Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Czyn Arsena Ryczyńskiego

Слово Просвіти, №28 за 2017 рік

Kilka lat temu Jurij Pajewski z Czerwonogradu w obwodzie lwowskim wspominał, jak przed przyjściem „pierwszych sowietów” we Włodzimierzu Wołyńskim z ich rodziną kontaktował się lekarz, religioznawca i działacz społeczny Arsen Ryczyński, represjonowany później przez bolszewików. Ihor FARYNA, członek NSPU, m. Szumsk. Było to podczas tradycyjnych odczytów w Krzemienieckim Kolegium Medycznym, poświęconych pamięci wybitnego krajana. Szczególnego nastroju dodawał wówczas wszystkim ten fakt, że wspomnienia pojawiły się w placówce edukacyjnej, której swego czasu nadano imię założyciela etnologii religii w ukraińskim społeczeństwie. Trudne kształtowanie. Arsen Wasylijowycz Ryczyński urodził się w czerwcu 1892 roku w miejscu duszpasterskiej działalności ojca w Tetylkowcach na Szumszczyźnie. Niestety, prawie nic nie wiemy o ówczesnej rodzinie. Przecież nawet starzy mieszkańcy wsi, z którymi spotykał się dyrektor kolegium medycznego Petro Mazur, nie potrafili nic powiedzieć o rodzinie tego księdza. Jedynie urodzona we wsi Hanna Kyczuk, która mieszkała w Nowym Siole w rejonie podwołoczyskim, nieco wspomniała o rodzinie. I to niewiele. Przynajmniej taki wniosek można wyciągnąć z książki Arsena Hudymy „Charyzma Arsena Ryczyńskiego”. Wiadomo jedynie, że zdobył wykształcenie podstawowe w rodzinnej wsi. Później młody wołyniak uczył się w szkole duchownej w Klewaniu w obwodzie rówieńskim oraz w gimnazjum w Krzemieńcu. Można wyciągnąć wniosek, że ojciec bardzo chciał, aby syn powtórzył jego duszpasterski los. Wczorajszy gimnazjalista wstąpił do Żytomierskiego Seminarium Duchownego. Właśnie tutaj ujawniły się jego skłonności do poznawania przeszłości. Urodzony na Szumszczyźnie został członkiem „Towarzystwa Badaczy Wołynia”. Występował z ciekawymi doniesieniami, a w zbiorach wydawanych przez to ugrupowanie zaczęły pojawiać się jeden po drugim jego artykuły. Trzeba wspomnieć także o jego udziale w podziemnym ruchu rewolucyjnym. To oczywiście nie podobało się władzom seminaryjnym, które stały na stanowisku rusyfikacji ukraińskiego duszpasterstwa. Zauważmy, że właśnie z tego powodu pochodzący z naszego regionu człowiek nie chciał zostać księdzem, choć był jednym z najlepszych w nauce dyscyplin teologicznych. Nie przyciągnęło go też zbytnio stanowisko nauczyciela w szkole parafialnej we wsi Sidniarki w ówczesnym powiecie łuckim. Dlatego wkrótce, a dokładniej w 1911 roku, młody Arsen zaczyna zgłębiać zawód medyka na Uniwersytecie Warszawskim. Lecz wybuchła I wojna światowa, przez którą wołyniak w 1914 roku przenosi się do Kijowa. Wtedy zmarł jego ojciec i młodzieniec sam musiał troszczyć się o siebie, gdyż matka nie mogła już tego robić. Jak później wspominał, bardzo pomagała praca w szkole felczerskiej. Jeszcze trzeba wspomnieć o krótkotrwałych okresach pracy na niwie medycyny we wsiach guberni saratowskiej i kurskiej (Rosja) oraz połtawskiej, dokąd rzucał go los w trudnych latach wojennych. Jeśli już mówimy o czasie studiów w Warszawie i Kijowie, to warto wspomnieć o jeszcze jednym momencie z życia Arsena Ryczyńskiego. W tamtych latach nasz krajan brał aktywny udział w wieczorach literackich i muzycznych, zebraniach naukowych. Redagował także rękopiśmienne czasopisma i gazety, zaczął malować. I w marcu 1917 roku Arsen Wasylijowycz z dyplomem absolwenta wydziału medycznego Uniwersytetu Kijowskiego został lekarzem w Zasławiu w bliskiej mu guberni wołyńskiej. Lecz tylko kilka miesięcy pracował na tym stanowisku. Wciągnął go wir zmagań narodowowyzwoleńczych. Wzywał wszystkich do ojczystej cerkwi. Swoistym zwrotem ku temu stał się magazyn „Izjasławśka doroha”. Wielki wpływ miały na niego decyzje Zjazdu Eparchialnego Wołynia, zgodnie z którymi w styczniu 1918 roku w Żytomierzu założono Bractwo Świętego Spasa. Stało się ono zwiastunem polityki ukrainizacji cerkwi, którą gorąco popierali duszpasterze Wołynia. Ale Arsen Wasylijowycz rozumiał, że nowości nie przyniosą pożądanego rezultatu, jeśli nie będzie się kształcić kadr. Dlatego odpowiada na apel Ministerstwa Oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej i zaczyna wykładać na kursach ukrainoznawstwa dla nauczycieli ludowych w Ostrogu (dzisiejsza obwód rówieński). Zachowały się dokumentalne świadectwa o tym, że jego wykłady gromadziły do 400 słuchaczy, bo nasz krajan potrafił zapalić wszystkich swoją ukraińskością… I tak trwało aż do klęski URL. Ziemie wołyńskie okupowali polscy szowiniści, którzy prowadzili politykę wielkomocarstwową, próbując katolicyzować i polonizować ludność ukraińską. Widział to, pracując jako lekarz w Zasławiu i Trościańcu pod Łuckiem. W tym momencie w jego życiu zachodzą zmiany — córka księdza z Łucka Nina Prokopowycz zostaje jego żoną. Okoliczność ta znacząco wpłynęła na układ jego życia, ale jednocześnie bardzo żałował, że nic nie będzie mógł istotnie zmienić w codzienności ukraińskiej społeczności, która cierpiała z powodu dążeń zwierzchników Rzeczypospolitej. Właśnie wtedy postanowił, że poświęci się leczeniu i ukrainizacji życia cerkiewnego w rodzinnym kraju. Pierwszym krokiem na tej drodze stało się przeniesienie rodziny do Włodzimierza Wołyńskiego, bo Trościaniec był próbą ówczesnej władzy okupacyjnej odizolowania go od ruchu narodowowyzwoleńczego. To dzisiaj z perspektywy lat można powiedzieć, że pojawienie się Arsena Ryczyńskiego w książęcym mieście uczyniło je centrum walki Wołynia o Ukraińską Autokefaliczną Cerkiew. Kilka słów powiemy o ówczesnej praktyce medycznej Arsena Ryczyńskiego. W tym samym 1922 roku, zgodnie z rozporządzeniem wojewody wołyńskiego, zostaje lekarzem rejonowym, a potem głównym lekarzem szpitala miejskiego. Tak trwało aż do sierpnia 1925 roku, kiedy zwolnił się ze służby i został lekarzem wolnej praktyki. Jego autorytet i wysokie kwalifikacje lekarskie przyniosły mu ogólnonarodowy szacunek. Teraz — o działalności społecznej naszego krajana. Dzięki jego wysiłkom w tamtych latach zaczyna wychodzić niezależny miesięcznik „Na warti”, który propagował idee ukrainizacji życia cerkiewnego. Właśnie pod zarzutem tego został aresztowany. Ale nie mogli przedstawić nic poważnego uzdrowicielowi z ukraińską duszą i wkrótce znalazł się na wolności, gdzie kontynuował ofiarną pracę na rzecz rodzinnego kraju. Nie było łatwo, ale nigdy nie wpadał w rozpacz. Dwa lata po tym, jak wołyniak oddał się wolnej praktyce medycznej, został współautorem wydania „Ukraińskich kolęd”. A także publikuje „Ukraińską liturgię wieczorną i poranną na chór mieszany”. Arsen Ryczyński uważał, że śpiew modlitewny może zbawiennie wpływać na świadomość ludzi. Ale trzeba powiedzieć, że nie tylko te dwie książki świadczą o udziale naszego krajana w działalności wydawniczej. Będąc organizatorem i kierownikiem zarządu powiatowego płastunów, Arsen Wasylijowycz wydał dla młodych zbiór „Do szczęścia, sławy i wolności”. Warto wspomnieć, że jego pióra są repertuary chórów „Proświty”. Najwybitniejszym osiągnięciem Arsena Ryczyńskiego stała się praca „Problemy ukraińskiej świadomości religijnej”, która ujrzała światło dzienne w 1935 roku. Praca ta była swoistym podsumowaniem wytrwałej walki naszego krajana o ukrainizację życia cerkiewnego. Przypomnijmy, że religioznawca wziął aktywny udział w zjeździe cerkiewnym w Łucku w 1927 roku oraz w manifestacji w Poczajowie w 1933 roku, które wpłynęły na ludzi i przestraszyły rządzącą władzę okupacyjną. Represje nie kazały na siebie długo czekać. W 1930 roku został aresztowany i na dwa i pół roku wtrącony do Berezy Kartuskiej. Tam go dręczono jeszcze przed przyjściem „pierwszych sowietów”. Ale te prześladowania były tylko przedsmakiem w porównaniu z wyrokiem bolszewickiego sądu, który ogłoszono mu po aresztowaniu 20 września 1939 roku. Na obcej ziemi W zmyślonej sprawie karnej, która obecnie przechowywana jest w Obwodowym Archiwum Państwowym w Wołyniu, można znaleźć wyrok podpisany przez jakiegoś kapitana NKWD Rozowa. Z niego można się dowiedzieć, że Arsenowi Wasylowyczowi zarzucono napisanie „Problemów ukraińskiej świadomości duchowej” oraz współpracę z różnymi ukraińskimi organizacjami za granicą. Wszelkie próby udowodnienia, że nie ma żadnych grzechów wobec nowych okupantów, ponieważ nie żył w ich państwie, napotykały na niezrozumienie. Tak więc dla Arsena Ryczyńskiego zaczęły się męki w więziennych kazamatach bolszewickiego imperium. Został przetransportowany do Suchobiezwodnego w obwodzie gorkowskim w Rosji, gdzie w 1942 roku wreszcie ogłoszono wyrok. Werdykt bolszewickiego systemu, który wszędzie starał się krzyczeć o swojej Każdego roku wydarzenie odbywa się bez reklamy politycznej i rozpowszechniania materiałów agitacyjnych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn