Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Kto, dla kogo, jakim jest krewnym lub powinowatym

Слово Просвіти, №28 за 2017 рік

Switłana DOROSZENKO Mieszkałam z mamą w jednopokojowym mieszkaniu. Wyszłam za mąż, ale męża jako młodego specjalistę (inżyniera transportu morskiego) wysłano do Magadanu. Kiedy zwróciłam się z prośbą o wpisanie nas na listę oczekujących na mieszkanie, odpowiedziano mi: „Jesteście zameldowani w pokoju tylko we dwoje, to wspaniałe warunki, ponad 5 metrów na osobę. Wasza rodzina składa się z matki, pani i dziecka”. Kiedy weteranom zaczęto przyznawać ulgę na opłaty za usługi komunalne, przyznano ją tylko mamie. Zauważyłam: w ustawie napisano, że ulga rozciąga się także na członków rodziny. Odpowiedziano: „Nie jest pani członkiem rodziny weterana wojennego, ponieważ wyszła pani za mąż”. Wtedy zainteresowałam się pojęciem „rodzina”. Okazało się, że każda ustawa interpretuje to na swój sposób. W 1999 roku pojawiła się decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie oficjalnej interpretacji terminu „członek rodziny”. Zaznaczono, że ponieważ jest on rozpisany różnie w różnych aktach prawnych (naliczono około 40 ustaw), to pojęcie to wymaga interpretacji. Zaczęłam poszukiwania odpowiedzi na pytanie: „Czym jest rodzina, dlaczego ludzie odbierają to niejednakowo”. W latach 1970—1980 w Związku Radzieckim toczyła się nawet dyskusja o słowie „rodzina”. W Wikipedii mamy 2 miliony definicji. A w ustawodawstwie musi być jasny termin, jednoznacznie zrozumiały dla wszystkich wykonawców. Według ustawodawstwa, jeśli ludzie biorą ślub na Ukrainie, powinni działać zgodnie z obowiązującymi prawami naszego państwa. Jednak nie wszyscy jednakowo rozumieją, czym jest ślub, jakie bywają śluby. Często słyszymy „związek cywilny” (ros. grażdanskij brak). Według starych zwyczajów było albo wesele według obrzędu ludowego, albo później — ślub w cerkwiach. U niektórych ludzi pojawiały się problemy ze ślubem kościelnym. Wtedy ci, którym nie pozwalano brać ślubu w cerkwi, dopięli swego, aby ich relacje małżeńskie rejestrowała władza. Właśnie rejestracja w organach Urzędu Stanu Cywilnego nazywa się „ślubem cywilnym”. Błędnie nazywa się ślubem cywilnym faktyczny związek, który nasi przodkowie nazywali „życiem na wiarę”. Do 1944 roku w Związku Radzieckim to życie na wiarę uznawano i kiedy rejestrowano dzieci, to nawet nie wymagano świadectwa ślubu. Zgodnie z Ukazem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 8.07.1944 roku pojawił się obowiązkowy wymóg rejestrowania ślubu w organach władzy, przy czym wydawano „Świadectwo o ślubie”. Nasz kodeks rodzinny nie ma prawnej definicji rodziny. Trzeba to rozpisać, bo na Ukrainie stało się więcej małżeństw z cudzoziemcami. Aby deputowani opracowali odpowiednie ustawy, trzeba ukształtować odpowiednią opinię publiczną. Proponowano mi nawet napisanie projektu ustawy o wniesieniu odpowiednich terminów do obowiązujących dokumentów. W kijowskiej bibliotece „Mystectwo” 25.03.2017 roku odbyły się wysłuchania publiczne „Definicja terminów w dziedzinie relacji rodzinnych według zwyczaju narodu Ukrainy”, których uczestnicy (na zdjęciu) zalecili stosowanie szeroko znanych ukraińskich słów: „podrużżia, rodyna, odrużżia i in.”. W słowie „podrużżia” rdzeniem jest „drug” (przyjaciel). W dawnych czasach, uważam, była przysięga — przyjaciel na całe życie. Ten, kto składał tę przysięgę, nazywał się „drużyna”. A sam obrzęd przysięgi nazywał się „odrużżia”. I tworzyło się „podrużżia” — ludzie, którzy sympatyzują ze sobą, mają wspólne interesy i zgadzają się przeżyć całe życie razem. Kiedy porządkowałam listę terminów rodzinnych i ich definicje, bardzo zainteresowało to nasz „Uniwersytet Trzeciego Wieku” w Kijowie, gdzie czytają kurs „Rodowód”. Co roku czytam tam wykład. Chciałabym, aby ludzie wrócili do naszych ukraińskich terminów, które określają relacje rodzinne, odświeżyli je w pamięci. Kładę nacisk na słowo „wzajemyny” (relacje/wzajemności), a nie „widnosyny” (stosunki), jak często można usłyszeć. Stosunki to ekonomiczne, które można ocenić w ekwiwalencie pieniężnym. Uczuć, troski, wzajemnego wsparcia nie można ocenić pieniędzmi. Dałam osobistą definicję rodziny i nową definicję rodziny (rodyny). Wszystko inne znalazłam w różnych źródłach i uporządkowałam. Słowo „swojaky” (powinowaci) używa się rzadko. Anglicy mówią: krewny z prawa. U Ukraińców każdemu pokrewieństwu nadano nazwę. Kiedy mówią „mój teść” — każdy rozumie, że to ojciec żony. Zaczęłam szukać w literaturze, w słownikach i sporządziłam rejestr podobnych słów. Podaję te terminy jako dodatek. Ludzie na całym świecie interesują się teraz badaniem swojego rodowodu. Znając takie słowa, robić to znacznie łatwiej. Myślę, że ich lista przyda się nauczycielom, naukowcom, badaczom rodowodów, ogólnie szerokiemu kręgowi społeczeństwa. Będę wdzięczna za odpowiedzi i doprecyzowania przesłane do redakcji. Definicja terminów w dziedzinie relacji rodzinnych według ukraińskiego zwyczaju ludowego: Wospryjemnyky (chrzestni) cerk. — osoby, które przy chrzcie dziecka zobowiązały się zostać mu rodzicami w razie śmierci jego rodzonych rodziców; dziecko — istota ludzka do pełnoletności, według zwyczaju — do nastąpienia dojrzałości hormonalnej człowieka w wieku 21—24 lat; dzieci małoletnie do 8 lat; według zwyczaju do 1 roku — niemowlę, 1—3 lata — dziecię, chłopczyk, 4—10 lat — chłopak, dziewczynka; dzieci niepełnoletnie do 18 lat: według zwyczaju do 12 lat — chłopczysko, do 13 lat — dziewczyna; 13—16 lat — podrostek, dziewczę; od 16 lat do ślubu — kawaler, młodzieniec, panna; kobieta w ciąży — kobieta, która nosi w sobie płód człowieka, kobieta przy nadziei; matrylinearność — dziedziczenie po linii żeńskiej nazwiska, majątku: od mamy — materyzna, od babci — babyzna; narzeczeni: narzeczony, narzeczona — kawaler i panna, którzy zamierzają wziąć ślub po ogłoszeniu o ich zamiarze w cerkwi, złożeniu wniosku do wydziału USC Ministerstwa Sprawiedliwości; samotny, samotna — osoba bez małżonka; odrużżia (ślub) — zgoda na życie małżeńskie między kawalerem a panną, między mężczyzną a kobietą, którzy przysięgają sobie nawzajem być wiernymi w szczęściu i nieszczęściu na całe życie; odrużżia oficjalne — takie, które jest uznawane za kanoniczne, szanowane przez wspólnotę, zarejestrowane przez władze państwa; odrużżia tradycyjne — ślub według zwyczaju rodu, plemienia, wesele; odrużżia w cerkwi lub ślub kościelny — ślub i zapis o ślubie ludzi w księdze metrykalnej; odrużżia cywilne — zapis o ślubie w księdze wydziału rejestracji aktów stanu cywilnego MS Ukrainy; odrużżia faktyczne — życie małżeńskie na wiarę, bez rejestracji, które błędnie nazywają „związkiem cywilnym”; odrużżia fikcyjne, nieważne — z pobudek korzyści, bez faktycznych relacji małżeńskich; osoba z rodziny — krewny, powinowaty; patrylinearność — dziedziczenie po linii męskiej nazwiska, majątku: od ojca — ojcowizna, od dziadka — dziadowizna; podrużżia (małżeństwo) mn. — mężczyzna i kobieta, którzy wzięli ślub, żyją razem dla współdziałania, pomocy sobie nawzajem, prowadzenia wspólnego gospodarstwa, poczęcia, narodzin i wychowania wspólnych dzieci, czyli dobrowolnie, za wspólną zgodą, stworzyli relacje rodzinne; podrużżia (małżonek) poj. — żonaty mężczyzna, zamężna kobieta; podrużżia wielodzietne — rodzice pięciorga i więcej dzieci; podrużżia bezdzietne (niepłodne) — małżeństwo, które nie urodziło dziecka; podrużżia gościnne — mąż i żona takiego małżeństwa żyją osobno; podrużżia mało dzietne — małżeństwo, które urodziło i wychowuje dwoje dzieci; podrużżia matrylokalne — małżeństwo, które żyje w domu rodziców żony (u teściów); podrużżia młode — mężczyzna i kobieta w wieku 18—30 lat, którzy żyją trzy lata w pierwszym małżeństwie; podrużżia neolokalne — małżeństwo, które żyje osobno, oddzielnie; podrużżia jednodzietne — małżeństwo, które urodziło i wychowuje jedno dziecko; podrużżia patrylokalne — małżeństwo, które żyje w domu rodziców męża (gospodarują wspólnie lub osobno); małżeństwo średniodzietne — małżeństwo, które urodziło i wychowuje troje-czworo dzieci; relacje małżeńskie — wzajemne uczucia, troska, obowiązki i prawa między małżonkami, współdziałanie tego małżeństwa; poród — urodzenie przez kobietę dziecka; ustanie małżeństwa — ustanie relacji małżeńskich i pożycia małżeńskiego, rozwiązanie małżeństwa; rodzina — grupa ludzi, krąg osób, które są między sobą krewnymi i powinowatymi; rodzina rodziców, rodzicielska — rodzina, w której człowiek się urodził; rodzina osobista, mała rodzina (cerk.) — małżeństwo lub osoba samotna z małoletnimi dziećmi; relacje rodzinne — wzajemne działania, obowiązki i prawa krewnych i powinowatych; krewni — osoby powiązane ze sobą pokrewieństwem krwi, mające wspólnych przodków (dodatek 1); krewni najbliżsi (pierwszy stopień pokrewieństwa) — rodzice, dzieci; krewni bliscy — rodzone siostry, bracia, siostrzeńcy/bratankowie, wujowie, ciotki, dziadkowie, babcie, wnuki, prawnuki; osoba, rodzina, małżeństwo samodzielne — taka/takie, która/które utrzymuje się samodzielnie, posiada własny budżet, gospodarstwo; stopień pokrewieństwa między osobami — liczba pokoleń do wspólnego krewnego; liczy się według sumy osób w każdej prostej linii zstępnej aż do wspólnego krewnego, nie licząc samego przodka; powinowaci — ludzie, którzy mają relacje rodzinne uwarunkowane zawarciem małżeństwa przez ich krewnego lub osobistym zawarciem małżeństwa, czyli powinowaci to krewni jednego małżonka (męża) w stosunku do krewnych drugiego małżonka (żony), a także uwarunkowane innymi aktami: przysposobieniem, opieką, chrztem człowieka (dodatek 2); rodzina (сім’я) — dzieci (potomkowie) małżeństwa lub osoby samotnej (w relacjach rodzinnych przez analogię do hodowli roślin); sierota — dziecko, któremu zmarli rodzice; wdowiec, wdowa — mężczyzna, kobieta po śmierci swojego małżonka; podopieczny — osoba, która przebywa na czyimś pełnym utrzymaniu lub otrzymuje pomoc, będącą stałym i głównym źródłem środków utrzymania tej osoby; ślub (шлюб) od słowa zlub (etnogr.), zawarcie małżeństwa. Dodatek 1. Krewni Rodzice: ojciec (mężczyzna) i matka (kobieta), którzy poczęli, urodzili i wychowali dziecko. Dla niego ojciec to także batia, tato, nenko, ojciec; matka to także nenka, matka, matinka, mama; Syn — dla małżeństwa chłopiec przez nich urodzony; Córka — dla małżeństwa dziewczynka przez nich urodzona; Brat rodzony — chłopak, mężczyzna, z którym człowiek ma wspólnych rodziców; mama — przyrodni (z jednej matki), ojciec — przyrodni (z jednego ojca); Siostra rodzona — dziewczyna, kobieta, z którą człowiek ma wspólnych rodziców (siostra przyrodnia z jednej matki, siostra przyrodnia z jednego ojca); Kuzyni, kuzynki — synowie, córki rodzonych sióstr, braci Państwa rodziców w stosunku do Państwa; Kuzyni drugiego stopnia — dzieci Państwa kuzynów (wujów, ciotek); mają Państwo wspólnego pradziadka, prababcię; Babcia, babcia, babunia, bama — matka jednego z rodziców dla dzieci tych rodziców; Dziadek — ojciec ojca lub matki dla ich dzieci; Babcia cioteczna/stryjeczna — rodzona ciotka ojca lub matki; Dziadek cioteczny/stryjeczny — rodzony wuj ojca lub matki; Wnuki: wnuk, wnuczka — dzieci, syn, córka małżeństwa w stosunku do rodziców małżeństwa, dziadka, babci; Wnuki kuzynów — dzieci siostrzeńców/bratanków. Wnuk siostry/brata — wnuki brata lub siostry; Wuj/Stryj — brat jednego z rodziców: wuj od strony matki, stryj od strony ojca; Ciotka — siostra ojca lub matki w stosunku do siostrzeńców/bratanków, są rodzeni, kuzynowscy, dalsi wujowie i ciotki; Siostrzeniec/Bratanek rodzony, niebiż — syn rodzonego brata lub siostry, siostrzenicy (starosłowiańskie), netij (ind.); Siostrzenica/Bratanica, nieboga, siostrzennica — córka Państwa rodzonego brata, siostry, są kuzynowskie, dalsze itd.; Przodek — starszy krewny, ten od kogo zaczyna się ród; Praszczur — praojciec, praojcowie, pramatka — dalecy krewni. Dodatek 2. Powinowaci Małżonkowie, żona (staroruskie słowo) — kobieta w stosunku do mężczyzny, z którym wzięła ślub; mąż w stosunku do kobiety, z którym wzięła ślub; Teść — ojciec męża dla jego żony; Teściowa — matka męża dla jego żony; Teść — ojciec żony dla jej męża; Teściowa — matka żony dla jej męża; Swat — ojciec jednego z małżonków w stosunku do rodziców drugiego z małżonków; Swacha — matka jednego z małżonków w stosunku do rodziców drugiego z małżonków; razem swaci; Ojciec chrzestny — mężczyzna, który chrzcił dziecko, w stosunku do tego dziecka, przyjmujący do chrztu; Matka chrzestna — kobieta, która chrzciła dziecko, w stosunku do tego dziecka, przyjmująca do chrztu (cerk.); Szwagier (brat męża); Dziadzina — żona wuja, odpowiednio wujna, stryjna; Bratowa (żona brata męża); Szwagierka (siostra męża); Szwagier — brat żony; Szwagrowa — żona brata żony; Szwagierka, powinowata — siostra żony; Powinowaty — mąż siostry żony; Synowa — żona syna dla jego rodziców, żona brata dla jego sióstr, braci — bratowa; Zięć — mąż córki dla jej rodziców; mąż siostry; Przyrodni brat, siostra — brat, siostra z ojczyma lub macochy, dzieci małżonków z poprzedniego małżeństwa; Macocha — żona ojca w stosunku do jego dzieci z innego małżeństwa; Ojczym — mąż matki w stosunku do jej dzieci z poprzedniego małżeństwa; Pasierb, pasierbica — niespokrewnione dziecko jednego z małżonków, które jest spokrewnione z drugim; Kum, kuma — rodzice chrzestni w stosunku do siebie nawzajem i do rodzonych rodziców chrzczonego dziecka; Przybrany ojciec, matka, rodzice — ludzie, którzy przysposobili dziecko; Przysposobione dzieci (adoptowane) — dzieci, syn, córka w stosunku do osób, które je przysposobiły; Opiekun — osoba, która opiekuje się sprawami małoletniego dziecka lub innej osoby; Kurator — ten, kto troszczy się o małoletnie dziecko lub inną osobę. W ustawodawstwie powinna być jasna i jednoznaczna definicja każdego pojęcia. Jeśli tak nie jest, każdy urzędnik państwowy może interpretować je po swojemu. Odpowiednio też postępować. Przekonałam się o tym na własnym doświadczeniu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn