowienia, własnego języka (oczywiście rosyjskiego) i innych atrybutów państwowości na terytorium Ukrainy. Skutkiem takich działań stało się już żądanie partii politycznej „Ruska jedność” wobec dziennikarza radia „Swoboda” Wołodymyra Prytuły, aby używał właśnie oficjalnie zarejestrowanej nazwy tej organizacji. Proszę o zaangażowanie specjalistów w dziedzinie językoznawstwa w celu przeanalizowania zgodności z prawem lub bezprawności przytoczonych działań organu państwowego, a w razie potwierdzenia obecności w nich znamion operacji językowej przeciwko bezpieczeństwu Ukrainy, zainicjowanie uchylenia i przeglądu przytoczonych aktów rejestracji”. Komentarz Iwana Juszczuka, kandydata nauk filologicznych, zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy, przewodniczącego Kijowskiego oddziału miejskiego Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki: — Słowo „ruski” zgodnie z normami współczesnego ukraińskiego języka literackiego dopuszczalne jest do użycia jedynie w przypadkach: 1) jako potoczne w znaczeniu „rosyjski” (możliwe tylko w literaturze pięknej w celach stylistycznych i mające charakter wyłącznie okazjonalny); 2) w odniesieniu do dawnego państwa Ruś oraz jego ludności (zazwyczaj: staroruski, dawnoruski); 3) jako dialektalne zachodnioukraińskie w odniesieniu do historycznej przeszłości w znaczeniu „ukraiński” (zob.: Słownik języka ukraińskiego. — Kijów: Naukowa dumka. — T. VIII. — S. 913). Rosyjskie nazwy, które odnoszą się do obecnego stanu rzeczy, w rodzaju „Russkoje jedinstwo”, „Russkij sojuz”, „Wsieukrainskoje objedinienije russkich sootieczestwiennikow” na literacki język ukraiński należy tłumaczyć jako „Rosyjska jedność”, „Rosyjski sojusz”, „Ogólnoukraińskie zjednoczenie rosyjskich rodaków” — tak samo, jak „Federacja Rosyjska”, „Kijowskie Narodowe Muzeum Sztuki Rosyjskiej” itp. Wprowadzanie do takich nazw określenia „ruski” nie odpowiada normie literackiej współczesnego języka ukraińskiego i dezinformuje opinię publiczną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ostropestowe i pokrzywa

Szewczenko-Hruszewski. Kronika jego życia. Kijów, 1991). A współpracownik Tarasa Szewczenki i Pantelejmona Kulisza, założyciel Cyryla i Metodego, wybitny uczony M. I. Kostomarow jako pierwszy w swoim czasie zwrócił się do badania historii Ukrainy, którą, niestety, jeszcze do niedawna uważano za niestosowną, i jako jeden z pierwszych poruszył kwestię uznania prawnego języka ukraińskiego narodu, jego historii (Mykoła Kostomarow. Galeria portretów. Kijów, 1993). Warto wspomnieć także o stosunku do języka ukraińskiego wybitnych działaczy rosyjskiej kultury, w przeciwieństwie do działań rządu Rosji w czasach prześladowania języka ukraińskiego. Lew Tołstoj, podczas znajomości z Dmytro Jawornyckim, na pytanie tego ostatniego: „Dlaczego wy, Rosjanie, zabraniacie naszym dzieciom uczyć się w szkołach naszym językiem? Wy, wielki artysta słowa rosyjskiego, zrozumiecie nasze nieszczęście: nasze dzieci, przebywszy kilka lat w szkole, wychodzą z niej z tak złym, okaleczonym językiem, że on — ani ukraiński, ani rosyjski, lecz jakaś mieszanina”, odpowiedział: „A kto wam zabrania uczyć waszych dzieci waszym językiem? Zabrania wam nie naród rosyjski, lecz państwowy rząd rosyjski na czele z Pobiedonoscewem… A każdy rząd państwowy jest złem. Co do mnie, to bardzo lubię wasz ludowy język ukraiński, dźwięczny, kwiecisty i tak miękki. W waszym języku jest tyle czułych, serdecznych, poetyckich słów: księżycu, gwiazdeczko, kwiatuszku, serduszko…” Tu Lew Mikołajowicz zaczął czytać na pamięć poemat Szewczenki „Najemnica” i czytał pięknie, z dobrą wymową i z poprawnymi akcentami w słowach, jakby czytał ją rodowity Ukrainiec (Iwan Szapował. W poszukiwaniu skarbów. Kijów, 1983). Jedynym środowiskiem, w którym kultura ukraińska mogła się rozwijać, był teatr. Decydującym czynnikiem jego rozwoju stało się zezwolenie rządu carskiego (w 1881 roku) na posługiwanie się językiem ukraińskim na scenie (Orest Subtelny. Ukraina. Historia. Kijów, 1993). Teatr pozostawał jedyną instytucją, która oddziaływała na masy, uczyła ich języka ukraińskiego, przypominała o tradycjach historycznych, budziła szacunek dla kultury ukraińskiej — i tym przeciwdziałała rusyfikacji, która postępowała przez szkoły, urzędy państwowe, wojsko i nawet cerkiew. Dla podniesienia narodowych nastrojów ówcześni działacze wykorzystywali różne okazje: koncerty, wieczornice, jubileusze pisarzy, nabożeństwa żałobne ku czci Szewczenki. Wśród tych działaczy byli M. Zankowiecka, M. Kropywnycki, I. Marjanenko, bracia Tobilewiczowie (M. Sadowski, I. Karpenko-Karyj, P. Saksahanski). Ljubow Wasyliwna Zabasz-ta (1918—1990), podobnie jak jej idol Taras Hryhorowycz Szewczenko, wyznawała piękno języka ukraińskiego. Oto jej poezja, poświęcona rodzinnym Pryłukom: I wychodzi Natalka z chaty, I wynosi wam dzbanek wody I taki w niej język bogaty, Choćby do słownika wprowadź go czysty. I takie w niej wyrażenia sławne, Choć zapisuj je zaraz do romanu… A na zakończenie poetka zwraca się do czytelników stołecznych z apelem: Nie zasiedzaj się długo w stolicy, Przyjedź do moich Pryłuk, Język tu jest jak woda srebrzysta, Jak przejrzyste dźwięczne strumyki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

podziemie, dla którego idea narodu jest fundamentalną ideą „myślenia i czynu społeczno-politycznego”. Jest to ważne, aby wiedzieć również dlatego, że Olżycz był człowiekiem wewnętrznego skupienia i samoorganizacji, na wszystko miał własny pogląd, widział zjawiska i fakty w ich całokształcie, posiadał dar systematyczności i uogólniania w każdej ze sfer, której dotykała jego niespokojna myśl. Stąd – wyrazistość sformułowań i charakterystyk, aforyzm, ogólnie – sposób myślenia, które zdradzają człowieka o twardym charakterze, integralnego i odważnego, pewnego celu i powołania. On sam wolał widzieć siebie jako nadosobowość i, świadomie narażając się na niebezpieczeństwo, podciągał zdradliwą cielesność do niezłomności ducha. „Niezłomnemu wojownikowi” – tak nazywa się znany cykl jego wierszy. Prawdopodobnie przyczyniły się do tego lektury Nietzschego oraz, na ironię losu – triumfalny pochód wczesnego faszyzmu, którego witalną potęgą zachwycało się wielu wybitnych ludzi świata, a spośród Ukraińców – Jewhen Małaniuk, nie podejrzewając, czym ten pochód się zakończy. Jeszcze długo na rusztowaniach stoją Smukli i nieugięci budowniczowie. Olbijeć Dość! I lirę rzucam na skórę pantery. Serce leniwe dawno – jak czara bez wina. Pienisty trunek szczęśliwie dopito do dna, Wypada więc z uśmiechem spotkać prawdę ponurą. Nade mną nad łożem mój miecz w pochwie, złotem bity. Jęknęło ostrze i legło na brunatność kolan. Ostrze – zwierciadło, i w nim moje wyjście jedyne – Jutrzejszy pochód, zielone przestrzenie i scyty. Jutro będziesz stąpać polem. A strzały, jak ulewa. Gdzieś koczownik nieznany moją nakłada. W dzień taki śmierć – jak lecznicza zimna woda. W dzień złoty i ciężki, jak attycka oliwa. * * * Przeszły purpurowe fenickie dni, Zamknąwszy cykl, i znowu tak powoli Zgryza czas surowo-milczące Granity legendarnej epoki. O, nieba szarości, oliwo wody, W gęstych mgłach obciążone gałęzie, Straszna brzemienność, która niesie owoce, Które dopiero prawnukom ujrzeć! I ci smukli, suchi mężczyźni! W ich prostocie jasnej, dawno minionej Czy wy poznacie, odgadniecie, który Spośród nich jest Serwiusz Tuliusz? * * * Dni wznoszą się i spadają za kres W ciche rozlewisko błękitu i cynobru. Przecina zarysy krajów Niewidzialny i najostrzejszy horyzont. Legły na piersi zimnej ziemi Szlaki asfaltowe, jasne i proste. I nieodwołalne pragnienia twoje, Jak słońce w zimnej wysokości. Dni, które przyjdą, dni, które idą, dźwięczne Otwartym niebem, zgubą eksplozji, Na nich dłoń dojrzałej ręki, Co stwardniała i zziębła na mrozie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ołeh OŁŻYCZ (1907—1944) Nieodgadniona siła

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI Zechcesz — i będziesz. W człowieku, zapamiętaj, leży nieodgadniona siła. O. Ołżycz. Aby zrozumieć Ołżycza-poetę, trzeba zrozumieć Ołżycza-polityka, archeologa, publicystę, kulturoznawcę, krytyka literackiego. Ołżycza — uczestnika walk wyzwoleńczych na dwa fronty, jednego z przywódców nacjonalistycznego Archeologia L. Mosendzowi Poważna mowa uroczystych witryn. Urywkowo-skąpe jej annały. „My żęliśmy chleb”. „My wymyśliliśmy młyn”. „My znaliśmy miedź”. „My zawsze wojowaliśmy”. „Mnie zabito w uczciwej walce, Pochowano przez troskliwą rodzinę”. Jak nie stać tak, jak ja stoję W przestronnej sali mądrego muzeum? Tak wyraźnie wyobraża mi się W bolesne bezsenne noce: Żyłem kiedyś w prostej chacie Nad jeziorem z jasnymi brzegami. * * * Na trzech wzgórzach pod znakami orła Kładziemy proste fundamenty miasta. Widnokręgiem zmęczonym legła Wokół niego dal mglista. O dumna pewność silnej ręki, Nabrzmiałych mięśni radosne drżenie I duch — rześki, ostry i upajający — Rozłupanego dłutem kamienia! Zajął się ranek, wieczór zapłonął — Płonie czerwono nad nami proch. I czekają kobiety z posiłkiem mężów W białych, prostych i ciężkich strojach. A w zmierzchu, kiedy pora kończyć, Kiedy trąba wszystkich odpocząć wzywa, Ale jeszcze bardziej — zbrodnicza rzeczywistość bolszewizmu, jeszcze nieostygłe echo niedawnej walki, bezpośrednie kontakty z jej uczestnikami i czołowymi postaciami, wiara w nieuchronność sprawiedliwości i gotowość jej przyspieszenia choćby i najdroższą ceną. Ołżycz był poetą i jego indywidualny charakter, naturalnie, żywił się romantycznymi wyobrażeniami, natchnionymi literaturą, skąd duchowy wzrok wyłapywał przede wszystkim bohaterskie charaktery. Natura ofensywna i celowa, która podporządkowała życie jednej idei, Ołżycz wypada z powierzchownych wyobrażeń o wierszopisie jako substancji chaotycznej, kruchej, podległej zmianom nastrojów i zachwytów. To potwierdzenie nieprzeciętności, * * * Pocałujesz, ostro i surowo, A w oczach — mroźny błękit, A w oczach — wybuchy i przestrzenie… Ech, nie nam, towarzyszu, kochać! Jeszcze źrenice tęsknotą otwarte I suche niepokojem usta… (Szybkostrzelne karabiny milkną, przegrzane, I konnica linię rozwija…) W uszach dotąd jeszcze upajająco-donośnie Dzwon kopyt i zgrzyty ziemi… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Niech darują: w naszych pocałunkach Nasze drapieżne, spragnione szable. * * * Dawnym trunkiem, cierpkością Kajały Te — i krew, i śmierć. Niebo — książęce kijowskie emalie. Niebo znowu — twardź. Znów nie w górę nieśmiałym wzrokiem — W bezkresy stepów. Żyć pełno, szeroko i szybko I urwać, jak śpiew. Jak kiedyś, płonąć i upajać się, Hełmem pijąc, I życie na bakier nosić Na jednym ramieniu. * * * Znów wiatry nad ziemią, wiatry, I błękit, i wybuchy, i dym Senną ziemię muska z góry, Śmierć muska skrzydłem błękitnym. Szerzej piersi! Pełniej serca! (Bo spłoniesz od czekania, spłoniesz!) Czy była kiedyś godzina, jak ta, I dziewczęce usta bardziej powabne?! O, ta godzina, jak pijane wino! O, ta śmierć, jak chłodny błękit! Jak wspaniale, że nam nie dano Do trzydziestego roku dożyć! ale i powód do gorzkich rozmyślań o przyczynach jego przedwczesnej śmierci. Polityka pochłonęła poetę. Inaczej, właściwie, i nie mogło być. Ołeh Ołżycz — osobowość, naznaczona fatalnym znakiem losu już choćby dlatego, że ta sama polityka nie tylko jest nieodłączną składową jego twórczości, ale i źródłem jej. Dobrze znał ukraińską historię, zwłaszcza jej negatyw, i wolał oceniać wydarzenia i fakty „trzeźwo, a nie przez różowe okulary idylli” („Duch ruiny”). Ale to nie zaćmiło jasności jego wzroku, nie zachwiało światopoglądową stałością, nie wywołało rozdarcia i nie popchnęło do skrajności, jak Małaniuka. Miał swój obronny szereg: Światosław, Danyło Halicki, E. P. 1930 1930 1930 Wyhowski, Mazepa aż do współczesnych, bohaterów zmagań o niepodległe Państwo. Ludzi takiego formatu Ołżycz szukał i w historii światowej. I oddawał im hołd w wierszach. Wszyscy oni w sumie byli dla niego moralnym imperatywem. Tragizm polegał na tym, że przybliżał siebie do nich nie tylko słowem, ale i czynem. Już w młodości Ołżycz-poeta rzucił wyzwanie śmierci i konsekwentnie prowadził tę linię do końca. Zauważyli to już przenikliwi współcześni: „Było w Ołżyczu jakieś szczególne pragnienie Końca” (O. Stefanowycz). Miał zuchwałość upajać się śmiercią jak kobietą, dla niego ona jest potwierdzeniem pełnokrwistości życia: * * * Tertia post illam successit aenea proles. Ovid. Metam. Lib. T. 125 Był wiek złoty, świeże, przetykane słońcem dąbrowy, Miód oswojonych pszczół, złocistość upojonego ciała, Bursztynowe źrenice sarny, która nie widziała krwi, I na gałęziach woskowość owoców, soczystych i dojrzałych. Lecz przychodzi wiek srebrny, wiek prosty i jasno-trzeźwy. W nim równo wszystkiego, smutku i radości, pracy i zabawy. Wieku mądrze-powszedni! Ale zachwiały się szale, Jego srebrne żyta już w kopach stoją popielatych. Krew w naszych studniach. Ryczy zdziczałe bydło. Nowo narodzone dzieci opierają się drapieżnie na nogach. I nieludzkie pragnienie napada mężów, jak choroba, I kobiety bezwstydne, niczym od napoju mocnego. A ziemia — nie ziemia, tylko wypieczona cegła ruda. I grzmią szlaki, dudnią i grzmią kuźnie te, Kiedy płyną po nich, przepływają dumnie, jak pawie, Kute szczerym miedzią, ciężkie bojowe rydwany. Koło martwych źródeł, po milczących skalistych jaskiniach Nie rusałki płochliwe — gnieżdżą się ogniste smoki. Pną się ściany twierdz na wzgórzach pośród gołego stepu, Na grzbietach, nieupiększone, pną się kamieniem czerwonym. Wieku miedzi, to ty, to twoje nienasycone słońce Nieruchomo zawisło, mętne, nad suchymi borami I brzmi, i dudni, i dudni… I wydaje się, że sen to, I wydaje się, że zachód — to paszcza piekielnej bramy. Tam wyschnięcie pustyń, tafle lawy leniwie-kipiące,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

O, ten dzień, jak pijane wino! O, ta śmierć, jak chłodny błękit! Jak wspaniale, że nie dane nam Do trzydziestego roku dożyć! Olżycz się pomylił. Przeżył 37. Ale napisane przez niego to w 23! I wtedy właśnie wyobraźnia wypchnęła na powierzchnię obraz rzadkiej wyrazistości, który mógłby służyć za motto jego życiowej drogi: Jak niegdyś, płonąć i upajać się, Hełmem pijąc, I życie na opak nosić Na jednym ramieniu. Nosić „życie na opak” — to samo wyzwanie śmierci. Ale jak powiedziane… Nieskończenie wiele obiecywał jako archeolog i już w młodości osiągnął wyniki, które zauważyli autorytatywni specjaliści. Zajęcia archeologią stymulowały go jako poetę, wyostrzały poczucie czasu, w szczególności prehistorycznego. Co odbiło się w poezji, nadało jej swój koloryt. Jako poeta, Olżycz brał lekcje u wielu — Briusowa, Gumilowa, Wołoszyna, Bunina, europejskich mistrzów, ale zwalczał wpływy swoją życiową siłą. Małaniuk dziwił się jego wczesnej dojrzałości i cytował: Ale nęcą nienasycenie przyszłości wściekłe wrota. Grzęznąć w piaskach, urywać się z kamieniami ze zbocza I powoli tonąć w potwornych zardzewiałych błotach. I śpiewać o wężach, i lwach, i płonięciu odwagi, O bajecznym runie, w tajemnym gaju ukrytym, I, zbierając się w zbrojne, okrutne i drapieżne watahy, Brać szturmem zamki czy ich do końca bronić. Rozlewając krew, w grabieżach i gwałtach bez liku, W zmaganiu ze światem, w boju z samymi sobą, Nam dane oddzielić złe i dobre, małe i wielkie, I rozsławić wierność, niewinność i ofiarę bohatera. Żeby, kiedy niebiosa pokryje stal oksydowana błyszcząca, Stal nowej doby, która kończy koło odwieczne, Chłód wieku żelaza miał wzory nieznośnie piekące, Wzory tego, co piękne, i tego, co świetlisto-wielkie. Jest niezmienna ziemia, i wszystko na niej zmianą nieustanną. Złote — o świcie, w dzień wietrzny — srebrzyste, Miedź roztopiona — jezioro to samo, w godzinach wieczornych, I zastygłe żelazo — w nocy, w chłodnych mgłach. Mocno kute z metali, jeszcze pęta nikt nie rozerwał te. Dnia i miesiąca i roku cztery pory, a na globie — W silnych karbach ludzkie niespokojne i chciwe serce, I dla niego sądzony odwieczny poczwórny obieg. Hannibal we Włoszech On potoczył się z opalowych gór, Ciężka lawina ciał ludzkich i broni, Etrurii i Lacjum przestrzeń Rozerwać bojowych słoni sygnałem. I Trebia. I Kanny. I hańba Dwóch konsulów przed obliczem niewoli. O, nieba szarość, oliwo wody, W gęstych mgłach obciążone gałęzie, Straszna ciąża, która niesie owoce, Które dopiero prawnukom ujrzeć! Olżycz nie przejmował się tym, że oskarżą go o nieskromność, nazywał siebie poetą męstwa, a swoją poezję atestował jako taką, która pragnie pokonać czas i przestrzeń oraz wylać się w patos nowego poetyckiego symbolu. Wolał widzieć swój wiersz surowym i zwięzłym. Wiersz ten przeważnie jambiczny, jak przystało wojownikowi od czasów Archilocha. Jako krytyk literacki, Olżycz miał wrodzone wyczucie tego, co indywidualne, niepowtarzalne i umiał to dowodowo wyodrębnić. Pisał o pachnącym jak stepowe trawy Mysyku, w obrazach którego odbiła się „tysiącletnia mądrość i estetyka chłopskiego narodowego żywiołu”. Zapewniał, i nie bezpodstawnie, że były czekista Falkiwski to bodaj najlepszy ukraiński batalista. O Tyczynie pisał jako o zjawisku, zrodzonym przez żywiołowe narodowe uniesienie. „Jasność doby rozlewa się tutaj w radosną muzykę kosmosu, świetlisty panteizm. Tyczyna tego czasu jest nadzwyczajny i niepowtarzalny, mistrz dźwięku. Jego poezje wywołują wrażenie absolutnej niematerialności, wydając się wiązką muzycznych tonów, — tak niezwykła jest delikatność barw, nieuchwytność obrazów oraz gracja konstrukcji. Poezje tego tomiku Tyczyny („Słoneczne klarnety” — W. B.) przypominają najcieńsze miniatury. Liryczny talent Tyczyny jest nieprześcigniony w ukraińskiej poezji i znajdzie sobie mało analogii także w światowej literaturze”. Sam on, Olżycz, utwierdzał, oczywiście, militarny ton, heroikę duchowości. „Wojownicza neoklasyka” — taki tytuł ma jeden z jego artykułów. „Zechcesz — i będziesz” — w tym bodaj cały poeta. „Po co słowa? My czyn niesiemy” — to brzmiało jak wyzwanie. Olżycz objawił siebie słowem i czynem, dając wzór rzadkiej spójności charakteru. Owa jego spójność, gotowość do poświęcenia, jak i zdumiewająca wielostronność: archeolog, poeta, krytyk literacki, publicysta, polityk, człowiek czynu w aureoli szlachetności — w pewnej mierze zaszkodziły obiektywnej ocenie jego twórczości. Zbyt świeże były ślady śmierci. Nawet przenikliwy W. Derżawin, autor artykułu „Ołeh Olżycz — poeta narodowego heroizmu” niekiedy przybierał ton zbyt wyniosły. To prawda, że wielki poeta i wielki myśliciel mają głęboki czy wręcz decydujący wpływ na narodowy światopogląd. Jak prawdą jest i to, że „życie i heroiczna śmierć Sokratesa położyły niezatarte piętno na światopoglądzie grecko-rzymskiej antyczności”. Nieprawdą jest, gdy krytyk nie bierze się rozstrzygać, „czy poezja Olżycza ma zająć w naszej narodowej literaturze najbliższej przyszłości taką kierowniczą pozycję, jak Szewczenkowa — za XIX stulecie”. Derżawin wie, że kierownicza pozycja Szewczenki jest nieporuszona i dorównać mu nie dane nikomu, ale porywa go emocjonalna fala. Jedna „nie ta” nuta pociąga za sobą taką samą inną: „Olżycz, być może, jest jedynym mistrzem ukraińskiego wiersza, wyraźnie obdarzonym epickim talentem”. Dobrze, że jest owo łagodzące „być może”. Inaczej trzeba by zamknąć oczy na epicki talent Rylskiego, Bażana, Klena. A i na innych. Olżycz ma swoje zasłużone miejsce w hierarchii wartości. Chociaż, zwi- I za każdym razem z Wielkiego Pagórka Nerwowy marsz nowego legionu. I trudności znowu. Jutro czy teraz Koniec, który zbliża się bez wstrzymania? Wydawało się, w popiele umarł, Zgasł już gorączkowy ognik Rzymu. Lecz kładli nowożeniec i edyl Na każdą drogę, którą on podążał, Tarcze, włócznie, ciężkie żelazo ciał I stalowe chłodne ostrza — dusze. On potykał się, ranił o nie, I krew gorąca, jak piaski pustyni, Na dumną ziemię w konwulsjach kamiennych Przebiła się, jak strumienie wesołe. Wtedy stara wilczyca językiem Przybiegła oblizać czarny kamień. Postała, rozejrzała się wkoło I śladem pobiegła za pułkami. * * * U Cezara, w jednej z ostatnich ksiąg O Galii, chłodnej i przejrzystej, Jest niezapomniane miejsce. On obległ Awarikum. W odwiecznym sporze Rozszarpani Galowie tym razem Byli nieugięci, i wysokie mury, Od barbarzyńców obsadzone dobrze, Zwalczać podciągnięto maszyny. Bój był ciężki, jak, może, nie jeden, Całą noc nieustanna walka trwała, I Cezar widział, jak jedna z maszyn Trafiła na murze miasta Galla. Umiłowawszy drugiego wyskoczył na trup, Przystrzelana maszyna ścięła i tego. Wtedy stał trzeci… I śmiertelną grę Do rana obserwowano samego. I wojsku, i dla Cezara ona Pozostała na zawsze niezrozumiała. Duch — lód i — żywioł ognisty. Pielęgnowanie ciała — i spalanie ciała. 1935 Tryptyk I Danyło Burza spijała wilgotność burzową, Rozwinięte kędzierzawiły się łąki. Książę rozkazał zbierać wojsko. I znowu Jasolda przypadała do nogi. Nie barcie, pełne złotego miodu, Nie czarne skóry aksamitnych kun, nie czeskie srebro — blaskiem z przodu Ognista sława idzie Wojownikowi. Do dna Kajału wylano daleką. Lecz Diw już znowu w wierzchołkach drzew. I, wietrząc nieznane niebezpieczeństwo, Wkoło groźnie rzuca się Lew. II R. B. 1668 Dojrzało lato, nalało się żyto. I zewsząd obcy idą żniwiarze. Żyje jeszcze Matka! Szabla w ręce! I dojrzałe żyto kopytami zbite. Wstają i suną — szara szarańcza, — Jakby od suszy, wypala się ojczyzna. To ty, zdobyta, mścisz się, Smoleńszczyzno, I hetman żar z rozumem jednoczy. I jeszcze raz mówi drapieżnie i ochoczo Krwawa kozacka strażniczka praw. Nie wierzymy w jesień! Rozdarł Na pół ją samą piorun proroczy. III Zimowy marsz Te kilometry szczodre bez liczby, Które dopiero po latach policzą. Dźwięczne szlaki i strzały. Mgła I wiatr, który opala twarz. I krew. Jasna i świeża na śniegu, Szabel cienkich gaszone pragnienie. Ty dawnym ryśiem znaczysz przez zamieć Kapryśny ślad — odwaga i zwycięstwo. Z tyłu sierpień. I czeka Gwiazdozbiór, Nie miejsce kaźni — triumfalna brama. Teraz już pójdzie w wiosenną dal Na wszystko twój szlak, nieugięcie i prosto. Zimownik Z cedrowych kwadr, ciasno przy sobie, Ona stoi, przestronna i szeroka, Ta chata z gankiem, co w jego rzeźbie Odbił się blask hetmańskiego baroku. Cedrzyna kurzy miodem. Czy to spływa W południe roztopiona żywica? Motyl zabłądził. Wije się. Dwa! Promienie leją się ciężko, jak pszenica. Oto poleciały żwawo nad gumno, Gdzie mazanek żółtopomarańczowa glina I gdzie łany rzuciły się tabunem W zbity step, najeżając grzbiety. Oczywiście, dobrze byłoby, gdyby jego poezja służyła “za nieomylną drogowskaz naszemu narodowemu piśmiennictwu”. Lecz najpierw musimy rozeznać się w gospodarstwie poety. Olżycz jest bardzo niewygodny dla tych, którzy szczycą się: ukraiński naród nikogo nie zniewalał. Dla niego niezdolność do ekspansji — świadectwo słabości, nieżywotności. Według Olżycza, militaryzm jako światopogląd uszlachetnia życie, utwierdza odwagę, męstwo, poczucie honoru i obowiązku. Poeta i kulturę narodową rozpatrywał jako taką, która jest “heroicznie określona”, pozbawiona negacji ludzkiej psychiki i tradycji. Można twierdzić o pewnym zawężeniu wzroku. Ale to zawężenie zdradza napięcie bojownika, zawsze gotowego do odprawy. Szczegóły śmierci Olżycza w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, poza tym, że był zaciekle torturowany, są nieznane. Ale sam fakt jego śmierci tam, skąd wkrótce wyszli na wolność “poważniejsi rangą” wrogowie nazizmu, przemawia za tym, że Olżycz trzymał się z rycerską godnością i życiem potwierdził niezłomność swoich zasad. Że tam pasą się prawdziwe tabuny — Twoja pycha, i pociecha, i bogactwo, Towarzyszu znakowy krzepki, Co głośny w Niżowym Bractwie. Wracasz. W chłodku sadu — Dźwięczna, a to wstydliwie-nieśmiała, Z czereśniowymi licami córka, Południowe, śniade, bezcielesne ciało. Lecz ty jesteś zadumany. Ty znów dzisiaj śniłeś O kijowskich twierdzach i świątyniach, Gdzie w Akademii masz trzech synów, Żwawych w dysputach, wierszach i łacinie. O, nie dla nich jest ten zimownik, nie! W świetlicy, gdzie dywany włochate, Trzy szable ich czekają na ścianie, Co pamiętają Korsuń i Ochmatów. * * * Ono deszczem spada złotym Tobie na serce — i życie codzienne Wydaje się świętem, pałacem — twój dom, I każde dzieło jest błogosławione. I nagle nie stanie. Kurz dróg Wstaje do słońca, i czernieje lico twoje… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ziemia szeroka. Mądry w niebie Bóg. I serce ludzkie — mężne i wielkie. 26.I.1941 * * * Nie! Nie bielone ściany te i przytulne podwórze. W nocy wysychają usta od otwartego nieba. Ciało równo płonie. I straszna, jeszcze niepojęta prawda Rozdziera na łożu ciężkie i zadyszane piersi. Przywiduje się szlak pod gorącym popołudniowym słońcem, Tętent zmęczonych nóg w kłębowisku czerwonego pyłu, Ludne targowiska, pałace, chaty i świątynie, Ociężali kapłani, wojacy, i tłum, i kamienie. I pościele się szlak. I przyjdą i chaty, i świątynie, I w jamie między lwami, i tam, dla uciechy biesiady, Nieznośnie-oślepiającą będzie ostatnia minuta Obalonemu sercu, co pragnie słodkiego cudu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Na pracach tych i innych pracowników nauki wyrosło niejedno uniwersyteckie pokolenie. Czyżby więc na Ukrainie trudno było znaleźć wystarczającą ilość środków na instytuty ukrainoznawcze, które zapewniają poziom akademicki? Czy to wszystko już tylko kurz (jeśli posłużyć się współczesnymi metaforami) na drodze do triumfu futbolu i wszelkich widowisk jako wyrazu obecnej panującej ideologii? Jako wykładowca uniwersytecki powiem, że te ramy pracy, które narzucono wszystkim placówkom oświaty w tym roku akademickim, aby zakończyć go miesiąc wcześniej przed rozpoczęciem mistrzostw w piłce nożnej, to po prostu niesłychany, bezprecedensowy krok ze strony władzy, którym wymownie zaświadczyła o swoich priorytetach. I nikt nie protestował. Siły naukowców uniwersyteckich są pochłonięte czysto dydaktyczną pracą i coraz większą biurokratyzacją szkoły wyższej. W słowach przechodzimy na europejskie standardy edukacyjne, a w rzeczywistości pozostawiamy obciążenie wykładowcy dwukrotnie (jeśli nie trzykrotnie) większe niż na europejskich uniwersytetach. Żadnych zmian w tej dziedzinie nasz korpus deputowanych nie zapewnił i istotą sprawy się nie interesuje. Obecne pokolenie młodzieży nie czyta i nie ma normalnych nawyków językowych. Młody dorosły człowiek nie potrafi samodzielnie sformułować i wyrazić swojej myśli. Jeśli brakuje jasności wypowiedzi, jest to pierwsza oznaka tego, że nie ma jasności i logiki myślenia. Nie ma logicznego myślenia, a zatem nie ma podejmowania adekwatnych decyzji. Zbliżamy się do takiej fazy życia naszego społeczeństwa, kiedy nieznajomość języka i nieumiejętność jasnego myślenia stanie się problemem bezpieczeństwa narodowego. I to już nie tylko problem języka ukraińskiego, to problem naszego przetrwania w ogóle. — Czy nauka tłumaczy w jakiś sposób takie zjawiska? — Takimi problemami zajmuje się socjolingwistyka. Fakt asymilacji językowej ma zasięg światowy i dlatego nie mógł nie zainteresować językoznawców. Poszukiwanie przyczyn tego zjawiska doprowadziło do badania wewnętrznych, psychologicznych podstaw, które skłaniają człowieka do przejścia z języka ojczystego na inny. I nie jest to tylko niezdolność do przeciwstawienia się naciskowi państwa, ale i lojalność językowa samego narodu. Terminem „lojalność językowa” socjolingwiści określają stopień przywiązania użytkownika do swojego języka ojczystego. Wychodzi na to, że Ukraińcy nie mają zbyt wysokiej lojalności językowej (o przyczynach nie ma mowy, jedynie o stwierdzeniu faktu). Czyż rzadko zdarzało się, że rezygnowaliśmy z języka ojczystego właśnie z powodów prestiżu, z chęci „wyjścia na panów”? Przypomnijmy rodaka z poematu T. Szewczenki „Sen”, który dobrze nauczył się „po-zdieszniemu” (czyli po rosyjsku), Martyna Borulę z dramatu I. Karpenki-Karego, który chciał, aby go koniecznie nazywano „papińką”, a nie „tatą”. I każdy z nas ma dość takich przykładów nie tylko z literatury, ale i ze swojego osobistego doświadczenia. Czy wielu było nas, Ukraińców, którzy postrzegaliby przejście na język rosyjski jako problem przede wszystkim wyboru moralnego? Czyżby w każdym indywidualnym przypadku ten wybór był dokonany pod groźbą utraty życia? Nie. Choć oczywiście językowe odstępstwo (czy dezercja, jak nazwał to zjawisko Jurij Andruchowycz) ma za swój motor strach. Sądzę, że jeszcze nawet nie uświadamiamy sobie siły tej niszczycielskiej energii, która podzieliła Ukraińców na surżykojęzycznych, rosyjskojęzycznych, ukraińskojęzycznych i bezjęzycznych. I lekceważyć tego problemu nie można. Trzeba wypracowywać techniki bezpieczeństwa. Prawdziwe skutki rusyfikacji wychodzą na powierzchnię dopiero teraz. Bo właśnie teraz aktywną siłą społeczeństwa stały się pokolenia wychowane w latach 1970—1980, kiedy radziecką Ukrainę przekształcano w radzieckie getto i szczególnie pielęgnowano kompleks prowincjonalności wobec Moskwy. Jak tu nie przywołać wersów z „Orgii” Łesi Ukrainki: „Teraz w Helladzie ten tylko ma sławę, kogo pochwali Rzym”. Ta mentalna moskwozależność, która w warunkach niepodległej Ukrainy szybko przerodziła się w zależność od wielkich pieniędzy (których imperium nigdy nie będzie żałować na przekupienie artystów zniewolonego narodu), stała się niemal głównym wyzwaniem dla tych, którzy powinni kształtować współczesną ukraińską politykę kulturalną. A problemy, które antyukraińskie siły stwarzają dla funkcjonowania języka ukraińskiego w państwie ukraińskim, to logiczny skutek politycznej nieodpowiedzialności i organizacyjnej bezsilności tych, którzy nazywają siebie narodową elitą. Rozmawiała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ludmyła Tkacz: „Nieumiejętność jasnego myślenia stanie się problemem bezpieczeństwa narodowego”

— Dlaczego dążenia do odrodzenia narodowego nie przekładają się na konkretne działania? — A dlaczego babcia, która przyprowadzała wnuka lub wnuczkę do przedszkola, zamiast uczyć dziecko języka ojczystego, łamała swój język po rosyjsku, bo tak uczą w przedszkolu. Dlaczego absolwenci wiejskich szkół, znalazłszy się w mieście, zapominali języka rodzinnego domu i swoje dzieci oddawali do rosyjskich szkół? Dlaczego swoje dzieci do dziś nazywają Angelami, Żannami, Śnieżanami, Monikami, Kristinami (nie — Chrystynami!). Czyż nie jest paradoksem, że ochrony swojego języka potrzebuje naród ukraiński (a to dziesiątki milionów osób), to przecież nie język jakiegoś plemienia z dżungli Amazonki?! To rozwinięty język literacki, który ma tysiącletnią tradycję kulturowo-piśmienniczą i żyje niemal w centrum Europy. W znacznie mniejszych pod względem liczby ludności krajach bałtyckich, byłych republikach radzieckich, spekulacje polityczne wokół statusu języka rosyjskiego nie odniosły sukcesu (o czym świadczy też niedawne referendum na Łotwie w sprawie statusu języka rosyjskiego). — Czym Pani jako specjalistka tłumaczy taką sytuację? Czy znajduje Pani jakieś naukowe uzasadnienie? — To wyjaśnienie dla nas, Ukraińców, niestety, jest niepocieszające. Co więcej, to nawet nie jest moje wyjaśnienie. W nim podzielam te myśli, które ukraińscy pisarze, filozofowie i działacze społeczni wyrazili już dawno. Inna rzecz, że od naszych wielkich umysłów gotowi jesteśmy uczyć się tylko tego, co nas nie nazbyt męczy, co nie nakłada obowiązków i łechce naszą próżność. Ale zacznijmy od wiersza Łesi Ukrainki „Towarzyszce na pamiątkę”, w którym są takie wersy: „Jesteśmy paralitykami o błyszczących oczach, Wielcy duchem, siłą mali, Orle skrzydła czujemy za plecami, Sami zaś kajdanami przykuci do ziemi... Naród nasz, niby dziecko ślepe od urodzenia, Nigdy świata-słońca nie widział, Za wrogów idzie w ogień i w wodę, Katom swoich przewodników oddał”. Kiedyś, w młodości, gdy po raz pierwszy usłyszałam te wersy od nauczycielki języka ukraińskiego i literatury, nawet się obraziłam: jak można powiedzieć coś takiego o swoim narodzie, jacy my paralitycy? A teraz, mając już własne doświadczenie obserwacji odstępstwa i podstępu, słabości, zdrady, które dawno stały się normą naszego życia, nie wątpię, że Łesia Ukrainka miała rację. Bo to tylko my pozwoliliśmy, aby jej imię nosił teatr dramatu rosyjskiego, przy tym, że Łesia Ukrainka tworzyła ukraińską dramaturgię i tworzyła ją po to, aby właśnie Ukraińcom pomóc znaleźć swoją odpowiedź na pytanie „być albo nie być” i dać siłę „być!”. Lina Kostenko o tej krzyczącej sprzeczności napisała jeszcze w 1989 r. Ale kto posłuchał mądrego słowa Liny Kostenko? Czy ministrowie kultury, czy środowisko teatralne, czy deputowani z tak zwanych partii patriotycznych? Nikogo to nie obchodzi nawet teraz. W wierszu Łesi Ukrainki są i takie wersy: „My nawet własnej nie mamy chaty. Wszystko otwarte u nas więziennym klucznikom”. Czyż to nie o nas, obecnych? Pozwolić zrujnować kijowskie księgarnie, które były ozdobą Chreszczatyku jeszcze za czasów radzieckich, zniszczyć księgarnię „Poezja”, którą warto byłoby zbudować w sercu Kijowa zamiast bezlitosnego „Globusa”. Bo przecież przez te wszystkie setki lat zniewolenia czyż nie ukraińska poezja ratowała nas od narodowego niebytu? Czyż nie poeci pierwsi płacili tragiczną cenę za prawo mówienia w imieniu swojego narodu i słowem swojego narodu? Taka księgarnia stałaby się miejscem, do którego będzie mógł przyjść czy poeta-początkujący, czy rodzina z dzieckiem, które nauczyło się czytać pierwsze wierszyki. I wszystko mogło być tutaj — i księgarnia, i czytelnie, i kawiarnie, i platformy dyskusyjne, i kulisy teatralne. Ale nikomu z naszych „monopolowych patriotów” taka idea nawet nie przyszła do głowy. I tak stopniowo dożyliśmy do haniebnego rozgromienia księgarni „Siajwo” (choć teraz, po ogromnych wysiłkach, niby ją odnowiono), do rozgromienia pracowni artystów na Zjeździe św. Andrzeja, który zamienili w targowisko, do wygnania ukraińskiej pieśni (i duchem, i słowem) z radiowych i telewizyjnych eterów, do zmiany formatów wydawnictw periodycznych, które miałyby stać się naszą dumą narodową — tygodnika „Ukraina” (którego wspaniałe publikacje w okresie gorbaczowowskiej pieriestrojki szybko wypełniały próżnię informacyjną w tematach historii Ukrainy), czasopisma „Pamjatky Ukrajiny”, które redagował Ołeksandr Rybałko. Zadowala nas produkt wtórny — „Komsomolskaja prawda w Ukrainie”, „Argumenty i fakty w Ukrainie”, „Viva” — itd. A wspaniały głos Raisy Kyryczenko? Gdzie można usłyszeć go dzisiaj — z jakiej stacji radiowej? Strat jest bardzo wiele. Ilu ludzi, prawdziwie, nie dla przywilejów oddanych ukraińskiej kulturze, straciliśmy i tracimy niemal codziennie. Bo wielu od tej popowej duchoty i kiczowato-plakatowej „ukraińskości” nie wytrzymuje serce. Bo i w bolesne rany plują: znieważają czarnobylców, afgańczyków, bluźnierczo naśmiewają się w „95 kwartale” z tragedii Hołodomoru. Z karatami i perfumami też wszystko w normie — warto przejrzeć choć jeden odcinek programu Kati Osadczej „Switśke żyttia”. Konceptualną kontynuacją urywków ze starych operetek jest nostalgiczno-radziecka treść programów Pierwszego kanału narodowego Ukrainy. Ot tylko w kwestii „spoconego mięsa” (Jewhen Płużnyk), to tutaj sytuację „podreperowali” — kanały telewizyjne omdlewają od reklam dezodorantów. — W czym przyczyna tak smutnej sytuacji? Czy tylko w rusyfikacji? — Ukraińcy często są obojętni na swój język, i nie tylko ci, którzy doznali wpływu rusyfikacji tutaj, ale i ci, którzy zasymilowali się w środowisku anglojęzycznym. Nie każdy człowiek, żyjąc w wielojęzycznym społeczeństwie, może stale kontrolować swoją mowę, myślenie, żyć w kilku językach. Tym bardziej, gdy dominujący język państwowy nie jest jego ojczystym. Dla wielu język to środek komunikacji i wyrażania myśli, a także środek przynależności do określonej wspólnoty. Nie wszyscy uświadamiają sobie, z jakimi subtelnymi mechanizmami emocjonalnymi i umysłowymi związane jest władanie językiem. A z ukraińskim była taka sytuacja: niedostateczne władanie normami językowymi (i uświadamianie sobie tego) podpowiadało wybierać ten język, który znasz lepiej. W naszych warunkach to, oczywiście, rosyjski, bo on jest wszędzie. Jak pisała swego czasu Oksana Zabużko, dla miejskiego Ukraińca pressing lingwocydu zaczynał się zaraz za progiem mieszkania „już na schodach! przy windzie! — zaczynała się nieskończona językowa „strefa wykluczenia”. W tym, a jeszcze w ukrytych mechanizmach ówczesnego życia partyjnego w praktyce realizowana była polityka rusyfikacyjna. To prawda, ale tylko jej część. Inna część prawdy w tym, że w swojej oficjalnej ideologii kierownicza wierchuszka ZSRR uznawała prawo kultur narodowych do życia — „socjalistycznych w treści, narodowych w formie”, i w działalności praktycznej (choćby dla prestiżu w oczach społeczności międzynarodowej) sprzyjała rozwojowi kultur narodowych. Wspomnijmy różne dekady kultur, literatur w republikach narodowych, czasopisma „Drużba narodow”, „Suzirja”. propagandowe wyjazdy naszych działaczy kultury do diaspory i wiele innych. Nawet dla KPZR i KPU istniały takie punkty, których nie można było naruszyć. Dlatego wydawano „Ukraińską Encyklopedię Radziecką”, „Słownik języka ukraińskiego” w 11 tomach, słowniki przekładowe. Z tematyki pracy naukowej instytutów akademickich nie tak łatwo było wyrzucić wszystkie ukraińskie tematy, choć próby były (i to nie tylko „Sobór” O. Honczara, ale i monografia o Polesiu, która wyszła w języku rosyjskim, a nie ukraińskim, jak to było zaplanowane). Były też wielotomowe serie wydawnicze „Baśnie narodów świata”, „Mądrość ludowa”, „Zabytki języka ukraińskiego”, „Szczyty światowego piśmiennictwa”, „Perły światowej poezji”. W latach 80. zaczęto wydawać także „Słownik etymologiczny języka ukraińskiego” w 7 tomach, „Bibliotekę literatury ukraińskiej” w 80 tomach. Dlaczego więc nie mielibyśmy teraz udoskonalić tego wszystkiego, nie wznowić, oddzielając kąkol ideologicznej koniunktury od ziarna historycznej prawdy? Kiedy tak dbamy o język ukraiński? Czy dbamy tylko słowami? Nie dotyczy to tych ludzi, którzy pracują w podstawowych ogniwach sfery kulturalno-oświatowej: nauczycieli, wykładowców, bibliotekarzy, pracowników muzeów, przedstawicieli wielu cichych zawodów, którzy pozostają na swoich nisko płatnych miejscach pracy i trzymają tę linię obrony. Żywi ludzie, którzy nie stracili duszy i zachowali sumienie. W tej showmanii, która ogarnęła Ukrainę, ich głosu, zdaje się, nawet nie słychać. Ale takich ludzi jest wielu wśród pisarzy i wydawców — świadczy o tym Lwowski Forum oraz wiele innych wystaw książek, które stały się już tradycyjnymi. Niestety, mało pomagają im politycy, w szczególności przedstawiciele sił narodowo-patriotycznych. Gdyby naprawdę rozumieli, jakie narzędzia należy zastosować do wprowadzenia swoich haseł politycznych, to już dawno na Ukrainie stworzyliby państwowy kanał „Język i kultura”, z odpowiednim zabezpieczeniem kadrowym. Powinny były rozpocząć swoją pracę wyspecjalizowane instytuty naukowo-badawcze socjolingwistyki, terminologii, leksykografii. W planie organizacyjnym na tych niezwykle ważnych odcinkach pracy pracują nieliczni entuzjaści. Sił dwóch instytutów akademickich (Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni oraz Instytutu Języka Ukraińskiego) z niewielkim sztabem pracowników naukowych nie wystarczy do tego, aby objąć wszystkie te palące problemy, które mamy w dziedzinie planowania językowego i kształtowania przestrzeni językowo-kulturowej. Unikalny „Słownik języka ukraińskiego XVI—pierwszej połowy XVII w.” (ważnego okresu w historii kształtowania się narodu ukraińskiego i ukraińskiego języka literackiego) wydaje niewielki zespół prawdziwych entuzjastów wydziału języka ukraińskiego Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza. Z zaplanowanych 28 tomów Słownika od 1993 r. ujrzało światło dzienne 15 — to bezcenna podstawa zarówno dla nauki, jak i wychowania nauczycieli i wykładowców języka ukraińskiego, literatury, historii, kultury. Starsze pokolenie leksykografów, niestety, odchodzi. Dawno już nie ma z nami profesor Łukii Humeckiej, która zakładała tradycje ukraińskiego słownikarstwa historycznego w tym Instytucie (który kiedyś nazywał się Instytut Nauk Społecznych). Tylko w ciągu ostatnich kilku lat odeszli znani językoznawcy Dmytro Hryncyszyn, w kwietniu tego roku odszedł w zaświaty profesor Łewko Połiuha. Czy poinformowano o tym w ogólnokrajowych mediach? Na Czy Ukraińcy są obojętni na język ojczysty? Dlaczego w ogóle taka sytuacja w przestrzeni językowej Ukrainy jest możliwa, rozmawiamy z profesorem katedry współczesnego języka ukraińskiego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, doktorem nauk filologicznych Ludmyłą TKACZ.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wzniesiecie swoją świątynię w koronce czasu

50 lat temu, 29 maja 1962 roku, KC KPU przyjął uchwałę nr 16/18-3 „O wydaniu »Historii miast i wsi Ukraińskiej SRR«”, od której oficjalnie rozpoczęło się pisanie 26-tomowej encyklopedii „Historia miast i wsi Ukraińskiej SRR”. Zgodnie z tą samą uchwałą komitety obwodowe Kompartii Ukrainy miały utworzyć obwodowe kolegia redakcyjne oraz komisje do kierowania przygotowaniem poszczególnych tomów wydawnictwa. Praca nad tekstami szkiców i notek do encyklopedii wykonywana była społecznie; według przybliżonych obliczeń w proces zbierania materiałów zaangażowanych było około 100 tysięcy ludzi, wielu z nich – w trybie „mobilizacji”. Nic więc dziwnego, że do dziś „Historia miast i wsi Ukraińskiej SRR” nie ma odpowiednika na świecie ani pod względem objętości, ani pod względem zasięgu terytorialnego badań, ani pod wieloma innymi względami. 26-tomowe wydawnictwo uważa się za największe osiągnięcie ukraińskiego krajoznawstwa lat 1960–1980, a pracę nad nim – za odrodzenie potężnego ruchu społecznego badaczy rodzinnego kraju, który w czasach ukraińskiej niepodległości nieustannie rośnie. Jewhen BUKET Ważne miejsce w zbieraniu materiałów do pisania szkiców o miastach i wsiach w latach 60. zajmowały zespoły obwodowych archiwów państwowych, muzeów oraz krajoznawczych instytucji naukowo-badawczych. Niebagatelna zasługa w tym bibliotek naukowych, gdzie do dziś najpełniej skoncentrowana jest literatura krajoznawcza. Jednak lwią część pracy, zwłaszcza w niewielkich wsiach i osadach, wykonali miejscowi krajoznawcy-amatorzy: nauczyciele, bibliotekarze, kierownicy kołchozów. Ich prace, napisane w większości w latach 1960–1970, znane są wielu współczesnym jako „albumy z historii wsi”, do dziś przechowuje się je w bibliotekach szkolnych i wiejskich oraz muzeach krajoznawczych. Wielokrotnie miałem okazję czytać takie albumy. Wszak dla wielu miejscowości współczesnej Ukrainy „Historia miast i wsi Ukraińskiej SRR” oraz rękopiśmienne „Historie”, jako nieopublikowana część encyklopedii, pozostają niemal jedynym źródłem wiedzy o przeszłości regionu, podstawą nowocześniejszych szkiców, z którą zawsze warto się zapoznać. Prace te zawierają, oprócz faktografii statystycznej, niepowtarzalne miejscowe legendy i podania, poglądy autorów (a często pokrywały się one z wizją znacznej części mieszkańców) na temat budowy świata, ważnych wydarzeń historycznych itp., a także przykłady miejscowych gwar. Często właśnie te cechy amatorskich dzieł krajoznawczych są odrzucane przy ich przyszłym opracowywaniu i, bez wątpienia, traci się koloryt. Nigdy nie spodziewałem się, że zobaczę takie wydanie. „Historia wsi Rożnów”, którą napisał wiele lat temu były przewodniczący miejscowego kołchozu Fedir Macko, została wydana w 2008 roku. Inicjatorowi i fundatorowi tego wydania, krajoznawcy Mykole Huszulowi, udało się coś nieprawdopodobnego. Zdołał przekazać ogółowi całą oryginalność pracy swojego współmieszkańca i starszego kolegi. Strony „Historii wsi Rożnów” to fotokopie autorskiego rękopisu od pierwszej do ostatniej karty. Czegoś takiego, zdaje się, w Ukrainie nie robił jeszcze nikt. Urodzony we wsi Rożnów w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego Mykoła Huszul to znany badacz rodzinnego kraju, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Jeszcze w 1970 roku w dwutomowym wydaniu „Wesele”, które wydał Instytut Sztuki, Folkloru i Etnologii Akademii Nauk Ukraińskiej SRR, ujrzała światło dzienne jego praca „Wesele pokuckie”. W 2002 roku Mykoła Huszul wydał monografię „Budowle Pokucia”, w której opowiedział o tradycyjnym pokuckim mieszkaniu oraz wszystkich etapach jego budowy, od planowania po końcowe wykończenie podwórza. A w 2010 roku – historyczno-memuarowy szkic pięciu pokoleń „Rożnów i rożnowianie”. W tej dość obszernej (około 400 stron) książce Mykoła Wasylowycz znacznie bardziej niż jego poprzednik Fedir Macko opowiedział o historii rodzinnej wsi i nakreślił życiowe ścieżki jej mieszkańców, przede wszystkim swoich krewnych i bliskich. Moim zdaniem książka „Rożnów i rożnowianie” to błyskotliwy przykład współczesnej ukraińskiej memuarystyki, historii w ludzkich losach. Opowieści zilustrowano unikalnymi fotografiami z rodzinnego albumu. W posłowiu autor zaznaczył: „To książka-spowiedź przed czytelnikami, przed rożnowianami”. O losie sławnego rodaka ze wsi Lisowyczi w powiecie taraszczańskim Fedira Hrebienki opowiedziano w książce „Powrót z zapomnienia”, która ujrzała światło dzienne w tym roku w wydawnictwie „Ukraiński priorytet”, autorstwa Ołeksandra i Iwana Bondarenków. Fedir Hrebenko — dowódca polowy i działacz wojskowy z czasów walk wyzwoleńczych. Wcześniej — chorąży armii carskiej. Inicjator i dowódca powstania zbrojnego w Taraszczy w 1918 roku. Jeden z organizatorów legendarnego pułku taraszczańskiego. Rozstrzelany w 1919 roku przez organy WczK w Moskwie. Autorzy książki na podstawie mało znanych źródeł archiwalnych opowiadają o powstaniu zwinogrodzko-taraszczańskim z 1918 roku, o bohaterach walczących o wolność Ukrainy, o ciągłości tradycji narodowo-wyzwoleńczych w dawnych powiatach zwinogrodzkim i taraszczańskim na Kijowszczyźnie. Znaczenia książki dla krajoznawców południowej Kijowszczyzny i Czerkaszczyzny, a także dla badaczy walk wyzwoleńczych na Ukrainie na początku ubiegłego wieku trudno przecenić. Niedawno ukazała się pierwsza książka z trzytomowego wydania pisarza i krajoznawcy, zasłużonego dziennikarza Ukrainy Mykoły Machinczuka „Koronka zmiennego czasu”. Na jej stronach znajdują się szkice artystyczno-dokumentalne, które wcześniej w większości publikowane były w periodykach i zbiorach publicystycznych. Ponad połowę książki stanowi czwarte, poprawione i ostateczne wydanie powieści „Muzealny działacz Mychajło Sikorski”. Jest to swoisty życiorys twórcy i wieloletniego dyrektora Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław” Mychajła Iwanowycza Sikorskiego, który zakończył swoją ziemską drogę 27 września ubiegłego roku. Znaczące rozdziały tworzą „Artystyczny południk” — szkice o artystach i współczesności ukraińskiej kultury oraz „My pochodzimy stamtąd…” — wspomnienia autora o dzieciństwie, rodzicach, mieszkańcach wsi, przyjaciołach. Nie pozostawią czytelnika obojętnym opowieści o podróżach do innych krajów — „Wędrówki-wędróweczki”, które kończą książkę. Praca nad wydaniem trwała prawie pięć lat i jestem pewien, że w „Koronce zmiennego czasu” każdy znajdzie dla siebie coś interesującego. Bardzo wzruszający list przesłał na adres redakcji tygodnika „Słowo Proświty” przewodniczący oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Rudkach w rejonie samborskim na Lwowszczyźnie, stały czytelnik i autor naszego tygodnika Wołodymyr Hołynskyj. Powodem tego stało się ukazanie się drugiego wydania książki W. Hołynskiego „Historia ikony Matki Bożej w Rudkach”. W poprzednich przeglądach opowiadałem już o wspaniałych pracach krajoznawczych pana Wołodymyra. A o jego nowym dziele najlepiej powiedział w swojej recenzji doktor nauk teologicznych, historii sztuki i filozofii, profesor Dmytro Stepowyk: „W pracy, na podstawie śledzenia historii ciekawej ikony, namalowanej na początku XVII wieku przez artel wędrownych malarzy Galicji, podana jest bardzo interesująca panorama życia społeczeństwa okresu pobrestowskiego, a w szczególności światopoglądu religijnego artystów, którzy malowali ikony. Najciekawszą częścią pracy są próby rozszyfrowania i interpretacji napisów na klejnotach… Autor podaje swoją wersję zaginięcia oryginału ikony i opowiada o osobliwościach jej obecnych kopii”. „Wznieś swoją świątynię” — takie hasło wybrał jako tytuł historii Świątyni Świętej Opieki Matki Bożej w miejscowości Żukla na Czernihowszczyźnie jej autor, laureat nagród im. M. Kociubynskiego oraz im. D. Jawornyckiego, dziennikarz i krajoznawca, generał major Wasyl Ustymenko. Ale ta książka to coś więcej niż tylko historia cerkwi. Już od pierwszych stron czytelnik przekonuje się, że to podróż w historię Żukli, poznanie jej duchowych źródeł i tradycji. Z wielkim pietyzmem w wydaniu wspomniano ostatniego właściciela Żukli Mykołę Mykołajowycza Komstadiusa oraz jego potomków, podano niemało rodzinnych legend mieszkańców wsi. Również w książce znajduje się unikalna kolekcja wysokiej klasy artystycznej ikon żuklańskich, których znaczna część znajduje się obecnie w zbiorach muzeów historycznych i artystycznych oraz prywatnych kolekcjach. Tytułowe wezwanie Wasyla Ustymenki jest skierowane do każdego czytelnika, każdego świadomego obywatela, by odradzał duchowość i pamięć historyczną narodu ukraińskiego. Jak przekonująco dowiódł Mykoła Huszul — historia wsi składa się z historii lokalnych rodzin. Najlepsi przedstawiciele takich rodzin, jak Fedir Hrebenko, mogą poderwać do walki o świetlaną przyszłość swoich ziomków. Inspirują ich lokalna przyroda, relikwie, takie jak ikona w Rudkach czy świątynia w Żukli. A z czasem wszystkie zwycięstwa zwykłych ludzi tworzą niepowtarzalną koronkę zmiennego czasu, którą z biegiem lat badacze nazywają historią Ukrainy. Wybitni krajoznawcy ubiegłego wieku Petro Tronko i Mychajło Sikorski wiedzieli, że tylko pamięć rodzinna, która gorliwie strzeże wiedzy o przeszłości rodzinnego kraju, jest w stanie zachować i po latach odrodzić Wielką Ukrainę. Posłuchajmy opinii patriarchów. Zbudujmy swoją świątynię duchowości dla świetlanej przyszłości przyszłych pokoleń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wykształcenia muzycznego, z zawodu jest lekarzem weterynarii. Do zajęcia się folklorem kobietę popchnęła jej młodsza córka Ludmyła. W wieku 7 lat nauczyciele odkryli u niej unikalny, z ludowym kolorytem głos, który odziedziczyła po ojcu. A potem były cotygodniowe wyjazdy z dzieckiem do Doniecka, oddalonego o 100 km od wsi, na indywidualne zajęcia z Mykołą Tkaczowem — byłym dyrygentem Omskiego Chóru Ludowego, zajęcia na warsztatach folklorystycznych w Doniecku i Kijowie. Na propozycję „podniesienia” ludowego zespołu „Pierwocwit” w sąsiedniej Złotoustówce Iryna się zgodziła (było to w 2005 roku) i w ciągu 7 lat uczyniła z niego kolektyw, który objechał całą Ukrainę i zwyciężał na festiwalach folklorystycznych w Winnicy, Kijowie, Równem, Iwano-Frankiwsku (za co otrzymał tytuł ludowego). A za kulisami zwycięstw — ciężka codzienna praca nie dla pieniędzy (przez wszystkie te lata otrzymywała od państwa 1200 hrywien, dopiero w tym roku — 2000), a z entuzjazmu, z powołania serca. W weekendy zabierała ze sobą córki — Lubę i Ludmyłę i chodziła z nimi po sąsiednich wsiach, wypytywała starszych ludzi według własnoręcznie ułożonego kwestionariusza, prosiła ich o opisanie starodawnych obrzędów kalendarzowych i rodzinnych, pokazanie wyhaftowanych rzeczy, naczyń itp. Rejestrowała usłyszane na audio i wideo, a nocami opracowywała. Ważne było zapisanie wszystkiego w najdrobniejszych szczegółach — nawet tego, z której strony na weselu przypinano kwiat dziewczętom-drużkom i chłopcom-drużbom. W dorobku twórczym kolektywu Iryny Kriuczenko znajdują się przedstawienia z kolędami, jahiłkami, wiosennymi pieśniami, pieśniami dożynkowymi, jest też obrzęd ręcznikowy, w którym przedstawiono takie rodzaje ręcznika, jak utyralnyk, dziecięcy, świąteczny, chlebowy, weselny, nabożnik, nadokiennik, porodowy (w niego zawijano nowo narodzone dziecko). A od niedawna — podwesilok, scenariusz do którego Iryna pisała ponad rok, oraz korowajny. Przeprowadziwszy się z rodziną do Wołnowachy, Iryna stworzyła tam poszukiwawczo-badawczą grupę folklorystyczną „Zahrajjaroczky” (to 27 uczestników-entuzjastów). Bojkowie. Przewodnicząca Związku Ukraińskiej Młodzieży z rejonu telmanowskiego Wira Kucmand i nauczycielka ze wsi Myrne Hanna Łysenko poinformowały, że obecnie mieszka u nich 4—5 pokolenie przesiedleńców. Ci uprzejmi, kulturalni ludzie starają się zachowywać tradycje narodowe, osobliwości języka. Piszą wiersze, w których wspominają ciężką przeszłość i śpiewają wspaniałe bojkowskie pieśni. Kobiety z zespołu „Lileja” (rejon słowiański, kier. N. Hudowa), we wspaniałych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Nie spieszcie się z oddzielaniem Donbasu od Ukrainy!

Iryna MAHRYCKA, kand. nauk filologicznych, docent Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala, miasto Ługańsk. Kiedy w połowie lat 90. zbierałam w ukraińskich wsiach Ługańszczyzny materiał do swojej pracy doktorskiej na temat leksyki weselnej, marzyłam o tym, by trafić na tradycyjne wesele słobożańskie. Właśnie wtedy zrozumiałam, że jest ono cząstką przebogatej warstwy naszej kultury, a jego korzenie tkwią w dawnych przedchrześcijańskich zwyczajach. Starsi ludzie, z którymi rozmawiałam, nie tylko odpowiadali na pytania dotyczące obrzędu weselnego, ale też opisywali samo wesele, śpiewali pieśni, które znali od swoich babć. Potem, studiując wydaną w 1898 roku książkę „Żyzn’ i tworczestwo krestjan Charkowskoj gubernii: Oczerki po etnografii kraja” (opracowaną przez naczelnika Charkowskiego Gubernialnego Komitetu Statystycznego Wasyla Iwanowa, pod którego kierownictwem miejscowi nauczyciele zebrali wspaniały materiał etnograficzny, w tym weselny, w 48 wsiach współczesnej Północnej Ługańszczyzny), zauważyłam, że moi informatorzy dobrze pamiętają to, co opisano ponad sto lat temu. Łyk ukraińskiej autentyki w Donbasie. A kilka dni temu miałam szczęście zobaczyć fragment wesela, który malowała moja wyobraźnia na podstawie opowieści starych rozmówców. W ramach Ługańskiego Obwodowego Konkursu Ogólnoukraińskiego Festiwalu „Czerwona Ruta” prezentowały swoje występy nie tylko zespoły estradowe, ale i folklorystyczne; kryteriami oceny występów tych ostatnich było wykonywanie prawdziwych tradycyjnych wzorców autentycznej twórczości ludowej, które funkcjonują w tym regionie, a także maksymalne zbliżenie ich do wykonania przez prawdziwych nosicieli tradycyjnej kultury ludowej. W eliminacyjnym konkursie folklorystycznym wzięło udział siedem zespołów — sześć z obwodu ługańskiego i jeden z donieckiego. Występy moich ziomków jury odrzuciło, nawet nie wysłuchawszy ich do końca, bo nie było w nich żadnej autentyki: czyż można uznać za autentyczne właśnie dla Słobożańszczyzny rozpowszechnione na całej Ukrainie pieśni „Oj u wyszneowomu sadoczku”, „Oj na hori dwa dubky” itp., na dodatek bez żadnego lokalnego zabarwienia? Zwyciężyli w konkursie goście z Doniecczyzny. Wielopokoleniowy zespół złożony z 15 osób pokazał na scenie fragment ukraińskiego wesela: kawalerskie wesele — w tej formie, która funkcjonowała na południowym wschodzie Ukrainy sto i dwieście lat temu. Zachowanie uczestników grupy było naturalne, pozbawione teatralizacji, wymuszonych gestów i mimiki, stroje, ozdoby i przedmioty rytualne były organiczne i wydawało się, że jest się obecnym na prawdziwym tradycyjnym ukraińskim weselu. A kiedy doniecczanie zaśpiewali swoimi potężnymi głosami — obecnym przeszły ciarki po plecach. Sekret sukcesu „Zahrajjaroczek”. Doniecka grupa folklorystyczna nazywa się „Zahrajjaroczky”. Jest to pogańska kontaminacja słów „zahrawaty” (grać, prowadzić korowody na znak wiosennego przebudzenia przyrody i płodności) oraz „Jaryło” (wschodniosłowiański bóg Słońca). Kierownikiem tej grupy jest 42-letnia Iryna Kriuczenko, pochodząca z ukraińskiej wsi Malyniwka w rejonie wołnowaskim (która znajduje się niedaleko rodzinnej wsi Iwana Dziuby — Mykołajiwki). Iryna nie posiada specjalnego... Iryna MOŁCZANOWA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, członkini Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Otworzyła je Switłana Kuzniecowa, zastępczyni przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji ds. narodowości i religii. Podkreśliła ona: administracja obwodu stara się pomagać w rozwoju każdej z narodowości, które zamieszkały w Donbasie w wyniku przesiedleń i deportacji narodów, co miało miejsce w czasach radzieckich. W szczególności Bojkowie zostali przesiedleni na Doniecczyznę w 1951 roku. Wiktor Prokopczuk, przewodniczący Donieckiego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, poinformował, że do 1941 roku prawie 2 miliony osób narodowości bojkowskiej żyło w Karpatach na powierzchni 15 tysięcy kilometrów kwadratowych wzdłuż rzeki San, zajmowali się rolnictwem górskim, hodowali konie, owce i woły, które dostarczali na potrzeby Austriackiego Dworu Cesarskiego. Są to pracowici i wolnomyślni ludzie, funkcjonowało nawet przysłowie: „Z Bojka sługi nie będzie”. Właśnie Bojkowie pod kierownictwem legendarnego Zachara Berkuta powstrzymali niegdyś mongolsko-tatarską nawałę w Karpatach, wtedy też część z nich przesiedliła się na Połtawszczyznę. Ich folklorem i patriarchalnym życiem zachwycał się Iwan Franko. Obecnie trwają próby zbadania pochodzenia śmiałych górali i większość naukowców skłonna jest porównywać ich do Celtów na podstawie starodawnych zwyczajów, ornamentów haftu, które zawierają wpisane kwadraty, a nawet cech krwi. I właśnie tych niestrudzonych pracusiów władza radziecka zaczęła uporczywie niszczyć, gdy tylko znalazła się na terenach Zachodniej Ukrainy w 1939 roku. Ponad pół miliona Bojków zostało rozproszonych po Ukrainie w latach 1944–1951. O wybitnych Bojkach opowiedziała Ludmyła Bołonowa. Hetman Petro Sahajdaczny, prezydent Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej Augustyn Wołoszyn, przywódca OUN Stepan Bandera —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Bojkowie z Karpat i Doniecczyzny

Jurij Kornacki tych imion wystarczy, by rozsławić każdy naród. A ilu wiernych synów z Bojkowszczyzny stanęło w szeregach OUN-UPA, broniąc ojczystych ziem! Inteligencja Bojkowszczyzny, która obejmowała obwody lwowski, iwanofrankiwski, Zakarpacie, część Słowacji i Polski, zawsze była narodowo świadoma. W latach 1927—1929 inteligenci stworzyli w Samborze muzeum Bojków, które prowadziło wielką pracę oświatową, jednocząc naród i przeciwdziałając władzy polskiej. Okrągły stół pod takim tytułem odbył się pod koniec czerwca br. Inicjatorzy — Doniecki oddział Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów (OW) oraz Towarzystwo Bojków Doniecczyzny. Za władzy radzieckiej muzeum i towarzystwo Bojków zniszczono, organizatorów zesłano na Sybir. Obecnie przewodniczący towarzystwa Bojków Lubomyr Sykora odnowił ten etniczny ośrodek duchowości. Ludmyła Ohnewa, przewodnicząca Donieckiego oddziału Związku Ukrainek, opowiedziała obecnym o jedynym żołnierzu UPA w Mariupolu, Bojku Lubomyrze Hudzu (Orłyku), który do dziś prowadzi aktywną działalność społeczną. “Brzęk mieczy lepszy od słów” — o tym bojowym powiedzeniu Bojków przypomniał obecnym redaktor naczelny gazety “Ukraina kozacka” Antin Bobyr. Bohater Wiednia Jurij Kulczycki nie tylko uratował stolicę Austrii, ale i przyzwyczaił Europejczyków do picia kawy. Sławni artyści — pisarz Iwan Franko, malarz Panas Załywacha, mecenas Petro Jacyk — na zawsze pozostaną w sercach wdzięcznych Ukraińców. Specjalistka z zakresu geologii Ludmyła Bohun opowiedziała, że mieszkańcy Karpat żyją w strefie podwyższonej aktywności sejsmicznej. Dlatego są bardzo emocjonalni, wrażliwi właśnie na strefę narodzin w rodzinnych górach, nie pragną innych ziem, ale bronią własnych przed napastnikami. W związku z tym przymusowe przesiedlenie Bojków z gór w stepowe rejony południa Ukrainy wpłynęło na deportowanych nie tylko gwałtowną zmianą warunków klimatycznych zamieszkania, ale i zmieniło ich wewnętrzną, genetyczną strukturę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sprawy, jak i sama kierowniczka). Nabiera ona i prowadzi grupę przygotowawczą — dzieci od przedszkola do 4 klasy, śpiewają one ludowe piosenki z zabawami ze swojej okolicy; średnią — uczniów klas 5—8, którzy śpiewają na dwa głosy w stylu ludowym; starszą — uczniów starszych klas i studentów; dorosłą — mężczyzn i kobiety, włącznie z babciami! 18 byłych uczestników „Pierwocwitu” do dziś dojeżdża ze Złotoustiwki na próby do Wołnowachy, żadne dziecko przez cały ten czas nie porzuciło ulubionego zajęcia! Ludzie sami szyją sobie kostiumy, wyszywają według dawnych wzorów, każda koszula ma swój wzór i krój. Ta kobieta jest zakochana w swojej pracy. Jej mąż Ihor ze zrozumieniem odnosi się do ulubionego zajęcia żony, we wszystkim jej pomaga. Dlaczego Ługańsk jest tutaj w tyle Niestety, na Ługańszczyźnie nie znalazł się taki folklorysta jak Iryna Kriuczenko. Chociaż próby utrwalenia rodzimego ukraińskiego folkloru w najbardziej wysuniętym na wschód obwodzie Ukrainy były. Tak, z własnej inicjatywy zebrała w 14 wsiach swojego rodzinnego rejonu nowopskowskiego i wydała na własny koszt 290 przeważnie autentycznych piosenek (obrzędowych, lirycznych, kozackich, ballad) nauczycielka z wykształcenia Tetiana Demianenko. A oto Ługańskie Obwodowe Centrum Twórczości Ludowej (Centrum), którego zadaniem jest „odrodzenie, zachowanie i rozwój folkloru”, niedawno wydało dwa zbiory audio „Folklorystyczny skarbiec Ługańszczyzny”, w których, według słów Iryny Kriuczenko, nie ma ani jednej autentyki. Pomyślcie, na ile autentyczna jest piosenka, w której są takie słowa: Do czegoż nieszczęsna miłość doprowadziła, Przez ciebie, miły, do szpitala się położyłam. Leżę ja w szpitalu koło drzwi – Dajcie telegram do miłego prędzej. Na seminarium, które przeprowadziło Centrum po „Czerwonej rucie”, uczestnicy również wysłuchali nagranego przez jego pracowników we wsiach Ługańszczyzny rzekomo oryginalnego folkloru. Gość z Doniecczyzny zauważyła: „Kiedy to usłyszałam, to się przeraziłam. Toż to zwykła amatorska twórczość artystyczna, którą kultywowano w Antin Bobyr strojach wykonali piosenki „Nie chodź, kozaku”, „Wyszywana kalina”. Bardzo emocjonalnie wystąpiła studentka ze wsi Miczurine Iryna Petrenko. „Jestem ucieleśnieniem hasła „Wschód i Zachód razem”, bo w moich żyłach płynie krew mamy-bojkini i tatusia z Doniecczyzny” — podkreśliła dziewczyna. Po II wojnie światowej wymiany ludności były popularne w rozwiązywaniu problemu mniejszości narodowych. Tak, masowe przesiedlenia Ukraińców z Polski przeprowadzano w czterech etapach: 1944—1946 rr. — „wymiana ludności”; 1947 r. — akcja „Wisła”; 1948 r. — demarkacja granicy państwowej między ZSRR a radziecki czas! Widocznie ci metodycy po prostu nie rozumieją, co to jest autentyczny śpiew!” A co do zaprezentowanego na ekranie fragmentu wesela z Ługańszczyzny zauważyła: „Nie mogą wszyscy uczestnicy wesela być w jednakowych koszulach, i dziewczyna-panna młoda nie mogła być z grzywką (ukraińskie dziewczęta, zgodnie z tradycją, wszystkie włosy zaplatały w warkocz)!” Natomiast główny akcent w swojej „metodycznej” i „badawczej” pracy pracownicy Centrum (których według etatu jest aż 27!) kładą na dowodzeniu „polietniczności” regionu i, co najważniejsze — na istotnej obecności na Ługańszczyźnie rosyjskiego etnosu. O tym mówili specjaliści Centrum na tamtym seminarium, o tym świadczą wydane przez nich zbiory. Tak, w zbiorze „Piosenki ludowe Ługańszczyzny” (2002 r.) zamieszczono 17 ukraińskich piosenek i 33 rosyjskie; w „Folklorystycznym skarbcu Ługańszczyzny” (2007 r.) — 24 i 36 piosenek. A z zaproponowanych na seminarium ukraińskich piosenek było 3, rosyjskich — 5. Natomiast uczeni-dialektolodzy twierdzą, że wsi z rosyjskimi gwarami na Ługańszczyźnie nie ma więcej niż 10 % (reszta 90 % — ukraińskie), i rozpowszechnione są one zaledwie w trzech rejonach z 18. Jeśli zaś nie wiedzieć tego i wyciągać wnioski na podstawie twórczej produkcji Centrum, to mamy zupełnie inny, zniekształcony etniczny obraz Ługańszczyzny. Co do „polietniczności” ludności obwodu, to ten termin jest absolutnie niepoprawny, bo ponad 120 „etnosów”, zarejestrowanych na Ługańszczyźnie podczas ostatniego spisu (oprócz Ukraińców, których jest tu 58 %, i Rosjan, których 39 %), składają się razem zaledwie na 3 % ludności obwodu, którzy do tego nie są autochtonami. Taka nieuwaga wobec ukraińskiej autentycznej kultury na Ługańszczyźnie, jak i zniekształcenie językowo-etnicznej mapy obwodu, ma logiczne wyjaśnienie: Centrum kieruje się programem „Patriota Ługańszczyzny”, który jest skierowany na wychowanie zaściankowego, a nie ukraińskiego patrioty… W związku z tym pojawia się słuszne pytanie: komuż w takim przypadku podgrywają niektórzy znani ukraińscy pisarze, którzy również nie uważają Donbasu za Ukrainę? Polską; 1951 r. — wymiana odcinkami terytoriów państwowych. Ogółem przesiedlono 543 tys. osób. Przeprowadzenie deportacji w 1951 roku poprzedziła umowa, zawarta 15.02.1951 r., zgodnie z którą ZSRR odstępował Republice Polskiej odcinek o powierzchni 480 km kw. w obwodzie drohobyckim, a w zamian otrzymał taką samą pod względem wielkości terytorium województwa lubelskiego. Maksymenko Olha ze wsi Zwaniwka rejonu artemowskiego uzupełniła, że osobliwością deportacji 1951 roku jest wysiedlenie wszystkich mieszkańców, bez względu na przynależność narodową. Co więcej, wysiedleni byli pozbawieni prawa wyboru miejsca przyszłego pobytu. W ten sposób kompartyjno-kadżebistowski reżim rozwiązywał kilka problemów: zaludniał słabo zaludnione stepowe rejony obwodów stalińskiego (donieckiego), chersońskiego, mikołajowskiego i odeskiego; przeprowadzał denacjonalizację i rusyfikację przesiedleńców; likwidował bazę społeczną ukraińskiego podziemia na wymienionych terytoriach. Ale mimo wszystkich trudności, Bojkowie do dziś zachowują swoje zwyczaje, piosenki i kulinarne upodobania. Grupa artemowskich Bojkowian ze Zwaniwki potwierdziła to wykonaniem piosenek przesiedleńczych. Przewodniczący Towarzystwa Bojków Doniecczyzny Jurij Kornacki zapoznał obecnych z literaturą o Bojkach, którą zbiera od wielu lat, i zapewnił aktywnych rodaków, że będzie wspierał ich udział w corocznym festiwalu „Bojkowskie festyny” w Karpatach. Switłana Kuzniecowa zaznaczyła, że Doniecka administracja obwodowa udzieli pomocy finansowej utalentowanym przedstawicielom Bojkowszczyzny na Doniecczyźnie. Melodyjne piosenki Bojkowian jeszcze długo rozbrzmiewały w sali biblioteki obwodowej im. N. Krupskiej, gdzie przeprowadzano wydarzenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Czysty staw” jako przykład ukraińskości

Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący Czernihowskiej Obwodowej Proświty, redaktor gazety „Siwerszczyna” Ukraińcy historycznie skłonni są do samoorganizacji. Z trudem uznajemy nad sobą najwyższą władzę — tak było od czasów samowolnego kozactwa. Często na tym przegrywaliśmy. Ale teraz nasz indywidualizm, nasza niezależność od stolic grają nam na rękę. Oczywiście, z wyjątkiem tych, którzy od czasów sowieckich przywykli płakać za „silną ręką”… O małej wsi Lewki w rejonie pryłuckim wiedzą wszyscy, którzy czytają gazety „День” i „Сіверщина”: jej rodacy nie chcieli, by wieś umierała, i postanowili ją odrodzić. Zebrali się i posadzili park. Zwrócili uwagę na wieś i ktoś już pomyślał o powrocie. A oto w dzień świętych apostołów Piotra i Pawła w Lewkach poświęcają odnowioną studnię. W dużym osiedlu Bereźna w rejonie mienskim problem przetrwania nie stoi. Nawet zakarpaccy Cyganie mówią: „A gdzie to jest ten Czernihów? Koło Bereźnej!” Bo tu często handlują. Ale w osiedlu są inne problemy — stałe zanieczyszczanie rzeczki Krasiliwki zamieniło jej zbiorniki w cuchnące doły, niebezpieczne dla ludzi. Ryb się nie łowi, a faktycznie wybija się je elektrowędkami i trującymi substancjami. Dlatego w przedostatni dzień ubiegłego roku rada osiedlowa rozpatrzyła kwestię utworzenia klubu wędkarskiego „Czysty staw”. Zrzeszenie jest sformalizowane prawnie: ma pieczęć, statut, rachunek w banku, przewodniczącego i komisję rewizyjną. W jego skład weszło 300 mieszkańców Bereźnej, którzy płacą składki członkowskie. Przewodniczącym wybrano O. Jewhana. Sesja rady osiedlowej powierzyła temu stowarzyszeniu kontrolę nad wszystkimi zbiornikami wodnymi osiedla. I teraz 93 mieszkańców Bereźnej za własne pieniądze kupili narybek i wsadzili w pasie przybrzeżnym 500 drzew. Codziennie kilku mężczyzn kontroluje stawy, by odpędzać kłusowników. Sieci i elektrowędki w Bereźnej stały się poza prawem. Po osiedlu rozwieszono ogłoszenia: „Nikt tego za nas nie zrobi! Razem ratujmy naszą rzekę! Posadźcie na brzegu choć jedno drzewo! Nie myjcie samochodów, nie płuczcie nad rzeką!”. Są też telefony rady osiedlowej, milicji i klubu „Czysty staw”. …„Moja chata z boku” — mówi się o tych, którzy nie angażują się we wspólny problem. Naprawdę, jak sądzę, na skraju wsi mieszkali odważni ludzie — bo wróg zaczynał palić domy nie od centrum, lecz właśnie od krawędzi. I zbrojny napastnik szedł do skrajnej chaty. W Lewkach i w Bereźnej Ukraińcy stają się ludźmi państwowymi. Bo państwo zaczyna się właśnie od tego: od własnego stawu, własnej studni, własnej wsi. Ale bynajmniej nie od gabinetów stołecznych, które trzeba stale przewietrzać zdrowym duchem ukraińskiej natury.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięci Stanisława Riepiacha

W Czernihowie, w wieku 75 lat, po długiej chorobie zmarł znany ukraiński pisarz, wieloletni przewodniczący obwodowej organizacji pisarzy Stanisław Riepiach. Stanisław Panasowycz Riepiach urodził się 14 maja 1938 roku w dawnej hetmańskiej stolicy Hłuchowie w obwodzie sumskim. Dzieciństwo upłynęło we wsi Makijiwka w rejonie nosiwskim obwodu czernihowskiego, w rodzinnym gnieździe jego rodziców. Latem 1961 roku Stanisław Panasowycz przeprowadza się do Czernihowa i zaczyna pracować w redakcji obwodowej gazety młodzieżowej „Komsomolec Czernihowszczyny”. Przyjaźnił się z takimi czernihowskimi pisarzami, jak Kuzma Żurba, Dmytro Kurowski, Wilij Moskalec, Pawło Serdiuk, Mykoła Turkiwski, Mykoła Sławiatynski. Rok później został literackim pracownikiem redakcji gazety „Desniańska prawda”, gdzie pracował ponad 7 lat. W 1963 roku młody poeta zdawał sprawozdanie w Kijowie przed mistrzami literatury. Odbyły się niezapomniane spotkania z Olesiem Honcharem, Platonem Woroniem, a później z Pawłem Tyczyną. W 1965 roku w wydawnictwie „Mołod” ukazał się pierwszy tomik wierszy „Twoim imieniem”, a po nim jeszcze kilka zbiorów jego utworów. Od marca 1970 roku – członek Związku Pisarzy Ukrainy. Od grudnia 1976 roku do września 2011 roku niezmiennie kierował Czernihowską obwodową organizacją Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, był członkiem Rady NSPU. Do pisarza należą zbiory utworów poetyckich „Twoim imieniem” (1965), „Barwy” (1967), „Liście” (1969), „Wielokąt” (1972), „Twórcy dobra” (1977), „Synowskie” (1985), „Wierzbowa droga” (1990), „Dobrynia” (1990), „Czyjeś głosy we mnie” (1991), powieści dokumentalne „Głęboka bruzda” (1980), „Zwiastun słońca” (1990), „Tarasowe ślady. Marewo” (1992) i inne. Wiersze Stanisława Riepiacha są wyjątkowo melodyjne. Kompozytorzy sięgali po jego utwory, aby położyć je na muzykę. Najpopularniejszą pieśnią jest „Czurajiwna” do muzyki czernihowskiego kompozytora Mykoły Zbaraćkiego, która weszła do repertuaru narodowej artystki Ukrainy Raisy Kyrychenko. Przekłady pisarza z rosyjskiego, białoruskiego, czuwaskiego, bułgarskiego, niemieckiego pozwalają ukraińskiemu czytelnikowi zapoznać się z najlepszymi wzorcami twórczości artystycznej innych narodów. Ukazał się trzytomowy zbiór dorobku pisarza, zawierający utwory artystyczne, publicystykę, przekłady. Pisarska i dziennikarska działalność S. Riepiacha została uhonorowana Międzynarodową Nagrodą Literacką im. Hryhorija Skoworody „Ogród Boskich pieśni”, Literacką Nagrodą im. Wołodymyra Sosiury, czuwaską Nagrodą im. Mychajła Siespiela, międzypaństwową rosyjską Nagrodą im. Bojana, czernihowskimi nagrodami obwodowymi im. Mychajła Kociubynskiego i im. Wasyla Błakytnego, nagrodą „Triumf” im. Mykoły Gogola. S. Riepiach został odznaczony orderem „Znak Honoru”, posiadał tytuły zasłużonego pracownika kultury Czuwaszji i Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pielgrzymka na „Kozackie mogiły”

Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński Zgodnie ze stuletnią tradycją i testamentem ojca Witalija, pierwszego budowniczego „Kozackich mogił”, znajdujących się na terenie niezapomnianej bitwy pod Beresteczkiem, we wsi Pliaszewa w rejonie radziwiłłowskim, w drugą niedzielę po Pięćdziesiątnicy czci się jasną pamięć o tych, którzy zginęli na wołyńskiej ziemi podczas wojen narodowo-wyzwoleńczych, na czele których stanął hetman Bohdan Chmielnicki. W tym roku ten dzień przypadł na niedzielę 17 czerwca. Ogółem uroczystości żałobne i upamiętniające na terenie muzeum-rezerwatu „Pole bitwy pod Beresteczkiem” trwały trzy dni. Na terytorium wokół „Kozackich mogił” zjechały się organizacje kozackie, rozbijając obóz w ramach uczniowskiego festiwalu „Kozacki hart”. Miłośnicy rekonstrukcji historycznych oglądali inscenizację bitwy pod Beresteczkiem na wyspie Żurawlicha. Ku czci poległych Kozaków zorganizowano łańcuch pamięci. Odbył się tradycyjny zjazd ukraińskiego kozactwa. Oprócz tego kozacy Równieńskiej Siczy Wojska Zaporoskiego im. Nila Chasewycza oraz Równieńskiego Wolnego Kozactwa im. Siewerina Nalywajka uczcili 361. rocznicę bitwy pod Beresteczkiem konnym marszem do historyczno-memorialnego rezerwatu, a także tradycyjnym kozackim szkoleniem, grami i zabawami ludowymi. W ramach obchodów odbyły się wystawy-jarmarki wyrobów ludowych rzemieślników, występy zespołów folklorystycznych. Głównymi wydarzeniami na „Kozackich Mogiłach” były Ogólnoukraińska Pielgrzymka, Boska Liturgia oraz Powszechna panichida, której przewodniczył Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. W swoim kazaniu zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, wyjaśniając istotę świętości i treść kozactwa oraz ogółem całej epoki walk narodowo-wyzwoleńczych przeciwko poniewierce, stwierdził, że również tych kozaków, chłopów, mieszczan, drobnych szlachciców można nazywać naszymi ukraińskimi świętymi, gdyż walczyli oni nie o własne interesy, lecz o prawosławną wiarę i wolne, samodzielne państwo ukraińskie, i umieli „kochać Ukrainę w sobie, a nie siebie w Ukrainie”. Po nabożeństwie kwiaty pod pomnik bohaterów-kozaków złożyli Patriarcha Filaret, archiereje, duchowieństwo, przedstawiciele władz i społeczeństwa, inteligencja, uczestnicy i goście uroczystości. Nie obyło się bez motywów politycznych, które wybrzmiały na wiecu. Lecz główna misja wydarzeń na „Kozackich Mogiłach” leży nie w polityce, lecz w szczerym i prawdziwym uczczeniu pamięci bohaterów, którzy wywalczali wolność dla Ukrainy. Wtedy, w 1651 roku, podczas bitwy pod Beresteczkiem zginęły dziesiątki tysięcy żołnierzy wojska Bohdana Chmielnickiego. Ale ta porażka, pisała Lina Kostenko, „jest warta stu osiemdziesięciu pięciu zwycięstw”. Bo tu po raz pierwszy odczuło się zespolenie i hartowanie ducha ukraińskiego, który później wcielił się w samodzielność, soborność i państwowość. Później Anna Bahrjana przełożyła z bułgarskiego Elisawetę Bahrjanę, Dymitra Chrystowa i innych bułgarskich poetów. W minionych latach współczesną literaturę ukraińską na „Słowiańskich objęciach” reprezentowali Anna Bahrjana, Jurij Zawhorodnij, Wiktor Melnyk i Hrihir Movczanjuk. Głównymi osiągnięciami bułgarsko-ukraińskiej współpracy można nazwać antologię „Nowej poezji ukraińskiej” w przekładzie bułgarskiego pisarza i tłumacza Dymitra Chrystowa, księgę wybranych wierszy Dory Gabe w przekładzie na język ukraiński Anny Bahrjanej „Słońce, poczekaj!” oraz „13 zvezdi na slavjanskoto nebe” (13 gwiazd na słowiańskim niebie), gdzie znajdują się wiersze Łesi Ukrainki w przekładzie Dymitra Chrystowa. Atmosferę ukraińskiej pieśni na imprezie poświęconej literaturze ukraińskiej oddała śpiewaczka ukraińskiego pochodzenia, obecnie mieszkająca w Bułgarii, Olha Wasylenko. Zatem literatura ukraińska i Ukraina zostały godnie zaprezentowane w Bułgarii na festiwalu „Słowiańskie objęcia”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Zdrowi ciałem i duchem

Tetiana DUPLJAK, zastępczyni naczelnika Wydziału Oświaty Rady Miejskiej w Chmielnickim W okresie letnim w Chmielnickim funkcjonuje 34 obozy zdrowotne i wypoczynkowe dla dzieci: „Republika Prybuska” przy Pałacu Twórczości Dzieci i Młodzieży; 30 przyszkolnych obozów dziennego pobytu przy ogólnokształcących zakładach edukacyjnych; 2 obozy z dziennym pobytem dla wychowanków dziecięco-młodzieżowych szkół sportowych miasta; jeden pozaszkolny zakład edukacyjny poza miastem „Dziecięco-młodzieżowy kompleks zdrowotny «Czajka» m. Chmielnickiego” w miejscowości Hołowczynci. Obozy z dziennym pobytem w mieście Chmielnickim odwiedza 3 549 dzieci. Zorganizowanie odbywa się ozdrowienie dzieci w przyszkolnych obozach. Różnorodny program treściwego wypoczynku uczniów: zapoznanie z ekspozycjami muzeów Narodowego Uniwersytetu Architektury i Budownictwa im. Bohdana Chmielnickiego, historią miasta, krajoznawstwo, wypoczynek i rozrywki w parkach miasta, oglądanie filmów w kinach. Szczególnie ciekawe i pożyteczne są wizyty w Domu Ludowym „Proświty”. Tutaj, oprócz zapoznania z ukraińskimi tradycjami i obyczajami, historią rodzinnego kraju, międzynarodowym autorytetem naszego obwodowego centrum, uczniowie młodszych klas oglądają film wideo „O dziewczynce Nastii, kocie Tymofiju i czarodziejskim ziarnie”. Krótkometrażowy film animowany wychowuje u dzieci szacunek dla chleba. Ważne, że stworzył go Chmielnicki Teatr Lalek (reżyser Iwan Rożko).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Słowiańskie objęcia»

Tetiana VYNNYK, uczestniczka festiwalu Międzynarodowy festiwal literacki „Słowiańskie objęcia” po raz szósty gromadzi słowiańskich pisarzy w Warnie. W tym roku obecni byli literaci z dwudziestu krajów świata. To około 50 uczestników. Festiwal organizuje wspaniała bułgarska poetka Elka Niagołowa, której wiersze w Ukrainie są znane dzięki przekładom Ljubow Hołoty. Te poezje są głębokie, filozoficzne, egzystencjalne i kobiece, a sama pani Elka poświęca uwagę wszystkim swoim gościom. Z przyjaciółką i koleżanką Anną Bahrjaną poznałyśmy panią Elkę kilka lat temu, przełożyłyśmy na język ukraiński po kilka wierszy klasyka literatury bułgarskiej Dimczo Debelianowa do książki, którą układała Elka Niago-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Muzeum na kozackim reducie

Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński W rejonie dubieńskim, na terenie zabytku historycznego — kozackiego redutu, położonego między wsiami Ploska a Semydyby, otwarto muzeum kozackiej chwały. Zebrane eksponaty charakteryzują epokę kozacką oraz wydarzenia, które miały miejsce na tutejszych terenach w ostatnim dniu bitwy pod Beresteczkiem w 1651 roku. Wówczas niewielki oddział z pułku Iwana Bohuna stoczył zdecydowaną walkę z nacierającym wojskiem polskim, zapewniając tym samym odwrót głównych formacji kozackich. Wiele eksponatów muzealnych odnaleziono podczas wykopalisk właśnie tam, gdzie toczyły się walki sprzed 361 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gospodarzyć, postarała się. Ale prawdą jest też to, że blask mistrzostw Europy raczej nie przyćmi naszych społeczno-politycznych realiów. Czy jest życie po Euro? Zamiar opozycji, by zaraz po zakończeniu mistrzostw zainicjować w parlamencie dochodzenie w sprawie nadużyć podczas przygotowań do Euro, dążenie do wyjaśnienia, gdzie i jak zostały wykorzystane środki państwowe przeznaczone na turniej, wywołały nerwową reakcję władzy. Dlatego też składa ona charakterystyczne dla siebie oświadczenia, przerzucając winę na poprzednią władzę. Tak, Narodowa Agencja ds. Przygotowań do Euro 2012 oświadczyła, że rząd Julii Tymoszenko, „mając około 5 lat na przygotowanie mistrzostw”, był zobowiązany zrobić wiele, ale nic nie zrobił. Dlatego biedna „nowa władza” musiała nadrabiać stracony czas i pracować w pocie czoła. Autorzy podobnych oświadczeń nie mają wszystkiego w porządku ze szkolną arytmetyką. Z „około 5 lat rządu Julii Tymoszenko” 2 lata i 3 miesiące przygotowań do Euro przypadają na obecny rząd Janukowycza-Azarowa. Ale to nie wszystko. Przypomnijmy, że w kwietniu 2007 roku, kiedy UEFA podjęła decyzję o przeprowadzeniu Euro 2012 w Ukrainie i Polsce, u nas też był rząd Janukowycza i działał on aż do grudnia. A więc jeszcze 8 miesięcy sprawowania rządów. Sumarycznie — prawie 3 lata z owych „około pięciu”. Rząd Julii Tymoszenko w rzeczywistości pracował w okresie przygotowań do Euro łącznie 2 lata i 3 miesiące. I właściwie dlaczego tak nerwowo reagować na całkowicie rozsądną propozycję wyjaśnienia, jak zostały wykorzystane środki państwowe? Dziękuję ci, Hiszpanio! A mimo to chce się zakończyć na nutę durową. Zbyt jasne, zbyt widowiskowe były to mistrzostwa. A zwłaszcza ich finałowy akord — kijowski finał. I nie tylko sam mecz, ale całe to święto. Chce się oddać sprawiedliwość także tym, którzy przegrali finał, ale nie mistrzostwa — Włochom. Zasłużenie zostali wicemistrzami, otrzymali srebrne medale. Oczywiście chcieliby czegoś więcej, ale nie wyszło. Dlatego tak wymowny był zbliżenie na ekranie telewizora kapitana reprezentacji Włoch, legendy światowego sportu Gianluigiego Buffona: najlepszy bramkarz planety XXI wieku nijak nie mógł pojąć, jak do jego bramki wpadły aż 4 gole. Natomiast chyba po raz pierwszy uśmiech rozjaśnił twarz jego niewzruszonego kolegi, również wybitnego bramkarza współczesności, kapitana Hiszpanów Ikera Casillasa, który po raz trzeci w ciągu 4 lat uniósł nad głową honorowy Puchar — tę nagrodę wręczył reprezentacji Michel Platini. A jak wzruszająco było obserwować, jak hiszpańscy piłkarze podeszli do trybun, gdzie witali ich, ściskali im dłonie tysiące kibiców, wśród nich także liczni Ukraińcy. A jako pierwsi witali bliscy — na mecz przyleciały żony piłkarzy z dziećmi. Mistrzowie Europy i świata ze swoimi maluchami na rękach na murawie kijowskiego stadionu — piękna scena. Fernando Torres, jedyny w historii piłkarz, który strzelił gole w finałach dwóch Euro z rzędu (też rekord), przeprowadził swoją córkę i syna po zielonej murawie, do bramki, do której przed chwilą strzelił gola. Dwoje maluchów w koszulkach narodowej reprezentacji Hiszpanii — jak takie coś zapomnieć. Tak jak w ogóle wspaniałe święto europejskiego sportu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Hiszpańskie flamenco na Euro Mistrz Europy — Hiszpania ustanawia nowy rekord: wygrano trzy największe turnieje z rzędu

Petro ANTONENKO O futbolu jako sporcie Mistrzostwa Europy w piłce nożnej. ĆWIERĆFINAŁ: Portugalia—Czechy — 1:0, Hiszpania—Francja — 2:0, Niemcy—Grecja — 4:2, Włochy—Anglia — 0:0 (w rzutach karnych 4:2), PÓŁFINAŁ: Hiszpania—Portugalia — 0:0 (w rzutach karnych 3:2), Włochy—Niemcy — 2:1. FINAŁ: Hiszpania—Włochy — 4:0 (gole — Silva, Alba, Torres, Mata). Pierwsza część turnieju — faza grupowa — przebiegła bez niespodzianek. Po dwóch zwycięzców każdej z czterech grup, którzy awansowali do fazy play-off („gry na wyeliminowanie”), czyli do ćwierćfinału, to elita europejskiego i światowego futbolu. Włochy, Niemcy, Anglia, Francja, Hiszpania mają łącznie 10 tytułów mistrzów świata z 19 rozegranych w całej 80-letniej historii mundialu. Hiszpania — aktualny mistrz zarówno Europy, jak i świata. Pozostali trzej ćwierćfinaliści są dość utytułowani. Słowem, futbol jako cała branża sportowa to rzecz dość ugruntowana w swojej hierarchii. Warto dodać, że za pięć najsilniejszych narodowych mistrzostw piłkarskich w Europie uważa się właśnie te, które odbywają się w 5 wymienionych krajach. Zatem zwycięstwa reprezentacji nie są przypadkiem: podstawą ich sukcesu są mistrzostwa krajowe. A co możemy powiedzieć o mistrzostwach Ukrainy, skoro już od 20 lat tytuł mistrza rozgrywają tylko dwa kluby — kijowskie „Dynamo” i doniecki „Szachtar”. I jest to rywalizacja dwóch klanów biznesowych — Surkisów i Achmetowa. Interesy reprezentacji narodowej są tutaj na drugim planie, jeśli kluby ze względów komercyjnych kupują i odsprzedają trzeciorzędnych „legionerów”, i to właśnie oni stale grają w mistrzostwach, podczas gdy nasi utalentowani gracze siedzą na ławce rezerwowych. Gdzie tu mowa o przygotowaniu zawodników dla reprezentacji? Dlatego nie było niespodzianką niedostanie się do ćwierćfinału gospodarzy turnieju — Polski i Ukrainy. Reprezentacja Ukrainy godnie zaprezentowała się na mistrzostwach, ponieważ po pierwsze, ma dobrych piłkarzy, po drugie, drużyna, jej zawodnicy brali udział przede wszystkim dzięki aktywności, poświęceniu. Ale to za mało w futbolu, grze zespołowej. Proszę zwrócić uwagę: Ukraina wychowała wielu wybitnych sportowców w dyscyplinach indywidualnych, mistrzów świata, igrzysk olimpijskich — są to w szczególności Serhij Bubka, Witalij i Wołodymyr Kłyczkowie, Jana Kłoczkowa, Lilija Podkopajewa. Ale cały czas przegrywamy w dyscyplinach zespołowych, bo brakuje gry zespołowej, taktyki, strategii. I dotyczy to nie tylko sportu. Żadną sensacją nie stało się też „odpadnięcie” z turnieju reprezentacji Rosji. A dlaczego Rosja miała wejść do ćwierćfinału, skoro w piłkarskim świecie jest średniakiem? Po prostu istnieją wygórowane ambicje Rosjan, pretensje do pierwszeństwa wszędzie i we wszystkim, i jest to u nich dawna choroba. Zamiast tego na Euro Rosjanie nastawili przeciwko sobie niemal wszystkich zarówno ambicjami, jak i chamstwem oraz wyższością. I nieprzypadkowo właśnie Rosyjski Związek Piłki Nożnej został ukarany przez UEFA solidną grzywną za chamskie zachowanie rosyjskich kibiców na mistrzostwach. Na Ukrainie się podobało Ukraińcy — to niezwykle gościnny naród. Podkreślili to w komentarzach dla brytyjskiego kanału telewizyjnego BBC kibice reprezentacji Anglii, którzy odwiedzili Kijów: „To niesamowite! Świetnie się bawimy. Atmosfera jest niezwykle pozytywna. Każdy czuje się częścią święta”. I to prawda. Strefy kibica w stolicy i innych naszych miastach, które gościły mistrzostwa, stały się miejscem szczerej komunikacji tysięcy gości z Europy z Ukraińcami. I to jest być może nasze największe osiągnięcie na Euro. Futbol komercyjny Takie święta sportowe zawsze są też wielkimi projektami biznesowymi. Kraje, które przyjmują mistrzostwa świata i Europy w piłce nożnej, nieźle na tym zarabiają. W ogóle oficjalnie mistrzostwa przeprowadza Unia Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA), a my z Polakami przyjmowaliśmy Euro. I to właśnie UEFA otrzymuje główny i ogromny zysk z Euro — z transmisji telewizyjnych mistrzostw na cały świat. Kraje zaś — gospodarze turnieju — liczą na zyski z turystyki. Ale w porównaniu z Polską Ukraina wiele nie zarobiła. A wydatki naszego państwa są kolosalne, gdyż sąsiedzi zorganizowali mistrzostwa w znacznej mierze za środki Unii Europejskiej, u nas zaś praktycznie wszystko było z budżetu. W każdym razie zarobić mogłoby, jeśli nie państwo, to nasz biznes, struktury komercyjne. Ale i tutaj oczekiwania się nie spełniły. Napływ turystów okazał się mniejszy, niż przypuszczano, chociaż ogólnie mecze odwiedziła rekordowa liczba kibiców. Ale wielu obcokrajowców jednak odstraszyły plotki o naszym kraju, wielu turystów i reprezentacji piłkarskich wolało bazować w Polsce. W dążeniu do zarobienia na mistrzostwach nasze hotele wystawiły zawrotne ceny, czym tylko odstraszyły gości. Niemrawo popracowała też nasza branża turystyczna. Zainteresować gości było czym, ale nie zdołano. Więc w stolicy wszystko w większości ograniczyło się do „imprez” kibiców w strefie kibica na Majdanie i Chreszczatyku, w najlepszym przypadku do obejrzenia atrakcji naszej stolicy. Napływu do teatrów czy muzeów też nie dało się odczuć. Więc na próżno stołeczne muzea przed Euro gwałtownie, o 40—50 % czy nawet więcej, podniosły ceny. Euro się odbyło, a ceny zostały nam, i nie każda ukraińska rodzina może wyłożyć za wizytę w muzeum 100—150 hrywien. W każdym razie niektórzy jednak pragnęli zarobić na mistrzostwach, nawet kosztem kibiców. Prawie połowa Ukrainy nie mogła normalnie obejrzeć w telewizji meczów naszej reprezentacji na Euro—2012. Ich z jakiegoś powodu transmitował kanał telewizyjny „Ukraina”, który jest odbierany nie na całym terytorium kraju. A do tego — przez kanał kablowy „Futbol”, ale gdzie ona jest, ta telewizja kablowa? Tylko w centrach obwodowych i dużych miastach. Co więcej, ten kanał często komentował mecze w języku rosyjskim. W rzeczywistości prawa do transmisji Euro miała Narodowa Kompania Telewizyjna Ukrainy. Jej Pierwszy kanał narodowy pokrywa praktycznie całe terytorium państwa. Ale ten państwowy kanał postanowił sprzedać prawo do transmisji mistrzostw prywatnemu kanałowi „Ukraina”. Dokładniej, na połowę transmisji, ale z jakiegoś powodu Pierwszy kanał narodowy nie zostawił w swojej „połowie” właśnie meczów reprezentacji Ukrainy. Czyżby cały sekret tkwił w tym, że faktycznym właścicielem donieckiego kanału „Ukraina” jest nasz najbogatszy oligarcha Rinat Achmetow? Oto taki stosunek do kibiców, dla których, właściwie, odbywają się święta sportowe. Futbol polityczny. A dokądż od tego uciekniesz? Wszyscy starali się wykorzystać mistrzostwa na własną korzyść. Właśnie w dniu meczu Ukraina—Anglia w Radzie Najwyższej ogłaszano oświadczenia frakcji. Pierwszy na trybunę wyszedł deputowany frakcji regionalnych, odczytał oświadczenie, jak pięknie władza przygotowywała się do Euro, w odróżnieniu od złej poprzedniej władzy. Zaraz potem swoje oświadczenie wygłosiła też opozycja: jej deputowany, również życząc sukcesu naszej reprezentacji, przypomniał, że na Ukrainie trwa proces ograniczania demokracji, są więźniowie polityczni. Cóż, święto sportu tylko trochę przytłumiło ostrą reakcję Europy na nasze realia polityczne. Przy tym, że nawet nasza opozycja wzywała do bojkotowania nie Euro na Ukrainie, a ukraińskiej władzy. Tymczasem jak ocenić coś takiego? Na Ukrainie tylko w turnieju grupowym grały reprezentacje 7 krajów: Anglia, Francja, Niemcy, Portugalia, Dania, Holandia, Szwecja. Każda grała po trzy mecze. Zatem 21 razy była okazja zobaczyć na meczach przywódców tych państw. Ale żaden prezydent czy premier nie przybył do nas na żaden mecz. Tak jak na mecze „play-off” z udziałem Czech, Hiszpanii. Tylko trochę osłodziła sytuację obecność kilku prezydentów i premierów na finale mistrzostw w Kijowie. Prezydent UEFA Michel Platini zaznaczył, że Ukraina i Polska bardzo dobrze zorganizowały mistrzostwa i to rzeczywiście prawda. Nasza władza, rozumiejąc prestiż Euro i pragnąc udowodnić, że potrafi. Euro—2012 błyskotliwie wygrała reprezentacja Hiszpanii (główny trener Vicente del Bosque). Takiego jeszcze nie było w historii sportu: drużyna wygrała trzy największe turnieje piłkarskie z rzędu — mistrzostwa Europy 2008 roku, świata 2010-go i właśnie zakończone Euro. W finale, który odbył się w niedzielę w stolicy Ukrainy, spotkały się Hiszpania i Włochy. Hiszpania, która dominuje w świecie futbolu przez wszystkie ostatnie lata, pokazała fantastyczny, piękny futbol, który tak kochają miliony widzów, prawdziwe hiszpańskie flamenco na zielonym polu. Stąd też pogromowy wynik finału — 4:0, i jest to jeszcze jeden rekord mistrzostw Europy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Н Нааш шее ггооннччааррссттввоо ццііккааввииттьь сссввіітт

Світлана ПРУГЛО, співробітник інформаційної служби Національного музеюзаповідника українського гончарства в Опішному Фінішував ІV Тиждень Національного гончарного здвиження в Опішному “Здвиг—2012”. Це свято національного масштабу, спрямоване на пізнання традицій і досягнень гончарної культури та популяризацію мистецтва кераміки в Україні. Здається, увесь український гончарний світ об’єднався у ці дні в Опішному. Розмаїття заходів вражало. Тут можна було не просто відвідати гончарний, ковальський фестивалі, виставку-конкурс художньої кераміки чи міжнародний фотопленер “Таїна праВічного”, а самому викувати, приміром, підкову на щастя або повправлятися у майстер-класах із гончарства. Першою свою роботу розпочала Е-літня академія гончарства для харизматиків, романтиків, диваків і діячів, яка проходить уже вдруге. Цього року участь у ній беруть 10 учасників із чотирьох регіонів України: Київщини, Черкащини, Кіровоградщини й Харківщини. Упродовж 20 днів “академісти” опановували ази гончарства. У цьому їм допомагали провідні гончарі Національного музеюзаповідника українського гончарства в Опішному: Микола Пошивайло — гончар, заслужений майстер народної творчості України, гончарки Валентина Лобойченко й Олена Мороховець, малювальниця Ірина Мирко. Учасники академії вже знають, як працювати за гончарним кругом і можуть виготовити дитячу іграшку-свистунець. Творча робота — лише частина їхньої насиченої програми, яку складають екскурсії, творчі зустрічі, майстер-класи, ознайомлення з літературою Гончарської книгозбірні України. Також відкрився ІІІ ІНТЕР- Симпозіум кераміки в Опішному “2012: 12х12” (2012 року 12 учасників творчо працюватимуть упродовж 12 днів). Участь у симпозіумі брали провідні художники-керамісти з України, Польщі, Республіки Казахстан, Російської Федерації, Іспанії, Республіки Білорусь, Молдови. Художники стали справжніми господарями “Містечка майстрів”, що на території Національного музеюзаповідника українського гончарства в Опішному, де, за умовами симпозіуму, створили по три роботи: садово-паркову скульптуру “РетроМОДЕРН” (за мотивами орнаментальної творчості відомого художника-архітектора Василя Кричевського), “Архаїчний свічник” та іменне панно (картина на глині). “Найскладніше завдання — використання орнаментації Василя Кричевського, — говорить одна з учасниць симпозіуму Леся Падун (Львів). — Раніше я захоплювалася ним як скульптором, а тепер довелося ознайомитися з його орнаментикою”. Аби трішки полегшити завдання симпозіумцям, організатори влаштували для них зустрічі з онуком Василя Григоровича Кричевського — скульптором, художником-керамістом Василем Івановичем Лінде-Кричевським, який спеціально прилетів із міста Бунвіль (США), аби координувати проекти учасників, та завідувачем Кафедри дизайну Національної академії образотворчого мистецтва й архітектури, народним художником України, заслуженим діячем мистецтв України, професором, членом-кореспондентом Національної академії мистецтв України, членом Національної спілки художників України, графіком-плакатистом Віталієм Шостею, який презентував студентські проекти, де за основу взято орнамент Василя Кричевського. З великим нетерпінням організатори й учасники симпозіуму чекали на прибуття директора Національного музею кераміки і декоративного мистецтва “Gonzales Marti”, президента Асоціації керамології Іспанії, секретаря Секції мистецтва й дизайну Іспанського товариства скла і кераміки, доктора філософії Хауме Колль Конеза. Окрім творчої роботи учасники відвідали виставкові зали Центру розвитку духовної культури, “Будинку Кричевського- Лебіщака”, Меморіальних музеїв-садиб гончарської родини Пошивайлів, гончарки Олександри Селюченко, філософа й колекціонера опішненської кераміки Леоніда Сморжа, мистецькі проекти кожного з учасників симпозіуму, майстер-класи. Також усі могли оглянути створені художниками шедеври на виставці, яка експонувалася з 29 червня на території Музею гончарства. Згодом твори стануть основою галереї монументально-паркової скульптури просто неба в “Будинку Кричевського-Лебіщака”. П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Kod pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu” na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek na półrocze 53 hrywny 37 kopiejek

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Jewhen BUKET. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Nakład w lipcu — 18 800. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 2 7. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn