Strona · s. 8strona oryginału ↗
CO TO ZA «JĘZYKOWĄ» WALKĄ?
Слово Просвіти, №29 за 2011 рік
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk
Ukraińska polityzacja kwestii języka przypomina średniowieczne pojedynki na rakiety zamiast zabytkowych pistoletów. Fetysz władzy nie pozwala wielu ludziom zatrzymać się i na trzeźwo zastanowić się nad możliwymi konsekwencjami, do jakich może doprowadzić domowa wojna językowa. Zapewne nie z naszej woli, lecz tylko my jesteśmy w stanie to zakończyć. Globalizacja zmienia odwieczny porządek stosowania języka i nieuchronnie staje się on bronią informacyjną. Dlatego każde państwo, broniąc swoich interesów narodowych, na ile potrafi, zapewnia ochronę i zachowanie języka państwowego. Nasze państwo do tego jeszcze nie jest gotowe, a etniczna ukraińska społeczność nie może samodzielnie zapewnić konstytucyjnego statusu języka ukraińskiego. Mechanizm globalizacji z jej potężnymi strumieniami finansowymi i informacyjnymi okazał się znacznie silniejszy od woli etnosu, jeśli ten etnos nie dominuje w państwie. Zatem trzeba coś zrobić z państwem ze względu na interesy społeczeństwa. I to właśnie społeczeństwo powinno patrzeć na język państwowy zupełnie inaczej — jako na główny czynnik współczesnego bezpieczeństwa narodowego. A dopóki państwo nie zmieni się dzięki staraniom i walce młodych, trzeba będzie jakoś „utrzymać” presję informacyjną świata, bez względu na to, skąd ona pochodzi — z Rosji, z anglojęzycznej ersatz-kultury czy z krajów Wschodu. Dopóki nie zrozumiemy, co dzieje się na świecie, nie nauczymy się państwowego porządku posługiwania się językiem, sami wraz z własnymi politykami będziemy zagrożeniem dla własnych interesów i własnego państwa. Przede wszystkim trzeba uspokoić tych, którzy śmiertelnie boją się zostać zukrainizowani i z jakiegoś powodu kategorycznie sprzeciwiają się państwowej ochronie języka państwowego. Etniczni Ukraińcy realnie nie potrzebują ochrony ojczystego języka. Jako nosiciele języka są w stanie zachować go aż do końca świata. Kwestia edukacji w języku ukraińskim i zachowania kulturowej tożsamości Ukraińców to problem nie języka, lecz ochrony praw obywatela i osoby. To, że etniczni Ukraińcy często nie mogą realizować tych praw, świadczy o tym, że na Ukrainie nie ma społecznych organizacji obrony praw człowieka, a te, które tak siebie nazywają, takimi nie są. Nie jest to czas, by bronić ukraińskiego języka i kultury oświadczeniami czy flash mobami. Rozpaczliwy słowny protest intelektualistów, którzy nie wykonują drugiego kroku — zawodowej obrony praw człowieka, przypomina pokazówkę w stylu sowieckim. Trzeba działać po nowoczesnemu. Niestety, prawie niemożliwe jest przekonanie prostego obywatela, że sytuacja języka państwowego i humanitarny model państwa radykalnie wpływają na jego życie i wolności. Cała przestrzeń informacyjna Ukrainy i konkretny pracodawca przekonują o czymś przeciwnym: sukces życiowy jest możliwy wyłącznie dzięki językowi rosyjskiemu i angielskiemu. Przeciwstawienie się temu jest niemal niemożliwe, bo tak działa standardowa technologia, która dominuje na świecie. Lecz nie powinniśmy się jej poddawać i żwawo maszerować ku przepaści z telewizorem zamiast własnych oczu. Musi istnieć wystarczający krąg ludzi, którzy widzą to niebezpieczeństwo, i pożądane jest, by władze ich słuchały, ponieważ społeczeństwo zawsze zmienia się znacznie wolniej, niż wymaga tego czas. Prawdziwej ukraińskiej tożsamości nie da się już odrodzić — nie dano nam na to rezerwy czasu ani przestrzeni do rozbiegu. Pas startowy dawno się skończył, dlatego nasze przetrwanie (gospodarcze i humanitarne) zależy od trafności reakcji i poprawności podejmowania decyzji narodowych. Chodzi nie o decyzje ekonomiczne, lecz o decyzje ogólnonarodowe, to znaczy o wybór właściwego humanitarnego modelu państwa. Nie można robić z Ukrainy czegoś nieukraińskiego i spodziewać się dobrych reform i kwitnącej gospodarki. To problem wszystkich, którzy uważają się za obywateli państwa, a obywatel nie może być nie z etnicznymi Ukraińcami. Wszyscy jesteśmy w jednej łodzi, a świat nie ceremoniuje się z nami, wiedząc, jak wykorzystać naszą „językową wojnę” i zamęt w głowach nosicieli pełni władzy państwowej. Najważniejsze to zrozumieć istotę podwójnych standardów światowego postrzegania kwestii językowej i narodowej, ponieważ XXI wiek to epoka podwójnej moralności świata. Dopiero zrozumiawszy, że przyjaźń narodów nie istnieje i że prawda jest u każdego własna, można ustanowić ze światem tak dynamiczną równowagę wymiany i stosunków językowo-informacyjnych, która nie będzie niszczyć naszych humanitarnych fundamentów, sprzyjać ich modernizacji i bezpieczeństwu. Można to nazwać podtrzymywaniem dynamicznej suwerenności, bo suwerenność granic to przestarzałe pojęcie minionego stulecia. Zatem każdy problem języków rozwiązuje się w kontekście globalnym albo nie rozwiązuje się wcale i w ten sposób staje się nowotworem, który pożera losy ludzi, przede wszystkim młodego pokolenia. W wersji ukraińskiej jest to bezskuteczna, 20-letnia, obojętnie tolerancyjna walka o język ukraiński, która wbrew naszej woli i zdrowemu rozsądkowi zamienia się w „językową wojnę”, a ta wojna niszczy Ukrainę gospodarczo. Tracimy coś więcej niż język państwowy. Sztuczne zawężenie stosowania języka państwowego do krytycznego zakresu zagraża już nie tylko etnicznym Ukraińcom — może się zmienić tożsamość, rola na świecie, nawet symbole państwa, po czym nazwa „Ukraina” przestanie mieć znaczenie. Dlatego nie warto traktować jako absurdalnego żartu propozycji komunistów, by zastąpić państwową flagę czerwoną (rzekomo kozacką, malinową) z rosyjsko-prawosławnym stylizowanym krzyżem zamiast tryzuba. To bardzo zły wynik światowego testu na żywotność naszej suwerenności, symptom wielkiego niebezpieczeństwa przemiany z podmiotu świata w przedmiot. To dowód, jak potężnie działa globalna technologia hodowania obojętności konkretnego obywatela wobec języka ukraińskiego. Jesteśmy w stanie to przezwyciężyć, ponieważ niemal cały świat ma analogiczny problem obojętnienia autochtonów wobec ojczystego języka. To właśnie jest nowy problem ludzkości, który powstał w wyniku totalnego wprowadzenia nietradycyjnego światowego porządku posługiwania się językiem. Nie został on jeszcze należycie zbadany i wyraźnie się tego nie zachęca. Natomiast intensywnie reklamowana jest nowa moda na totalne stosowanie kilku języków światowych — porządek zasadniczo odmienny od tradycyjnego Bożego porządku z szczególnym stosunkiem do Słowa. Oczywiście znajomość języków światowych jest potrzebna, lecz współczesna tendencja, by przyjmować je na równi, a nawet wyżej niż język ojczysty czy język państwowy, dążenie do de facto uczynienia ich państwowymi, faktycznie niszczy strukturę życia ludzkości, zmienia jej naturę tak, że ona degraduje się i zmierza ku gorszemu końcowi. Coś podobnego do drugiej próby zbudowania biblijnej Wieży Babel z jednoczesnym zacieraniem widocznej różnicy między Dobrem a Złem. Na pierwszy rzut oka wydaje się to fantastyką, ponieważ wszyscy przywykli zwracać uwagę wyłącznie na ekonomię i stan finansów światowych. Jednak wszystkie kryzysy gospodarcze i totalny wzrost kosztów życia to tylko bolesne skutki globalnych procesów konkurencji informacyjnej i wzajemnego wpływu informacyjnego państw, narodów i korporacji ponadnarodowych, mających na celu informacyjne zniewolenie ludności i skłonienie jej, by dobrowolnie i praktycznie za darmo dzieliła się najlepszą częścią zasobów życiowych. Jeszcze raz podkreślam — główną i uniwersalną bronią przeciwko wszystkim jest wprowadzenie podwójnego standardu stosowania tak zwanych języków międzynarodowego porozumiewania się! To broń-wytrych, która pozwala komukolwiek na świecie bezceremonialnie otwierać drzwi do prywatnego duchowego świata narodów i czuć się tam panem z własnym prawem, bez względu na uczucia i pragnienia tubylców. Dlatego domaganie się w programach politycznych uczynienia jakiegoś języka światowego drugim państwowym to coś gorszego niż polityczne szkodnictwo, to otwarte zamówienie na kolonizację własnej ludności. Przewaga angielskiego we wszystkich sferach życia narodów dała silny doping innym regionalnym językom światowym. Angielski tylko ustanowił światowy standard przerostu stosowania języka międzynarodowego porozumiewania się, i to dało indulgencję dla nowej rusyfikacji Ukrainy i Białorusi. Inne państwa postradzieckie, nawet takie składowe Federacji Rosyjskiej, jak Tatarstan, znalazły prosty sposób ochrony — zapewniły bezwzględną większość etnicznej ludności we wszystkich strukturach władzy i biznesu. Zatem nacisk języka rosyjskiego na Ukrainie odbywa się w jednym technologicznym kluczu nowego porządku światowego. Wzrost popularności i totalna dominacja angielskiego automatycznie sprzyjają dominacji rosyjskiego. Oczywiście, leży to w wielkim interesie Rosji. Ona po prostu korzysta z procesu globalizacji, który jej sprzyja, a my nie możemy wznieść się wyżej, wyjść z kręgu narzuconej prymitywnej „językowej” wojny, którą dla nas urządzają silni gracze światowi. Języki kontaktów międzynarodowych bezprawnie zajmują właśnie te sfery, które są dla narodu życiowo ważne — kulturę, sztukę, religię, duchowość, edukację, wychowanie młodzieży. Aby się o tym przekonać, wystarczy obejrzeć popularne programy telewizyjne. Na przykład w show „Głos kraju” bardziej sukcesywni i liczniejsi są wykonawcy utworów anglojęzycznych i rosyjskojęzycznych, a w jury musi być co najmniej pięćdziesiąt procent cudzoziemców lub anglojęzycznych (rosyjskojęzycznych). A gdyby projekt nazwano „Głos Ukrainy”, zobaczylibyśmy to, co przedstawia istotę Ukrainy, jej głos, talent. Nawet jeśli wśród zwycięzców show znajdzie się prawdziwy ukraiński głos, nikt nie jest pewien, że po „oszlifowaniu” przez uniwersalnych trenerów nie zacznie śpiewać sfatygowanej rosyjskojęzycznej popu lub nieporównanie nie naśladować anglojęzycznych gwiazd popu. O całej rozrywkowej, rosyjskojęzycznej i skopiowanej z Hollywood branży telewizyjnej mówić nie trzeba — sama jest dokładną ilustracją niebezpiecznego wypaczenia globalizacji, które nie tyle bawi, co radykalnie niszczy podstawy społeczeństwa obywatelskiego, wysysa jego siłę życiową, zdolność dynamicznego reagowania na zewnętrzne niebezpieczeństwa i zagrożenia. W takim społeczeństwie może dominować przede wszystkim polityka kompradorska, która bezmyślnie dopuszcza „językowe wojny”, po czym państwo słabnie, a ofiarą staje się gospodarka, zwykli obywatele. Bardzo to przypomina zasadę zewnętrznego trawienia pająka — z dystansu wstrzykuje się truciznę informacyjną, która zabija tożsamość i sprzyja „przyswajaniu” zasobów ofiary, a po wszystkim pozostaje chitynowa skorupa formalnego państwa z pustym budżetem i nikt nie jest winny — prócz miejscowych władz. Taka sobie Epoka Pająka. Jednak państwa o silnych tradycjach kulturowo-językowych i religijnych okazały się trwałe i mają szansę zwyciężyć w takiej światowej rywalizacji. Są to kraje świata muzułmańskiego, państwa tureckojęzyczne, Japonia, Chiny, Indie. Nieprzypadkowo nadchodzi kolej ich dominacji w czasie rozwoju globalizacji, a w przyszłości ich pozycje będą się umacniać. Doświadczenie istnienia ludzkości świadczy o trwałości takich państw i takiego społeczeństwa obywatelskiego, niezależnie od zmiany formacji i poziomu postępu. Tam wspólnota rodowa wartości jest podstawą życia człowieka. Dlatego też przeciwstawienie się światowej „pacyfikacji” jest dość proste — nie warto nic nowego wymyślać i nie trzeba szukać idei narodowej. Mniejszość problemów można rozwiązać za pomocą właściwego głosowania w wyborach. Większość — działaniem społecznym, z nieuchronnym odsunięciem od kierowania procesami państwowymi lub społecznymi zwolenników szkodliwego wpływu świata, a przede wszystkim płatnych kapralów „językowej wojny”. Ani państwo, ani ukraińska elita nie mają jeszcze realnego planu przeciwdziałania kolonizacji informacyjnej, której mechanizm opiera się na podmianie języka państwowego językami światowymi, używanymi de facto jako państwowe. Po tym niszczy się samobytny system edukacji, a sfera humanitarna staje się zbiorem takich artystycznych i informacyjnych form i produktów, które przekształcają jeszcze nie w pełni ukształtowane społeczeństwo obywatelskie w bezbronny, zniechęcony tłum w rękach własnych i światowych manipulatorów. Współczesna korupcja odbywa się wyłącznie w sferze humanitarno-informacyjnej, lecz za wszystko płaci gospodarka. Ratunek istnieje w dwóch aspektach: pierwszy — demokratycznym sposobem zastąpić sowiecką kompradorską, przede wszystkim w sensie humanitarnym i jakimkolwiek innym, warstwę rządzącą warstwą zasadniczo etniczną ukraińską, ukrainojęzyczną (nie z miłości do Ukraińców od urodzenia czy z przekonań światopoglądowych, lecz ze względu na silny europejski kurs państwa); drugi — każdemu z nas nauczyć się pożytecznej mądrości codziennego właściwego stosowania tak zwanych języków światowych (dla nas przede wszystkim angielskiego i rosyjskiego). Są one przeznaczone wyłącznie do kontaktów międzynarodowych. Proste zasady — i wszystko wróci na swoje miejsce, świat przestanie wystawiać na próbę naszą politykę i nasze nerwy, a Rosja będzie zwykłym sąsiadem, który nas zrozumiał i zaniechał daremnych prób wytargowywania zniżek kosztem niezdrowej ciekawości naszej polityki czy języka.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
