Strona · s. 14strona oryginału ↗
«Lecz serce nie chce… ani nowego domu, ani nowego ogrodu»
Слово Просвіти, №28 за 2017 рік
Switłana OREŁ, Kropywnycki
Dom Tobilewyczów przy dawnej ulicy Znamieńskiej (obecnie w Kropywnyckim – miejskie literacko-pamięciowe muzeum Iwana Karpenki-Karego) był w tamtym czasie faktycznie centrum ukraińskiego życia społecznego miasta. Młody Tarkowski kontaktował się tutaj z przyszłymi wybitnymi aktorami Mykołą Sadowskim i Panasem Saksahanskim, ich siostrą Mariją Sadowską-Barilotti, bywali tu Ołeksandr i Sofija Rusowie, a przyszły mecenas i działacz społeczny Jewhen Czykałenko, nawiasem mówiąc, kolega z klasy Ołeksandra ze szkoły realnej, wynajmował pokój w tym samym domu. Znajdował tu schronienie także Marko Kropywnycki. W tych murach zbierała się jelisawetgradzka „Hromada”, którą kierował wówczas Opanas Mychalewycz i która miała absolutnie wyraźne ukrainofilskie nastawienie. Faktycznie częścią „Hromady” (choć w pewnym stopniu autonomiczną) było młodzieżowe kółko „Narodnej woli”, do którego należał również Ołeksandr Tarkowski. W Jelisawetgradzie kółko to było w znacznej mierze ukraińskie – młodzież nawet próbowała drukować na hektografie wybrane utwory Szewczenki.
Już później – w połowie XX wieku, korespondując z Andrijem Jurowyczem Tobilewyczem, dzięki którego wysiłkom właściwie zachował się „Chutir Nadija”, Arsen Ołeksandrowycz prosił, by pisać do niego po ukraińsku, twierdząc, że nie zapomniał tego języka. Zresztą, jak mógł, pomagał w tworzeniu muzeum-rezerwatu.
Wszystko to przypomniało się, ponieważ obecnie, gdy mowa o przygotowaniach do przeprowadzenia salonu literackiego (taka forma poznawania przez młodzież poezji staje się już dobrą tradycją w naszym mieście), nagle rozległy się głosy, że „…to przecież rosyjska poezja, europejskiego poziomu, a chachłactwo, czy też inaczej, ukraińskość, nie ma tu nic do rzeczy”. Niestety, wciąż jeszcze w sferze oświaty naszego miasta trafiają się metodycy z takim typem myślenia.
W tym roku społeczność literacka obchodzi 110. rocznicę urodzin Arsenija Tarkowskiego. Dla naszego regionu nie jest on tylko poetą – ostatnim przedstawicielem Srebrnego Wieku poezji rosyjskiej. Jest on jednym z filarów legendarnego rodu Tobilewyczów – Tarkowskich: właśnie imieniem jego ciotki nazwano słynny „Chutir Nadija”, obecnie muzeum-rezerwat. A jego ojciec, Ołeksandr, wychowywał się w rodzinie Iwana Karpowycza Tobilewycza.
Oczywiście, Arsenij Tarkowski pisał po rosyjsku, choć nie stronił, jak inni, od ukrainizmów w swoich tekstach. Nie jest to dziwne, gdyż w innym języku w Imperium Rosyjskim, a później w jego modyfikacji – Związku Radzieckim, trudniej było się utwierdzić. Zresztą w tym przypadku nie chodzi o rozdwojenie duszy, bo do świątyni ogólnoludzkiej kultury Arsenij Ołeksandrowycz w ówczesnym Jelisawetgradzie wchodził właśnie w tym języku. I do końca życia zachował bolesną, nostalgicznie przejmującą więź z Ukrainą, z naszym miastem.
Właśnie tutaj spotkał swoją pierwszą miłość – Mariję Falc: jej dawny dom to obecnie muzeum Arsenija Tarkowskiego przy ulicy jego imienia. Tutaj powracał w połowie lat 50., będąc już inwalidą (podczas wojny stracił nogę). Zachowały się wspomnienia o tamtym przyjeździe i ich wspólnej podróży na Chutir Nadija ówczesnej dyrektor obwodowego muzeum krajoznawczego Ołeny Nozemcewej: „…Panowała cicha, ciepła pogoda, za miastem pachniało macierzanką. Zatrzymaliśmy się w polu. Arsenij Ołeksandrowycz zerwał kilka kwiatków, wciągnął zapach i powiedział: »Ile lat tu nie byłem…« W jego oczach były łzy”.
Kilka miesięcy później w liście do swojego przyjaciela napisze: „Zrozumiałem, że na Ojczyźnie trzeba bywać częściej, inaczej wysychasz sercem…”. Jeszcze po 17 latach wyzna: „Jakże mi się chce na Ukrainę, do Kijowa i do mojego Kirowohradu – pojechałbym na Ojczyznę za łzami, więcej nie mam po co jechać do mojego miasta. No chyba jeszcze za dzieciństwem, które tak jest potrzebne na starość. Widocznie w moim wieku wpada się w dzieciństwo jeszcze i z nakazu serca. Więc kiedy w nie wpadnę, to nie dziwcie się – jest nie tylko Przestrzeń – Ojczyzna, ale jeszcze i Czas – Ojczyzna”.
Tak prosi, by zabrzmiał po ukraińsku jego nostalgiczny wiersz o tamtym Czasie-Ojczyźnie:
Lecz żal, że młode lata me
Na obce drogi zagnały się.
Że mama łzę ocierała w rozłące,
Że nie zobaczę rodzinnej stacji,
Że wiatr gałęzią machał ostatni raz,
Że miasta nie ma i zniknął dworzec.
Lecz serce nie chce, choć przyjdzie do ładu,
Ani nowego domu, ani nowego ogrodu,
Ani rycerzy kutych, co piec zdobią.
O nich nowe dzieci nic nie wiedzą.
Żal pokoju mamy, iskier ognika,
I ledwo uchwytny w nim zapach fiołka.
A jeszcze pamiętam rok trzynasty,
Co nieszczęścia i straty ciężkie nam wywróżył.
Falistych rozplecionych włosów nieład…
Co gorsze od naiwnych, dziecięcych domysłów,
Które są proroctwami? Bo teraz już stokroć
Zgubiłem rachubę gorzkich swoich strat.
Kogo zawołam z dziecięcych tych dali
Z taką niepowstrzymanie gorzką żałością?
I kto kiedykolwiek przyjdzie we śnie,
Bezgraniczne przebaczenie dając mi?
Ciemnieje z latami mgła snów,
Coraz rzadziej przychodzi przeszłości cień.
I sumienie chłodne – co dzień przeminie,
Coraz rzadziej i rzadziej dręczy mnie.
Lecz bliskie do bólu te mamy ręce –
One przebaczają wszystkie moje męki.
I bólu mojego, przeczuwszy kraje,
Częściej kładą się na ramiona moje.
pieniędzmi, a zdawać egzamin, i zdał go na celująco. Artysta jest bardzo wdzięczny organizatorom wyjazdu, w szczególności Lubowi Jakowenko oraz Ukraińce z Chicago Tetjanie Czernyszowej, które stworzyły najlepsze warunki dla udanych występów.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
