Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2017 рік

16 s. · 40 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 28 (924), 13—19 lipca 2017 OSTRE MYŚLI O TERAŹNIEJSZOŚCI

LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Kwestia sprzedaży ziemi rolniczej porusza i boli na poziomie duszy i serca. Większa część ukraińskich chłopów, którzy wciąż mieszkają na wsi albo niedawno wyjechali do miast w poszukiwaniu zarobku i lepszego życia, odnosi się do ziemi jak do świętości i nie dopuszcza myśli, by uczynić ją towarem. Ale w tym, by nie dopuścić do uruchomienia rynku ziemi, leży także ekonomiczna celowość dla państwa. Kwestia rynku ziemi (sprzedaż w jedne ręce nie więcej niż 200 ha) jest niedouczona z punktu widzenia nauki rolniczej i bardzo podstępna wobec narodu ukraińskiego. Ludzi na wsi ubywa: starsi wymierają, a młodzież, nie mając pracy, opuszcza rodzinne strony. Wrażenie jest takie, że rząd Hrojsmana (nie wierzę, że nie rozumie prawdziwego stanu rzeczy w rolnictwie) przyciska wieś, aby zostało tam jak najmniej ludności, a większą część ziem uprawiały wielkie agroholdingi, którym obojętne są i wsie, i ukraińskie czarnoziemy, i ukraińscy chłopi. Jeśli ruszy rynek ziem rolniczych, kupić je będą mogli tylko ci szybko wzbogaceni, którzy nabyli drogi zagraniczny sprzęt rolniczy i już teraz uprawiają ziemię, którą zarejestrowali jako długoterminową dzierżawę (do 50 lat) najprostszym sposobem — zasiali, zebrali, przygotowali grunt pod wiosenny lub jesienny siew, rozliczyli się (nie bardzo hojnie) z wydzierżawiającymi — a ich na wsi nie widać, bo mieszkają w wielkich metropoliach albo za granicą, mając ukraińskie paszporty. RODZONI I PRZYRODNI Usłyszcie nas! PIERWODRUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Apel do Prezydenta Ukrainy P. O. Poroszenki, Rządu Ukrainy oraz Rady Najwyższej Ukrainy

Czy czarnoziem jest niszczony? Czy sfera socjalna podupada? Czy brakuje miejsc pracy? No i co z tego! Tych „gospodarzy” takie drobnostki nie niepokoją. Jeśli znajdzie się ktoś z rolników, kto zdoła nabyć te 200 ha, to jaką zaawansowaną agrotechnikę zastosuje na tym skrawku? Ludzie wtajemniczeni w naukę i praktykę agronomiczną rozumieją, że ukraińskiej ziemi zagraża wielkie niebezpieczeństwo. Czarnoziemy formowały się na naszym błogosławionym terytorium przez tysiąclecia, a doprowadzić gleby do degradacji można w ciągu 50–100 lat, a nawet szybciej. Nie można do tego dopuścić! Sprawa nie dotyczy tylko rynkowych stosunków ziemskich, ale technologii produkcji upraw rolniczych. Oto główne zasady gospodarowania na ziemi: 1. 10–12-polowe płodozmiany; 2. zachować, a gdzie trzeba zasadzić nowe pasy leśne, które ochronią gleby przed erozją wietrzną; 3. zapewnić coroczne nawożenie organiczne na jednym (przynajmniej) polu płodozmianu, a w tym celu odbudować zniszczone rolnictwo zwierzęce; 4. 15–20% powierzchni obsiać wieloletnimi roślinami strączkowymi (pasza dla zwierząt i niezastąpiona korzyść dla gleby); 5. w płodozmianie 1–2 pola słonecznika i innych roślin technicznych; 6. dla hodowli siać kukurydzę na kiszonkę i zielonkę (pasza i dobry przedplon dla pszenicy ozimej); 7. ograniczyć do rozsądnych rozmiarów stosowanie nawozów mineralnych, trucizn do walki z chorobami, szkodnikami i chwastami; 8. nie dopuszczać do pracy w rolnictwie ludzi, którzy nie posiadają odpowiedniego wykształcenia; 9. utrzymywać ścisłe związki z placówkami naukowymi; 10. dbać o infrastrukturę wsi, rozwój agroturystyki (gdzie można stworzyć warunki), rozwój przetwórstwa produktów rolnych (miejsca pracy i oszczędność na transporcie), rozwój rzemiosła ludowego. Wiele rzeczy ludzie podpowiedzą, trzeba tylko przywrócić im wiarę w to, że swój kraj, państwo, dobrobyt, piękno można (i trzeba!) tworzyć własnymi rękami, rozumem, umiejętnościami, a nie szukać lepszego losu na obczyźnie. Zwracam się do Was, kierowników wszystkich szczebli naszego Państwa, w imieniu mojego pokolenia, które już odchodzi: nie czyńcie zła Ukrainie! Posłuchajcie naszych głosów, rad, słów przestrogi i (póki nie jest za późno) ratujcie ukraińską wieś – jej ziemię, kulturę, naukę rolniczą, zwyczaje. To jest Ukraina, a my wszyscy jesteśmy jej dziećmi. Chwała jej, naszej ojczystej! W imieniu swoich rówieśników i nie tylko Zinaida HRUSZKO-KOLINKO, poetka, agronom, ekonomistka, honorowa obywatelka rejonu synelnykiwskiego obwodu dniepropetrowskiego. Z ROSY I WODY! WIECE CZYTELNICZE 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

lenko A., Hołowko M., Osuchowski O., Marczenko O., a także Konstankewycz I., Musij O., Biłozir O., Krułko I., Sobolew Je., Krywenko W., Romaniuk W., Dobrodomow D., Tymoszenko Ju., Sołowiej Ju. Zwróćcie uwagę, że wśród nich NIE MA niby ukraińskojęzycznych lwowian-deputowanych: A. Parubija, I. Podolak, O. Bereziuka, O. Juryneć, H. Hopko, O. Syrojid, O. Skrypnyka... 10. Właśnie ten punkt o nauczaniu JĘZYKAMI MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH poprzez tworzenie oddzielnych grup i placówek przeniesiono do Rozdziału 5, art. 17 tak zwanej ustawy językowej 5670d, która celowo nazwana jest Ustawą Ukrainy „O języku państwowym”, jednak w niej w 20 artykułach z 59 obok ukraińskiego nakazano używać INNEGO języka, a w 6 artykułach – języka mniejszości narodowych... Ten poroszenkowsko-medwedczukowski językowy opus nr 5670d jest najlepszą kontynuacją ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, ponieważ całkowicie kopiuje jej p. 3, 6 art. („Obowiązkowość stosowania języka państwowego czy wspieranie jego użycia w tej czy innej sferze nie powinny być interpretowane jako zaprzeczenie lub umniejszenie prawa do korzystania z języków regionalnych lub języków mniejszości w odpowiedniej sferze oraz na terytoriach ich rozpowszechnienia”), przedstawioną jako punkt 2, art. 1: „Status języka ukraińskiego jako jedynego państwowego nie może być podstawą do zaprzeczenia prawom językowym i potrzebom osób należących do mniejszości narodowych”. Natomiast w Ustawie Ukrainy „O ratyfikacji Ramowej konwencji Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych” w art. 14 wypisano prawo do uczenia się języka swojej mniejszości lub nauczania w tym języku, ale „bez szkody dla nauki języka urzędowego lub nauczania w tym języku”. Wniosek jest prosty: te 10 kroków Prezydenta i jego popleczników to realizacja wygłoszonego żądania ministra spraw zagranicznych FR Ławrowa dotyczącego federalizacji Ukrainy i zwijania „ukrainizacji” (której, niestety, nigdy nie było). Co więcej, uważam, że kwestia językowa jako determinujący czynnik ukraińskiej państwowej samodzielności to jeden z ukrytych warunków tak zwanych porozumień mińskich. Jak widzimy, nie chodzi o metaforyczną „kartę językową”, jak mówił Poroszenko jeszcze w 2005 roku, a o zasadnicze zagrożenie istnienia Państwa Ukraińskiego jako samodzielnego podmiotu. Bez swojego JĘZYKA takie istnienie JEST NIEMOŻLIWE. Wie to i Putin, i Medwedczuk, i Poroszenko. Przejrzyjcie na oczy! Zwłaszcza ci, którzy rzucili się bronić kolejne językowe niewolnictwo pod numerem 5670d.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Poroszenko i język ukraiński: 10 kroków zlania się z «ruskim mirem» Z okazji rocznicy cyrkularza wałujewskiego z 18 lipca 1863 roku

Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor Dalekiego 2005 roku jako szef RNOB Ukrainy P. Poroszenko oświadczył: “Będziemy koordynować wysiłki organów władzy po to, aby zatrzymać proces zamykania rosyjskich szkół. Po to, aby przywrócić grupy w wyższych uczelniach z rosyjskim językiem nauczania… Będziemy rzeczywiście zajmować się tym, aby rosyjskojęzyczni obywatele Ukrainy mieli swój kanał telewizyjny, aby była w pełni zapewniona ochrona ich konstytucyjnych praw, po to, aby nie dać ani w 2006-tym, ani w 2009-tym, ani w kolejnych latach po raz kolejny rozegrać kartę języka, jak w 1994-tym, 1999-tym i jak próbowano to zrobić w 2004 roku” (gazeta “Szliach peremohy”, nr 21, 26. 05. 2005, s. 2). Stawszy się Prezydentem z pomocą swoich oddanych popleczników (BPP, NF, Samopomoc i in.) i, oczywiście, pożytecznych idiotów, zaczął realizować swój program zwijania państwowego statusu języka ukraińskiego. Oto one, 10 kroków językowej putinizacji Ukrainy od Poroszenki-prezydenta: 1. Poparł ustawę językową Putina pod nazwiskami ukrainofobów Kiwałowa-Kolesniczenki, bo pierwszym zaczął znakować swoje wyroby cukiernicze językiem okupanta. 2. Po raz pierwszy w historii Państwa Ukraińskiego podczas prezydenckiej inauguracji w murach parlamentu przy świętej Ewangelii Peresopnickiej zwrócił się do Ukraińców językiem okupanta. 3. Po raz pierwszy w najnowszej historii podczas noworocznego powitania w czasie strasznej wojny Ukrainy z Rosją, którą on nazywa ATO, “witał” Ukraińców językiem okupanta. 4. Po raz pierwszy zaproponował szczególnie podstępny sposób zniszczenia państwowego statusu języka ukraińskiego poprzez wniesienie do parlamentu Ustawy Ukrainy “O wprowadzeniu zmian do Konstytucji Ukrainy” (wych. N1-1/488 z 2 lipca 2014 roku). Zgodnie z tą ustawą, zaproponował wprowadzenie zmian do 143 artykułów Konstytucji Ukrainy, które polegają na prawie miejscowych organów władzy do zmieniania statusu języka ze szczególnym wyróżnieniem w tym języka rosyjskiego (i to w czasie rozpalonej wojny z Rosją!): “Artykuł 143. Organy samorządu terytorialnego oraz ich urzędnicy rozstrzygają kwestie samorządu terytorialnego, zaliczone ustawą do ich kompetencji. Rady wiejskie, osiedlowe, miejskie, rejonowe, obwodowe mogą w trybie określonym ustawą nadawać w granicach odpowiedniej jednostki administracyjno-terytorialnej status specjalny językowi rosyjskiemu, innym językom mniejszości narodowych Ukrainy”. W ten sposób Prezydent próbuje zadowolić obecność Putina w Donbasie, ponieważ właśnie pod jego naciskiem Rada Najwyższa VII kadencji (oprócz WO “Swoboda”) zagłosowała za Ustawą Ukrainy “O szczególnym porządku samorządu terytorialnego w poszczególnych rejonach obwodów donieckiego i ługańskiego”, gdzie w 4 artykule powiedziano: “Państwo gwarantuje zgodnie z Ustawą Ukrainy “O zasadach państwowej polityki językowej” prawo językowego samookreślenia każdego mieszkańca w poszczególnych rejonach obwodów donieckiego i ługańskiego w odniesieniu do języka, który uważa za ojczysty, wyboru języka komunikacji, swobodnego korzystania z języka rosyjskiego i każdego innego języka w życiu publicznym i prywatnym, nauki i wspierania języka rosyjskiego i każdego innego języka…” (16 września 2014 roku). O języku ukraińskim nie ma tam ani słowa. 5. 31 sierpnia 2015 roku RN pod naciskiem Poroszenki i jego popleczników z BPP, NF, Samopomocy, Bloku Opozycyjnego, Partii Odrodzenia, Woli Narodu (łącznie 265 deputowanych) te zmiany, które nazwano “decentralizacją”, a w rzeczywistości — “zalegalizowaną OKUPACJĄ”, wprowadzono do Konstytucji w pierwszym czytaniu. Protesty WO “Swoboda” i innych sił pod RN zatrzymały dalszy proces wprowadzania tych zmian, przez co wybrano drogę niszczenia państwowego statusu języka ukraińskiego poprzez ustawy oświatowe sposobem podniesienia statusu języków mniejszości narodowych i demonstracyjnego unieważnienia statusu języka państwowego. 6. W lipcu 2014 roku z inicjatywy L. Hrynewycz, partnerki z NF, do projektu ustawy “O szkolnictwie wyższym”, art. 46, wprowadzono bezprecedensowo zgubne uzupełnienie z warunków ZNO o możliwości pisania testów wstępnych językami mniejszości narodowych (punkty 11, 12). Tylko dzięki WO “Swoboda” wywalczono poprzez potwierdzenie w pierwszym czytaniu sformułowanie, że “językiem wykładowym w wyższych uczelniach jest język państwowy”, pomimo propozycji komitetu ds. oświaty i nauki “państwowy oraz inne”. 7. Jeszcze w maju 2014 roku zainicjowałam wniosek deputowany do Sądu Konstytucyjnego, aby uznać ustawę językową Kiwałowa-Kolesniczenki za niekonstytucyjną. Dopiero 13—14 grudnia 2016 roku odbyły się otwarte ustne przesłuchania w tej sprawie z absolutną bazą argumentacyjną o jej niekonstytucyjności i antypaństwowości. Do tej pory SK nie podjął decyzji w tej sprawie, bo na to NIE MA woli Prezydenta, którego przedstawiciel ani razu nie był obecny na procedurze przesłuchań, choć przewiduje to procedura sądowa. 8. 6 października 2016 roku 277 deputowanych RN zagłosowało w pierwszym czytaniu Ustawę o oświacie (3491-d z 04.04.2016) autorstwa konsekwentnych językowych herostratów czy po prostu małorosjan: L. Hrynewycz (minister oświaty i nauki, kwota z NF), O. Skrypnyk (Samopomoc), W. Łytwyn (Wola Narodu), T. Kremiń (Front Ludowy), I. Kyryłenko (Batkiwszczyna). W 7-m artykule językowym pod dekoracyjnym szyldem języka państwowego w procesie oświatowym w trzech punktach z 7-miu mowa o językach mniejszości narodowych, którym będzie nadawane prawo do oświaty w języku ojczystym kosztem Państwa Ukraińskiego. Oznacza to, że ten obcojęzyczno-oświatowy proces będzie realizowany kosztem wypierania języka państwowego z procesu naukowo-dydaktycznego. Już w drugim czytaniu w czerwcu 2017 roku w komitecie ds. oświaty i nauki projekt ustawy do tego wszystkiego otrzymał bezprecedensową poprawkę od L. Hrynewycz: “Na życzenie osób zdobywających wykształcenie zawodowe i wyższe placówki oświatowe stwarzają możliwości do nauki przez nich języka mniejszości narodowych jako dyscypliny w zakresie, który pozwala prowadzić działalność zawodową w wybranej dziedzinie z wykorzystaniem tego języka” (punkt 5). 9. Ideę prowadzenia procesu nauczania językami mniejszości narodowych, jak to obiecywał Poroszenko jeszcze w 2005 roku, poprzez wprowadzone poprawki do drugiego czytania do projektu ustawy O oświacie poparli tacy deputowani: Parubij A. W., Juryneć O. W., Kyryłenko I. H., Spiwakowski O. W., Heraszczenko I. W., Syrojid O. I., Podolak I. I., Bereziuk O. R., Skrypnyk O. O., Jełeński W. Je., Kiral S. I., Pastuch T. T., Wojcechiwska S. M., Friz I. W., Bryhineć O. M., Hopko H., Sobolew S., Kremiń. Czyli mamy całkowicie logiczną symbiozę partii władzy – BPP, NF, Samopomoc — bezideowe, kłamliwe, pustosłowne, chciwe, obłudne HYBRYDY, które całkowicie nakładają się na pewną atmosferę polityczną społeczeństwa. Oni są właśnie tymi, na których jest najwięcej pseudo-europejskiego pudru przy absolutnym braku treści narodowej i interesu. A taki odmieniec z Samopomocy, jak deputowany Skrypnyk O.O. wprowadza absurdalne pojęcie “oświaty obywatelskiej” zamiast, oczywiście, “narodowej” (art. 3, poprawka N52), co, na szczęście, zostało odrzucone przez komitet. Natomiast sformułowanie „osobom należącym do mniejszości narodowych zapewnia się prawo do nauki języka ojczystego” zaproponowali jako poprawkę następujący deputowani ludowi: wszyscy członkowie Swobody — Lewczenko Ju., Il-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Konkurs poetycki dla żołnierzy i wolontariuszy ATO

na wieczorze twórczości uczestników ATO. W skład jury konkursu wchodzą czołowi ukraińscy poeci i prozaicy. Przewodnicząca jury: pisarka, prezes Ogólnoukraińskiej Dobroczynnej Fundacji Kulturalno-Naukowej im. T. G. Szewczenki, praprawnuczka T. Szewczenki po siostrze poety Katerynie, Ludmyła Krasyćka. Zastępca przewodniczącej jury: poeta, laureat wielu nagród literackich, zasłużony działacz kultury Petro Zasenko. Przewodnicząca komitetu organizacyjnego: literaturoznawczyni i krytyk literacki, kierownik i profesor katedry filologii ukraińskiej oraz nauk społecznych Akademii Adwokatury Ukrainy Tetiana Kononczuk. Utwory można przesyłać na adres elektroniczny: contest_[kontakt ukryty] oraz w formie pisemnej na adres: 02217 m. Kijów, ul. Drajzera, 9/193, z dopiskiem: konkurs poezji ATO. Ostateczny termin nadsyłania zgłoszeń — 10 sierpnia 2017 roku. W przypadku przesyłki pisemnej data będzie określana według daty nadania na stemplu pocztowym. Z pełnymi informacjami dotyczącymi wspomnianego wydarzenia można zapoznać się na stronie: http://svoyu-ukrajinu-lyubit.webnode.com.ua

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Przetwory”

Ołena BONDARENKO. Sporo ludzi wiozło to dobro ze swoich podmiejskich sześciu arów albo od zamiejscowych krewnych. Niektórzy, nie mając ani stosownych arów, ani stosownych krewnych, przeważnie kupowali. Powiedzmy, na hurtowym targu. Kupowali i wieźli do domu, po drodze wściekle przeklinając władzę. Nie, to nie za czasów radzieckich – i nie tyle dlatego, że rozmówca doniesie. Po prostu radziecki tryb życia, z bardzo nielicznymi wyjątkami, wszystkich całkowicie zadowalał. Za niedawnych, ale jeszcze niby ukraińskich czasów, pchając „krawczuczkę”, przeklinano „raskolnika Krawczuka”, „złodziejkę Julkę”, „faszystę Juszczenkę”, od czasu do czasu podszczuwano miejscowych bożków, Jefremowa-Tichonowa (Janukowycza – w żadnym wypadku, „bacia” – to świętość). Między „przetworami” biegali na referendum: „Zabierz nas, Rosjo!” i „Putin, przyjdź!”. Dowołali się, „przyszedł”. Z prezentami: zaczęło „przylatywać”. W sąsiednim budynku po jednym „przylocie” poległo pięć dusz, wtedy też w naszym – szyby powypadały. Powoli wygrzebali się – z piwniczek, komórek, toalet w wieżowcach – kto gdzie się chował. Wzięli się do „przetworów” – jeśli dawali wodę i prąd. Łajali „juntę” i „karnych”, cieszyli się „zwycięstwami”, które wymyślało kisielow-info. Na następne „przetwory” już nie latało, a że po nocach pijani „chłopcy” ścigali się na odzyskanych dżipach i odurzeni „opołczeńcy” po swojemu wrzeszczeli – wszystko przy strzelaninie, żeby było weselej – tak to przecież swoi, obrońcy… Gdzieś przed zeszłorocznymi przetworami zaczęli trzeźwieć. Na Centralnym targu nagle mężczyzna wszczął lament: „Idioci! Co my narobiliśmy! Źle nam było na Ukrainie! A teraz jak żyć, jak? Milczycie, potwory?”. Większość milczała, spuściwszy głowy, ktoś tak samo dziko wrzasnął, że zaraz zawoła „chłopców”, żeby rozprawili się z „dywersantem”. Znalazł się jeden – wyprowadził faceta z kolejki i po cichu – dalej. „Przecież pan jest dorosłym człowiekiem, wie pan, że mogą po prostu zastrzelić!”. A ten swoje: „Idioci! Idioci!” – i płacze. Alkoholik, chyba abstynent – wpadł w histerię, bo piwo się skończyło… W tym roku „przetwory”, wydaje się, „pociągną” tylko ci, którzy mają sześć arów, a i to jeśli urosło. Do Stanicy do krewnych nie nachodzisz się: o, tylko w ciągu doby punkt kontrolny wjazdu-wyjazdu przekroczyło 6886 osób. Kupować? No, chyba też nie bardzo. Pomidorki – 45 rubelków, ogórki – 40, czosnek – 200… Ale życie przecież trwa, tak jest! Biblioteka Gorkiego przeprowadza konkurs literacki „Język, w którym myślę”, „minprzyrody” czyści Ługańkę (aż trzy metry sześcienne śmieci zebrali!), w pobliskich lasach rozmnożyły się wilki i lisy, uzgodniono dostawy wody „z Ukrainy”… Oni tak mówią: „z Ukrainy” albo „z kontrolowanego przez ZSU terytorium”. Wielu nadal otrzymuje emerytury z dwóch stron. Niektórzy nawet żyją „na dwa domy”: jakiś czas „tu”, jakiś – „tam”. Za „płot” prawie nikt już nie wyjeżdża, jeśli nawet jadą – to na „terytorium kontrolowane przez ZSU”. Ci, z którymi przyszło porozmawiać, nie mają żadnych jasnych wyobrażeń o przyszłości. Coraz więcej ludzi rozumie, że Putin „przyszedł”, ale zabierać do siebie w całości nieszczęsny Donbas nie zamierza. Jednocześnie w stosunku do Ukrainy w mózgach, zrytych rosyjskim agitpropem, póki co, w większości, żadnego konstruktywu. I tak to bywa. Życie z dnia na dzień… Na razie ukraińska władza też, wydaje się, nie do końca łapie, o co chodzi z przyszłością Donbasu. Niby chcemy zwrócić Donbas, niby „tam są nasi ludzie”. A pod dołkiem ssie na myśl o zrujnowanym, rozgrabionym i zniszczonym wszystkim; o myślących kategoriami spoczywającego w Bogu państwa Rad, rozgoryczonych, zmęczonych nienawiścią ludziach; o wszystkim tym, czego tak i nie zmieniono przez 25 lat niepodległości i co, nie ma co ukrywać, mentalnie w masie swojej ukraińskim nie było, nie stało się i nie wiadomo, jakimi nadludzkimi wysiłkami mogłoby się stać choćby teoretycznie… Niektórzy, przyzwyczajeni widzieć Donbas tylko jako terytorium własnego wzbogacenia, po Majdanie godności uciekli byli do krajów swojego głównego obywatelstwa. Zobaczywszy, że nic złego im „władza Majdanu” nie zrobi, żwawo wracają do dalszej działalności. A co ona im zrobi, kiedy i sami obecni władcy za terytorium wzbogacenia mają już nie Donbas, a Ukrainę? Z obu stron – sami „zdolni do porozumienia”… Wojna, najprawdopodobniej, będzie trwała dopóty, dopóki i jedni, i drudzy nie odkryją, że ani wzbogacić się, ani handlować między sobą już nie ma czym. Albo – co mniej prawdopodobne – nie ma jak. I wtedy powstanie brzemienne w skutki pytanie: co Ukraina ma zrobić z Donbasem? Dokładniej, co Donbas będzie robił z Ukrainą? Jakich „przetworów” oczekiwać? Moi rodacy-ługańczycy za każdej władzy uparcie przeżywali na „przetworach”. Właśnie o tej porze lata w piwniczkach, komórkach, schowkach, na antresolach i po prostu pod szafami oraz serwantami zaczynają gromadzić się słoiki, puszki, „ćwiartki” z dżemami i kompotami, a za parę tygodni – i z ogórkami-pomidorami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pożar w teatrze

Galina PAHUTIAK Cały świat nie jest teatrem, jak sądził Szekspir. Słaba gra aktorów w teatrze władzy ukraińskiej sprawia, że coraz więcej widzów chce choćby wyjść z sali, ale nie ubywa tych, którzy chcą zostać aktorami, by mieć władzę i pieniądze. Nawet dobry aktor nie zdoła uratować taniego spektaklu, trzeba wygnać wszystkich złych i zmienić wszystko, od reżysera po repertuar. Jeśli to teatr, a nie życie. Bo w życiu wszystko wygląda inaczej: tam istnieje swoboda wyboru, wiele wektorów, tam nie trzeba udawać kogoś, kim się nie jest. Najwyższą cnotą życia jest być sobą. Ukraińcy od dawna chcieliby opuścić ten teatr władzy z wstrętnymi spektaklami „Nietykalni”, „Sąd”, „Reformy”, „Dwujęzyczność”, „Integracja europejska”, ale wyjście jest jedno: uciec przez okno, wybite we Europie własnymi siłami przez najodważniejszych. Inni zaś znaleźli się w niewoli, bo urzędnicy zamknęli wszystkie drzwi i nikogo nie wypuszczają. Więc biedacy muszą czekać na finał, na happy end, który nijak nie nadchodzi. Aktorzy, których zatrudnili oligarchowie, bo jeden nie udźwignie utrzymania tylu pracowników i ochrony, także nie mogą wyjść. Ze sceny mogą ich wynieść już martwych. Tymczasem nawet reżyserzy rozumieją, że przedstawienie nie może trwać latami, a nawet dziesięcioleciami, prędzej czy później zmurszeją dekoracje i spróchniały sufit runie. Nie wszyscy aktorzy zresztą wytrzymają takie obciążenie ciągłej gry dla publiczności. Kapitał ludzki się zużywa. Aktorzy, mając przed sobą pełną salę, na razie cieszą się złudzeniem, że widzowie będą bez końca oglądać to widowisko. Nie zauważyli, że wszyscy ci nikczemni ludzie, którzy nie dostali się na scenę, odwrócili się do nich plecami i szykują się do wyjścia. Ten zbiorowy Neron, Ten polityczny serpentarium jest gotów podpalić teatr, bo finał zakłada pożar, a wcale nie happy end. Aktorom obiecano ucieczkę służbowym wyjściem, ale w tłoku wielu z nich zginie. Zresztą to ich problemy, a widzowie powinni zadbać o swoje bezpieczeństwo już teraz. Błazny dla miłośników taniego piwa i kiełbasy, żonglerzy od oszukiwania, trubadurzy patriotyzmu dla naiwnych, otrzymawszy niemałe honoraria, z pewnością nie będą przejmować się ich losem. Ale, powtarzam, nie cały świat jest teatrem. I życie nieuchronnie się zmieni, gdy tylko odrzucimy wszystkie polityczne teatry i nie zaczniemy po pożarze budować nowego na miejscu starego. Wybaczcie, że uciekam się do alegorii, ale znudziło mi się patrzeć, jak wszelakie Kaligule wprowadzają do senatu swoje podstarzałe szkapy, by te decydowały o losie całego narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Świadectwa zdrajcy: wariagowie w Sewastopolu

Co dzieje się obecnie w okupowanym przez Rosję Krymie? Ołeksandr ANDRUSZCZENKO, Melitopol. Jeden taki dokument pojawił się niedawno w okupowanym Sewastopolu. Przypomnijmy, że miasto to w niepodległej Ukrainie jest główną bazą Floty Czarnomorskiej Rosji, miejscem zamieszkania nie tylko licznego kontyngentu wojskowych, ale także dziesiątek tysięcy członków ich rodzin, pracowników cywilnych floty oraz emerytów wojskowych Federacji Rosyjskiej. Praktycznie przez 23 lata miasto było centrum szerzenia na Krymie prorosyjskich nastrojów. I oto jaka sytuacja panuje dzisiaj w „mieście sławy rosyjskich marynarzy”: pojawiły się wiarygodne dane, zawarte w obszernym dokumencie, podpisanym przez byłego odrażającego deputowanego ludowego Ukrainy, a obecnie jednego z najbardziej znanych zdrajców interesów naszego państwa, Wadyma Kołesniczenkę. O horrorach życia we współczesnym Sewastopolu opowiedział szczegółowo w liście otwartym, który nazwał „Apel do prezydenta. O sytuacji w mieście o znaczeniu federalnym Sewastopolu”, nieustannie, po niewolniczemu uginając się w tekście i zapewniając władcę Kremla o swojej lojalności. Ciekawe, o jakiej władzy marzyli przeciętni sewastopolczycy, kiedy rzucali się w objęcia Rosji, jak w wir? Mało prawdopodobne, by liczyli na to, że po trzech latach rządzić nimi będzie „rząd wariagów”, na który nawet taki łotr jak Wadym Kołesniczenko będzie skarżył się samemu Putinowi? Ale oto co pisze o „nowym życiu” ten, kto zdradził swój naród. Wszystkie cytaty — w języku oryginału. „…Działania p.o. gubernatora Owsiannikowa D.W. i jego rządu nadal podgrzewają konfrontację i niezadowolenie w mieście… Zaufanie do władz lokalnych nadal szybko spada, rosną agresywne nastroje protestacyjne. Wysokie ceny, niskie wynagrodzenia, rosnące bezrobocie, brak zajęcia dla młodzieży optymizmu nie dodają… P.o. gubernatora, pochodzący z Udmurcji, sformował rząd z przyjezdnych specjalistów… (miejscowi mieszkańcy już trafnie ochrzcili ich »rządem wariagów« ze wszystkimi wynikającymi z tego epitetami)”. Ale innych epitetów być nie może. Dlatego, po raz pierwszy od wielu dziesięcioleci, sewastopolczycy naprawdę się zbuntowali, tysiące ludzi wyszło na miejski plac, żądając od „władzy wariagów” zaprzestania zbrodni przeciwko wspólnocie miejskiej. Do tego doprowadziła próba odebrania działek dacznych i prywatnych domów wielu mieszczanom, głównie weteranom. O tym Wadym Kołesniczenko otwarcie pisze do Władimira Putina: „Poważne błędy organizacyjne, otwarte lekceważenie opinii społeczeństwa i lokalnych specjalistów przy tworzeniu i próbie zatwierdzenia planu generalnego miasta zaowocowało 12 maja 2017 r. masowymi protestami kilku tysięcy oburzonych mieszkańców, którzy żądali rezygnacji z jego realizacji. Podobnych akcji protestacyjnych przeciwko działaniom władz lokalnych w Sewastopolu nigdy nie było”. I dodaje: „Dzisiaj już w sądach znajduje się około trzech tysięcy pozwów o wywłaszczenie działek o powierzchni 6-8-10 arów, które zostały legalnie sprywatyzowane lub nabyte, począwszy od lat 2006—2007”. Precyzujemy: pozwy o wywłaszczenie działek skierował do sądów właśnie „rząd wariagów” na czele z Udmurtem D.W. Owsiannikowem. Ale na tym koszmary w życiu sewastopolczyków się nie skończyły. Nowa, rosyjska władza okazała się niezdolna do zaspokojenia pilnych potrzeb mieszkańców. Wadym Kołesniczenko zmuszony jest stwierdzić: życie miasta pod rosyjskim parasolem znacząco się pogorszyło. Jeśli wziąć pod uwagę tak ważny problem, jak stan dróg, to okaże się: tutaj, jak to mówią, koń nie leżał. „Jakość naszych dróg dzisiaj, w porównaniu z jakością dróg przez 23 lata przebywania w składzie Ukrainy, znacząco spadła — pisze Wadym Kołesniczenko do Kremla. — Faktycznie jakiekolwiek remonty profilaktyczne nawierzchni dróg, co pozwalałoby utrzymywać je w należytym stanie, ustały”. Nie mniej emocjonalnie reagują mieszczanie na obniżenie poziomu obsługi medycznej. Zasypują placówki lecznicze skargami. Ale wszystko na próżno. „Rząd wariagów” ludzi nie słyszy. Nie po to przyszli na cudzą ziemię. Zatem Kołesniczenko donosi: „Na połowę maja br. w mieście Sewastopolu niezwykle ostro stanęła kwestia zaopatrzenia i wydawania leków obywatelom kategorii uprzywilejowanych. Dzisiaj mamy liczne skargi na brak leków ratujących życie, przychodzenie rozwścieczonych ludzi z groźbami i skandalami do departamentu, do punktów wydawania leków”. Należy zaznaczyć, że u Wadyma Kołesniczenki raczej nie obudziło się sumienie. Wcale nie dlatego nagle zaczął troszczyć się o problemy mieszczan. Przeciwnie, jego list do Putina to praktycznie ostatnia desperacka próba przypomnienia o sobie, ukochanym, przypomnienia Kremlowi, że jeszcze istnieje i jest gotów wykonywać nowe zadania swojego pana. Ale po co dyktatorowi zdrajca? Jest on już materiałem zużytym. Lecz na razie tego nie rozumie… Czy otrzymali to, czego pragnęli, ci mieszkańcy półwyspu, którzy wiosną 2014 roku biegali po ulicach swoich miast i osiedli z rosyjskimi trójkolorowymi flagami i wzywali Putina, by ratował ich przed „banderowcami”? O tym do części kontynentalnej Ukrainy zza Przesmyku Perekopskiego docierają nie zawsze prawdziwe, a częściej sprzeczne wieści. Dlatego nie do końca wiadomo, w co wierzyć, a w co nie. W związku z tym większe zaufanie budzą świadectwa osób najbardziej zainteresowanych, zwłaszcza gdy są one sprzeczne z oficjalnymi oświadczeniami i komunikatami rosyjskich władz, które kłamią na każdym kroku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przeprowadzono międzynarodową konferencję naukowo-praktyczną „Czytania Kaindlowskie”, poświęconą 150. rocznicy urodzin Raymonda Kaindla, konferencję naukowo-praktyczną z okazji 108. rocznicy urodzin Stepana Bandery. Odbył się również konkurs na najlepsze czytanie utworów Jurija Fedkowycza, który zainicjowała Tamara Minczenko. Z inicjatywy „Proświty” w obwodzie wprowadzono nagrodę literacko-artystyczną im. Jurija Fedkowycza, którą nagradzani są działacze „Proświty” oraz artyści regionu. Jednym z laureatów została w szczególności obwodowa gazeta społeczno-polityczna „Bukowyna” — najstarsze czasopismo w języku ukraińskim, którego pierwszym redaktorem był Jurij Fedkowycz. Najaktywniej pracę proświatową prowadzą oddziały rejonowe w Zastawnej, Wyżnicy, Głębokiem, Storożyńcu oraz w mieście Czerniowce. Ciekawe i treściwe były wystąpienia poszczególnych przewodniczących oddziałów rejonowych, profesora, kierownika katedry literatury Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Wołodymyra Antofijczuka, profesor Nadiji Babycz, zastępcy naczelnika departamentu edukacji i nauki obwodowej administracji państwowej Iryny Isopenko. Na zakończenie posiedzenia przyjęto rezolucję, w której zaproponowano skoncentrowanie pracy oddziałów rejonowych wokół bibliotek, placówek oświatowych oraz aktywizację pracy „Młodej Proświty”. Uczestnicy posiedzenia otrzymali zalecenia dotyczące przeprowadzania rejonowych, miejskich i obwodowych konferencji sprawozdawczo-wyborczych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Przygotowujemy się do zjazdu

Maria PEŁECH, Czerniowce. W Czerniowcach odbyło się posiedzenie Rady obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Uczestników zebrania powitał honorowy przewodniczący Wiktor Kosiaczenko. Podkreślił on główne zadania, które stoją dziś przed członkami Proświty. O pracy obwodowego oddziału złożyła sprawozdanie sekretarz odpowiedzialna Maria Pełech. Powiedziała: — Bardzo przykro, że dzisiaj, na początku XXI wieku i w 25. roku Niepodległości Ukrainy, musimy bronić języka ukraińskiego, ukraińskiej cerkwi — na Ukrainie. Bo nie może być państwa bez języka narodowego i narodowej cerkwi. Zatem głównym problemem, który szeroko omawialiśmy, jest „Jeden język, jedna cerkiew – jedno państwo”. Ten ważny temat omawiali aktywiści w Zastawnie, Wyżnicy, Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. J. Fedkowycza, a następnie w obwodowej „Prośvicie” przeprowadzono posiedzenie „okrągłego stołu” na temat „Budowanie państwa narodowego poprzez szkołę, uczelnię i cerkiew” z udziałem szerokiego kręgu społeczeństwa, naukowców, duchowieństwa, pedagogów. W rezultacie skierowano Apel w sprawie ochrony języka ukraińskiego jako państwowego oraz wspierania tworzenia Jednej Pomiestnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej do rozpatrzenia przez deputowanych rady obwodowej, który przekazano do Rady Najwyższej Ukrainy. Już stało się tradycją u członków Proświty w regionie w Dniu języka ukraińskiego i piśmiennictwa przeprowadzać uroczystą Akademię na placu, gdzie staraniem członków Proświty wzniesiono stelę dla zasłużonych dla ukraińskiego piśmiennictwa „Rusi-Ukrainy”. Tutaj też nagradzani są najlepsi członkowie Proświty. Twórczo uzdolnieni młodzi członkowie Proświty demonstrują swój talent w konkursach literacko-artystycznych — Ogólnoukraińskim „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia” (tylko w tym roku mamy 8 laureatów) oraz obwodowym „Jesteśmy dziećmi ziemi, która Ukrainą się zowie”. Najlepsze prace publikujemy w czasopiśmie „Ukraińska jaskółka”. Na Dzień piśmiennictwa corocznie organizujemy artystyczny „desant” — „Lekcję prowadzi pisarz” w placówkach szkolnictwa zawodowego, co daje pozytywny rezultat. Tradycyjnie czcimy jubilatów. W tym roku świętowaliśmy jubileusze szanowanych, poważanych, aktywnych członków Proświty — Wiktora Kosiaczenki, który skończył 85 lat, Bohdana Melnyczuka oraz Ołeksandry Prychodko-Wozniak, którzy przekroczyli osiemdziesiąty rok życia. W literacko-artystycznej świetlicy „Oberih” (kierownik Iwanna Stefjuk) odbywają się prezentacje książek pisarzy regionu. Niedawno prezentowano twórczość Switłany Jaremy oraz młodej poetki Julii Bodnar. Funkcjonuje przy „Prośvicie” dyskusyjny klub młodzieżowy „Hart” pod kierownictwem politologa Ihora Burkuta. Ponadto członkowie Proświty wspólnie z naukowcami, studentami Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza oraz pracownikami obwodowej uniwersalnej biblioteki naukowej im. M. Iwasiuka przeprowadzają różnorodne seminaria tematyczne, „okrągłe stoły” itp. Wypróbowano nową formę pracy — internetową konferencję członków Proświty regionu z redaktor naczelną gazety „Słowo Proświty” Lubow Hołotą. Staraniem Hryhorija Kożolanka i Tamary Minczenko została... Anna SAWKA, członkini Proświty, Tarnopol. W dniu urodzin znanego kompozytora, dyrygenta, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Iwana Kobylańskiego z okazji 50-lecia pracy twórczej zespołu chóralnego odbył się koncert we wsi Biłobożnycia w rejonie czortkowskim — w miejscu urodzenia założyciela chóru. Młody Iwan Kobylański zbierał po wsiach starodawne galicyjskie pieśni i sam pisał pieśni do własnych wierszy. Angażował utalentowaną młodzież z kręgu wielotysięcznego kombinatu bawełnianego w Tarnopolu. Z czasem ten amatorski zespół uzyskał wysoką ocenę i tytuł chóru ludowego. Niestety, w 1997 roku maestro odszedł za granicę wieczności. Przez pewien czas chór zaprzestał swojej działalności twórczej, ale aktywna grupa twórcza pracowała nad tym, aby go odrodzić. Przez ostatnie dziesięć lat chórem kierował Mychajło Mjakusz — wykładowca szkoły muzycznej nr 2 w Tarnopolu, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, a koncertmistrzem został Wołodymyr Stadnyk. Kontynuowali oni tradycje Iwana Kobylańskiego. ...W auli wiejskiej szkoły w Biłobożnyci zebrali się mieszkańcy wsi, przybyli goście z Tarnopola. Sołtys Jarosław Hreskiw, członkowie komitetu wykonawczego i dyrekcja szkoły przygotowali się do uroczystego wydarzenia. Słowo wstępne wygłosiła dyrektor szkoły, przewodnicząca wiejskiego oddziału OT „Proświta” Lidia Łesyk. Młodzi członkowie Proświty Lesia Stawnycza, Roberto Podolski oraz Jurij Olijnyk zaśpiewali dla gości pieśni religijne. Mieszkańcom wsi maestro miło było słu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zapraszamy do współpracy

Jewhen DZIUBA, przewodniczący Swatowskiego Rejonowego Oddziału „Proświty” W bazie turystycznej „Karpaty” (skolski rejon obwodu lwowskiego) odbył się II (obwodowy) etap Ogólnoukraińskiej gry wojskowo-patriotycznej „Sokił” („Dżura”), poświęcony 110. rocznicy urodzin Romana Szuchewycza. Wzięło w niej udział 34 drużyny (roje) po 10 uczestników i 2 wychowawców, a także drużyna obwodu ługańskiego ze szkoły ogólnokształcącej we wsi Warwariwka kremienieckiego rejonu. Sędziów i organizatorów było 41 osób. Na uroczystym otwarciu w rejonowym centrum, przy pomniku Stepana Bandery, uczestników powitali przedstawiciel MON Ukrainy pułkownik A. Hryw, kierownik Departamentu Edukacji Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ljubomyra Mandzij, dyrektor „Lwowskiego Centrum Krajoznawstwa, Wycieczek i Turystyki Młodzieży Szkolnej”, organizator gier M. Nabytowycz, przedstawiciele władz rejonowych, p.o. przewodniczącego Ługańskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jewhen Dziuba, podpułkownik Gwardii Narodowej Ukrainy R. Wowk oraz pułkownik Akademii Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy im. hetmana Sahajdacznego T. Hryvul. Zawody pobłogosławił wojskowy kapelan ojciec Rostysław (Wysoczan) z Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła. Przyszli oficerowie urządzili na placu prawdziwą bitwę. Miejscowi amatorzy uprzyjemnili wszystkim czas wspaniałym koncertem. Wydarzenie towarzyszyła orkiestra wojskowa gwardzistów. Wszystkich zachwycił rój „Warta” z Ługańszczyzny (kierownik Anżela Jewsjejewa). Występując poza konkursem, w strzelaniu zajęli 5. miejsce drużynowo, a Daria Szekunowa 5. miejsce indywidualnie, natomiast w zawodach z musztry — 2. miejsce. Ługańczycy zebrali oklaski widzów i sędziów. Zwycięzcą został rój z rejonu starosamborskiego. Ale najwięcej punktów zdobył rój „Warta”! W obozie odbyła się prezentacja projektu „Proświty” — filmu „Niewolników do raju się nie wpuszcza (UPA oczami wschodniaków)”. W ciągu 2,5 roku proświtianie obwodów ługańskiego, lwowskiego, iwano-frankiwskiego, wołyńskiego, riwneńskiego, tarnopolskiego i chmielnickiego, przy wsparciu Ukraińskich Kościołów, swobodowców, dobroczyńców z diaspory: Romana Łukowskiego (USA), Domny Dajciw (Australia), zmarłego Bohdana Hawryłyszyna (Szwajcaria) oraz mecenasów z Ukrainy nakręcono 6 filmów: «UPA — Wschód. Słońce Ukrainy wzejdzie na Zachodzie»; «Wołyń — 5 maja 1943 r.»; «Zimowa zawierucha: wyczyn sotnika „Krywonosa” Myrosława Symczycza»; «Sławetny Ostróg: biliśmy was i będziemy bić»; «Wołyń — pępowina UPA»; «Podole w ogniu». Zaplanowano kolejne filmy, które przedstawiają prawdziwe wydarzenia historyczne we wszystkich obwodach Ukrainy. Otrzymaliśmy już pozytywne opinie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Głównego Zarządu ds. Pracy z Personelem Sił Zbrojnych Ukrainy Ministerstwa Obrony, a także recenzje naukowców i reżyserów filmowych. Filmy można obejrzeć na YouTube, a także wywiady na ten temat z Patriarchą Filaretem, przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawłem Mowczanem oraz przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Zrzeszenia «Swoboda» Olehem Tiahnybokiem. Zapraszam do współpracy. Tel. [kontakt ukryty]; [kontakt ukryty]; e-mail: [kontakt ukryty]

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Chór „Proświta” w rodzinnej wsi maestro

opowieść Tamary Macydon, uczestniczki od początków działalności chóru, o licznych koncertach, osiągnięciach, nagrodach, koncertowych podróżach po Ukrainie i europejskich miastach z rodzimą pieśnią. Zabrzmiały utwory Iwana Kobylańskiego: pieśń „Haliczyna”, „Starodawna cerkiewka”, „Lato odgwiazdowało”, „Chata mojego dzieciństwa”. Ciepłe uczucia i wspomnienia wzmacniał ekran, na którym demonstrowano fotografie z dzieciństwa i młodości Iwana. Ze łzami w oczach słuchano ulubionych pieśni muzyka-ziomka „Łódź się chwieje…”, galicyjskiej pieśni „Płynie rzeka” w opracowaniu dyrygenta Mychajła Mjakusza. Wspomnieniami o ojcu podzieliła się córka Iryna, nauczycielka klas początkowych szkoły-kolegium w Tarnopolu, a także wnuczka Kateryna — córka syna Ołeha. O dzieciństwie Iwana, jego zamiłowaniu do kolęd, muzyki ze wspomnień swojej matki opowiedziała nauczycielka szkoły, wykładowczyni Tarnopolskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Hnatiuka Olha Szewczuk-Barna. O zaproszeniu do chóru, które otrzymał w swoim czasie od współmieszkańca, będąc studentem Tarnopolskiego Instytutu Medycznego, z humorem opowiedział lekarz Mychajło Czerkasow. W unisono ze wspomnieniami zabrzmiała pieśń „Drogie dziedzictwo” w wykonaniu solistki chóru Jewhenii Szewczuk. W obchodach 100-lecia bitwy Strzelców Siczowych na górze Łysonia brał udział także ludowy amatorski chór im. Iwana Kobylańskiego, na jubileuszu wykonał pieśń do słów i muzyki Romana Kupczynskiego „Kiedyś, dziewczyno miła”. Z podniosłym nastrojem dyrygował Mychajło Mjakusz zarówno męską grupą chóru, jak i zgranym śpiewem słuchaczy na sali podczas wykonywania kozackiej pieśni „Hej, lata orzeł”. Sala była oczarowana a cappella wykonaniem pieśni „Oj jedna, ja jedna” przez solistkę Ludmyłę Czerwinską, laureatkę ogólnoukraińskich festiwali-konkursów. Z duszą brzmiała „Noc taka księżycowa”, podarowana słuchaczom przez proświtianina, docenta Przykarpackiego Uniwersytetu im. W. Stefanyka Wołodymyra Kwaszczuka. W złotym funduszu repertuaru chóru jest pieśń „Czekanie” („Leć, moja mewo”), którą witano na stojąco, wszak w latach 80—90 i chór nauczycielski wiejskiej szkoły mistrzowsko ją wykonywał. Aktywny udział w wydarzeniu dla wsi okazał także weteran „Proświty”, przewodniczący obwodowego towarzystwa im. B. Łepkiego Bohdan Kusień, który osobiście podarował portret maestro oraz fotografie z rodzinnego albumu. Uczniom szkoły zaproponował kilka rzadkich książek do nauki historii i literatury. Krótko także poinformował o działalności kierowanego przez siebie towarzystwa i przeczytał wiersz „Duch Mazepy w nas żyje”. Na zakończenie święta chór wraz z salą wykonał „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, w hołdzie naszemu Prorokowi Tarasowi Szewczence. Wszyscy uczestnicy święta szczerze dziękowali kierownikom wspólnoty Biłobożnicy oraz szkoły średniej, którzy zorganizowali niezapomniane spotkanie w rodzinnej wsi Iwana Kobylańskiego. Po długich dziesięcioleciach jego pieśni rozbudziły w duszach słuchaczy głębokie uczucia wdzięczności dla utalentowanego muzyka-ziomka, wlały wiarę w to, że ludowy amatorski chór im. Iwana Kobylańskiego i nadal będzie z sukcesem tworzył dla uwiecznienia duchowych skarbów narodu, dla utwierdzenia niepokonaności naszego państwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ivanna o Iwanie. Moje wspomnienia o Iwanie Helu w 80. rocznicę jego urodzin (17 lipca 1937 r.)

Ivanna KORNETSKA, potomkini rodu Terszakowców, zastępczyni przewodniczącej Lwowskiej Ligi Kobiet Ukraińskich. Rozpocznę swoje wspomnienia od rodowodu, który zapoczątkował Dacko Terszakowiec, mieszkający w 1764 r. we wsi Klicko. Od pradziadów Marka (ur. 1846) pochodzi Iwan Hel (ur. 1937), od Mykyty (ur. 1840) – Iwan Pełech (ur. 1933), od Antona (ur. 1826) – Ivanna Kornetska (ur. 1948). Co ciekawe, po nazwiskach pradziadów w Klicku znamy się do dziś: pierwszy dom od cerkwi – Marcyszyni (od Marka), drugi – Mykytoni (od Mykyty), trzeci – Petrowi (syn Antona), a teraz już bardziej współcześni Korneccy (od nazwiska mojego ojca Mychajła Kornetskiego), a dalej jeszcze trzy domy rodu Terszakowców (Bojkowe, Buhrynowe i Polczyni), a ogólnie ten zakątek nazywano Dackowszczyzną (od Dacka). Iwan Hel dorastał w świadomej narodowo, pracowitej, pobożnej rodzinie. Ojciec Andrij był strzelcem-ochotnikiem Ukraińskiej Armii Halickiej (UHA) podczas wojny polsko-ukraińskiej. Członek „Proświty” i Towarzystwa „Widrodżennia” (Odrodzenie). Współpracował z OUN: był staniczynym (zbierał żywność, odzież, obuwie), łącznikiem Prowodu OUN, razem z moim ojcem Mychajłem Kornetskim i sąsiadem Mychajłem Fedykiem przygotowywali deski i belki do budowy kryjówki w klickowskim lesie (nawiasem mówiąc, drewno było przygotowane do remontu wiejskiej świątyni). Wszyscy trzej oraz syn Mychajła Fedyka, Andrij, i proboszcz klickiej świątyni, ojciec Wołodymyr Majba, zostali w 1950 roku aresztowani przez NKWD i skazani na różne kary więzienia; z czasem wrócili, oprócz Mychajła Kornetskiego, który z głodu i wycieńczenia zmarł w 1953 roku w łagrach Workuty, osierocając siedmioro dzieci. Andrij Hel był moim ojcem chrzestnym, zmarł w 1970 roku i został pochowany na cmentarzu w Klicku. Matka Fewronia zajmowała się gospodarstwem domowym, a po założeniu kołchozu pracowała na kołchozowych polach. Była bardzo religijna, a także strażniczką wiejskiej świątyni w czasach prześladowań. Kiedy władze zamknęły cerkiew w Klicku (od 1961 roku), ona razem z moją mamą Mariją i niewielką grupą współmieszkańców organizowała podziemne nabożeństwa. W niedziele i święta wieśniacy zbierali się na modlitwy, nieszpory, drogi krzyżowe i w ten sposób zdołali uchronić cerkiew przed upadkiem. Bardzo pomagały im w tym siostry zakonne OSBM z Klicka i Jakymczyc, a zwłaszcza rodzone siostry Fewronii Hel: Darija (s. Damiana OSBM) i Hanna (s. Agneta OSBM), które po rozwiązaniu klasztoru w Pidmychajliwce i pobycie w więzieniu, nie zdradziwszy swojej wiary, powróciły do rodzinnych domów. Na wszelkie sposoby pomagały powstańcom, organizując w obejściu Pełechów podziemny szpitalik, razem z naszymi matkami przędły len, wytwarzały bandaże z płótna, zbierały zioła lecznicze i leczyły rannych bojowników. Siostry bazylianki ratowały wielu ludzi przed ateistyczną nawałą i duchowym upadkiem. Razem z podziemnymi greckokatolickimi księżmi organizowały we wsi (często w swoim domu) tajne Święte Liturgie, spowiedzi i Święte Komunie. Te Oblubienice Chrystusowe nie były matkami fizycznymi, ale stały się godnymi matkami duchowymi, zwłaszcza dla powojennego pokolenia. Fewronia była członkinią Apostolstwa Modlitwy Najświętszego Serca Jezusowego i stowarzyszenia maryjnego. Pięknie wychowywała swoje dzieci: zaszczepiła w nich miłość do Boga i Ukrainy. Córka Olha (ur. 1930) mieszkała z mężem Mychajłem i dwojgiem dzieci, Oksaną i Ostapem, w Samborze i pracowała w handlu. Zmarła po ciężkiej chorobie w 1980 roku. Była wierną pomocnicą Iwana w jego sprawach. Moje wspomnienia z dzieciństwa: kiedy Iwan Hel przychodził do nas, brał mnie na ręce i mówił, że rzuci mnie na sufit, a ja zdziwiona pytałam: „A jak ja będę tam chodzić?”. Iwan odpowiadał: „Nóżkami! Nóżkami!”. Jeszcze długo rozmyślałam nad tym, jak będę chodzić po suficie. A jeszcze dziecięca pamięć utrwaliła słowo „komsomoł”, ponieważ Iwan został wydalony ze szkoły w Komarnie za odmowę wstąpienia do komsomołu, a rok czy dwa lata później to samo spotkało moje siostry: Natalkę (ur. 1935), Olgę (ur. 1938) i Marię (ur. 1943). Z czasem ukończyły szkołę wieczorową we Lwowie, wszystkie pracowały i uczyły się we lwowskich uczelniach wyższych. Odwiedzając swoich rodziców, Iwan często rozmawiał z moimi starszymi siostrami. Mówili o „prawdziwej” historii Ukrainy, Bohdanie Chmielnickim, Iwanie Mazepie, Symonie Petlurze, Jewhenie Konowalcu, Stepanie Banderze; brzmiały poezje T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki. Olga deklamowała „Rozrytą mohyłę” T. Szewczenki, z którą występowała na instytutowym koncercie szewczenkowskim i o mało nie przypłaciła tego wydaleniem z Instytutu Leśno-Technicznego (przydał się „Kobziarz” z pieczątką biblioteki instytutowej, w którym był wydrukowany ten wiersz), a Natalka, prowadząca lwowskiego zespołu wokalno-choreograficznego „Hałyczyna”, śpiewała wiele ukraińskich pieśni. Do tych rozmów i pieśni dołączył Iwan Pełech z żoną Nelią. Z czasem zbieraliśmy się w mieszkaniu mojej starszej siostry Hanny z mężem Pawłem Łazuką. Niewielki lwowski pokoik był świadkiem ciekawych rozmów małej grupy ludzi o podobnych poglądach z rodziny Terszakowców. Po znajomości z Mychajłem Horyniem i kijowskimi szestdziesiatnykami, Iwan Hel z głową zanurzył się w „samwydaw”. Pewnego razu przyniósł do akademika mojej siostry Olgi pełną walizkę zakazanej literatury na przechowanie, którą później przenieśli w bezpieczniejsze miejsce. Moja mama, Maria Kornecka, ostrzegała Iwana przed zbędnymi rozmowami: „Iwasiu, uważaj na siebie, wiesz, że czasy są ciężkie, a i nasi rodzice ucierpieli”. Ale system karny nie zwlekał: w 1965 roku Iwana Hela aresztowano, a Sąd Obwodowy we Lwowie skazał go na trzy lata pozbawienia wolności w kolonii poprawczo-trudowej o zaostrzonym rygorze — za działalność antyradziecką (wyrok odbywał w Mordowii). Na przesłuchanie w jego sprawie wezwano krewnego i współmieszkańca wsi Iwana Pełecha. Nawiasem mówiąc, był on łącznikiem UPA na naszych terenach, a jego brat Jarosław i ojciec Petro na wieki pozostali w mogiłach syberyjskiej ziemi. Nastało czarne pasmo w życiu rodziny. Moja mama zorganizowała z nami codzienne modlitwy za los Iwana. W mojej pamięci wyryły się słowa mamy: „Więzienie to straszne słowo”. Pamiętam pierwszy powrót Iwana Hela z łagrów, uściski, łzy radości. Całując moją mamę, powiedział, że w łagrach wykrystalizował się na pełnego bojownika o wolność Ukrainy, a mnie, uczennicy starszych klas, życzył, bym była godną córką swoich rodziców. Stopniowo zaczęłam poznawać zakazane książki: „Internacjonalizm czy rusyfikacja” Iwana Dziuby, „Licho z rozumu” Wiaczesława Czornowoła, „Listy zza krat” Mychajła Horynia. Bliżej poznałam żonę Iwana, Marię, i ich córeczkę Oksanę. Kiedy KGB po raz drugi aresztowało Iwana Hela, a stało się to 13 stycznia 1972 roku, nie powiadomiliśmy o tym naszej ciężko chorej mamy, zmarła ona 24 stycznia 1972 roku. 10 lat łagrów o zaostrzonym rygorze i 5 lat zesłania: Mordowia, obwód permski, Komi ASRR — zimno, głód i głodówki — łącznie ponad 300 dni (za status więźnia politycznego, za rejestrację małżeństwa z Marią, matką ich córki Oksany (ur. 1964), małżeństwo zostało zarejestrowane w 1974 roku, za wstąpienie siostrzenicy Oksany na uczelnię wyższą i inne). Żona, matka i ciotki dbały o paczki dla Iwana i tylko rzadko mogły go odwiedzać. Za to była stała modlitwa za Iwana i jego towarzyszy… „Modlitwa łamie żelazo” — mówi ludowe przysłowie. Modlitwa pomogła przetrwać w ciężkich warunkach. Iwan Hel powrócił na Ukrainę w okresie „pieriestrojki”, w styczniu 1987 roku. Rok mieszkał w rodzinnej wsi, pracował jako pastuch bydła kołchozowego. Mieszkańcy wsi i inni dziwili się z tego powodu, a on sumiennie wypasał bydło, jednocześnie pracując nad wznowieniem „Ukraińskiego wisnyka” (razem z W. Czornowołem, M. Horyniem, P. Skoczkiem), kieruje „Komitetem Obrony Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego”. 17 lipca 1987 roku — sobota — 50. rocznica urodzin Iwana Hela. Świąteczny stół na podwórku starannie przygotowany przez mamę, żonę Marię i krewnych. Mama nie może nacieszyć się swoim synem, żona Maria częstuje, sąsiad Iwan Pełech z żoną Nelią, a my przyglądamy się gościom: Wiaczesław Czornowił z żoną Ateną Paszko, Mychajło Horyń z żoną Olgą, Zorian Popadiuk, Mychajło Witer z Komarna i inni. Naprędce uporządkowawszy się po pracy na wsi, ja z siostrami Natalką, Olgą i szwagrem Pawłem witamy jubilata, wsłuchujemy się w ciekawe opowieści obecnych, śpiewamy kozackie, strzeleckie, powstańcze pieśni, które Iwan bardzo lubił. I jakoś szczególnie wsłuchujemy się w głos Wiaczesława Czornowoła: „Narodzie mój, umęczony, rozbity, jak paralityk ten na rozdrożu ludzką wzgardą, niby strupem, pokryty…”. Wszyscy zamarli, nawet dzieci, które bawiły się na trawie, zwróciły ku nam swoje główki. Lipcowy ciepły wieczór, pachnie lipa, maciejka i pełen bólu cichy głos Czornowoła. Ani przed, ani po tym wieczorze nie miałam takiego przeżycia od wydeklamowanego prologu I. Franki do poematu „Mojżesz”, jak w ten jubileuszowy wieczór Iwana Hela. 17 września 1989 roku — wielotysięczny pochód we Lwowie na rzecz legalizacji UKGK, na czele z Iwanem Helem. Bóg wysłuchał modlitw wiernych, w szczególności zakonnic OSBM, rodzonej siostry jego matki, które potajemnie prowadziły nieustanną pracę modlitewną z dziećmi. Wszystkie dzieci z naszej wsi przygotowywały do pierwszej spowiedzi i Świętej Komunii. Dzięki Iwanowi Hellowi i jego współpracownikom, dzisiaj modlimy się w świątyniach razem z kapłanami UKGK za żołnierzy ATO, pokój i spokój na Ukrainie. Iwan Hel nie oszczędzał siebie. Pracując jako zastępca przewodniczącego Rady Obwodowej we Lwowie czy przewodniczący komisji ds. rehabilitacji, starał się wypełnić wszystkie obowiązki, często wysłuchując niezasłużonych pretensji i niezadowolenia. Nigdy nie zapominał o swojej rodzinie. Przyjeżdżając do mamy, interesował się sprawami wiejskimi, pomagał: naprawiono wiejską drogę, zbudowano most przez r. Wereszczycę, wzniesiono pomniki żołnierzom UPA na cmentarzu w Klicku, udzielono pomocy współmieszkańcom w znalezieniu zatrudnienia. Dla klickiej cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy (1603 r.) Iwan Hel zorganizował renowację czterech ikon na zabytkowym ikonostasie, którą przeprowadził artysta Myrosław Otkowycz; zakupił Ewangelię; później pomógł wyremontować cerkiew. Wielkim prezentem dla współmieszkańców stała się książka Iwana Hela „Historia wsi Klicko i Jakymczyci”, napisana na 400-lecie jubileuszu wiejskiej cerkwi (2003 r.). Będąc członkinią Lwowskiej Ligi Ukraińskich Kobiet, często wykorzystywałam zdobyte wiadomości w wystąpieniach przed uczniami, studentami, w lwowskim radiu czy w publikacjach w prasie. Słuchając audycji radiowych czy przeglądając moje artykuły w czasopismach, Iwan Hel często analizował je, a w razie swojej nieobecności prosił żonę Marię o przekazanie mu treści mojej audycji radiowej i obowiązkowo dzwonił do mnie, udzielając cennych rad czy uwag. Jestem mu za to niezwykle wdzięczna. Przecież były to opowieści o udziale ukraińskich kobiet w walce o wolność Ukrainy, roli księży i sióstr zakonnych UGKC w wychowaniu młodego pokolenia w czasach radzieckich, o kolędowaniu na pomoc szestdziesiatnykom i więźniom politycznym w latach 1974—1977 (często razem z żoną Marią Hel), o wybitnych osobistościach i sławnych współmieszkańcach, pracy z dziećmi na letnim obozie dziecięcym „Ciekawe wakacje” na Lewandówce we Lwowie i wielu innych. W bibliotece Lwowskiej Ligi Ukraińskich Kobiet zachowała się książka „Rodzina Terszakiwciw”, wydana na podstawie materiałów konferencji naukowo-praktycznej we Lwowie z dnia 04.11.2003 r., z dedykacją Iwana Hela. Swoją drogą, do organizacji społecznej poleciła mnie Jarosława Menkusz-Zanewczyk, która w 1944 roku na naszych terenach organizowała kobiecą siatkę OUN i współpracowała z okręgowym przewodnikiem Zynowijem Terszakiwcem. W latach 50. XX wieku wraz z córką Haliną, obecnie ludową artystką Ukrainy, bandurzystką, ukrywała się w Klicku w rodzinie Helów, gdzie się poznałyśmy. W 1965 roku Jarosławę razem z Iwanem Helem aresztowano i skazano na dwa i pół roku „za antyradziecką propagandę i agitację”, później Sąd Najwyższy skrócił jej wyrok o półtora roku. Podczas naszej współpracy usłyszałam od Iwana Hela ważne i drogie dla mnie słowa: „Twój tata byłby z ciebie dumny!”. Do końca swoich dni będę o nich pamiętać! Przecież nie pamiętam swojego ojca: po jego aresztowaniu w 1950 r. ledwo stanęłam na nogi i przychodziłam do stodoły, gdzie tata w porze obiadowej odpoczywał, wołając: „Tatia! Tatia!”. I tata w skąpych listach z Workuty zawsze pytał o swoją najmłodszą córeczkę. Ostatni raz rozmawiałam z ciężko chorym Iwanem Helem w lecznicy im. A. Szeptyckiego w obecności jego wiernej żony Marii Hel. Wkrótce, 16 marca 2011 r., Iwan Hel odszedł do wieczności. W 2015 roku w składzie grupy twórczej pracowałam nad aranżacją ekspozycji Muzeum Rodziny Terszakiwciw w rodzinnej wsi Klicko w rejonie gródeckim, którego otwarcie odbyło się 15 listopada 2015 r. Razem z działaczem społecznym Mychajłem Stepaniukiem oraz architektem Jarosławem Kłymowskim projektowałam stoiska. Opracowując materiały o Iwanie Helu, na nowo przeżywałam przeszłość: moje wrażenia z książki „Granie kultury”; siłę „Ostatniego słowa” na sądzie, wspaniały pochód na rzecz legalizacji UGKC we Lwowie — 17 września 1989 r.; konferencję naukowo-praktyczną z 04.11.2003 r., poświęconą rodzinie Terszakiwciw; audiencję u papieża Jana Pawła II; nagrody rządowe, rzeczy osobiste podarowane przez rodzinę dla muzeum i wiele innych. Wszystko to pozostało tam, w przeszłości. Ależ nie! Iwan Hel jest z nami! Opowiadając dzieciom, uczniom, studentom, naukowcom, historykom, uczonym, współmieszkańcom o cierniowej drodze i osiągnięciach przedstawicieli rodziny Terszakiwciw, ich niestrudzonej walce o wolność Ukrainy, stwierdzam: „Oni są z nami!”, „Oni są wśród nas!”, „Oni są dla nas drogowskazami!”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sprawiedliwość, dopadła go trzy lata po aresztowaniu. Już sam ten fakt może być oskarżeniem bolszewizmu, który prześladował ludzi świadomych narodowo. Wtedy „sprawiedliwy” bolszewicki sąd „nagrodził” go dziesięcioma latami pozbawienia wolności. Tak się złożyło, że w komunistycznych łagrach przyszło mu być lekarzem. Za to pochodzącemu z ziemi szumskiej lekarzowi kryminaliści na swój sposób „podziękowali”, zadając w 1949 roku siedem ran kłutych. Ale przeżył. Lecz po odbyciu niesłusznej kary nie chciano go wypuścić na Ukrainę i wysłano na dożywotnie osiedlenie do Kazachstanu. Długie 7 lat żył na stacji Dżusaly, gdzie pracując jako lekarz, zmarł w 1956 roku. Kroki trudnego powrotu Dopiero po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy zaczęło do nas powracać uczciwe imię Arsena Ryczyńskiego: w 1999 roku nadano je Krzemienieckiemu Studium Medycznemu pod kierownictwem kandydata nauk medycznych Petra Mazura. Jeszcze wcześniej z jego inicjatywy zapoczątkowano Czytania Ryczyńskiego, które wędrują po miastach Ukrainy. W październiku 2010 roku odbyły się one w Krzemieńcu i zwieńczone zostały odsłonięciem pomnika Arsena Ryczyńskiego. Być może z czasem na mapie Krzemieńca pojawi się także ulica Ryczyńskiego. Propozycje w tej sprawie padały podczas jednych z czytań. Już niemało propozycji ogłoszonych podczas tych wydarzeń stało się rzeczywistością. W 2000 roku trumnę z prochami wybitnego krajana przewieziono do cerkwi Narodzenia Pańskiego w Tarnopolu. Na jego cześć na fasadzie budynku administracyjnego kilka lat temu pojawiła się tablica pamiątkowa i nakręcono film dokumentalny. A naukowcy Arsen Hudyma z Tarnopola oraz Petro Kraluk z Ostroga na Rówieńszczyźnie stworzyli prace naukowe o wybitnym religioznawcy z Wołynia. Być może minie niewiele czasu i współcześni staną się świadkami powstania dzieła artystycznego o Arsenie Ryczyńskim, który zasłużył na to pracą na rzecz własnego narodu. partii politycznych, ale koniecznie z symboliką państwową, barwami narodowymi i szczerą modlitwą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Czyn Arsena Ryczyńskiego

Kilka lat temu Jurij Pajewski z Czerwonogradu w obwodzie lwowskim wspominał, jak przed przyjściem „pierwszych sowietów” we Włodzimierzu Wołyńskim z ich rodziną kontaktował się lekarz, religioznawca i działacz społeczny Arsen Ryczyński, represjonowany później przez bolszewików. Ihor FARYNA, członek NSPU, m. Szumsk. Było to podczas tradycyjnych odczytów w Krzemienieckim Kolegium Medycznym, poświęconych pamięci wybitnego krajana. Szczególnego nastroju dodawał wówczas wszystkim ten fakt, że wspomnienia pojawiły się w placówce edukacyjnej, której swego czasu nadano imię założyciela etnologii religii w ukraińskim społeczeństwie. Trudne kształtowanie. Arsen Wasylijowycz Ryczyński urodził się w czerwcu 1892 roku w miejscu duszpasterskiej działalności ojca w Tetylkowcach na Szumszczyźnie. Niestety, prawie nic nie wiemy o ówczesnej rodzinie. Przecież nawet starzy mieszkańcy wsi, z którymi spotykał się dyrektor kolegium medycznego Petro Mazur, nie potrafili nic powiedzieć o rodzinie tego księdza. Jedynie urodzona we wsi Hanna Kyczuk, która mieszkała w Nowym Siole w rejonie podwołoczyskim, nieco wspomniała o rodzinie. I to niewiele. Przynajmniej taki wniosek można wyciągnąć z książki Arsena Hudymy „Charyzma Arsena Ryczyńskiego”. Wiadomo jedynie, że zdobył wykształcenie podstawowe w rodzinnej wsi. Później młody wołyniak uczył się w szkole duchownej w Klewaniu w obwodzie rówieńskim oraz w gimnazjum w Krzemieńcu. Można wyciągnąć wniosek, że ojciec bardzo chciał, aby syn powtórzył jego duszpasterski los. Wczorajszy gimnazjalista wstąpił do Żytomierskiego Seminarium Duchownego. Właśnie tutaj ujawniły się jego skłonności do poznawania przeszłości. Urodzony na Szumszczyźnie został członkiem „Towarzystwa Badaczy Wołynia”. Występował z ciekawymi doniesieniami, a w zbiorach wydawanych przez to ugrupowanie zaczęły pojawiać się jeden po drugim jego artykuły. Trzeba wspomnieć także o jego udziale w podziemnym ruchu rewolucyjnym. To oczywiście nie podobało się władzom seminaryjnym, które stały na stanowisku rusyfikacji ukraińskiego duszpasterstwa. Zauważmy, że właśnie z tego powodu pochodzący z naszego regionu człowiek nie chciał zostać księdzem, choć był jednym z najlepszych w nauce dyscyplin teologicznych. Nie przyciągnęło go też zbytnio stanowisko nauczyciela w szkole parafialnej we wsi Sidniarki w ówczesnym powiecie łuckim. Dlatego wkrótce, a dokładniej w 1911 roku, młody Arsen zaczyna zgłębiać zawód medyka na Uniwersytecie Warszawskim. Lecz wybuchła I wojna światowa, przez którą wołyniak w 1914 roku przenosi się do Kijowa. Wtedy zmarł jego ojciec i młodzieniec sam musiał troszczyć się o siebie, gdyż matka nie mogła już tego robić. Jak później wspominał, bardzo pomagała praca w szkole felczerskiej. Jeszcze trzeba wspomnieć o krótkotrwałych okresach pracy na niwie medycyny we wsiach guberni saratowskiej i kurskiej (Rosja) oraz połtawskiej, dokąd rzucał go los w trudnych latach wojennych. Jeśli już mówimy o czasie studiów w Warszawie i Kijowie, to warto wspomnieć o jeszcze jednym momencie z życia Arsena Ryczyńskiego. W tamtych latach nasz krajan brał aktywny udział w wieczorach literackich i muzycznych, zebraniach naukowych. Redagował także rękopiśmienne czasopisma i gazety, zaczął malować. I w marcu 1917 roku Arsen Wasylijowycz z dyplomem absolwenta wydziału medycznego Uniwersytetu Kijowskiego został lekarzem w Zasławiu w bliskiej mu guberni wołyńskiej. Lecz tylko kilka miesięcy pracował na tym stanowisku. Wciągnął go wir zmagań narodowowyzwoleńczych. Wzywał wszystkich do ojczystej cerkwi. Swoistym zwrotem ku temu stał się magazyn „Izjasławśka doroha”. Wielki wpływ miały na niego decyzje Zjazdu Eparchialnego Wołynia, zgodnie z którymi w styczniu 1918 roku w Żytomierzu założono Bractwo Świętego Spasa. Stało się ono zwiastunem polityki ukrainizacji cerkwi, którą gorąco popierali duszpasterze Wołynia. Ale Arsen Wasylijowycz rozumiał, że nowości nie przyniosą pożądanego rezultatu, jeśli nie będzie się kształcić kadr. Dlatego odpowiada na apel Ministerstwa Oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej i zaczyna wykładać na kursach ukrainoznawstwa dla nauczycieli ludowych w Ostrogu (dzisiejsza obwód rówieński). Zachowały się dokumentalne świadectwa o tym, że jego wykłady gromadziły do 400 słuchaczy, bo nasz krajan potrafił zapalić wszystkich swoją ukraińskością… I tak trwało aż do klęski URL. Ziemie wołyńskie okupowali polscy szowiniści, którzy prowadzili politykę wielkomocarstwową, próbując katolicyzować i polonizować ludność ukraińską. Widział to, pracując jako lekarz w Zasławiu i Trościańcu pod Łuckiem. W tym momencie w jego życiu zachodzą zmiany — córka księdza z Łucka Nina Prokopowycz zostaje jego żoną. Okoliczność ta znacząco wpłynęła na układ jego życia, ale jednocześnie bardzo żałował, że nic nie będzie mógł istotnie zmienić w codzienności ukraińskiej społeczności, która cierpiała z powodu dążeń zwierzchników Rzeczypospolitej. Właśnie wtedy postanowił, że poświęci się leczeniu i ukrainizacji życia cerkiewnego w rodzinnym kraju. Pierwszym krokiem na tej drodze stało się przeniesienie rodziny do Włodzimierza Wołyńskiego, bo Trościaniec był próbą ówczesnej władzy okupacyjnej odizolowania go od ruchu narodowowyzwoleńczego. To dzisiaj z perspektywy lat można powiedzieć, że pojawienie się Arsena Ryczyńskiego w książęcym mieście uczyniło je centrum walki Wołynia o Ukraińską Autokefaliczną Cerkiew. Kilka słów powiemy o ówczesnej praktyce medycznej Arsena Ryczyńskiego. W tym samym 1922 roku, zgodnie z rozporządzeniem wojewody wołyńskiego, zostaje lekarzem rejonowym, a potem głównym lekarzem szpitala miejskiego. Tak trwało aż do sierpnia 1925 roku, kiedy zwolnił się ze służby i został lekarzem wolnej praktyki. Jego autorytet i wysokie kwalifikacje lekarskie przyniosły mu ogólnonarodowy szacunek. Teraz — o działalności społecznej naszego krajana. Dzięki jego wysiłkom w tamtych latach zaczyna wychodzić niezależny miesięcznik „Na warti”, który propagował idee ukrainizacji życia cerkiewnego. Właśnie pod zarzutem tego został aresztowany. Ale nie mogli przedstawić nic poważnego uzdrowicielowi z ukraińską duszą i wkrótce znalazł się na wolności, gdzie kontynuował ofiarną pracę na rzecz rodzinnego kraju. Nie było łatwo, ale nigdy nie wpadał w rozpacz. Dwa lata po tym, jak wołyniak oddał się wolnej praktyce medycznej, został współautorem wydania „Ukraińskich kolęd”. A także publikuje „Ukraińską liturgię wieczorną i poranną na chór mieszany”. Arsen Ryczyński uważał, że śpiew modlitewny może zbawiennie wpływać na świadomość ludzi. Ale trzeba powiedzieć, że nie tylko te dwie książki świadczą o udziale naszego krajana w działalności wydawniczej. Będąc organizatorem i kierownikiem zarządu powiatowego płastunów, Arsen Wasylijowycz wydał dla młodych zbiór „Do szczęścia, sławy i wolności”. Warto wspomnieć, że jego pióra są repertuary chórów „Proświty”. Najwybitniejszym osiągnięciem Arsena Ryczyńskiego stała się praca „Problemy ukraińskiej świadomości religijnej”, która ujrzała światło dzienne w 1935 roku. Praca ta była swoistym podsumowaniem wytrwałej walki naszego krajana o ukrainizację życia cerkiewnego. Przypomnijmy, że religioznawca wziął aktywny udział w zjeździe cerkiewnym w Łucku w 1927 roku oraz w manifestacji w Poczajowie w 1933 roku, które wpłynęły na ludzi i przestraszyły rządzącą władzę okupacyjną. Represje nie kazały na siebie długo czekać. W 1930 roku został aresztowany i na dwa i pół roku wtrącony do Berezy Kartuskiej. Tam go dręczono jeszcze przed przyjściem „pierwszych sowietów”. Ale te prześladowania były tylko przedsmakiem w porównaniu z wyrokiem bolszewickiego sądu, który ogłoszono mu po aresztowaniu 20 września 1939 roku. Na obcej ziemi W zmyślonej sprawie karnej, która obecnie przechowywana jest w Obwodowym Archiwum Państwowym w Wołyniu, można znaleźć wyrok podpisany przez jakiegoś kapitana NKWD Rozowa. Z niego można się dowiedzieć, że Arsenowi Wasylowyczowi zarzucono napisanie „Problemów ukraińskiej świadomości duchowej” oraz współpracę z różnymi ukraińskimi organizacjami za granicą. Wszelkie próby udowodnienia, że nie ma żadnych grzechów wobec nowych okupantów, ponieważ nie żył w ich państwie, napotykały na niezrozumienie. Tak więc dla Arsena Ryczyńskiego zaczęły się męki w więziennych kazamatach bolszewickiego imperium. Został przetransportowany do Suchobiezwodnego w obwodzie gorkowskim w Rosji, gdzie w 1942 roku wreszcie ogłoszono wyrok. Werdykt bolszewickiego systemu, który wszędzie starał się krzyczeć o swojej Każdego roku wydarzenie odbywa się bez reklamy politycznej i rozpowszechniania materiałów agitacyjnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Pamięć i cześć

Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński Kozacki redut między wsiami Semyduby i Ploska w rejonie dubieńskim 2 lipca zgromadził wielu nieobojętnych ludzi, którzy przybyli tu, aby oddać cześć tym, którzy złożyli swoje życie w imię Ukrainy. Wśród bohaterów jest setka Iwana Bohuna, która 366 lat temu, 10 lipca, poległa dokładnie w tym miejscu, ale nie pozwoliła wojsku polskiemu dokończyć bitwy pod Beresteczkiem. Oddział osłaniał odwrót głównych części kozackich, tworząc obronny redut, walczył do ostatniego żywego żołnierza, a Polacy, przeciwnicy i naoczni świadkowie, poruszeni tą wytrwałością, w swoich pamiętnikach nazwali ją niesłychaną dotąd „porażką wartą stu zwycięstw”, jak w naszych czasach oceniła ją poetka Lina Kostenko. Najważniejszymi wydarzeniami na Kozackim reduice, nazwanym imieniem Iwana Bohuna, były liturgia w miejscowej kaplicy, procesja krzyżowa do miejsca pochówku kozaków, składanie kwiatów pod krzyżami-amuletami, nabożeństwo żałobne za poległych żołnierzy. Wśród niezapomnianych bohaterów był także „czczony” Leonid Herasymczuk z sąsiedniej wsi Majdan, żołnierz-kontraktowy, który 29 czerwca zginął w strefie ATO.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Kto, dla kogo, jakim jest krewnym lub powinowatym

Switłana DOROSZENKO Mieszkałam z mamą w jednopokojowym mieszkaniu. Wyszłam za mąż, ale męża jako młodego specjalistę (inżyniera transportu morskiego) wysłano do Magadanu. Kiedy zwróciłam się z prośbą o wpisanie nas na listę oczekujących na mieszkanie, odpowiedziano mi: „Jesteście zameldowani w pokoju tylko we dwoje, to wspaniałe warunki, ponad 5 metrów na osobę. Wasza rodzina składa się z matki, pani i dziecka”. Kiedy weteranom zaczęto przyznawać ulgę na opłaty za usługi komunalne, przyznano ją tylko mamie. Zauważyłam: w ustawie napisano, że ulga rozciąga się także na członków rodziny. Odpowiedziano: „Nie jest pani członkiem rodziny weterana wojennego, ponieważ wyszła pani za mąż”. Wtedy zainteresowałam się pojęciem „rodzina”. Okazało się, że każda ustawa interpretuje to na swój sposób. W 1999 roku pojawiła się decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie oficjalnej interpretacji terminu „członek rodziny”. Zaznaczono, że ponieważ jest on rozpisany różnie w różnych aktach prawnych (naliczono około 40 ustaw), to pojęcie to wymaga interpretacji. Zaczęłam poszukiwania odpowiedzi na pytanie: „Czym jest rodzina, dlaczego ludzie odbierają to niejednakowo”. W latach 1970—1980 w Związku Radzieckim toczyła się nawet dyskusja o słowie „rodzina”. W Wikipedii mamy 2 miliony definicji. A w ustawodawstwie musi być jasny termin, jednoznacznie zrozumiały dla wszystkich wykonawców. Według ustawodawstwa, jeśli ludzie biorą ślub na Ukrainie, powinni działać zgodnie z obowiązującymi prawami naszego państwa. Jednak nie wszyscy jednakowo rozumieją, czym jest ślub, jakie bywają śluby. Często słyszymy „związek cywilny” (ros. grażdanskij brak). Według starych zwyczajów było albo wesele według obrzędu ludowego, albo później — ślub w cerkwiach. U niektórych ludzi pojawiały się problemy ze ślubem kościelnym. Wtedy ci, którym nie pozwalano brać ślubu w cerkwi, dopięli swego, aby ich relacje małżeńskie rejestrowała władza. Właśnie rejestracja w organach Urzędu Stanu Cywilnego nazywa się „ślubem cywilnym”. Błędnie nazywa się ślubem cywilnym faktyczny związek, który nasi przodkowie nazywali „życiem na wiarę”. Do 1944 roku w Związku Radzieckim to życie na wiarę uznawano i kiedy rejestrowano dzieci, to nawet nie wymagano świadectwa ślubu. Zgodnie z Ukazem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 8.07.1944 roku pojawił się obowiązkowy wymóg rejestrowania ślubu w organach władzy, przy czym wydawano „Świadectwo o ślubie”. Nasz kodeks rodzinny nie ma prawnej definicji rodziny. Trzeba to rozpisać, bo na Ukrainie stało się więcej małżeństw z cudzoziemcami. Aby deputowani opracowali odpowiednie ustawy, trzeba ukształtować odpowiednią opinię publiczną. Proponowano mi nawet napisanie projektu ustawy o wniesieniu odpowiednich terminów do obowiązujących dokumentów. W kijowskiej bibliotece „Mystectwo” 25.03.2017 roku odbyły się wysłuchania publiczne „Definicja terminów w dziedzinie relacji rodzinnych według zwyczaju narodu Ukrainy”, których uczestnicy (na zdjęciu) zalecili stosowanie szeroko znanych ukraińskich słów: „podrużżia, rodyna, odrużżia i in.”. W słowie „podrużżia” rdzeniem jest „drug” (przyjaciel). W dawnych czasach, uważam, była przysięga — przyjaciel na całe życie. Ten, kto składał tę przysięgę, nazywał się „drużyna”. A sam obrzęd przysięgi nazywał się „odrużżia”. I tworzyło się „podrużżia” — ludzie, którzy sympatyzują ze sobą, mają wspólne interesy i zgadzają się przeżyć całe życie razem. Kiedy porządkowałam listę terminów rodzinnych i ich definicje, bardzo zainteresowało to nasz „Uniwersytet Trzeciego Wieku” w Kijowie, gdzie czytają kurs „Rodowód”. Co roku czytam tam wykład. Chciałabym, aby ludzie wrócili do naszych ukraińskich terminów, które określają relacje rodzinne, odświeżyli je w pamięci. Kładę nacisk na słowo „wzajemyny” (relacje/wzajemności), a nie „widnosyny” (stosunki), jak często można usłyszeć. Stosunki to ekonomiczne, które można ocenić w ekwiwalencie pieniężnym. Uczuć, troski, wzajemnego wsparcia nie można ocenić pieniędzmi. Dałam osobistą definicję rodziny i nową definicję rodziny (rodyny). Wszystko inne znalazłam w różnych źródłach i uporządkowałam. Słowo „swojaky” (powinowaci) używa się rzadko. Anglicy mówią: krewny z prawa. U Ukraińców każdemu pokrewieństwu nadano nazwę. Kiedy mówią „mój teść” — każdy rozumie, że to ojciec żony. Zaczęłam szukać w literaturze, w słownikach i sporządziłam rejestr podobnych słów. Podaję te terminy jako dodatek. Ludzie na całym świecie interesują się teraz badaniem swojego rodowodu. Znając takie słowa, robić to znacznie łatwiej. Myślę, że ich lista przyda się nauczycielom, naukowcom, badaczom rodowodów, ogólnie szerokiemu kręgowi społeczeństwa. Będę wdzięczna za odpowiedzi i doprecyzowania przesłane do redakcji. Definicja terminów w dziedzinie relacji rodzinnych według ukraińskiego zwyczaju ludowego: Wospryjemnyky (chrzestni) cerk. — osoby, które przy chrzcie dziecka zobowiązały się zostać mu rodzicami w razie śmierci jego rodzonych rodziców; dziecko — istota ludzka do pełnoletności, według zwyczaju — do nastąpienia dojrzałości hormonalnej człowieka w wieku 21—24 lat; dzieci małoletnie do 8 lat; według zwyczaju do 1 roku — niemowlę, 1—3 lata — dziecię, chłopczyk, 4—10 lat — chłopak, dziewczynka; dzieci niepełnoletnie do 18 lat: według zwyczaju do 12 lat — chłopczysko, do 13 lat — dziewczyna; 13—16 lat — podrostek, dziewczę; od 16 lat do ślubu — kawaler, młodzieniec, panna; kobieta w ciąży — kobieta, która nosi w sobie płód człowieka, kobieta przy nadziei; matrylinearność — dziedziczenie po linii żeńskiej nazwiska, majątku: od mamy — materyzna, od babci — babyzna; narzeczeni: narzeczony, narzeczona — kawaler i panna, którzy zamierzają wziąć ślub po ogłoszeniu o ich zamiarze w cerkwi, złożeniu wniosku do wydziału USC Ministerstwa Sprawiedliwości; samotny, samotna — osoba bez małżonka; odrużżia (ślub) — zgoda na życie małżeńskie między kawalerem a panną, między mężczyzną a kobietą, którzy przysięgają sobie nawzajem być wiernymi w szczęściu i nieszczęściu na całe życie; odrużżia oficjalne — takie, które jest uznawane za kanoniczne, szanowane przez wspólnotę, zarejestrowane przez władze państwa; odrużżia tradycyjne — ślub według zwyczaju rodu, plemienia, wesele; odrużżia w cerkwi lub ślub kościelny — ślub i zapis o ślubie ludzi w księdze metrykalnej; odrużżia cywilne — zapis o ślubie w księdze wydziału rejestracji aktów stanu cywilnego MS Ukrainy; odrużżia faktyczne — życie małżeńskie na wiarę, bez rejestracji, które błędnie nazywają „związkiem cywilnym”; odrużżia fikcyjne, nieważne — z pobudek korzyści, bez faktycznych relacji małżeńskich; osoba z rodziny — krewny, powinowaty; patrylinearność — dziedziczenie po linii męskiej nazwiska, majątku: od ojca — ojcowizna, od dziadka — dziadowizna; podrużżia (małżeństwo) mn. — mężczyzna i kobieta, którzy wzięli ślub, żyją razem dla współdziałania, pomocy sobie nawzajem, prowadzenia wspólnego gospodarstwa, poczęcia, narodzin i wychowania wspólnych dzieci, czyli dobrowolnie, za wspólną zgodą, stworzyli relacje rodzinne; podrużżia (małżonek) poj. — żonaty mężczyzna, zamężna kobieta; podrużżia wielodzietne — rodzice pięciorga i więcej dzieci; podrużżia bezdzietne (niepłodne) — małżeństwo, które nie urodziło dziecka; podrużżia gościnne — mąż i żona takiego małżeństwa żyją osobno; podrużżia mało dzietne — małżeństwo, które urodziło i wychowuje dwoje dzieci; podrużżia matrylokalne — małżeństwo, które żyje w domu rodziców żony (u teściów); podrużżia młode — mężczyzna i kobieta w wieku 18—30 lat, którzy żyją trzy lata w pierwszym małżeństwie; podrużżia neolokalne — małżeństwo, które żyje osobno, oddzielnie; podrużżia jednodzietne — małżeństwo, które urodziło i wychowuje jedno dziecko; podrużżia patrylokalne — małżeństwo, które żyje w domu rodziców męża (gospodarują wspólnie lub osobno); małżeństwo średniodzietne — małżeństwo, które urodziło i wychowuje troje-czworo dzieci; relacje małżeńskie — wzajemne uczucia, troska, obowiązki i prawa między małżonkami, współdziałanie tego małżeństwa; poród — urodzenie przez kobietę dziecka; ustanie małżeństwa — ustanie relacji małżeńskich i pożycia małżeńskiego, rozwiązanie małżeństwa; rodzina — grupa ludzi, krąg osób, które są między sobą krewnymi i powinowatymi; rodzina rodziców, rodzicielska — rodzina, w której człowiek się urodził; rodzina osobista, mała rodzina (cerk.) — małżeństwo lub osoba samotna z małoletnimi dziećmi; relacje rodzinne — wzajemne działania, obowiązki i prawa krewnych i powinowatych; krewni — osoby powiązane ze sobą pokrewieństwem krwi, mające wspólnych przodków (dodatek 1); krewni najbliżsi (pierwszy stopień pokrewieństwa) — rodzice, dzieci; krewni bliscy — rodzone siostry, bracia, siostrzeńcy/bratankowie, wujowie, ciotki, dziadkowie, babcie, wnuki, prawnuki; osoba, rodzina, małżeństwo samodzielne — taka/takie, która/które utrzymuje się samodzielnie, posiada własny budżet, gospodarstwo; stopień pokrewieństwa między osobami — liczba pokoleń do wspólnego krewnego; liczy się według sumy osób w każdej prostej linii zstępnej aż do wspólnego krewnego, nie licząc samego przodka; powinowaci — ludzie, którzy mają relacje rodzinne uwarunkowane zawarciem małżeństwa przez ich krewnego lub osobistym zawarciem małżeństwa, czyli powinowaci to krewni jednego małżonka (męża) w stosunku do krewnych drugiego małżonka (żony), a także uwarunkowane innymi aktami: przysposobieniem, opieką, chrztem człowieka (dodatek 2); rodzina (сім’я) — dzieci (potomkowie) małżeństwa lub osoby samotnej (w relacjach rodzinnych przez analogię do hodowli roślin); sierota — dziecko, któremu zmarli rodzice; wdowiec, wdowa — mężczyzna, kobieta po śmierci swojego małżonka; podopieczny — osoba, która przebywa na czyimś pełnym utrzymaniu lub otrzymuje pomoc, będącą stałym i głównym źródłem środków utrzymania tej osoby; ślub (шлюб) od słowa zlub (etnogr.), zawarcie małżeństwa. Dodatek 1. Krewni Rodzice: ojciec (mężczyzna) i matka (kobieta), którzy poczęli, urodzili i wychowali dziecko. Dla niego ojciec to także batia, tato, nenko, ojciec; matka to także nenka, matka, matinka, mama; Syn — dla małżeństwa chłopiec przez nich urodzony; Córka — dla małżeństwa dziewczynka przez nich urodzona; Brat rodzony — chłopak, mężczyzna, z którym człowiek ma wspólnych rodziców; mama — przyrodni (z jednej matki), ojciec — przyrodni (z jednego ojca); Siostra rodzona — dziewczyna, kobieta, z którą człowiek ma wspólnych rodziców (siostra przyrodnia z jednej matki, siostra przyrodnia z jednego ojca); Kuzyni, kuzynki — synowie, córki rodzonych sióstr, braci Państwa rodziców w stosunku do Państwa; Kuzyni drugiego stopnia — dzieci Państwa kuzynów (wujów, ciotek); mają Państwo wspólnego pradziadka, prababcię; Babcia, babcia, babunia, bama — matka jednego z rodziców dla dzieci tych rodziców; Dziadek — ojciec ojca lub matki dla ich dzieci; Babcia cioteczna/stryjeczna — rodzona ciotka ojca lub matki; Dziadek cioteczny/stryjeczny — rodzony wuj ojca lub matki; Wnuki: wnuk, wnuczka — dzieci, syn, córka małżeństwa w stosunku do rodziców małżeństwa, dziadka, babci; Wnuki kuzynów — dzieci siostrzeńców/bratanków. Wnuk siostry/brata — wnuki brata lub siostry; Wuj/Stryj — brat jednego z rodziców: wuj od strony matki, stryj od strony ojca; Ciotka — siostra ojca lub matki w stosunku do siostrzeńców/bratanków, są rodzeni, kuzynowscy, dalsi wujowie i ciotki; Siostrzeniec/Bratanek rodzony, niebiż — syn rodzonego brata lub siostry, siostrzenicy (starosłowiańskie), netij (ind.); Siostrzenica/Bratanica, nieboga, siostrzennica — córka Państwa rodzonego brata, siostry, są kuzynowskie, dalsze itd.; Przodek — starszy krewny, ten od kogo zaczyna się ród; Praszczur — praojciec, praojcowie, pramatka — dalecy krewni. Dodatek 2. Powinowaci Małżonkowie, żona (staroruskie słowo) — kobieta w stosunku do mężczyzny, z którym wzięła ślub; mąż w stosunku do kobiety, z którym wzięła ślub; Teść — ojciec męża dla jego żony; Teściowa — matka męża dla jego żony; Teść — ojciec żony dla jej męża; Teściowa — matka żony dla jej męża; Swat — ojciec jednego z małżonków w stosunku do rodziców drugiego z małżonków; Swacha — matka jednego z małżonków w stosunku do rodziców drugiego z małżonków; razem swaci; Ojciec chrzestny — mężczyzna, który chrzcił dziecko, w stosunku do tego dziecka, przyjmujący do chrztu; Matka chrzestna — kobieta, która chrzciła dziecko, w stosunku do tego dziecka, przyjmująca do chrztu (cerk.); Szwagier (brat męża); Dziadzina — żona wuja, odpowiednio wujna, stryjna; Bratowa (żona brata męża); Szwagierka (siostra męża); Szwagier — brat żony; Szwagrowa — żona brata żony; Szwagierka, powinowata — siostra żony; Powinowaty — mąż siostry żony; Synowa — żona syna dla jego rodziców, żona brata dla jego sióstr, braci — bratowa; Zięć — mąż córki dla jej rodziców; mąż siostry; Przyrodni brat, siostra — brat, siostra z ojczyma lub macochy, dzieci małżonków z poprzedniego małżeństwa; Macocha — żona ojca w stosunku do jego dzieci z innego małżeństwa; Ojczym — mąż matki w stosunku do jej dzieci z poprzedniego małżeństwa; Pasierb, pasierbica — niespokrewnione dziecko jednego z małżonków, które jest spokrewnione z drugim; Kum, kuma — rodzice chrzestni w stosunku do siebie nawzajem i do rodzonych rodziców chrzczonego dziecka; Przybrany ojciec, matka, rodzice — ludzie, którzy przysposobili dziecko; Przysposobione dzieci (adoptowane) — dzieci, syn, córka w stosunku do osób, które je przysposobiły; Opiekun — osoba, która opiekuje się sprawami małoletniego dziecka lub innej osoby; Kurator — ten, kto troszczy się o małoletnie dziecko lub inną osobę. W ustawodawstwie powinna być jasna i jednoznaczna definicja każdego pojęcia. Jeśli tak nie jest, każdy urzędnik państwowy może interpretować je po swojemu. Odpowiednio też postępować. Przekonałam się o tym na własnym doświadczeniu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wpływało na wyrobienie we mnie charakteru, wzmacniało upór i wytrwałość w wątłym i chorowitym od dzieciństwa chłopcu, w końcu sprzyjało kształtowaniu poczucia pełnowartościowości. Wieś nie oferowała dzieciom szczególnych rozrywek. Karty, potajemne podpalanie papierosów, zbiorowa bójka „swoich” z sąsiednią ulicą. Od uroczystych szkolnych apeli i zbierania makulatury czy złomu mdliło. Pozostawał futbol. Najlepsi gracze szkolnej czy wiejskiej drużyny byli gwiazdami lokalnego znaczenia. Mieli nawet swoich fanów. Jakże to łechce twoje ambicje: idziesz przez wieś, a naprzeciw tobie bosa gromada tych, którzy burzliwie hałasują na stadionie; z nadzieją zaglądają ci w usta, żeby usłyszeć, czy jutro zagrasz za naszą drużynę. Usłyszawszy od ciebie twierdzącą odpowiedź, bezapelacyjnie stwierdzają: zatem nasi zwyciężą. A ty od ich zachwyconych spojrzeń jakby nie dotykasz ziemi. Jesteś prawie Pele lokalnego znaczenia. Bez przechwałek powiem: naprawdę nieźle grałem. Jeszcze jako ósmoklasista występowałem za dorosłą wiejską drużynę. Na uniwersytecie grałem za reprezentację uniwersytetu. Kilka razy przyszło mi występować także za studencką reprezentację Ukrainy. Jakoś mnie, studenta, zaproszono na spotkanie z uczniami szkoły w Marianówce. Prowadził je nauczyciel wychowania fizycznego. Opowiadał uczniom o tym, jakiego zdolnego piłkarza w mojej osobie wychowała nasza szkoła. Człowiek jest bardzo niedoskonały — tak mu się podoba, kiedy go chwalą. I ja pod zachwyconymi spojrzeniami chłopców wtedy nawet zacząłem tracić poczucie ziemi pod nogami, poczułem się prawie Maradoną wiejskiej skali, a potem nagle przypomniało mi się, że dla siebie — czy może już nie tylko dla siebie — jestem istotą, która pisze, i to już całkiem sporo publikuje, a o tym w rodzinnych stronach ani mru-mru. Nie, jednak nie ma proroka we własnej ojczyźnie. I w mojej duszy zagościło nagle dwoiste uczucie: z jednej strony to miodowy smak pochwalnych słów za piłkarskie wyczyny, a z drugiej — przykrość, że nie oddają mi należnego za moje literackie osiągnięcia (chociaż, szczerze mówiąc, te osiągnięcia były, delikatnie mówiąc, bardziej niż skromniutkie). Ale wtedy wszystko było logiczne. Nie mogę nie zrobić tutaj jeszcze jednej dygresji na ten sam temat. Już nawet publikując wiersze w gazecie „Zirka” oraz w „rejonówce”, jeżdżąc na seminaria młodych literatów i nawet nie potajemnie ciesząc się sławą pierwszego poety szpolańszczyzny (drugiego po prostu nie było), nie miałem ambitnych planów dotyczących kariery literackiej. Bo przecież nic na świecie nie było dla mnie lepsze od futbolu. I jaki tam geniusz słowa mógł dorównać geniuszom futbolu — Pele, Garrinchy, Puskasowi, Beckenbauerowi, Eusebio, Moore’owi, Kopie, Fontaine’owi... Popracowawszy w gazecie rejonowej i nagromadziwszy dziennikarskich laurów tamtejszego rozgłosu, napisawszy nowele i rymując nie jeden księgozbiór, przywłaszczywszy sobie markę założyciela szpolańskiego realizmu, wahałem się: dokąd iść dalej — w piłkarskie grandy czy w literackie. Literaccy neofici, których spotkałem na wydziale dziennikarstwa uniwersytetu imienia Szewczenki, wszyscy, według ich przeczuć, już znajdowali się o kilka kroków od

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Przecieranie lustra Wspomnienia (To, czego nie przeczytacie w historii literatury)

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Sława nie wszystkich kocha Świat ludzi, których poznałeś w studenckiej młodości, zawęża się. Ale życie nie stoi w miejscu. Otaczają cię już inni ludzie, a ci, których nie ma, niekiedy cichymi głosami odzywają się z pamięci. Nawet po kilku dziesięcioleciach nagle przypominają się jakieś ich przypadkowe słowa, nieważne wydarzenia. Oczywiście, nie ma w tym nic dziwnego, bo czyż nie połowa naszego życia składa się z drobnostek, z pustych czy etykietalnych fraz, z bezsensownych sporów i wszystkiego innego, o czym bywa po prostu niezręcznie wspominać. Nierzadko cały ten spam przesłania decydujące i ważne momenty. I wtedy trzeba przeprowadzać wykopaliska we własnej pamięci. Ale robiąc to, łapiesz się na wahaniu: a może i tam jest coś pouczającego. Każdy pamiętnikarz pragnie przede wszystkim pisać o wydarzeniach, które mają historyczny rezonans i o wybitnych ludziach, którym przypadły role wpływowych postaci w tych wydarzeniach. Jednak wszystko to — to jeszcze nie cała historia i nie cały portret epoki. Nierzadko cały ten drobiazg, który pamiętnikarze odrzucają jako coś zupełnie nieistotnego, podpowie ci właśnie tę ważną szczegółowość, której tak brakuje dla pełni i przekonującości całego obrazu. Nie przypadkiem przecież Prosper Mérimée pisał, że, powiedzmy, za notatki lokaja Karola XII oddałby pamiętniki Karola XII, chociaż w opusach lokaja raczej nie chodziłoby o kwestie strategii i taktyki wojny, o polityczne i państwowe interesy. I jest jeszcze jedna psychologicznie ważna okoliczność: wielkie czy małe, piękne czy śmieszne, brzydkie czy nijakie — wszystko to twoje życie. I cząstka wszystkiego tego została w tobie, chociaż ty tego, może, nawet nie uświadamiasz sobie, bo nadzieja na jutro odwraca twoją uwagę od przeszłości. Niekiedy żyjesz nawet tak, jakby jej nie było i nawet nie było. Jakby właśnie teraz, z zupełnie czystej karty, ty, człowiek, delikatnie mówiąc, dojrzałych lat, rozpoczynasz swoje życie. A potem, jak błysk pioruna, otrzeźwienie z euforii i amnezji — zatrzymaj się i rozejrzyj: za plecami niczego nie anulujesz i nie przekreślisz żadnego człowieka, który stanął na twojej życiowej drodze. I chociaż nie piszesz protokołu czy raportu, pożądane jest jak najmniej zgubić z tego ładunku lat. Oczywiście, nie jeden z moich kolegów z roku wyciągnął dla siebie wniosek, że życie jego ułożyło się zupełnie inaczej, niż planowano i mu się wyobrażało. Przychodząc na świat, myślimy, że wszystko w nim stworzono specjalnie dla naszego dobra, a dlatego też wszystko będzie nam szło jak z płatka. Inaczej przecież po prostu niemożliwe. Inaczej przecież po co świat? I po co my? A z czasem przekonujesz się: są pytania bez odpowiedzi. I te — są z ich rzędu. One refrenem przechodzą przez pokolenia, by pozostawać bez odpowiedzi. Wyznając szczerze, mało pociągało mnie życie wydziałowe — wszystkie te amatorskie występy artystyczne, kółka, inicjatywy komsomolskie, wycieczki i wyjścia kulturalne, tańce w sali leninowskiej (przy gramofonie z płytami), popijawy itp. Byłem niemal wewnętrznym emigrantem. Jedynym wyjątkiem był futbol. Ta pasja jeszcze od dziecięcych lat konkurowała u mnie z czytaniem. Futbol w znacznej mierze sprzyjał statusowi geniuszy w prawie. Już jutro każdy miał uszczęśliwić ludzkość swoim wybitnym dziełem w gatunku powieści, dramatu, scenariusza filmowego. Nikt nie chciał uczyć się pisać notatek — wszyscy marzyli o wielkim i prawdziwym. Nikt nie mógł uwierzyć, że jutro spadnie na nas nie Nagrodą Nobla, a rolą skromnych gazetowych wyrobników. Mnie zaniosło do krytyki całkiem przypadkowo. Już nie pisałem wierszy (Wasyl Symonenko poradził mi wierszy nie pisać — one bardzo przypominały to, co pisali inni), ale długimi nocami w akademiku strugałem nowele, już nawet wyobrażałem sobie moją debiutancką książkę. Jak każdy naiwny neofita, uwierzyłem w to, że ona stanie się, oczywiście, najlepszą. Dobrze, że ona wtedy nie pojawiła się, bo byłaby głęboko „taka sobie”. Na praktyce w gazecie młodzieżowej znęcałem się nad grafomańskimi książkami. Redaktor zaproponował: po co ty proch na próżno wydajesz — lepiej napisz. Napisałem pierwszy raz, drugi, trzeci. Zabrzmiało wyraźnie — dwoje z bohaterów felietonów przychodziło do mnie do redakcji. Nie zapoznawać się, a przynosili polemiczne argumenty — pięści. Ci poeci byli pochodzenia chłopsko-robotniczego, stąd i zachowanie odpowiednie. Ja zaś wtedy uparłem się: będę „odstrzeliwał” grafomanów! Jeszcze raz przypomnę o skutecznym kuszeniu neofitów krytyki szybką sławą. W tym czasie Związek Pisarzy prowadził seminarium nowo nawróconych do krytyki. Przed nami wystąpił Pawło Zahrebelny: jeśli napiszecie pozytywną recenzję na książkę, szczęśliwy będzie czuł się jeden pisarz (a czyż jeszcze jego rodzina), a tysiąc — głęboko nieszczęśliwymi; jeśli zaś negatywną, to nieszczęśliwym będzie tylko autor, a tysiąc jego kolegów — szczęśliwymi. I, oczywiście, zgadzającymi się z wami. Oto i wybierajcie krótką drogę do sławy okołoliterackiego rozlewu... To też dla niektórych z nas stało się twórczym drogowskazem. Coraz częściej myślę: wszystkie moje krytyczne trofea — to marność. Co zmieniło się od tego, że zjechałem jakąś setkę nieudolnych utworów? Zamieszkał duch talentu w ich autorach? To syzyfowa praca. Niech teraz robią ją młodsi. Mają szansę utwierdzić się i wywyższyć na ruinach grafomańskich Kartagin. Oni mają więcej sił i niewykorzystanego zapasu maksymalizmu. Z czasem oni też dojdą do podobnych wniosków. Wszystko na świecie powtarza się. Z nieznacznymi wariacjami. Oczywiście, czysto krytyczne refleksy i refleksje zostały przy mnie i dzisiaj. Jednak uważam za znacznie bardziej pożyteczne dla siebie wydanie prochu i czasu na książkę utalentowanego autora, spopularyzowanie jej. Obecnie tak niefortunnie postawiona jest służba informowania o tym, co dzieje się w świecie książkowym, tak dużo jest fałszywej piaristyki (którą wydają nie po prostu za bieżące recenzowanie, a nawet za krytykę), że samo w sobie bezstronne słowo o nowych wydaniach jest naprawdę ważne. Główne zaś siły pragnę oddać prozie biograficznej. Ale to — dygresja o dzisiejszych twórczych zamiarach. Została jedna pasja. Książki. Ona również towarzyszy mi jeszcze od dziecięcych lat. Wcześnie odkryłem dla siebie zadowolenie i z tego, że bierzesz książkę do rąk i w tobie rodzi się drżące przeczucie podróży w tak dalekie i nieznane, w które bez książki nigdy byś nie trafił. Bez żadnej przesady mogę twierdzić: wszystko najciekawsze i najlepsze w moim życiu — pochodzi od książek. Jeszcze od lat przeduniwersyteckich zacząłem zbierać bibliotekę. Przez moje ręce przeszły tysiące książek. Skupowałem je wszędzie, gdzie bywałem. (Pewnego razu z Toronto przywiozłem ponad dwieście kilogramów książek). Książki wypierają mnie z mieszkania. Czasami, zrozpaczony od zawężenia życiowej przestrzeni, zaczynam kolejne czyszczenie biblioteki. Wszystko przeczytane i do czego nie zamierzam wracać, wędruje do bibliotek ziomków. W nowej książce znany pisarz wspomina wybitnych ludzi, których udało mu się spotkać w życiu, szczegóły różnych wydarzeń. W jego opowieści przeplotły się różne nastroje — od zrozumiałej dla każdego nostalgii za nieodwracalnie dalekim aż do wesołych, pełnych wybuchowej siły komizmu epizodów. Obficie ilustrowana książka przygotowywana jest do druku w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” fragment z książki „Przecieranie lustra”. Wyraźnie czegoś mi brakuje, jeśli przynajmniej dwa-trzy razy w tygodniu nie zrobię sobie wycieczki po księgarniach. A stamtąd wracam z pustymi kieszeniami. No bo jak nie kupić, powiedzmy, zdumiewającej książki filozoficznej „Na schyłku dnia. Historia nocy” A. Rogera Ekircha? Albo „Dziejów zachodniego myślenia” Richarda Tarnasa? Czy też „Stu najwybitniejszych książek, które wstrząsnęły światem” Martina Seymoura-Smitha? Albo „Filozoficznego zoo” Armela Le Bras-Choparta? Albo „Historii czytania” Alberta Manguela? Czy też przetłumaczonej z angielskiego encyklopedii patografii „Szalone oblicza talentu”, poświęconej wzajemnemu wpływowi patologii i talentu? To nabytki tylko z ostatnich miesięcy. Nie mówię już przy tej okazji o nowościach literatury ukraińskiej i zagranicznej, ukrainikach; mija miesiąc czy dwa i książki znów wypierają mnie z mieszkania. I oto już część biblioteki została ewakuowana do pracy, już dodatkowe regały czekają na swoje książki w korytarzu. Nastrój się poprawia — można żyć dalej... Ciebie odwiedza cenne uczucie, że nie jesteś ostatnim człowiekiem na świecie, że i ty coś w nim znaczysz. I jeśli ktoś ci zazdrości i złorzeczy na ciebie, to są i tacy, którzy cenią twoje zdanie, a nawet cię adorują. I to służy ci za grunt pod nogami, za punkty oparcia. I ty, jak ten stary Żyd ze starego dowcipu, mówisz sobie: „Żyć nie dają, ale żyć można”. Cóż poradzisz: ludzka natura jest taka. Oto przykład. Za młodu bardzo lubiłem Romana Iwanyczuka. Pisałem apologetyczne recenzje na każdą jego książkę. Na jego jubileusz wydałem w osobnym wydaniu cały portret literacki. I oto pojawia się jego kolejna powieść. Dzwoni do mnie: „Ty co, do tej pory nie napisałeś o mnie recenzji?!” — pyta niemal oburzony. Ja, będąc z jakiegoś powodu nie w humorze, zirytowałem się: „Papa (tak nazywali go w kręgu przyjaciół), kiedy ty się już nasycisz — napisałem o tobie nie mniej, niż ty napisałeś w ogóle! Może wystarczy — daj mi odpocząć od siebie. Czyż mało ci sławy?!”. Na co odpowiedział: „Mychajle, ty jeszcze nie rozumiesz: sławy nigdy nie bywa za wiele — im więcej jej masz, tym bardziej jej się chce!”. Żądny sławy Iwanyczuk szczerze przyznał: sława to jego twórczy doping, cenne uczucie swojej literackiej pełnowartościowości, wreszcie uczucie swojego twórczego przywództwa w literaturze. Znam wielu, którzy naciągają na siebie maskę świętego arcy-skromnisia, a wewnątrz spala ich okrutny ogień próżności i każdy sukces kolegi to nóż w jego serce. Ale tacy hipokryci nawet pod groźbą kary śmierci nigdy nie przyznają się wam do tego, że mają to w duszy. Ludziom często nie chce się — a jeśli to nie sąd, nikt ich nie zmusza — mówić o sobie prawdy. Jest niemało takich, którzy bezbłędnie opanowali sztukę udawania kogoś takiego, kto będzie skłaniał ku niemu ludzkie serca. Znowuż nieodparcie kuszący zew: nie być kimś, a wydawać się kimś.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Stylowe metamorfozy Switłany Koronenko S. Koronenko. Wiersze z jesieni. — Kijów: Jarosławiw wał, 2017

Jeden z pisarzy (nie będę tu wymieniać jego nazwiska, bo takich jest niemal legion) namiętnie przekonywał mnie: twierdził, że jest mu głęboko obojętne, kto i jak oceni jego utwór i nie ma znaczenia, co tam o nim nabazgrze krytyk. Ja, wówczas jeszcze prozelita cechu krytycznego, niemal już mu uwierzyłem. Aż tu ukazał się drukiem jego zbiór opowiadań, który podarował mi z prośbą o szybką reakcję w formie recenzji. I, nie kłamiąc, napisać wszystko, co myślę. Uważnie go przeczytałem — miejscami zmuszając się do czytania — książeczka była „taka sobie”. Postanowiłem bez dyplomatycznych wykrętów wyłożyć mu to prosto. Jakże potem żałowałem, że nie narzuciłem teoretycznej mgły, nie sypnąłem ratunkowymi eufemizmami i nie poprowadziłem wywodu według modelu: „z jednej strony to…”, „ale z drugiej, widzisz…”, „a ogólnie, pomijając pojedyncze niedociągnięcia, zalety literackie w utworze przeważają i znajdzie on swojego wdzięcznego czytelnika…” To już później stałem się tak wyrobiony i wyedukowany w gorącym, jak odlewnicza lawa, cechu krytycznym. Dobrze już zapamiętałem sentencję Talleyranda: „Język dano człowiekowi nie po to, by przekazywał swoje myśli, a po to, by je ukrywał”. Twarz mojego rozmówcy pokryła się plamami: „Nic ty tutaj nie zrozumiałeś!” — gniewnie wykrzyknął. Zrobiło mi się go żal i pospiesznie powiedziałem: „Możliwe, że i tak”. Byle tylko go uspokoić, bo to, jak zaczął się dusić, a w oczach wystąpiły mu łzy, przestraszyło mnie. Przeklinałem już siebie za naiwną szczerość i w duchu przysięgałem nigdy więcej nie łapać się na taki haczyk. Albo będę się wykręcać w takich sytuacjach od czytania z przymusu, albo będę mamrotać coś takiego, co ni w pięć, ni w dziewięć. Nie zawsze mi to wychodziło, nieraz wpadałem w takie historie, z których nie wiedziałem, jak się wygrzebać. Przez młodzieńczy maksymalizm napisałem niemało ostrych felietonów na temat przeciętnych lub grafomańskich utworów. Z jednej strony była to daremna strata prochu — wszystkie te utwory lepsze po moich satyrycznych salwach nie stawały się. To po pierwsze. Po drugie, wszyscy ci autorzy mieli żony, dzieci, wnuki, a jakiś osobnik oczerniał na całą Ukrainę ich głowę rodziny, przynosząc do domu krzywdę i obrazę. Czy warto było tę niewdzięczną robotę wykonywać? Zła literatura i grafomania zawsze były, są i będą. (Wydaje mi się nawet, że dzisiaj jest ich jeszcze więcej niż w dobie „rozwiniętego socjalizmu”). Nie chcę mieć nic wspólnego z sanitarno-higieniczną rolą krytyki. Wystarczy mi tych błędów młodości. Ale to nie znaczy, że wzywam młodych czy starszych, by nie wchodzili na tę ścieżkę. Każdy musi zrobić to, co uważa za słuszne i konieczne, tak jak każdy, obejrzawszy się nagle za siebie, może wprowadzić sobie jakieś korekty na przyszłość. Ostatecznie każdy za młodu musi wypić nie tylko upajające, pachnące trunki, od których nagle zmienia mu się obraz jakości jego życia. Mimowolnie przychodzi też pić — ze wzdrygnięciem i ciężkim wstrętem — jakąś burdę, od której mąci się w głowie, a kiszki grożą opuszczeniem twojego organizmu. Radzą ci: nie bierz się za to pomyje, bo się zatrujesz, a ty (wydaje ci się, że już wszystkie rozumy zjadłeś) nikogo nie słuchasz, ty czynisz po swojemu. Tak to się układa w życiu, że nie potrzebujemy niczyich rad, bo my przecież, młodzi, jesteśmy najmądrzejsi ze wszystkich. Spróbujcie nas przekonać, że tak nie jest. Może nawet czasem się zgodzimy, ale to tak, na pokaz. W ludzkim życiu na wszystko jest swój czas. Ostatecznie w Piśmie Świętym wszystko to zostało powiedziane dokładniej i wyraźniej. Ale trudno znaleźć człowieka, który od lat młodzieńczych aż do lat podeszłych pozostawałby taki sam i uważałby, że wszystko w swoim życiu czynił prawidłowo i bezbłędnie. Pozwalając sobie na prawo do błędów i rewizji, nie odbierajmy go innym. Tym bardziej w obliczu takiego zagrożenia i nieprzewidywalności, jak życie, którego nijak nie odzwyczaimy się wyobrażać jako bardzo prostego. Ciąg dalszy nastąpi. Ołena O’LIR Nowa książka poetycka Switłany Koronenko zachwyca nie tylko masą obrazów, tym, „o czym” w niej mowa, mówiąc grubiańsko — „mięsem” poezji, ale i poetyką, tym, „jak” jest napisana, zasadami budowy wiersza, przez analogię — jego „szkieletem”. Właściwie zachwyca zmianą stylu. Jeśli wcześniej poetka dawała pierwszeństwo wierszowi białemu (nierymowanemu), uformowanemu w klasycznych metrach, to obecnie jej faworytem jest wiersz rymowany i czuć, że ten nowy dla niej język poetycki niezwykle jej smakuje, a co więcej: w „Wierszach z jesieni” czuć wręcz pragnienie rymu, pragnienie dźwiękowej harmonii — tak silne, że autorka czasem rymuje absolutnie wszystkie wersy w utworze poetyckim (wersolodzy nazywają taki zabieg rymem przeplatanym), a czasem ucieka się do rymu wewnętrznego — i to nie sporadycznego, a stałego: a mianowicie do tej jego odmiany, kiedy parami rymują się półwiersze długich wersów. Apoteozą tego muzycznego bujania jest poezja „Nawrócenie”, gdzie w dystychach, przesyconych pasją i muzyką Chopina, zarymowano na jeden rym zarówno wersy, jak i półwiersze. Co prawda, rymowanie jest tu niedokładne ze względu na złożoność wybranej formy. Oto ostatni dystych: Miasto nad Borystenem — w drzewach prastarych i przejmujących. I katoliczka szalona wierszuje pod dźwięki Chopina… Pewnie ta muzyczność pisma poetyckiego stała się jedną z przyczyn tego, że w ostatnich latach pojawiły się pieśni do słów Switłany Koronenko — autorstwa zarówno kompozytorów-profesjonalistów, jak i amatorów. Stylowe poszukiwania poetki do pewnego stopnia przypominają twórczą ewolucję klasyka literatury argentyńskiej XX wieku Jorge Luisa Borgesa. Za młodu, podczas kilkuletniego pobytu w Europie, przystał był do kółka poetów hiszpańskich, którzy nazywali siebie „ultraistami” i zawzięcie buntowali się przeciwko wszelkim kanonom literackim, a w latach dojrzałych zwrócił się ku klasycznym formom wiersza, w szczególności ku jego królewskiej mości sonetowi. Sonetów Switłana Koronenko, co prawda, nie pisze, jednak jej pociąg do wiersza rymowanego świadczy o dążeniu do odnowienia swojej indywidualnej poetyki nie kosztem rezygnacji z tradycji, a kosztem jej zrozumienia i opanowania. Na zmianę buntownictwu przyszło mistrzostwo, które nie stroni też od uczniostwa. Jak tu nie wspomnieć mądrej wskazówki Eugène’a Delacroix: „Artysta powinien nieustannie studiować technikę swojej sztuki, aby nie myśleć o niej w chwilach twórczości”! Nic dziwnego, że w krytycznych recenzjach poprzednich książek poetyckich Switłany Koronenko daleko nie wszystkie twierdzenia zachowały aktualność do dziś. A jeśli któryś krytyk „trafił w dziesiątkę”, to można tylko uchylić kapelusza przed jego przenikliwością. Przypomnijmy, powiedzmy, co pisał o poetce Wołodymyr Bazylewski w artykule opublikowanym jako przedmowa do piątego zbioru jej wierszy „Nocny lot” (2009): „Wśród znanych poetów swojego pokolenia wyróżnia się równością głosu. Zewnętrznie sprawia to wrażenie spokojnego nurtu. Ale to spokój z intensywnym wewnętrznym ruchem”. Obecnie intensywny wewnętrzny ruch, słusznie zauważony przez krytyka, przekształcił się w ruch zewnętrzny, a w zamian równość głosu stała się pojęciem tymczasowym, właściwie mówiąc — stała się nierównością. W tymże artykule Bazylewski mówił o „wierszu bezrymowym S. Koronenko z jego wyraźną organizacją graficzną” (w naukowej terminologii wersologicznej — wiersz biały, który nie ma rymów, ale ma metrum) i zdiagnozował u poetki „odporność” na rym. Sądzę, że Wołodymyr Ołeksandrowycz, błyskotliwy mistrz tradycyjnego wiersza, po prostu szukał jakiegoś eleganckiego obrazowego wyjaśnienia rezygnacji poetki z rymów. Na szczęście „odporność” okazała się nietrwała i Switłana Koronenko „zachorowała” na rym, „zachorowała” na poważnie, i „choroba” ta jest piękna… Pomylił się, jak się okazało, także Mychajło Słaboszpycki, gdy w posłowiu do „Nocnego lotu” twierdził, że Switłana Koronenko jest „najbardziej prozaiczną” ze wszystkich naszych poetek”, „skąpa w używaniu zewnętrznych atrybutów poetyckości”. Wygląda na to, że nawet dla asów krytycznego pióra nowe stylowe emploi Switłany Koronenko stało się całkowitym zaskoczeniem! Jeśli chodzi o obrazy, które wypełniają zbiór, to szczegółowe opisywanie ich jest sprawą niewdzięczną. Lepiej już przeczytać same wiersze. Powiem tylko, że one, te obrazy, są niezwykle zmysłowe, nierzadko nieoczekiwane, nawet ekstrawaganckie. Czasem wywołują pytanie: dlaczego, na przykład, słowik jest biały (w poezjach „Jak bronię was ja…” i „Och, nie pytaj…”)? Czasem drażnią receptory literackiego smaku poetyzacją całkiem prozaicznych realiów („Nowa Rexona nad światem lśni, jak świata podstawa…”). A czasem uderzają nieomylną trafnością metaforycznego zestawienia: „Na niebie tutaj grzmot dudnił // Słonecznym kotyhoroszkiem”. Poczucie „subtelnych planów” bytu pozwala autorce pewnie czytać szyfr własnego losu i losów innych, — te psychologiczne obrazki zebrane są w „Tasowaniu losów”, niemało ich też w innych rozdziałach zbioru. Chodzi nawet nie tylko o ludzką psychologię, — czego warte zagłębienie się w tajemniczą duszę puszysto-ogoniastych domowych ulubieńców w dyptyku „Kocie”! Oto początek pierwszej poezji cyklu, w której, nawiasem mówiąc, też użyto środka stałego rymu wewnętrznego: To jednak jesień, kocie! Ciemny zimny deszcz Przygotowuje dla was prozaicznie futra gęstego gąszcz. Wasze ogony gruntownie mają w zimę wejść. Wasze ogony — podstawa rasy i czystości. Spojrzenie wasze podniebne świadczy o dobrym smaku, Wy w nadziei na wiosnę i z góry do wszystkich psów Usiedliście na płocie: lenistwo i błogość, Z dołu — nietykalni i z góry was nie dostać. W waszych oczach skośnych myśl jakaś płonie. Paluszki wasze bose, i chce się je ogrzać! Chmura stoi nad miastem, chmury ciężkie skrzydło, Trzeba być realistą i nie błąkać się po wsi. Trzeba u gospodyni być przy nogach, Wygiąć ciepły grzbiet i ominąć śnieg, Lekko ślizgnąć się w drzwi, a potem między poduszki Czy między kuchennych prerii i — do ciepłych garnków. Przypominam sobie, mój świętej pamięci dziadek Iwan Pańkowycz Zaporożczenko, który całe życie przeżył we wsi Persza Mychajliwka na Połtawszczyźnie, zwracał się do każdego z naszych kotów szacunkiem, jak do równego — w wołaczu: „Kocie!”. Więc w tym koronenkowskim „Kocie!” — nie tylko kaprys wyrafinowanej poetyckiej natury, ale i tradycyjna ukraińska etykieta komunikacji z braćmi naszymi mniejszymi. Chętnie włączyłabym ten dyptyk do antologii ukraińskiej liryki animalistycznej, o której na razie pozostaje tylko marzyć, — razem z kocio-psimi poezjami Ihora Kaczurowskiego, Wołodymyra Bazylewskiego, Romana Skyby! Kontrapunktem przechodzi przez „Wiersze z jesieni” motyw poetyckiego słowa: wielobarwne, jak sam byt, to i „słowo takie jak śmiech, słowo takie jak oddech”, i „słowo kramolne i ciemne”, i nawet takie: „Słowo — ty zawsze cudze, // utkane z ciemnego srebra. // Wiedźma ciebie strzeże — // w miejscu tym ciemnym i zgubnym”. Jednak absolutnym ideałem dla Switłany Koronenko jest słowo, które pochodzi od Boga, — właśnie takiego słowa pragnie ona ponad wszystko. I w tym zawiera się samoświadomość poety nie jako twórcy, a jako medium — pośrednika między Boskim Początkiem Wszechświata a ludzkością, — samoświadomość, która trwała od narodzin sztuki poezji i zachwiała się dopiero w XX wieku, zarażonym wirusem ateizmu i egocentryzmu. Więc należy oddać należne Switłanie Koronenko, która zwraca nas twarzą do boskiej istoty poezji: Skibkę słowa czemuś Donieść do ust nie zdołałam. Panie, znowu modlę się! Na wszystko Twoja wola i siła! Na wszystko Twój wszechmocny krzyż, Na wszystko Twoja łaska, Czy położy się Twój biały palec, Czy będzie błąd drukarski, Czy życiodajna ściana Słowa świętego, Czy nieprzebudzona wina I zabity jęk. .............................. Ale jeśli grzmotnie grzmot I niebo zsunie się w ulewach, Wejdę w ognisko rymów I — będę szczęśliwa. To — nie rozrywka czy wściekłość, Nie wystrzępiony niepokój. To po prostu Słowo usłyszeć I — nic więcej („To nie tekst piosenki…”). Osobna, niewymownie bolesna, tematyka zbioru — temat wojny, obecnej, rosyjsko-ukraińskiej. Switłana Koronenko znajduje słowa, aby wyrazić to, co dzieje się z człowiekiem na froncie „o milimetr od śmierci” („W tej niebieskiej wirówce…”), i wezwać ukraińskich mężczyzn do porzucenia wina, aż póki nie wygonią wroga precz z ojczystej ziemi („Męska pieśń”), i uczcić pamięć niezapomnianego Wasyla Slipaka, sięgając do wiecznych obrazów pieśni ludowej („Płynie łódź, wody pełna…”). Kilka słów o szacie graficznej zbioru „Wiersze z jesieni”, w którym wykorzystano prace artysty Ołeksandra Achanowa: na okładce tańczy zapalczywa tancerka, ogarnięta wichrem czerwonopomarańczowej sukni, na wyklejce przelatuje bezskrzydły anioł z twarzą Virginii Woolf, i każdy rozdział poprzedzają winiety z wizerunkiem wyrafinowanie-zmysłowych piękności. I ta wielość kobiecych obrazów odpowiada psychologicznej wielobarwności lirycznej bohaterki książki. Na koniec chcę zastrzec, że ta recenzja może bardzo szybko zestarzeć się, ponieważ zdolność Switłany Koronenko do stylowych przeobrażeń obiecuje w przyszłości nam, czytelnikom i krytykom, jeszcze niemało niespodzianek… Są poeci, wierni swojemu stylowi przez całą twórczą drogę. I są poeci, skłonni do stylowych przekształceń. Próżno spierać się, jaki sposób poetyckiego bytu jest absolutem, — tak samo, jak próżno spierać się, kto lepszy — klasycyści czy romantycy, neoklasycy czy symboliści.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

potworów”) oraz szeregu innych obrazów, teatralnych i kinematograficznych, aż rwą się na papier, lecz trudno odnaleźć takie słowa, które mogłyby jak najwierniej oddać ten stan duszy, te myśli i uczucia, którymi byłem przepełniony, zanurzając się w spowiedniczy żywioł objawień Ady Rohowcewej. Aktorka duchowo czysta, nawet naiwnie sentymentalna w postrzeganiu sztuki i swojego twórczego powołania, podczas gdy w kwestiach światopoglądowych, zwłaszcza dotyczących postawy obywatelskiej, zasadnicza, surowa i nieustępliwa. Boleśnie odczuwała Ada Mykołajiwna poniżenie jej godności, honoru artysty i człowieka. Któż nie pamięta, jak wypychano ją z Kijowskiego Teatru im. Łesi Ukrainki, któremu swoją grą zapewniła szeroką popularność. Przez 35 lat na scenie tego teatru, do którego zespołu trafiła w 1958 roku jeszcze jako studentka, dominowała ta niezwykle twórczo energiczna kobieta. Kijowski widz — i nie tylko kijowski! — do dziś wspomina, pamięta role Ady Rohowcewej w spektaklach „Młodość Poli Wichrowej”, „Maszeńka”, „Na dnie”, „Kamienny gość”, „Idę na burzę”, „Iwanow”, „Bądźmy poważni za wszelką cenę”, „Wiśniowy sad”, „Mieć nadzieję”, „Bez posagu”, „Święte potwory”, „Dama bez kamelii”… O „Warszawskiej melodii” nie ma nawet co mówić. Ada Rohowcewa zagrała rolę młodej studentki Heleny 670 razy. Nieprzypadkowo ta „Melodia” ożyła i odrodziła się w grze Ady Rohowcewej oraz jej córki Kateryny w spektaklu „Warszawska melodia-2”. Obecnie ten spektakl funkcjonuje „Według programu wolontariatu kulturalnego”, który już czwarty rok

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jej natura to pragnienie tworzenia

Jaskrawy, nieprzemijający talent. Niezmordowany. Ada Rogowcewa zachwyca swoją twórczą żądzą, niepohamowanym, namiętnym pragnieniem samorealizacji na scenie teatralnej, w kinie, w literaturze… Zachwycała zawsze, dziwi i porywa teraz, kiedy wydawałoby się, że podeszły wiek powinien wyciszyć ten szalony twórczy maraton, ale, dzięki Bogu, energia artystycznego samostanowienia wznosi ją coraz wyżej na nowe orbity. Przypomina skowronka polnego — tego podniebnego minstrela, który gwałtownie zwiększa wysokość swojego lotu w niebiosa i wzmacnia brzmienie melodyjnej pieśni. Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy. Pewnego razu w wywiadzie Ada Rogowcewa powiedziała: „…Sztuka jest jak kosmiczny wiatr. To natchnienie, to lekkie tchnienie”. Mimowolnie przypomina się opowiadanie Iwana Bunina „Lekkie tchnienie”, które jest wypełnione czystym narodzinami jasnej miłości, przeczuciem i przeżywaniem cudu pierwszego zakochania. Wspominasz role — teatralne i filmowe — Ady Mykołajiwny i mimowolnie zastanawiasz się: czy naprawdę dla aktorki każda nowa rola to natchniony wzlot w nowy wymiar swojego artystycznego Ja, nowa szansa odkrycia siebie przede wszystkim dla siebie, czy naprawdę to zachwycone zdumienie z przeistoczenia się w sceniczny czy kinematograficzny obraz jest dla niej organiczne, a nie „zagrane”? Wspominam czasy aspiranckie, triumfalny wzlot artystycznej sławy Ady Rogowcewej dzięki roli Heleny w spektaklu „Warszawska melodia”. Ile wieczorów przestałem pod teatrem Rosyjskiego Dramatu im. Łesi Ukrainki w nadziei, że jako pierwszy wyrwę z rąk bilecik na ten spektakl. I kiedy w końcu mi się poszczęściło, byłem, zdawało się, w siódmym niebie. Ogarnęło mnie zdumienie, nie, zachwyt nad niezwykle szczerym, emocjonalnie burzliwym współodczuwaniem miłości swojej bohaterki, w którą studentka instytutu teatralnego wczuła się tak pełno, organicznie i natchnienie, że widz szczęśliwie i radośnie wpadał w zmysłową niewolę jej magicznego przeistoczenia. Refleksje wspomnieniowe, inspirowane odrodzeniem w pamięci emocjonalnej wykreowanych na scenie obrazów Heleny, Łesi Ukrainki („Mieć nadzieję”), Raniewskiej („Wiśniowy sad”), Paoli („Dama bez kamelii”), Ester („Święte... Ada Mykołajiwna z córką Kateryną w strefie ATO. „Warszawska melodia”. realizują te kobiety-bojowniczki. Teraz rolę młodziutkiej Heleny w „Warszawskiej melodii-2” wykonuje jej córka Katia, a starszą, w latach, Helenę gra Ada Mykołajiwna. Tak, na wsparcie rannych w strefie ATO matka i córka dały charytatywny spektakl „Warszawska melodia-2”. Zebrały ponad 50 tys. hrywien. A jeszcze w sierpniu 2014 roku Ada Rogowcewa i Katia wyruszyły z koncertami do Słowiańska, Lisiczańska, Siewierodoniecka, Artemiwska, Kramatorska, gdzie czytały utwory poetyckie ukraińskich pisarzy, a także wiersze Anny Achmatowej, Maryny Cwietajewej, Osipa Mandelsztama, pokazywały przed żołnierzami ATO, cywilnymi mieszkańcami, przed rannymi ze szpitali fragmenty spektakli „Warszawska melodia-2”, „Bądźcie jak w domu”, „Podobne do szczęścia”. To kulturalne wolontariatu trwa do dziś. Zaraz po inwazji putinowskiej Rosji na Autonomiczną Republikę Krymu Ada Rogowcewa podejmuje kategoryczną decyzję: więcej w Rosji nie będzie grać! A jeszcze wcześniej, podczas Pomarańczowej rewolucji, Rewolucji godności aktorka oświadczyła: „Ja bronię ukraińskiej idei… Bronię tego, aby językiem państwowym u nas był ukraiński… Dla mnie Majdan pozostaje zwycięstwem człowieczeństwa i godności, dobrej energii milionów ludzi”. Taką samą patriotyczną postawę zajmował Kost’ Stepankow, którego „przemyślenia na skrawkach” opublikowała Ada Rogowcewa w książce „Mój Kostia”: „Tak oto, odtwarzać ducha narodu, opiewać i opisywać go, walczyć o niego w całej jego pełni i wszechogarnięciu można tylko ojczystym dla nas — nosicieli tej kultury! — językiem. Pozbywszy się ojczystego języka, tracimy możliwość prawdziwego rozumienia kodów i znaków ojczystej kultury, nie mówiąc już o możliwym udziale w jej tworzeniu”. Ada Mykołajiwna nie mogła stać z boku, kiedy jej ojczyznę szatkuje „gradami”, „huraganami”, „smierczami” ta sama kraj, w którym ona jako aktorka filmowa zdobyła godną jej talentu sławę. Popularność Ady Rogowcewej na obszarach Związku Radzieckiego była nadzwyczajna. Ta sława burzliwie potoczyła się przez kraj zaraz po wyjściu na ekrany telewizyjne filmu reżysera Josypa Chejfica „Salut, Mario!”, dalej było „Poskromienie ognia”, „Wieczny zew”. Miliony widzów wstrzymywały oddech, zamierały ich serca od przeżywania dramatycznego losu głównej bohaterki Hanny. Aktorka była szczęśliwa — propozycje grania w nowych filmach, z reguły serialach, jak jaskółki wlatywały do jej domu, pieściły aktorską próżność, sława otulała ją w bujne szaty artystycznej wyjątkowości, ale Ada Rogowcewa pozostała skromną, życzliwą, prostą, nie wznosiła się na skrzydłach wielkiej popularności ponad codzienne tworzenie swojego przede wszystkim rodzinnego zacisza, domowego ciepła i żmudnej, ale przyjemnej pracy domowej i ogrodowej. Aktorka jest szczęśliwa, że w tak poważnym wieku tak intensywnie, bez dni wolnych i urlopów, pracuje: „Ja z pracy, i nie tylko twórczej, czerpię energię, natchnienie, radość”. Z wielką przyjemnością przeżywa te chwile, kiedy po tournée, zdjęciach, spektaklach, występach i spotkaniach wraca do swojej wsi Żerebiatyn, która jest pod Kijowem. Tutaj też jej największy smutek: na miejscowym kozackim cmentarzu spoczął jej Kostia, sławny aktor Kostiantyn Stepankow. A później i syn Kostiantyn... Jak szczerze, prawdziwie gorzko i natchnienie opowiedziała Ada Rogowcewa w książce „Mój Kostia” o swojej, od osiemnastego roku życia, bezgranicznej miłości do tego jaskrawego przystojniaka — swojego wykładowcy, z desperackim bólem opowiedziała o tych cierpiących dwa i pół miesiąca, kiedy dławił się bólem, a córka Katia nie wypuszczała jego rąk ze swoich, o swoim niewysłowionym postrzeganiu czarnego smutku, który przypomina trwający straszny sen, o dzikim zmęczeniu i niewiarygodnej mobilizacji duchowych i fizycznych sił dla pracy, bo trzeba żyć. Dla zachowania pamięci męża, ojca ich dzieci, unikalnego artysty, dla tego, żeby napisać nową książkę, poświęconą rodzinie, ciotkom, babciom, krewnym. Swoim i Kostii. I, jak widzimy, ta książka pod tytułem „Proste rzeczy. Osiem rozmów z Adą Rogowcewą” przychodzi do czytelnika w dniach jej wielkiego jubileuszu. Cóż, legendarna aktorka skrajnie szczerze, ze spowiedzią szczerością wypowiada swój osobisty i rodzinny los, demonstrując talent narratora i literacki kunszt w tworzeniu swoistej rodzinnej sagi-trylogii „Mój Kostia”, „Świadectwo życia”, „Proste rzeczy”. Dzięki Bogu, ten ukraiński skowronek i dzisiaj jest w niezmordowanym locie i natchnienie tworzy gdzieś wysoko swoją dźwięczną, długą pieśń, która przypomina brzmienie fletu. Nawiasem mówiąc, skowronka uważa się za symbol duszy ludzkiej, szczęścia i nieśmiertelności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nadal mieć nadzieję

Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, członek NSPU i NSŻU, Lwów. We Lwowie zaprezentowano pięć książek Ihora Kałyncia — znanego ukraińskiego poety, więźnia politycznego czasów radzieckich. „Jest nam bardzo miło — zaznaczyła we wstępie dyrektor Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą (MIEKD) Politechniki Lwowskiej Iryna Kluczkowska, która moderowała spotkanie — że ta sala zgromadziła taką grupę niezwykłych ludzi. Przepełniona sala to wielki dar dla nas, a przede wszystkim dla byłego dysydenta, poety Ihora Kałyncia”. Rzeczywiście, w sali Instytutu Narodoznawstwa NAN Ukrainy, gdzie odbywało się spotkanie, nie było gdzie szpilki włożyć: by spotkać się z autorem pięcioksięgu Ihorem Kałynciem, zebrali się zarówno naukowcy, jak i koneserzy niełatwej drogi życiowej oraz znaczącego dorobku twórczego poety. Bowiem do pana Ihora — pisarza i działacza społecznego o głęboko ukraińskim wektorze — przekonana jest Iryna Kluczkowska — przychodziły cztery muzy: muza przebudzenia (przed aresztowaniem); muza niewolnicza (w czasach aresztu); muza „milczenia” (w czasach uwolnienia, w ramach ustroju radzieckiego); muza obywatelska. Zatem książki, o których mowa, to: „O niektórych, o czymś i przede wszystkim o sobie samym. Artykuły, wspomnienia, wystąpienia, repliki”. — Lwów: Spolom, 2016; „Znane i nieznane o Antonyczu. Materiały do biografii Bohdana Ihora Antonycza”. — Lwów: Spolom, 2017; „Koło fortuny. Wywiady”. — Lwów: Spolom, 2016; „Módlmy się do gwiazd dalekich. Powieść, legendy”. — Lwów: Spolom, 2016; „Listy do Zwenisła-”. Ołeh WASYLYSZYN, kandydat nauk filologicznych, Ihor FARYNA, członek NSPU, obwód tarnopolski. Jakiś paradoks! Warto oczywiście o tym mówić. Ale taki niuansik — to temat osobnej rozmowy, pora na którą niechybnie nadejdzie. Co więc mają robić uparci czytelnicy? My, powiedzmy, widzimy tylko jedno wyjście: osobiste zwrócenie się do autora, i od czasu do czasu tak właśnie czynimy. Tak oto trafił do nas „Alpinarium” Bohdana Smolaka. Dlaczego zainteresował nas ten pisarz? Cóż, wszystko bardzo proste. Kilka lat temu przeczytaliśmy w czasopiśmie „Złota pektorał” jego powiastkę „Miłość zimą”, która spodobała się przychylnością autora do tradycyjnego pisania z postmodernistycznymi wtrętami oraz niepowtarzalnością stylu. Chociaż nie uważamy, że tradycjonalizm i postmodernizm mogą wywoływać jakieś negatywne emocje. A niedawno wpadła nam w ręce nowa powiastka Bohdana Smolaka „Mozart, gospodarz i inni”, napisana w postmodernistycznym kluczu. I ona też się spodobała. Przyjemne wrażenie wywarły również wiersze pochodzącego z obwodu lwowskiego (pan Bohdan mieszka w miasteczku Kamionka Bużańska, gdzie kiedyś się urodził) w „Bukowińskim czasopiśmie”. Teraz — „Alpinarium”, książka, którą podarował nam autor. (Chcemy tego czy nie, a fakt ten staje się subtelną sugestią dla krytyków o pozytywną recenzję. Niepisany wymóg etykiety. Możliwe, że można nas oskarżyć o brak wychowania. Ale nie mamy zamiaru liczyć się z taką etycznością. Przyzwyczailiśmy się pisać to, co myślimy. I nie zważamy na różne okoliczności. Więc nie będziemy zaliczać „Alpinarium” do wyjątków). z uwięzienia. 1972—1981 lata”. — Lwów: Społom, 2017. „Kilka słów na dzisiejszy wieczór — powiedział Ihor Kałynęć już po tym, jak odczytał fragment z „Akatystu do Klemensa Szeptyckiego”. — Kiedy zmarła Iryna (Iryna Stasiw-Kałynęć — żona pana Ihora. — B. Z.), 5 lat temu, prosiłem Boga, bym był na tym świecie, abym mógł coś wydać. Po trzech latach wydałem 8 tomów Iryny w 11 książkach. Mówię Panu: można, ja zadbam jeszcze o siebie? I po 2 latach wydałem 5 książek. Pozostało wydać jeszcze jedną. Nakład niewielki — po 500 egzemplarzy. Są tu profesorowie, może coś powiedzą o moich książkach. Będę wdzięczny za dobre słowo”. I dobre słowo wybrzmiało. Najpierw z ust przewodniczącego Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeha Synutki, który podziękował Ihorowi Kałynęciowi za zaproszenie i za książki z autografami. Od naukowców powitał prorektor Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych, doktor nauk o sztuce Roman Jaciw: „Konstytuowana wola Kałynęcia pracuje i na lokalne (lwowskie) środowisko, i na ukraińskie, i na światowe — to sygnał: do Lwowa powraca wielka potęga… Dziękuję, że jest on wśród nas taki, że mobilizuje naszą duchowość”. Mykoła Ilnycki, członek korespondent NAN Ukrainy, pisarz, kierownik katedry teorii literatury i literaturoznawstwa porównawczego LNU im. I. Franki, zatrzymał się przy książce „O niektórych i o czymś”. „Zwróćcie uwagę na tytuł — zaznaczył Mykoła Mykołajowycz. — On jakby mówi nam, że chodzi o rzeczy codzienne, przygodne, nie takie znów ważne. Ale spójrzcie na adnotację na końcu książki. Tam po słowach „o niektórych i o czymś” stoją słowa — „a przede wszystkim o sobie”. Ten mały szczegół może być kluczykiem do otwarcia tej książki. Występuje ona jakby pryzmat spojrzenia: w centrum — postać autora. I ci „niektórzy” oraz to „coś” wyrastają do poziomu ważnych problemów życia społecznego, kultury, literatury… Literacko-krytyczne artykuły i notatki, przedmowy, recenzje Ihora Kałynęcia chciało by się cytować — stale dotykając ostrych, bolesnych problemów naszego współczesnego życia, i jeśli kiedyś za metafory sądzili, to teraz sądzą metafory — za nieprawdę, odstępstwo, obojętność, zdradę… Poeta nie stał się impresario samego siebie, a znalazł sposób samorealizacji w innych dziedzinach kultury i życia społecznego. Dlatego opowiada nie tylko „o sobie”, ale w znacznej mierze i o nas”. Prorektor LNU im. I. Franki, doktor nauk filologicznych Jarosław Harasym zatrzymał się przy książce „Módlmy się do gwiazd dalekich”, napisanej w 1973 roku, opublikowanej po raz pierwszy w 1994. J. Harasym uważa, że gdyby ta książka została opublikowana jeszcze wtedy, ukraińska proza poszłaby w nieco innym nurcie. Kandydat nauk filologicznych Danyło Ilnycki (Instytut Ukrainoznawstwa imienia I. Krypjakewycza NAN Ukrainy) scharakteryzował podejście Ihora Kałynęcia do książki „Znane i nieznane o Antonyczu”, gdyż, zdaniem pana Danyła, „Ihor Kałynęć jest żywym ucieleśnieniem „przejemnosti” (dziedziczności), to — żywe ucieleśnienie Antonycza, wysyła bardzo ważny przekaz — złota równowaga: i nowoczesne musi być, i narodowe… To strasznie ważny moment: Kałynęć stworzył fundament, na którym mogą rosnąć badania”. O „Kole fortuny” mówił dziekan wydziału filologicznego LNU im. I. Franki, doktor nauk filologicznych Swiatosław Pyłypczuk. Zaznaczył: „Poeta zaświadcza siebie jako część Ukrainy. Opowiada: zawsze pragnął poznać W. Stusa, brał przykład z niego: uczył się stać z ukraińskim kręgosłupem… Szczerze mówi o swojej ewolucji, przekroczył strach”. I w Kijowie z czasem stało się modne „kałynczyć” — czyli czytać wiersze Ihora Kałynęcia. Na zakończenie życzył poecie, aby jego „koło fortuny” toczyło się bez przeszkód i dalej. O książce „Listy do Zwenisławy z uwięzienia” opowiedziała sama Zwenisława, do której wzruszająco i jednocześnie z pragnieniem rozbudzenia w córce dążenia do jak najpoważniejszej nauki, zwracał się ojciec: „To — spojrzenie na życie od wewnątrz. Różne uczucia przepełniały moją duszę… Ojciec dawał zadania pójścia na tę czy inną wystawę… Mnie proszono przeczytać te zadania — dla mojego rozwoju. Mieliśmy ogromną bibliotekę. Mogłam po omacku znaleźć tę czy inną książkę. Zadania były i takie, które sprawiały mi radość. Uczyłam się w 28. szkole. Dobrzy nauczyciele, którzy przekazywali doświadczenie. Wiedziałam o stylach w sztuce, w architekturze. Czułam radość, że rodzice choć daleko, ale dają mi pomoc. Cieszę się, że to — wszystko razem — opublikowano. Ciekawe i dla nauczycieli, i dla młodzieży. W ogóle, powinien być jeszcze jeden tom — dla rozszyfrowania tych ludzi. Chciałabym, żeby ta książka (przynajmniej jej część) weszła do chrestomatii dla szkoły. Poradźcie doradcom ministra oświaty”. Ihora Kałynęcia powitali pisarz i tłumacz Andrij Sodomora oraz Hałyna Kapinis, redaktor naczelna wydawnictwa „Społom”. „Jeśli można sobie wyobrazić, co to jest szczęście dla wydawcy — szczerze wyznawała pani Hałyna — to są to prace Ihora Kałynęcia, co to jest prawdziwa literatura — to utwory Ihora Kałynęcia, co to jest ukraiński duch — to przykład Ihora Kałynęcia. Zasługa wydawnictwa jest tu najmniejsza. Główne — potężny intelekt autora, jego ogromna energia”. Hałyna Kapinis poinformowała, że na tym praca z Ihorem Kałynęciem wydawnictwo nie zakończyło. Dodał wysokiego tonu zebraniu ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk, który przeczytał poezję Tarasa Szewczenki. Tak ja z tego pokolenia co skosztowało owocu z zakazanego drzewa uczciwości My nic nie mogliśmy poradzić ze sobą zbyt wielka była pokusa jak i zbyt okrutna kara Tak my z tego pokolenia co dobrowolnie wyciąga ręce w kajdany ale czyż kiedyś były inne pokolenia ja pewien że my nawet nie godni poprzednich oni spodziewają się od nas więcej, — pisał swego czasu Ihor Kałynęć (z cyklu „Proponowanie”. 12. Fragment). A czy my, którzy przyszliśmy na świat nieco później, mamy czas i chęć wsłuchać się w myśl pisarza-szestdziesiątnika dzisiaj? Bo przecież Ukraina nadal spodziewa się — teraz już i na nas. topolochem”. Ale mamy więcej odblasków liryczności. “Wykluwa się szmaragdowe ptaszę wiosny”. Zatem można pracować w tych kierunkach, lecz my pomyśleliśmy o czymś innym. Wśród przedstawionych uwadze aforyzmów przeważają wersy z połyskiem filozoficzności w połączeniu z głęboką lirycznością: “Jesienne słońce nie jest skąpe — to my jesienią, przewidując długą zimę, skąpimy uczuć”. Czy warto to nazywać oryginalną drogą? Tak oto pojawiły się u nas myśli o aforyzmach literata. Ale kropki nie stawiamy. Za wcześnie. Przecież jest jeszcze jeden aspekt, którego nie możemy pominąć. Wielu autorów wydało już osobne książki aforyzmów. Wspomnijmy chociażby Dmytra Arsenycza, Tetianę Majdanowycz, Bohdana Czepurka. Ale one są jednostajne. Choć sugestie oryginalności jednak istnieją. Powiedzmy, Tetiana Majdanowycz zebrała aforyzmy z utworów Tarasa Szewczenki. A Bohdan Smolak zignorował jednostajność. Do “Alpinarium” obok oryginalnych aforyzmów weszły obrazowe skrzydlate powiedzenia z wierszy i poematów dramatycznych w książce “Słownik milczenia”. Nieoczekiwane połączenie. I udane, jak nam się wydaje. Czyż coś innego przyjdzie na myśl, kiedy czytasz: “Naciskam winę, jak granicę między piekłem Dantego a rajem”. Można przytaczać też inne cytaty, bo znalezisk, dzięki Bogu, nie brakuje. To mimowolnie przyciąga uwagę do tekstów. Czy będzie trzecie “Alpinarium”? Wszystko zależy od autora. Jesteśmy przekonani tylko o jednym: od czasu do czasu pojawiają się nowe zapiski, a skrzydlate powiedzenia są też w innych poezjach i utworach prozatorskich. I zapewne myśli o tym są świadectwem tego, że książka się udała, pomimo pewnych negatywów w odbiorze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Aforyzm jako twórcze odkrycie

Smoliak B. F. Alpinarij: aforyzmy, porady, rozmyślania, napomnienia. — Charków: Majdan, 2016. — 134 s. Obecnie prawdziwi miłośnicy pięknego piśmiennictwa znaleźli się w niełatwej sytuacji. Aż ciśnie, by choć przejrzeć nowość wydawniczą. Ale… półki księgarń aż uginają się pod ciężarem lektury „rozkręcanych” autorów, w której nierzadko dominuje wtórność, a świeżość myśli nawet nie zaglądała. Co więcej, narzekają księgarze-dystrybutorzy, że literatura się nie „sprzedaje”. I uparcie nie zauważają utworów mało znanych pisarzy, chociaż często znacznie więcej w nich prawdziwości i ciekawostek. I zacznijmy od tego, że ta książka jest pod względem gatunku czymś innym. Ci, którzy śledzą proces literacki, prawdopodobnie już przywykli do tego, że autor występuje w roli poety i prozaika. A tym razem mamy aforyzmy, rady, rozważania, pouczenia. Nietypowość? Tak! Mimo że niemal 10 lat temu wydał książkę aforyzmów o takim samym tytule. Powtórne koło? Coś z tego jest. Ale nie spieszmy się z wyrażaniem negatywnych emocji. Jesteśmy przekonani, że pisarz ma prawo do udoskonalania już opublikowanych tekstów i do błogosławieństwa dla nich na nowej drodze do czytelników. W końcu nie ma nic złego w ponownym wydaniu. Choćby już dlatego, że obecne nakłady są nikłe i nie są w stanie zaspokoić czytelniczego głodu. Prawda, robaczek wątpliwości jednak nie daje spokoju. Choć, jak nam się wydaje, są to czysto teoretyczne rozważania. Z pewną ostrożnością podchodzimy do samego gatunku. Nie, ma on prawo do istnienia. Sprawa tkwi w czymś innym. Z jakiegoś powodu sądzimy, że wypowiedzi aforystyczne lepiej odbiera się nie same w sobie, lecz w kontekście tego czy innego utworu. Samodzielność skrzydlatych wypowiedzi bardzo często może sugerować wymuszoną mądrość. Ale „Alpinarium” Bohdana Smoliaka, poddane krytycznemu ostrzałowi z tego punktu widzenia, skłania do niejednoznacznych stwierdzeń. Z jednej strony wszystko, co powiedziano powyżej, można odnieść także do tej książki i wtedy znajdziemy przejawy negatywizmu. Ale występują one obok momentów pozytywnych. Takim urokiem jest dążenie autora do podziału aforyzmów na określone cykle tematyczne. I każde takie zgrupowanie ma oryginalne tytuły. O czymś takim myśli się, czytając „Sonячny prymus”, „Rozsypane wśród roli”, „Okruchy żywej ciszy”. Sądzimy, że tu dowcipu nikt nie zaprzeczy. Jednak pewien zgrzyt jest. Naszym zdaniem banalne są tytuły „Formuła wieczności”, „Wielkość współczesnika”. Najpewniej zachodzi potrzeba zagłębienia się w jeszcze jeden moment. Niektóre czasopisma periodyczne czasami zamieszczają na swoich łamach utwory tego gatunku. Najczęściej wtedy, gdy mają wydźwięk humorystyczny lub satyryczny. Takie utwory są także u Bohdana Smoliaka — „Dzieci-kwiaty, jeśli nie wyrosną czar-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w przekładzie Andrija Sodomory oraz na wiersze Rilkego i Zabużko. Według Andrija Sodomory muzyka Kozarenki zdołała pokonać przestrzeń czasu wynoszącą trzy tysiące lat i przekazać starożytne słowo współczesnemu słuchaczowi. Na dziedzińcu pałacu Potockich Halicki Akademicki Chór Kameralny (kierownik artystyczny Wasyl Jaciniak) oraz Akademicka Młodzieżowa Orkiestra Symfoniczna „INSO — Lwów” (dyrektor artystyczny Myrosław Skoryk) wykonali operę Dmytra Bortniańskiego „Alkid” pod batutą Jean-Pierre’a LoRé. Potężnym finałowym akordem trzydniowego maratonu pamięci Wasyla Sліpaka był wspaniały gala-koncert w Lwowskiej Filharmonii. Najlepsi soliści Lwowa i Paryża, Lwowska Państwowa Akademicka Kapela Chóralna „Dudarik”, Lwowski Chór Kameralny „Gloria” oraz Akademicka Orkiestra Symfoniczna Lwowskiej Filharmonii (główny dyrygent i dyrektor artystyczny Taras Krysa) wykonali utwory Verdiego, Gounoda, Berlioza, Saint-Saënsa, Łysenki, Halperina. Dyrygował Nikolas Krause. Gala-koncert zakończył się „Zapowiedziem” do muzyki Bohdany Frolak oraz „Odą do radości” Beethovena pod kierownictwem Myrona Jusypowycza. Godne uczczenie godnego Bohatera, jakim Wasyl Słipak uhonorował pamięć setek bohaterów-towarzyszy broni, którzy zginęli na wschodzie Ukrainy za ziemię ojczystą. Niech ziemia ojczysta będzie im wszystkim puchem, a nasza pamięć o ich wyczynie niech będzie pobudką dla naszego sumienia, do działania. Warto przytoczyć słowa Ołeksandra Kozarenki: „Maraton pamięci Wasyla Słipaka to pozytywna próba przełamania naszej tradycji beztroski pamięciowej: nieuczczenia za życia, a tym bardziej po śmierci. Maraton przerywa tę haniebną tradycję”. Chciałabym zakończyć wiadomością, którą ze sceny filharmonii ogłosił znany francuski dyrygent Jean-Pierre LoRé: że w centrum Paryża, ku pamięci naszego Wasyla Słipaka, który oddał niemal 20 lat swojego twórczego życia Paryskiej Grand Opera, zabrzmiało „Requiem” Berlioza w obecności ponad trzech tysięcy paryżan. Ukraińcy, uczmy się kultury pamięci od Francuzów!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wasyl Slipak. Klucz do fenomenu artysty, bohatera, rycerza. Dni pamięci Wasyla Slipaka we Lwowie

Natalia HUMNYCKA, Lwów Egzystencjalnym ideałem człowieka jest harmonia jego duchowej i materialnej istoty. Nieustanna walka tych stanów tworzy ziemskie życie człowieka i określa jego los. Duchowa ipostaza człowieka należy do sfery boskiej i wymaga wielkiego wysiłku wewnętrznego, aby mogła wyjść na zewnątrz. Ludzi o wysokiej energii duchowej zalicza się do grona „pocałowanych przez Boga”. To metaforyczne znaczenie dotyczy przede wszystkim ludzi sfery humanistycznej, zwłaszcza poetów, malarzy, muzyków, aktorów. Jaskrawym przedstawicielem tego „grona wybranych” jest Wasyl Słipak — Artysta, którego śpiewem i aktorskim talentem zachwycała się Europa, i Bohater, który oddał życie, broniąc ziemi ojczystej przed podstępnym i okrutnym wrogiem. Śmierć Wasyla Słipaka 29 czerwca 2016 roku na wschodzie Ukrainy wstrząsnęła ukraińską i europejską wspólnotą, która do dziś nie może pogodzić się z tą nieodwracalną stratą i wciąż pyta: „Dlaczego Ukraina pozwoliła zginąć tak rzadkiemu talentowi? Dlaczego nikt go nie powstrzymał, nie ostrzegł o realnym niebezpieczeństwie śmierci?!”. Prosili, ostrzegali, przekonywali. Jednak jego decyzja była nieugięta. W czym zatem tkwi ta szlachetność, szlachetne pochodzenie i arystokratyzm Wasyla Słipaka, który zamienił swoją udaną karierę solisty Paryskiej Grand Opéra na okopy zwykłego żołnierza, z surowymi warunkami i śmiertelnym zagrożeniem życia? Zapewne trzeba sięgnąć do źródeł (AD FONTES), do jego rodzinnego gniazda, do rodzinnej szkoły. Wasylko dorastał w inteligenckiej lwowskiej rodzinie, w której panowały trzy najwyższe wartości: Bóg, Rodzina, Ukraina. Od wczesnego dzieciństwa ujawnił swoje uzdolnienia w sferze artystycznej. Oprócz pasji do śpiewu Wasyl świetnie rysował. W archiwum Wasyla Słipaka, które jego brat Orest przekazał do Działu Diaspory Lwowskiego Muzeum Historycznego, przechowywanych jest 41 jego rysunków. Co ciekawe, lubił przedstawiać postacie z historii Ukrainy, zwłaszcza kozaków, a także z powodzeniem malował portrety Tarasa Szewczenki. Znamienne, że na jednym z portretów Tarasa Szewczenki Wasyl pozostawił wezwanie Szewczenki do potomnych: „Nie dajcie matki, nie dajcie w ręce kata ginąć”. Jako 9-letni chłopiec śpiewał już w założonej przez Mykołę Kacala legendarnej Lwowskiej Chórze Chłopięcej Kapeli „Dudarik”, dokąd zaprowadził go przezorny starszy brat Orest. Właśnie tutaj młody talent otrzymał fundamentalne przygotowanie i zakorzenienie w najlepszych wzorcach ukraińskiej muzyki europejskiej. Utwory Dmytra Bortniańskiego, Artemija Wedela, Maksyma Berezowskiego, a także kolędy, szczedriwki, pieśni ludowe w opracowaniach Mykoły Łysenki, Mykoły Leontowycza, Kyryła Stećenki, Ołeksandra Koszyca były i są do dziś złotym funduszem repertuaru kapeli „Дударик”. Wybitny dyrygent i surowy pedagog Mykoła Kacal zaszczepiał swoim wychowankom miłość do Ukrainy, do ukraińskich tradycji, kształtował spartański duch. Czysta i dobra dusza Wasyla Slipaka już od dziecięcych lat przywiodła go do działalności wolontariackiej w Towarzystwie „Wiara i Światło”, które pracowało z dziećmi niepełnosprawnymi. Jako aktywny wolontariusz (pseudonim „Barselona”) angażował swoich przyjaciół z „Dudarika” do tej szlachetnej pracy. W tak wysoko artystycznej ukraińskiej aurze rozwijała się i umacniała jego własna duchowa aura. Dalej Konserwatorium we Lwowie, klasa sławnej Marii Bajko. Zadziwił pedagogów nie tylko rzadkim kontratenorem, ale i naturalnym artyzmem. Wasylowi Slipakowi na pozór wszystko przychodziło łatwo, organicznie. Wszystko robił z radością i uśmiechem na ustach. Jednak był niezwykle wrażliwy na niesprawiedliwość i ostro na nią reagował. Jego kariera artystyczna rozpoczęła się już na pierwszym roku od wykonania kantaty Ołeksandra Kozarenki „Pjero mertwopetluje” do wiersza poety-futurysty Michaiła Semenki. Sukces był bezsporny. Seria zwycięskich konkursów międzynarodowych zwróciła uwagę wielu autorytetów muzycznych na utalentowanego artystę. Po dwóch latach studiów w Konserwatorium we Lwowie Wasyl Slipak przeprowadza się do Paryża, gdzie kształci się i zostaje solistą Paryskiej Grand Opéra. Otwierają się przed nim sceny najbardziej prestiżowych teatrów europejskich. W jego repertuarze znajdują się najlepsze baryтonowe arie operowe, wśród których najukochańszymi były postacie Mefistofelesa (Gounod „Faust”) i Escamillo (Bizet „Carmen”). Wydawałoby się, że uznanie, sukces i sława powinny negatywnie wpłynąć na charakter Wasyla Slipaka. Jednak pozostał tak samo skromny, szczery i czysty. Gotowy do poświęcenia, gotowy przyjść z pomocą tym, którzy jej potrzebują. Wydaje się, że była to jego wewnętrzna potrzeba — czynić dobro, bronić prawdy, oddawać swoją miłość bezwarunkowo. W Paryżu był aktywnym działaczem społecznym. Wspólnie z Natalką Pasternak, która przez długi czas kierowała Ukraińskim Centrum w Paryżu, organizowali szereg akcji na rzecz wsparcia Ukrainy, a także opiekował się dziećmi z Ukrainy, które przyjeżdżały na wycieczki do Paryża. Gdy rozpoczęła się wojna na wschodzie Ukrainy, Wasyl Slipak aktywnie włączył się w celową wolontariacką pomoc naszym wojskowym, organizując wraz z przyjaciółmi koncerty charytatywne. Zakupione za zebrane środki materiały i wartości często sam wiózł na linię frontu. Można jedynie się domyślać, jak to, co zobaczył na froncie, poruszyło artystę wrażliwego na sprawiedliwość. Zobaczył, że Ukraina i świat żyją w równoległych wymiarach: podczas gdy jedni Ukraińcy przelewają krew, oddają życie, inna część społeczeństwa żyje sytym życiem, jakby nic się nie działo. I Wasyl rzuca wyzwanie obojętnemu społeczeństwu: sam wyrusza na front. Wyraźnie rozumie śmiertelne niebezpieczeństwo, ale jego sumienie, jego głęboki świat duchowy nie pozostawia mu wyboru. Wasyl Slipak świadomie tworzy precedens, którego, być może, nie ma we współczesnej historii: znany operowy idol publiczności, posiadacz wspaniałego rzadkiego głosu, urodzony artysta stawia na szali Losu swoje Życie i Honor. Ten wyzwanie jest prawdziwym bohaterskim czynem tego wielkiego artysty i Wielkiej Duszy Człowieka. Pojawiają się analogie z pisarzami (zwłaszcza z Antoine’em de Saint-Exupéry), z Ikarem, a nawet z Jezusem Chrystusem. Bez wątpienia swoim desperackim czynem chciał roztopić obojętne serca, wskrzesić miłość do bliźniego, do ojczyzny. Czy jednak my, Ukraińcy, zrozumieliśmy wielkość szlachetnego czynu tego Rycerza Dobra, Sprawiedliwości, Miłości? Chyba jeszcze nie. Jednak pierwsze oznaki przebudzenia naszego sumienia, na szczęście, już się pojawiają. Świadectwem tego jest trzydniowy otwarty Międzynarodowy Maraton pod bardzo wymownym tytułem „Ciche dni miłości. Muzyka pokoju”, zorganizowany we Lwowie z inicjatywy brata Oresta i znanych artystów Lwowa i Paryża. Autorytatywna krytyczka sztuki Stefania Pawlyszyn tak scharakteryzowała tę artystyczną imprezę pamięci: „Maraton był idealnie zorganizowany. Program różnorodny, treściwy, obejmował nie tylko główny temat upamiętnienia wielkiego człowieka i śpiewaka, ale także wyrażenie patriotyzmu w koncertach, filmie, spotkaniach-wspomnieniach, występach solistów, zespołów chóralnych i instrumentalnych. Imię Wasyla Slipaka po raz kolejny stało się symbolem naszej miłości do Ojczyzny i czci dla jej bohaterów”. Warto choćby krótko opisać dzień po dniu wszystkie wydarzenia, które miały miejsce w ramach maratonu. Dni pamięci rozpoczęły się Świętą Liturgią 29 czerwca w Kościele Świętych Najwyższych Apostołów Piotra i Pawła z udziałem kwintetu Kościoła Garnizonowego, a także modlitwą i składaniem kwiatów na grobie Bohatera na Łyczakowie. Następnie w zapełnionej sali Kinopałacu „Kopernik” odbyła się przedpremierowa projekcja filmu dokumentalnego „MIF”, która sprawiła, że obecni ponownie przeżyli nieodwracalny ból straty. W Lwowskiej Państwowej Szkole Chóralnej „Dudarik” im. M. Kacala, skąd rozpoczął swoją drogę śpiewak i świadomy narodowo Ukrainiec Wasyl Slipak, odbyło się prawdziwe święto śpiewu chóralnego z udziałem Lwowskiej Państwowej Akademickiej Męskiej Kapeli Chóralnej „Dudarik” (dyrygent Dmytro Kacal), Lwowskiego Miejskiego Chóru „Homin” (kierownik artystyczny i dyrygent Ruslan Ljaszenko), Męskiego Zespołu „Kalophonia” (kierownik Taras Hrudowyj). Pierwszy dzień maratonu zakończył się w Kościele Świętych Najwyższych Apostołów Piotra i Pawła „Wszechnocnicą” i „Panichidą” Kyryła Stećenka w przejmującym wykonaniu Lwowskiego Chóru Kameralnego pod batutą Wołodymyra Syworchipa. Pierwszy dzień maratonu był poświęcony pamięci Mykoły Kacala „Od nauczyciela do ucznia”. Drugi dzień — maraton fortepianowy PIANO POSTLUDES zgromadził najlepszych wykonawców muzyki fortepianowej, którzy występowali w najbardziej prestiżowych salach Lwowa, a mianowicie: Józefa Ermiňa, Etellę Czuprik, duet fortepianowy „KIEV Piano DUO” Ołeksandra Zajcewa i Dmytra Tawanca. Na Polu Honorowych Pochówków nr 76 Cmentarza Łyczakowskiego zabrzmiała muzyka organowa w wykonaniu Barbary Szwiderskiej. A w Królewskich Pałacach Lwowskiego Muzeum Historycznego odbył się okrągły stół: „Wasyl Slipak i diaspora ukraińska: niezagrana rola” pod moderacją Stefanii Pawlyszyn i Ołeksandra Kozarenki oraz z udziałem pracowników działu diaspory Lwowskiego Muzeum Historycznego i członków katedry filozofii sztuk Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. Uczestnicy okrągłego stołu mieli możliwość nacieszyć się fragmentami nagrania występu Wasyla Slipaka w kantacie Ołeksandra Kozarenki „Pjero mertwopetluje” i w operze „Dydona i Eneasz” Purcella w trzech partiach: barytonowej, tenorowej i kontratenorowej. Drugi dzień zakończył się ulubionym utworem Wasyla Slipaka „Carmina Burana” Carla Orffa, w której w swoim czasie wykonywał wszystkie trzy partie, a także „Agnus Dei” Gioacchina Rossiniego. Koncert odbył się w Lwowskiej Filharmonii z udziałem kapeli „Dudarik”, solistów: Tatiany Dyjo (sopran), Patricka Garé (tenor, Francja), Jewhena Kapituła (baryton), Tatiany Wachnowskiej (alt), Oksany Rapity i Myrosława Drahana (fortepian), a także Krakowskiej Grupy Perkusyjnej. Dyrygenci — Jean-Pierre Lorré, Wołodymyr Syworchip. Na placu Rynek „Proświta” zorganizowała koncert zespołów młodzieżowych i znanych wykonawców estrady. Trzeci dzień — maraton operowy MEMORY — FOREVER rozpoczął się premierą melopei „ORESTEJA.EXERCISE” Ołeksandra Kozarenki dla aktorów i zespołu instrumentalnego na podstawie tragedii Ajschylosa w błyszczącym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ся Leonid Osyka, operatorem-reżyserem miał być Jurij Harmasz, scenografem — Heorhij Jakutowycz. Potężna grupa! Nie wyszło. Z banalnej przyczyny — pieniądze… A później, na terenie kijowskiej wytwórni filmowej im. Dowżenki, na miejscu pustego basenu zobaczyłem makiety i stanąłem jak urzeczony: „pietersburskie” lwy, które odbierano jak tajemnicze sfinksy, były ŻYWE, jeszcze niezfilmowane. Współpraca Serhija Jakutowycza z Jurijem Iljenkiem nad filmem „Modlitwa za hetmana Mazepę” spowodowała cuda, gdy żywe postacie przelewają się w płótna, i odwrotnie – z płócien ożywają w aktorskim wcieleniu. A makiety… Krytyczka filmowa Larysa Briuchowecka pisała: „Makiety oddają intensywność wydarzeń. Poza tym, nadają one objętości scenom batalistycznym, a w niezwykłej, umownej atmosferze filmu statyści stają się zbędni. W końcu wzmacniają napięcie emocjonalne. Zatem Jurij Iljenko wraz z Serhijem Jakutowyczem dokonali odkrycia w języku kina, przynajmniej łamiąc stereotyp scen batalistycznych w filmie historycznym. O tym odkryciu reżyser powiedział w swoim komunikacie prasowym: „Niech komputery odpoczywają. To, co zrobił Serhij Jakutowycz jako artysta, jest, bez wątpienia, nowym słowem w kinie. Jeszcze to docenią”. „Moje malowidła do filmu »Modlitwa…« — pisał nie bez humoru Jakutowycz — ludzie kradli z planu zdjęciowego. Łamali dekoracje i nieśli do domu. Zrozumiałem: jestem narodowym artystą”. A jeszcze tak: „Mam własną Ukrainę. Dla niej żyję i za nią umrę. Imię mi obojętne — czy jestem tu potrzebny, czy nie. Moja Ukraina nie jest podobna do rzeczywistej. Przez cały czas żyłem życiem równoległym. Zawsze czułem się tu nieswojo. Inne kraje oferowały mi komfort. Jednak po tygodniu on mnie nudził”. Strata żony, także artystki (a mama była ilustratorką, a młodszy brat Dmytro malarzem), potem syna, także utalentowanego… („Kiedy umarł syn, akurat zaczęto strzelać na Majdanie. Dla mnie wszystko się połączyło. 2014 — najstraszniejszy rok w życiu”). „…Czasem chce się wypowiedzieć jedno słowo i tym powiedzieć wszystko. Jestem zmęczony”. Pokój duszy Twojej, Mistrzu! I duszom Twoich bliskich, sławnych i po prostu pracowitych artystów. łucczanom swój talent. Wśród nich solistka Wiedeńskiej Operetki Katarina Corezi-Lal, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zdobywczyni tytułu „Verdiowski Głos” (Włochy), solista Polskiej Opery Narodowej Andrij Szkurhan. W ramach „Nocy na Łuckim Zamku” wystąpili także „Kijów Modern Ballet”, teatr „Woskresinnia” z filozoficznym spektaklem „Gloria”, włoski zespół baletowy na balonach „Molecole Show”. Kolorytu świętu dodały alejki mistrzów ludowej twórczości, jaskrawe malowidła, aquamakijaż i teatralizowany „Szczyt w Łucku”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jakutowiczowie

Wasyl PORTIAK To nie po prostu strona — słynne zjawisko w ukraińskiej sztuce. “W latach 60. grafika dominowała nad malarstwem. Ten kierunek trzymał na barkach ojciec, — pisał Serhij Jakutowicz, który opuścił nas 27 dnia zeszłego miesiąca, o genialnym grafiku Heorhiju Jakutowiczu. — Kiedy odszedł, zrozumiałem: atlant zniknął, balkon może spaść. Podeprzeć go muszę ja, choćby krzywo”. Podparł godnie. Jego prace — w prywatnych zbiorach i kolekcjach muzealnych na całym świecie, nawet w Białym Domu. Nikt z ukraińskich artystów nie zrobił dla kina tyle, co Heorhij i Serhij Jakutowiczowie. Ojciec – przede wszystkim w “Cieniach zapomnianych przodków”. Paradżanow tak oceniał wkład Heorhija: “On nie po prostu artysta, a artysta, który myśli /…/. On przyprowadził nas w Karpaty, jak przewodnik. One są mu znajome. On uratował nas od wiejskości, od fałszu”. Karpaty były mu bliskie, kupił chatę w huculskiej wsi Dziembronia, która pod samą Czarnohorą, długo tam pracował. A mój ból — tak i nie zrealizowana ekranizacja mojego scenariusza “Ołeksa Dowbusz”. Kręcić wziął-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Art-show

„Noc na Zamku Łuckim” trwała dwie doby Jewgienij CYMBALIUK Na Zamku Lubarta w Łucku odbyło się dwudobowe (1–2 lipca) art-show „Noc na Zamku Łuckim”. Zorganizowano je po to, by prastara folklorna ukraińska atmosfera w towarzystwie współczesnej sztuki pozwoliła poczuć ducha minionych czasów, gdy zbierali się tu cesarze, królowie i rycerze, by stanowić o historii Europy. Na wydarzeniu pojawiło się wielu znanych gości, którzy zaprezentowali

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«Legendy o hospitalierach» – życiowy wyczyn 22-letniej Jany Zinkiewicz

Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński W ramach ogólnoukraińskiego almanachu filmowego o bohaterstwie zwykłych ludzi w Równem zaprezentowano film „Legenda o hospitalierach”. Postać głównej bohaterki autorzy (to grupa młodych scenarzystów, reżyserów i operatorów z Kijowa) wzięli od 22-letniej mieszkanki Równego, Jany Zinkiewicz. Stąd też w fabule taśmy pojawiają się wydarzenia z życia Jany. Ona, jak wiadomo, założyła ochotniczy batalion medyczny „Hospitalierzy”, który ratował i nadal ratuje ukraińskich żołnierzy w strefie ATO; osobiście wyciągnęła i uratowała ponad dwieście rannych ukraińskich żołnierzy z linii frontu; w strefie ATO doznała urazów; znalazła się na granicy życia i śmierci, a przez kilka miesięcy lekarze walczyli o jej życie; po rehabilitacji porusza się na wózku inwalidzkim; zakochała się, wyszła za mąż, została matką; otrzymała ordery „Za zasługi”, „Za ocalenie życia”, „Bohater Ukrainy”, a obecnie kontynuuje swoją działalność wolontariacką i w dalszym ciągu planuje skupić się na medycznej i psychologicznej rehabilitacji rannych żołnierzy... „Legenda o hospitalierach” – film krótkometrażowy. Jednak, jak zapewniają jego autorzy, w przyszłości może stać się pełnometrażowy. Ku temu są dwie ważne przesłanki: to, że widzowie obejrzeli taśmę z zapartym tchem, za jednym posiedzeniem, oraz to, że nie cały materiał zmieścił się w ramach krótkometrażówki. autorski tekst — podpis pod obrazem. Nierzadko są to fragmenty ludowych pieśni. Tematyka i motywy prac Iwana Honczara odsłaniają pierwotne podstawy, na których opiera się ukraińska ziemia i cały wielki ukraiński ród — są to Miłość, Piękno i Praca: miłość dziewczęca i chłopięca, rodzina, macierzyństwo, gospodarowanie. Wszystko zgodnie z etnograficznymi osobliwościami, typami antropologicznymi, strojem (krojem i haftem) oraz męskim nakryciem głowy różnych stref etnograficznych. Ponieważ prace powstały na podstawie zapisów i szkiców z wypraw badawczych, nie ma żadnych wątpliwości co do autentycznej wiarygodności prac „Para weselna z Żytomierszczyzny”, „Młody i młoda z Południowego Podola”, „Para weselna z Lubimiwki na Polesiu Kijowskim”, „Tradycyjny obrzęd weselny na Czerkaszczyźnie”, „Wesele. Hopak”. Postać dziewczyny subtelnie oddano w obrazach „Lniarka”, „Podolanka”, „W rodzinnym kraju”. Wezwaniem do powrotu do utraconego można uznać płótna „Randka”, „Przyjaciółki”, „Gospodarz”. Wszystkie przedstawione prace odzwierciedlają obrzędy cyklu wiosenno-letniego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Miłość i Piękno w obrazach Iwana Honczara

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Na wystawie zaprezentowano około 30 prac artysty, połączonych tematem odtworzenia prawdziwego obrazu narodu ukraińskiego w kontekście historyczno-etnograficznym. Wszystkie obrazy można umownie podzielić na dwie części: typy i stroje Ukraińców z końca XIX — początku XX wieku oraz zwyczaje i obrzędy narodu ukraińskiego. Płótna te powstały w latach 60.—70. ubiegłego wieku, kiedy zbiór muzeum domowego był już uformowany w kolekcje. Stały się one jego organiczną częścią, uzupełniły całościowy obraz kultury ukraińskiej ważnym segmentem – artystyczną interpretacją i uogólnieniem regionalnych osobliwości typów i obrzędów Ukraińców według cech etnograficznych i podziału. Zasady artystyczne, które zastosował twórca, można określić jako takie, które opierały się na fundamentach głębokiej sztuki ludowej z jej figuratywnością, dekoracyjnością i jaskrawym kolorytem, płaszczyznowością i lakonizmem. Jak twierdzą historycy sztuki, malarstwo dekoracyjno-etnograficzne Iwana Honczara jest świadectwem jego twórczych poszukiwań i rozwoju — od realizmu i naiwnego impresjonizmu w pejzażach do figuratywno-plastycznego symbolizmu ludowych typaży. A oto co sam I. Honczar pisał o swojej twórczości w 1980 roku: “W ostatnim dziesięcioleciu, zainspirowany twórczością swojego narodu, zrobiłem, być może, więcej niż przez całe swoje dotychczasowe życie twórcze. W istocie odrodziłem się jako artysta, zarówno w rzeźbie, jak i w malarstwie, tworząc setki obrazów, rzeźb, rysunków, które uważam za swój najcenniejszy dorobek artystyczny”. Każda z zaprezentowanych na ekspozycji prac jest emocjonalnie nasycona i wyrazista, naukowo precyzyjna w szczegółach przedstawianego świata. Dzięki umiejętnym rozwiązaniom fabularno-kompozycyjnym osiągnięto artystyczno-obrazową doniosłość płócien malarskich. Wszystkie obrazy mają ograniczoną, płytką przestrzeń bez perspektywy, a postacie zostały namalowane w dużym zbliżeniu, na tle odpowiednio dobranego drugiego planu. Dodaje to efektu fotografii. Obrazy można uznać za nasycone informacyjnie teksty malarskie, w których obecny jest właściwie Narodowe Centrum Kultury Ludowej “Muzeum Iwana Honczara” zaprasza miłośników sztuki i wszystkich odwiedzających Muzeum do obejrzenia wystawy “Iwan Honczar. Malarstwo: typy, obrzędy i stroje Ukraińców”. Nowa ekspozycja to część zainaugurowanego w ubiegłym roku projektu wystawienniczego “Iwan Honczar. Twórczość”, mającego na celu zapoznanie szerokiego ogółu z dziedzictwem twórczym założyciela Muzeum jako artysty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Lecz serce nie chce… ani nowego domu, ani nowego ogrodu»

Switłana OREŁ, Kropywnycki Dom Tobilewyczów przy dawnej ulicy Znamieńskiej (obecnie w Kropywnyckim – miejskie literacko-pamięciowe muzeum Iwana Karpenki-Karego) był w tamtym czasie faktycznie centrum ukraińskiego życia społecznego miasta. Młody Tarkowski kontaktował się tutaj z przyszłymi wybitnymi aktorami Mykołą Sadowskim i Panasem Saksahanskim, ich siostrą Mariją Sadowską-Barilotti, bywali tu Ołeksandr i Sofija Rusowie, a przyszły mecenas i działacz społeczny Jewhen Czykałenko, nawiasem mówiąc, kolega z klasy Ołeksandra ze szkoły realnej, wynajmował pokój w tym samym domu. Znajdował tu schronienie także Marko Kropywnycki. W tych murach zbierała się jelisawetgradzka „Hromada”, którą kierował wówczas Opanas Mychalewycz i która miała absolutnie wyraźne ukrainofilskie nastawienie. Faktycznie częścią „Hromady” (choć w pewnym stopniu autonomiczną) było młodzieżowe kółko „Narodnej woli”, do którego należał również Ołeksandr Tarkowski. W Jelisawetgradzie kółko to było w znacznej mierze ukraińskie – młodzież nawet próbowała drukować na hektografie wybrane utwory Szewczenki. Już później – w połowie XX wieku, korespondując z Andrijem Jurowyczem Tobilewyczem, dzięki którego wysiłkom właściwie zachował się „Chutir Nadija”, Arsen Ołeksandrowycz prosił, by pisać do niego po ukraińsku, twierdząc, że nie zapomniał tego języka. Zresztą, jak mógł, pomagał w tworzeniu muzeum-rezerwatu. Wszystko to przypomniało się, ponieważ obecnie, gdy mowa o przygotowaniach do przeprowadzenia salonu literackiego (taka forma poznawania przez młodzież poezji staje się już dobrą tradycją w naszym mieście), nagle rozległy się głosy, że „…to przecież rosyjska poezja, europejskiego poziomu, a chachłactwo, czy też inaczej, ukraińskość, nie ma tu nic do rzeczy”. Niestety, wciąż jeszcze w sferze oświaty naszego miasta trafiają się metodycy z takim typem myślenia. W tym roku społeczność literacka obchodzi 110. rocznicę urodzin Arsenija Tarkowskiego. Dla naszego regionu nie jest on tylko poetą – ostatnim przedstawicielem Srebrnego Wieku poezji rosyjskiej. Jest on jednym z filarów legendarnego rodu Tobilewyczów – Tarkowskich: właśnie imieniem jego ciotki nazwano słynny „Chutir Nadija”, obecnie muzeum-rezerwat. A jego ojciec, Ołeksandr, wychowywał się w rodzinie Iwana Karpowycza Tobilewycza. Oczywiście, Arsenij Tarkowski pisał po rosyjsku, choć nie stronił, jak inni, od ukrainizmów w swoich tekstach. Nie jest to dziwne, gdyż w innym języku w Imperium Rosyjskim, a później w jego modyfikacji – Związku Radzieckim, trudniej było się utwierdzić. Zresztą w tym przypadku nie chodzi o rozdwojenie duszy, bo do świątyni ogólnoludzkiej kultury Arsenij Ołeksandrowycz w ówczesnym Jelisawetgradzie wchodził właśnie w tym języku. I do końca życia zachował bolesną, nostalgicznie przejmującą więź z Ukrainą, z naszym miastem. Właśnie tutaj spotkał swoją pierwszą miłość – Mariję Falc: jej dawny dom to obecnie muzeum Arsenija Tarkowskiego przy ulicy jego imienia. Tutaj powracał w połowie lat 50., będąc już inwalidą (podczas wojny stracił nogę). Zachowały się wspomnienia o tamtym przyjeździe i ich wspólnej podróży na Chutir Nadija ówczesnej dyrektor obwodowego muzeum krajoznawczego Ołeny Nozemcewej: „…Panowała cicha, ciepła pogoda, za miastem pachniało macierzanką. Zatrzymaliśmy się w polu. Arsenij Ołeksandrowycz zerwał kilka kwiatków, wciągnął zapach i powiedział: »Ile lat tu nie byłem…« W jego oczach były łzy”. Kilka miesięcy później w liście do swojego przyjaciela napisze: „Zrozumiałem, że na Ojczyźnie trzeba bywać częściej, inaczej wysychasz sercem…”. Jeszcze po 17 latach wyzna: „Jakże mi się chce na Ukrainę, do Kijowa i do mojego Kirowohradu – pojechałbym na Ojczyznę za łzami, więcej nie mam po co jechać do mojego miasta. No chyba jeszcze za dzieciństwem, które tak jest potrzebne na starość. Widocznie w moim wieku wpada się w dzieciństwo jeszcze i z nakazu serca. Więc kiedy w nie wpadnę, to nie dziwcie się – jest nie tylko Przestrzeń – Ojczyzna, ale jeszcze i Czas – Ojczyzna”. Tak prosi, by zabrzmiał po ukraińsku jego nostalgiczny wiersz o tamtym Czasie-Ojczyźnie: Lecz żal, że młode lata me Na obce drogi zagnały się. Że mama łzę ocierała w rozłące, Że nie zobaczę rodzinnej stacji, Że wiatr gałęzią machał ostatni raz, Że miasta nie ma i zniknął dworzec. Lecz serce nie chce, choć przyjdzie do ładu, Ani nowego domu, ani nowego ogrodu, Ani rycerzy kutych, co piec zdobią. O nich nowe dzieci nic nie wiedzą. Żal pokoju mamy, iskier ognika, I ledwo uchwytny w nim zapach fiołka. A jeszcze pamiętam rok trzynasty, Co nieszczęścia i straty ciężkie nam wywróżył. Falistych rozplecionych włosów nieład… Co gorsze od naiwnych, dziecięcych domysłów, Które są proroctwami? Bo teraz już stokroć Zgubiłem rachubę gorzkich swoich strat. Kogo zawołam z dziecięcych tych dali Z taką niepowstrzymanie gorzką żałością? I kto kiedykolwiek przyjdzie we śnie, Bezgraniczne przebaczenie dając mi? Ciemnieje z latami mgła snów, Coraz rzadziej przychodzi przeszłości cień. I sumienie chłodne – co dzień przeminie, Coraz rzadziej i rzadziej dręczy mnie. Lecz bliskie do bólu te mamy ręce – One przebaczają wszystkie moje męki. I bólu mojego, przeczuwszy kraje, Częściej kładą się na ramiona moje. pieniędzmi, a zdawać egzamin, i zdał go na celująco. Artysta jest bardzo wdzięczny organizatorom wyjazdu, w szczególności Lubowi Jakowenko oraz Ukraińce z Chicago Tetjanie Czernyszowej, które stworzyły najlepsze warunki dla udanych występów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Słowo Szewczenki z ołtarza

Hryhorij TYTARENKO, krajoznawca, m. Połtawa. W maju 2017 roku Wasyla Hołuba zaproszono na występy do USA. Tam z ogromnym sukcesem siedmiokrotnie wystąpił z koncertami i monodramem „W stepie bezkresnym za Uralem”. Pojawił się pomysł zmiany oprawy muzycznej monodramu. Zrealizował go błyskotliwie utalentowany ukraiński reżyser dźwięku Łeonid Sorokin. Występy zorganizowała amerykańska fundacja „Leleka”, która zajmuje się rehabilitacją ukraińskich żołnierzy rannych na wojnie w Donbasie (kierownikiem fundacji jest ukraińska emigrantka Lubow Jakowenko). Ze strony Teatru Połtawskiego organizatorem wyjazdu była zastępczyni dyrektora Łarysa Szram. Występy rozpoczęły się w Nowym Jorku. Zbiegły się one z Dniem Matki (14 maja). To święto w Ameryce obchodzi się na poziomie Wigilii i Wielkanocy. Tradycyjnie w tym dniu Amerykanie czczą swoje matki i odwiedzają bliskich. Gości z Ukrainy zaproszono do niedzielnej szkoły przykościelnej, gdzie występowali dzieci i nauczyciele. Na koncercie Wasyl Hołub czytał „Modlitwę matki” (według utworów Tarasa Szewczenki) i śpiewał pieśń „Rodzona matko moja”. Sukces występu i łzy wdzięcznych słuchaczy dodały mu pewności siebie i śmiałości, a wieczorem w drugiej niedzielnej szkole przykościelnej odbył się monodram „W stepie bezkresnym za Uralem”. W Nowym Jorku Ukraińcy spędzili 5 dni. Potem pojechali do Chicago. Główny występ odbył się w teatrze „Homin”, który działa przy kościele greckokatolickim. Wdzięczni amerykańscy Ukraińcy urządzili artystom niezwykle piękną ucztę. Obok teatru „Homin” postawiono wóz, kucharze w szarawarach i wyszywankach na ognisku gotowali barszcz, kulesz i smażyli słoninę. W 2014 roku, na 200-lecie urodzin T. H. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Wasyl Hołub z Połtawskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. M. W. Hohola stworzył według własnego pomysłu monodram „W stepie bezkresnym za Uralem” — montaż literacko-muzyczny według utworów Kobziarza. Artysta wystąpił również w roli reżysera. W spektaklu aktor przez prawie dwie godziny czyta utwory Szewczenki i śpiewa pieśni do jego słów. Pamiętam premierę, łzy połtawskich widzów i zachwycone okrzyki pod oknami garderoby Hołuba. Na jednym z występów wśród widzów było wiele dzieci. Wasyl Hryhorowycz denerwował się, gdyż całkiem mali widzowie mogli przeszkadzać. Obawy okazały się płonne. Mimo nieznajomości języka przez wiele dzieci, podczas występu można było „słyszeć, jak mucha leci”. Dlatego też ktoś z widzów zapytał Wasyla Hryhorowycza: „Panie Hołub, czy pan posiada hipnozę?”. Jeden koncert przeprowadzono na wieczorze absolwentów w szkole niedzielnej. Ostatni występ odbył się w cerkwi świętego Mikołaja — największej cerkwi Chicago. Spektakl odbył się przy ołtarzu w obecności proboszcza. Hołubowi pomagał operator dźwięku z Połtawy Marko Szram. Rozumiał on artystę bez słów i błyskawicznie wprowadzał potrzebne korekty. Wasyl Hołub pozuje artyście na Wall Street w Nowym Jorku. Żegnano się z Ukraińcami Ameryki ze łzami w oczach. Płakali nasi bracia i siostry z diaspory, płakali także wdzięczni synowie i córki macierzystej Ukrainy. Wasyl Hryhorowycz Hołub mówi, że pojechał za ocean nie po sławę, nie po

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szczęściem, i dla mnie biło. O, dlaczego ty, losie, tak skąpym, tak okrutnym wtedy byłeś?” [s. 114]. Własna obojętność po męsku usprawiedliwiana jest losem czy okolicznościami. Jego zapiski w dzienniku nie dają możliwości do końca zrozumieć tragizmu sytuacji. W powietrzu zawisa pytanie: dlaczego? Kobieta, zdolna do szczerego wyrażania uczuć, zawsze wywołuje u mężczyzny niezrozumienie, nawet pierwotnie podświadomy strach — strach przed tym, by z myśliwego nie stać się zdobyczą. A może to wszystko z małoduszności, z niezdolności do osiągnięcia najwyższego szczytu duchowych przeżyć?! Pamiętacie, jak w „Marusi Czuraj” Liny Kostenko: „Moja miłość czołem sięgała nieba, a Hryć chodził nogami po ziemi…”. Ukochany Juroczka okazał się takim sobie średnio statystycznym, przyziemnym Hryciem — potrafi zrozumieć uczucia rozumem, ale nie sercem. Bez wątpienia zasługiwał na szacunek, przyjaźń, ale nie na taką wszechpalącą, otwartą jak rana miłość. Sztuka jest psychologiczna, uderzająca swoim dramatyzmem, napięciem w podaniu materiału. Pod zwięzłością, małomównością ukryta jest niewiarygodna głębia, potężny impuls do ustrukturyzowanej analizy, a jednocześnie do współodczuwania. Etiuda „Kola” koniecznie musi spotkać swojego reżysera-wystawcę, który do końca zdoła odkryć oryginalny zamysł autorski Ołeksandra Hawrosza. Co powiedzieć na zakończenie? Chyba kilka słów o Juriju Stanyneciu: pisarz, działacz społeczny, ksiądz, poseł Sejmu Karpackiej Ukrainy, członek NSPU (1994). Przeżył pełnowartościowe życie twórcze, przeszedł wojnę, był księdzem, wydał kilka zbiorów prozy, chociaż jego dorobek twórczy wciąż czeka na swojego badacza... Zgasł w wieku 88 lat, przeżywszy Mykołaję Bożuk o 56 lat. Niby wszystko… Chyba tylko nazwać uczucie Mykołaji jasnym kwiatem na marmurowej płycie jego biografii. _______________ * Hawrosz Ołeksandr. Kola // Siedem sztuk o miłości do Ojczyzny [Tekst] / Ołeksandr Hawrosz. — Użhorod: Wydawnictwo Ołeksandry Harkuszi, 2016. — 248 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Smutek i radość Mykołaji Bożuk

Switłana BRESŁAWSKA, Iwano-Frankiwsk Jej spuścizna literacka jest niewielka: ponad sto znanych do dziś wierszy, jedna krótka proza, sztuka (napisana we współautorstwie z Ahafią Bojczuk), kilka scenariuszy na potrzeby szkolne oraz artykuły wydrukowane w czasopismach fachowych. W ciągu życia ukazał się tylko jeden tomik poetki, zatytułowany „Poezje”, do którego weszło 55 utworów i który został wydany w Użhorodzie w 1930 roku. Część utworów odtworzono po śmierci autorki. Cała spuścizna rękopiśmienna zaginęła podczas wojny. Dopiero w 2008 roku w użhorodzkim wydawnictwie „Hrazda” ujrzała światło dzienne książka „Mykołaja Bożuk. Zabiorę ten żar w pieśń”, z okazji 101. rocznicy urodzin poetki, poświęcona 70. rocznicy proklamowania państwowości Ukrainy Karpackiej oraz 20-leciu odnowienia „Płastu” na Ukrainie. Zbyt krótkie było jej życie, nie do końca zrealizowany talent. Lecz być może w pamięci czytelników zapisze się nie tyle poezja, co wspaniałe przykłady spuścizny epistolarnej poetki, skrawki szczerych uczuć do bohatera lirycznego — ks. Jurija Stanyncia, uczuć nieodwzajemnionych, a przez to, w swej istocie, tragicznych. Uwiecznione na pożółkłych kartkach, pozostałyby w zapomnieniu, gdyby nie sztuka „Kola” znanego zakarpackiego pisarza i dramaturga Ołeksandra Hawrosza, zamieszczona w zbiorze „Siedem sztuk o miłości do Ojczyzny” (wyd. Ołeksandry Harkuszy, Użhorod, 2016)* i zadeklarowana jako etiuda. Właśnie na tej sztuce skoncentrujemy uwagę, i to nie tylko po to, by ukazać ukraińskiemu czytelnikowi piękno i tragedię uczuć utalentowanej kobiety, ale także dlatego, że sztuka jest oryginalna i warta osobnej uwagi. Zatem niewielki objętościowo, przeważnie bezfabularny utwór o charakterze nastrojowym, w którym autor przedstawia konkretny obraz, utrwala moment wyrwany z życia, odtwarza stan wewnętrzny człowieka, nierzadko na tle współbrzmiącego pejzażu, niewielka jednoaktowa sztuka, której wydarzenia mają charakter dramatyczny. Właśnie taka jest definicja etiudy literackiej i teatralnej. Zwróciliśmy się do Wikipedii, aby po przeczytaniu sztuki „Kola” Ołeksandra Haw- Vita DZYMA, Olha BIŁOKIŃ, Zdjęcia Jurija KARDASZA, Szewczenkowski Rezerwat Narodowy, Kaniów Przyjemnie zaskoczona była Marija Biłyk, wnuczka Wołodymyra Chomy, autora lwowskiego wieńca ku czci Tarasa Szewczenki z 1964 roku, jubileuszowego, widząc w muzeum na Tarasowej Górze w Kaniowie wieniec laurowy z mosiądzu, umieszczony podczas odnawiania ekspozycji. Przecież po przeprowadzeniu prac remontowo-konserwatorskich i gruntownych zmianach, dokonanych w 2010 roku, wielu znaczących przedmiotów zwiedzający w ekspozycji nie znaleźli. Obecnie wieniec ponownie znajduje się w sali pamiątkowej. Marija przypomniała historię tego eksponatu, stworzonego przez jej dziadka na propozycję ukraińskiego pisarza Ołesia Łupija, przekazaną przez jego brata Hryhorija Łupija, z którym Wołodymyr Choma pracował w jednym ze lwowskich przedsiębiorstw. Do odpowiedzialnej pracy roszcza nie powstawały pytania dotyczące formy i metod przekazu przez autora głównej myśli. „Etiuda na dwoje według pożółkłych listów”, napisana na podstawie wspomnień Jurija Stanyncia i listów Mykołaji Bożuk. Na tym można by poprzestać. Chyba jeszcze doprecyzować: 1) akcja rozgrywa się w okresie międzywojennym; 2) J. Stanyneć — przyszły ksiądz i pisarz, M. Bożuk — przyszła nauczycielka i poetka. Tego byłoby dość, gdyby nie bezdenna przepaść uczuć w tych pożółkłych listach. Jakoś tak układa się w życiu, że prawdziwa miłość rzadko bywa odwzajemniona, a jeśli nawet jest odwzajemniona, to katastrofalnie krótkotrwała. Okoliczności, otoczenie, merkantylne rozważania, odległości, czas — wszystko to niszczy uczucie, sprowadza na poziom codzienny, gdzie nie jest ani gorąco, ani zimno, gdzie jest nudno i komfortowo, ale bez namiętności, bo namiętność to całkowity dyskomfort. Jej listy i jego dzienniki. Nie łączą się, a jakby idą równolegle, brzmią na dwa głosy, wywołując czasem dysonans. Jej głos na granicy bólu. On jakby stoi z boku, obserwując, zaprzeczając sobie i jej. „Najdroższy mój!.. Kwiecie mój!.. Drogieńki… Drogocenny… Jedyne, ukochane moje Serduszko!..” — tylko tak zwraca się Ona, nie tłumiąc uczuć. „Nie! Nie! Nie! Ja nie mogłem, nijak nie mogłem…” — słyszymy w odpowiedzi. Etiuda została wystawiona w formie dialogu: Ona czyta swoje listy, On — zapiski z dziennika. Żadne działania nie mają miejsca — odbywa się rozmowa dwojga młodych ludzi, aktorzy rzadko poruszają się po scenie: to ona przylegnie na ławkę, to on zapali świecę. Nasz bohater sucho, jak przystało pisać w dzienniku, opowiada o znajomości z Wasyliną (Mykołają, Kolą), opisuje jej wygląd, blask jej kasztanowych oczu, który „odkrył mimochodem <…> tajemnicę dziewczęcej duszy” [s. 104]. Ta dusza była skrzydlata, pełna różnych myśli i sprzecznych uczuć. „Zajęliście całkowicie moje serce. Gdybym miała skrzydła, to poleciałabym do Was, upadłabym do Waszych nóg, całowała je, a potem objęła i przytuliła do piersi, do swojego rozpalonego miłością serca…” [s. 109]. Ona cieszy się każdą chwilą, kiedy może widzieć go w cerkwi, szczerze prosi o odpowiedź na swoje nadzieje, pragnie wzajemności. On milczy, nie odpowiada na listy, a w zapiskach dziennikowych analizuje styl jej pisania, który przelewa się „z prozy w poezję. Już sam charakter pisma zaświadczał, że to pisała ręka artysty” [s. 110]. On nawet proponuje jej „wylać swoje myśli w formę wiersza”, nazywa zakarpacką Łesią Ukrainką. Swoje milczenie usprawiedliwia surową dyscypliną, która panowała w seminarium, kontrolą korespondencji seminarzystów. Czyżby tylko to było przyczyną? Trudno powiedzieć, wszak mamy dziennik i nie wiemy, co też było napisane w odpowiedzi na jej epistolarne wyznania. Ona pragnie spotkań, nawet przypadkowych, pragnie szczerej, emocjonalnej komunikacji w listach. On przyczyną długiego milczenia nazywa brak czasu, pracę, egzaminy; okazuje obojętność, wyrzucając jej nadmierną obecność; nie zatrzymuje się, spotkawszy na ulicy, odmawia przyjazdu do niej do Byczkowa. Ona pisze wiersze i wysoko ceni jego literackie rady, uważa go za „człowieka, który zna się na tym i sam pisze” [s. 115]. Los Mykołaji jest niezwykle tragiczny. Decydujący, silny charakter pchał ją dalej i dalej — uczyć się, poznawać, zdobywać. „Dowiedziawszy się, że ojciec nie chce jej posłać do nauki po szkole podstawowej, ona jako dziecko sama wzięła od starszej siostry siermięgę, torbę z książkami i ukradkiem pobiegła na pociąg do Jasinia, gdzie w szkole miejskiej uczył się jej brat Iwan. Staremu Mykole Bożukowi przyszło pogodzić się z tym i płacić za naukę obojga dzieci, choć nie było to łatwe” [s. 111—112]. Dalej było nauczycielskie seminarium żeńskie. „Już pracując jako nauczycielka, spłacała długi ojca, który przedwcześnie zmarł. Procenty były takie, że nauczycielskiej pensji czasem nie wystarczało nawet na przeżycie” [s. 113]. Los wyznaczył jej tylko 31 lat życia. Zgasła na suchoty w styczniu 1938 roku na rodzinnej Huculszczyźnie. Do samej śmierci Kola widziała w Juriju człowieka, w którym można znaleźć „coś duchowo-pięknego, coś nieocenionego i niewyczerpanego” [s. 115]. Wspominając ją już po śmierci, niby żałuje, ale te żale brzmią tak egoistycznie-obłudnie: „… te rozmarzone płomienne oczy i mnie kiedyś świeciły. Te usteczka malinowymi wargami i mnie słowikiem świergotały o miłości. To porywcze serce, tęskniąc za To imię na małej ojczyźnie nie wszystkim jest znane, a na Ukrainie zupełnie nieznane. Mykołaja Bożuk. Poetka Zakarpacia okresu międzywojennego, aktywistka „Proświty”, członkini „Płastu” na Zakarpaciu. Nauczycielowała w rodzinnym Wielkim Byczkowie. W tym roku minęło 110-lecie od dnia jej urodzin, w przyszłym roku — inna data: 80 lat od dnia śmierci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wnuczka autora wieńca ze Lwowa dla Kobzarza: «Dar znów na wystawie!»

upływał tydzień. Mistrz miał odpowiednie materiały i dobrego specjalistę od narzędzi — Wasyla Baszteicza, byłego żołnierza UPA. Trzeba było wykonać dwa stemple. Do pracy zabrano się zgodnie. Najpierw w warsztacie liść laurowy, wysuszony, odbito w metalu razem ze wszystkimi żyłkami, zahartowano i wypolerowano. Jeden puanson wykonał artysta zajmujący się metalem Witalij Stratejczuk, znany ze swoich twórczych wyrobów jubilerskich w Wiedniu, a drugi — Wasyl Baszteicz. Następnie przygotowane 150 listków Wołodymyr Choma przylutował już w domu do pierścienia z cynkowego drutu i polakierował. Sprawa była długa i niełatwa, lecz każdy listek lśnił jak złoty. Do Kijowa wieniec wieziono w kwadratowym pudełku. W Domu Pisarzy lwowian powitał Olesia Łupij, Mykoła Wynohradowski, Lina Kostenko… Do Kaniwa dostawano się Dnieprem, aby dotrzeć na początek uroczystości. Przejście niezauważonym przez gęsty krąg milicji i wojskowych było niemożliwe. Dopiero z pomocą Wasyla Kasijana, ludowego artysty ZSRR, laureata nagród państwowych, Bohatera Pracy Socjalistycznej, Olesi Łupijowi udało się przenieść wieniec i położyć go u podnóża pomnika Kobzarza. Potem ten wieniec znalazł miejsce w ekspozycji muzealnej. Przez długi czas niewiele wiedziano o autorach lwowskiego wieńca. A w przeddzień proklamowania niezależności Ukrainy o stworzeniu pamiątkowego wieńca opowiedziała w kanewskim muzeum Tarasa Szewczenki Olha Choma (córka pana Wołodymyra), pokazała stare fotografie. Historię tego symbolicznego eksponatu badają naukowcy Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu Narodowego. Maria Bilyk w dniu przyjazdu, 2 lipca 2017 roku, przekazała do muzeum na Górze Tarasa tekst artykułu „Львівський подарунок для Кобзаря”, opublikowanego w październiku 2007 roku przez Katerynę Hrecyn w gazecie „Audytorija” Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” (wykorzystano w tej informacji). Nawiasem mówiąc, Wydział Chemiczny Politechniki Lwowskiej Wołodymyr Choma ukończył w 1958 roku, zdobywając zawód inżyniera-mechanika. Na pamiątkę spotkania z rodzinną relikwią Maria zostawiła wpis w księdze wrażeń muzeum im. Tarasa Szewczenki, podkreśliła gościnność mieszkańców Kaniwa i sfotografowała się przy pamiątkowym wieńcu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Arsen Szumowski z Myrohoszczy jako pierwszy na świecie zespawał elektrodami lokomotywę kolejową

We wsi Myrohoszcza w rejonie dubieńskim, w obwodzie rówieńskim, Jewhen CYMBALUK. Student zamienił Tołstoja na Szewczenkę. Arsena Szumowskiego od dzieciństwa pociągała technika. To właśnie przesądziło o jego życiowym wyborze: po ukończeniu nauki w Rówieńskim Gimnazjum Realnym z powodzeniem zdaje egzaminy do Petersburskiego Instytutu Technologicznego. Wydarzenia 1905 roku w Petersburgu (grudniowe powstanie zbrojne) w niemałym stopniu wpłynęły na kształtowanie charakteru 18-letniego młodzieńca. Pochłania go polityka oparta na obronie interesu narodowego. Arsen zostaje współorganizatorem i aktywnym członkiem jedynej w tamtym czasie w całym imperium organizacji studenckiej „Ukraińska Hromada”. Jak zaznacza w swoich wspomnieniach, zatytułowanych „Zrujnowane gniazdo, albo historia jednej rodziny kapłańskiej na Wołyniu”, Jurij Szumowski, jego brat był prawdziwym wolnomyślicielem. Początkowo zafascynował się Tołstojem. Nazywał siebie „wolnym tołstojowcem”. Później stał się zagorzałym szewczenkowcem i zamienił obrazek Tołstoja na Szewczenkę. Portret Kobziarza nosił na piersi obok krzyżyka. „Krzyż Symona Petlury” — za bohaterstwo w imię URL. Rewolucyjnego ducha, a przede wszystkim ideę odrodzenia rodzinnej Ukrainy, oddzielenia interesów narodowych od wielkomocarstwowych, Arsen zakorzenił także na ojczystych terenach w Myrohoszczy, którą często odwiedzał. Na ukrainizację Arsena Szumowskiego wpłynęła jego młoda, pochodząca z Wołynia żona Hanna Sełećka, która również studiowała w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych i była przesiąknięta ówczesnymi postępowymi poglądami. Podczas I wojny światowej Arsena zmobilizowano na front. Początkowo zapisano go do jednostki artyleryjskiej, a następnie przeniesiono do oddziału lotniczego „kiełbas” (tak wówczas nazywano aerostaty). Następnie przeszedł do wojska URL, gdzie wykazał się jako prawdziwy bohater, za co otrzymał „Krzyż Symona Petlury”. Kiedy władza przeszła w ręce hetmana Skoropadskiego, pracował na kolei. W 1920 roku został urzędnikiem do spraw zleconych przy głównym Komisariacie URL w Żytomierzu. Ramię w ramię i po obu stronach granicy z Patonem. Po sprawach wojennych Arsen Szumowski postanawia kontynuować naukę. Wstępuje do Kijowskiego Instytutu Politechnicznego i kończy go, otrzymując specjalność inżyniera-technologa (mechanika). Zostaje zatrudniony jako asystent przy wydziale maszyn rolniczych tego samego instytutu. Jednocześnie wytrwały naukowiec otrzymuje możliwość studiowania i pracy pod kierunkiem profesora Jewhena Patona, znanego specjalisty w dziedzinie budowy mostów i konstrukcji kolejowych, pioniera w dziedzinie spawania metali i inicjatora utworzenia w Kijowie Instytutu Spawalnictwa Elektrycznego. Relacje zawodowe i naukowe Patona i Szumowskiego były jak najbardziej bliskie. I ta współpraca mogła przynieść wiele owocnych rezultatów. Jednak na przeszkodzie znów stanęły motywy polityczne. Władza radziecka, która zapanowała we wschodnich obwodach Ukrainy, nie mogła wybaczyć Szumowskiemu jego pobytu w URL i walki przeciwko bolszewikom. Sprawa zmierzała do aresztowania, ale niebezpieczeństwa udało się uniknąć dzięki samemu Patonowi. Wezwał on Arsena na katedrę i poradził jak najszybciej uciekać za granicę. Ten tak właśnie uczynił — znalazł się w Pradze, a w 1923 roku przeniósł się do Polski. Tutaj aż do 1941 roku pracował na kierowniczych stanowiskach w państwowej fabryce lokomotyw w Chrzanowie. Lokomotywa przejechała sto tysięcy kilometrów i nie rozsypała się. Pod jego bezpośrednim nadzorem przetestowano ponad 600 lokomotyw: zarówno dla polskich kolei, jak i na eksport. W tym czasie Szumowski niemal corocznie odwiedzał zagraniczne wystawy maszyn w Niemczech, Anglii, Francji, Szwecji i Austrii. Mimo oporu swojego „wyższego” konserwatywnego kierownictwa, uczony-praktyk dokonuje prawdziwie rewolucyjnego przełomu — wprowadza nową technikę spawania we wszystkie części lokomotyw, zastępując kosztowne odlewanie i kucie. W końcu w 1935 roku udało mu się wypuścić serię maszyn, w całości zespawanych elektrodami austenitycznymi. Przed Szumowskim takiej metody nie stosował żaden kraj na świecie. Co więcej, wszystkie spawy wytrzymały obciążenia na 100 000-kilometrowej trasie, co oznaczało niezwykły sukces. I ten sukces uznano — na XII Międzynarodowym Kongresie Uczonych (1936 r., Londyn) sala na stojąco witała osiągnięcie naszego rodaka. Zamiast Ukrainie oddał swój talent innym narodom. Wydarzenia II wojny światowej gwałtownie zmieniły los Arsena Szumowskiego. Został deportowany do Niemiec, umieszczony w jednym z obozów. Na szczęście znanemu uczonemu udało się przeżyć. W 1948 roku przeniósł się do Anglii, a potem do Kanady. Tam przekazywał doświadczenie młodemu pokoleniu konstruktorów lokomotyw. A ponadto, jako gorący miłośnik historii, stale, aż do śmierci w 1967 roku, nie tylko interesował się starożytnością, ale i wnosił swoją kronikarską cząstkę: spod pióra literata wyszło wiele ciekawych przemyśleń o Ukrainie. Jest on autorem interesującej rozprawy historycznej o przeszłości Wołynia, a także o jednej z najkrwawszych kart bolszewickiego terroru — rozstrzelaniu więźniów więzienia w Dubnie w 1941 roku. Prawdziwie: los Szumowskiego to prawdziwy życiowy wyczyn w imię Ukrainy. Przy tym, jak zaznacza badacz jego życiowej i twórczej drogi, pisarz z Myrohoszczy Mykoła Pszenycznyj, szkoda tylko jednego, że będąc w każdej kropli krwi Ukraińcem, Arsen Fedorowycz z gorzkiej ironii zmuszony był oddawać swój talent innym państwom, innym narodom. uczczono jasną pamięć o sławnym rodaku Arsenie Szumowskim modlitwą w świątyni i wieczorem literackim. Powodem tego stały się dwie okrągłe daty: 130-lecie od dnia jego urodzin (urodził się 25 czerwca 1887 roku) i pół wieku od dnia jego śmierci w 1967 roku. Szumowski jako utalentowany inżynier i uczeń światowej sławy akademika Patona zasłynął tym, że dzięki nowatorskiej jak na pierwszą połowę XX w. technologii — spawaniu elektrodami austenitycznymi (bez obróbki cieplnej) — stworzył pierwszą „spawaną” lokomotywę kolejową. A ponadto napisał książkę „Na pokłon do Ławry Poczajowskiej” oraz historię rozstrzelań w więzieniu w Dubnie. Odznaczył się Ukrainiec także na frontach, za co otrzymał od rządu URL „Krzyż Symona Petlury”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 7 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 1 miesiąc 13 UAH 06 kop. na 3 miesiące 38 UAH 12 kop.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRYJAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Łączny nakład w lipcu — 15 200

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn