Strona · s. 11strona oryginału ↗
Nadal mieć nadzieję
Слово Просвіти, №28 за 2017 рік
Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, członek NSPU i NSŻU, Lwów. We Lwowie zaprezentowano pięć książek Ihora Kałyncia — znanego ukraińskiego poety, więźnia politycznego czasów radzieckich. „Jest nam bardzo miło — zaznaczyła we wstępie dyrektor Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą (MIEKD) Politechniki Lwowskiej Iryna Kluczkowska, która moderowała spotkanie — że ta sala zgromadziła taką grupę niezwykłych ludzi. Przepełniona sala to wielki dar dla nas, a przede wszystkim dla byłego dysydenta, poety Ihora Kałyncia”. Rzeczywiście, w sali Instytutu Narodoznawstwa NAN Ukrainy, gdzie odbywało się spotkanie, nie było gdzie szpilki włożyć: by spotkać się z autorem pięcioksięgu Ihorem Kałynciem, zebrali się zarówno naukowcy, jak i koneserzy niełatwej drogi życiowej oraz znaczącego dorobku twórczego poety. Bowiem do pana Ihora — pisarza i działacza społecznego o głęboko ukraińskim wektorze — przekonana jest Iryna Kluczkowska — przychodziły cztery muzy: muza przebudzenia (przed aresztowaniem); muza niewolnicza (w czasach aresztu); muza „milczenia” (w czasach uwolnienia, w ramach ustroju radzieckiego); muza obywatelska. Zatem książki, o których mowa, to: „O niektórych, o czymś i przede wszystkim o sobie samym. Artykuły, wspomnienia, wystąpienia, repliki”. — Lwów: Spolom, 2016; „Znane i nieznane o Antonyczu. Materiały do biografii Bohdana Ihora Antonycza”. — Lwów: Spolom, 2017; „Koło fortuny. Wywiady”. — Lwów: Spolom, 2016; „Módlmy się do gwiazd dalekich. Powieść, legendy”. — Lwów: Spolom, 2016; „Listy do Zwenisła-”. Ołeh WASYLYSZYN, kandydat nauk filologicznych, Ihor FARYNA, członek NSPU, obwód tarnopolski. Jakiś paradoks! Warto oczywiście o tym mówić. Ale taki niuansik — to temat osobnej rozmowy, pora na którą niechybnie nadejdzie. Co więc mają robić uparci czytelnicy? My, powiedzmy, widzimy tylko jedno wyjście: osobiste zwrócenie się do autora, i od czasu do czasu tak właśnie czynimy. Tak oto trafił do nas „Alpinarium” Bohdana Smolaka. Dlaczego zainteresował nas ten pisarz? Cóż, wszystko bardzo proste. Kilka lat temu przeczytaliśmy w czasopiśmie „Złota pektorał” jego powiastkę „Miłość zimą”, która spodobała się przychylnością autora do tradycyjnego pisania z postmodernistycznymi wtrętami oraz niepowtarzalnością stylu. Chociaż nie uważamy, że tradycjonalizm i postmodernizm mogą wywoływać jakieś negatywne emocje. A niedawno wpadła nam w ręce nowa powiastka Bohdana Smolaka „Mozart, gospodarz i inni”, napisana w postmodernistycznym kluczu. I ona też się spodobała. Przyjemne wrażenie wywarły również wiersze pochodzącego z obwodu lwowskiego (pan Bohdan mieszka w miasteczku Kamionka Bużańska, gdzie kiedyś się urodził) w „Bukowińskim czasopiśmie”. Teraz — „Alpinarium”, książka, którą podarował nam autor. (Chcemy tego czy nie, a fakt ten staje się subtelną sugestią dla krytyków o pozytywną recenzję. Niepisany wymóg etykiety. Możliwe, że można nas oskarżyć o brak wychowania. Ale nie mamy zamiaru liczyć się z taką etycznością. Przyzwyczailiśmy się pisać to, co myślimy. I nie zważamy na różne okoliczności. Więc nie będziemy zaliczać „Alpinarium” do wyjątków).
z uwięzienia. 1972—1981 lata”. — Lwów: Społom, 2017. „Kilka słów na dzisiejszy wieczór — powiedział Ihor Kałynęć już po tym, jak odczytał fragment z „Akatystu do Klemensa Szeptyckiego”. — Kiedy zmarła Iryna (Iryna Stasiw-Kałynęć — żona pana Ihora. — B. Z.), 5 lat temu, prosiłem Boga, bym był na tym świecie, abym mógł coś wydać. Po trzech latach wydałem 8 tomów Iryny w 11 książkach. Mówię Panu: można, ja zadbam jeszcze o siebie? I po 2 latach wydałem 5 książek. Pozostało wydać jeszcze jedną. Nakład niewielki — po 500 egzemplarzy. Są tu profesorowie, może coś powiedzą o moich książkach. Będę wdzięczny za dobre słowo”. I dobre słowo wybrzmiało. Najpierw z ust przewodniczącego Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeha Synutki, który podziękował Ihorowi Kałynęciowi za zaproszenie i za książki z autografami. Od naukowców powitał prorektor Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych, doktor nauk o sztuce Roman Jaciw: „Konstytuowana wola Kałynęcia pracuje i na lokalne (lwowskie) środowisko, i na ukraińskie, i na światowe — to sygnał: do Lwowa powraca wielka potęga… Dziękuję, że jest on wśród nas taki, że mobilizuje naszą duchowość”. Mykoła Ilnycki, członek korespondent NAN Ukrainy, pisarz, kierownik katedry teorii literatury i literaturoznawstwa porównawczego LNU im. I. Franki, zatrzymał się przy książce „O niektórych i o czymś”. „Zwróćcie uwagę na tytuł — zaznaczył Mykoła Mykołajowycz. — On jakby mówi nam, że chodzi o rzeczy codzienne, przygodne, nie takie znów ważne. Ale spójrzcie na adnotację na końcu książki. Tam po słowach „o niektórych i o czymś” stoją słowa — „a przede wszystkim o sobie”. Ten mały szczegół może być kluczykiem do otwarcia tej książki. Występuje ona jakby pryzmat spojrzenia: w centrum — postać autora. I ci „niektórzy” oraz to „coś” wyrastają do poziomu ważnych problemów życia społecznego, kultury, literatury… Literacko-krytyczne artykuły i notatki, przedmowy, recenzje Ihora Kałynęcia chciało by się cytować — stale dotykając ostrych, bolesnych problemów naszego współczesnego życia, i jeśli kiedyś za metafory sądzili, to teraz sądzą metafory — za nieprawdę, odstępstwo, obojętność, zdradę… Poeta nie stał się impresario samego siebie, a znalazł sposób samorealizacji w innych dziedzinach kultury i życia społecznego. Dlatego opowiada nie tylko „o sobie”, ale w znacznej mierze i o nas”. Prorektor LNU im. I. Franki, doktor nauk filologicznych Jarosław Harasym zatrzymał się przy książce „Módlmy się do gwiazd dalekich”, napisanej w 1973 roku, opublikowanej po raz pierwszy w 1994. J. Harasym uważa, że gdyby ta książka została opublikowana jeszcze wtedy, ukraińska proza poszłaby w nieco innym nurcie. Kandydat nauk filologicznych Danyło Ilnycki (Instytut Ukrainoznawstwa imienia I. Krypjakewycza NAN Ukrainy) scharakteryzował podejście Ihora Kałynęcia do książki „Znane i nieznane o Antonyczu”, gdyż, zdaniem pana Danyła, „Ihor Kałynęć jest żywym ucieleśnieniem „przejemnosti” (dziedziczności), to — żywe ucieleśnienie Antonycza, wysyła bardzo ważny przekaz — złota równowaga: i nowoczesne musi być, i narodowe… To strasznie ważny moment: Kałynęć stworzył fundament, na którym mogą rosnąć badania”. O „Kole fortuny” mówił dziekan wydziału filologicznego LNU im. I. Franki, doktor nauk filologicznych Swiatosław Pyłypczuk. Zaznaczył: „Poeta zaświadcza siebie jako część Ukrainy. Opowiada: zawsze pragnął poznać W. Stusa, brał przykład z niego: uczył się stać z ukraińskim kręgosłupem… Szczerze mówi o swojej ewolucji, przekroczył strach”. I w Kijowie z czasem stało się modne „kałynczyć” — czyli czytać wiersze Ihora Kałynęcia. Na zakończenie życzył poecie, aby jego „koło fortuny” toczyło się bez przeszkód i dalej. O książce „Listy do Zwenisławy z uwięzienia” opowiedziała sama Zwenisława, do której wzruszająco i jednocześnie z pragnieniem rozbudzenia w córce dążenia do jak najpoważniejszej nauki, zwracał się ojciec: „To — spojrzenie na życie od wewnątrz. Różne uczucia przepełniały moją duszę… Ojciec dawał zadania pójścia na tę czy inną wystawę… Mnie proszono przeczytać te zadania — dla mojego rozwoju. Mieliśmy ogromną bibliotekę. Mogłam po omacku znaleźć tę czy inną książkę. Zadania były i takie, które sprawiały mi radość. Uczyłam się w 28. szkole. Dobrzy nauczyciele, którzy przekazywali doświadczenie. Wiedziałam o stylach w sztuce, w architekturze. Czułam radość, że rodzice choć daleko, ale dają mi pomoc. Cieszę się, że to — wszystko razem — opublikowano. Ciekawe i dla nauczycieli, i dla młodzieży. W ogóle, powinien być jeszcze jeden tom — dla rozszyfrowania tych ludzi. Chciałabym, żeby ta książka (przynajmniej jej część) weszła do chrestomatii dla szkoły. Poradźcie doradcom ministra oświaty”. Ihora Kałynęcia powitali pisarz i tłumacz Andrij Sodomora oraz Hałyna Kapinis, redaktor naczelna wydawnictwa „Społom”. „Jeśli można sobie wyobrazić, co to jest szczęście dla wydawcy — szczerze wyznawała pani Hałyna — to są to prace Ihora Kałynęcia, co to jest prawdziwa literatura — to utwory Ihora Kałynęcia, co to jest ukraiński duch — to przykład Ihora Kałynęcia. Zasługa wydawnictwa jest tu najmniejsza. Główne — potężny intelekt autora, jego ogromna energia”. Hałyna Kapinis poinformowała, że na tym praca z Ihorem Kałynęciem wydawnictwo nie zakończyło. Dodał wysokiego tonu zebraniu ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk, który przeczytał poezję Tarasa Szewczenki. Tak ja z tego pokolenia co skosztowało owocu z zakazanego drzewa uczciwości My nic nie mogliśmy poradzić ze sobą zbyt wielka była pokusa jak i zbyt okrutna kara Tak my z tego pokolenia co dobrowolnie wyciąga ręce w kajdany ale czyż kiedyś były inne pokolenia ja pewien że my nawet nie godni poprzednich oni spodziewają się od nas więcej, — pisał swego czasu Ihor Kałynęć (z cyklu „Proponowanie”. 12. Fragment). A czy my, którzy przyszliśmy na świat nieco później, mamy czas i chęć wsłuchać się w myśl pisarza-szestdziesiątnika dzisiaj? Bo przecież Ukraina nadal spodziewa się — teraz już i na nas.
topolochem”. Ale mamy więcej odblasków liryczności. “Wykluwa się szmaragdowe ptaszę wiosny”. Zatem można pracować w tych kierunkach, lecz my pomyśleliśmy o czymś innym. Wśród przedstawionych uwadze aforyzmów przeważają wersy z połyskiem filozoficzności w połączeniu z głęboką lirycznością: “Jesienne słońce nie jest skąpe — to my jesienią, przewidując długą zimę, skąpimy uczuć”. Czy warto to nazywać oryginalną drogą? Tak oto pojawiły się u nas myśli o aforyzmach literata. Ale kropki nie stawiamy. Za wcześnie. Przecież jest jeszcze jeden aspekt, którego nie możemy pominąć. Wielu autorów wydało już osobne książki aforyzmów. Wspomnijmy chociażby Dmytra Arsenycza, Tetianę Majdanowycz, Bohdana Czepurka. Ale one są jednostajne. Choć sugestie oryginalności jednak istnieją. Powiedzmy, Tetiana Majdanowycz zebrała aforyzmy z utworów Tarasa Szewczenki. A Bohdan Smolak zignorował jednostajność. Do “Alpinarium” obok oryginalnych aforyzmów weszły obrazowe skrzydlate powiedzenia z wierszy i poematów dramatycznych w książce “Słownik milczenia”. Nieoczekiwane połączenie. I udane, jak nam się wydaje. Czyż coś innego przyjdzie na myśl, kiedy czytasz: “Naciskam winę, jak granicę między piekłem Dantego a rajem”. Można przytaczać też inne cytaty, bo znalezisk, dzięki Bogu, nie brakuje. To mimowolnie przyciąga uwagę do tekstów. Czy będzie trzecie “Alpinarium”? Wszystko zależy od autora. Jesteśmy przekonani tylko o jednym: od czasu do czasu pojawiają się nowe zapiski, a skrzydlate powiedzenia są też w innych poezjach i utworach prozatorskich. I zapewne myśli o tym są świadectwem tego, że książka się udała, pomimo pewnych negatywów w odbiorze.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
