Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Książka o 100 latach Rówieńskiej „Proświty”

Слово Просвіти, №29 за 2018 рік

Borys BOROWEC, pisarz, członek NSPU, fotografie studia fotograficznego „Pozytyw”. 5 lipca 2018 roku w Rówieńskiej Obwodowej Naukowej Bibliotece Uniwersalnej odbyła się prezentacja książki „Prośwityjańskie stulecie Rówieńszczyzny”, w której wzięli udział przedstawiciele duchowieństwa, struktur władzy i samorządowych obwodu, społeczeństwa, weterani i młodzi prośwityjanie. Symboliczne jest to, że wydanie o stuletnim jubileuszu „Proświty” Rówieńszczyzny ujrzało światło dzienne w roku 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Książkę przedstawili jej redaktorzy – przewodniczący Rówieńskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Iwan Wietrow oraz prośwityjanka i pisarka Zoja Dydycz. Objętość wydania wynosi 950 stron, zamieszczono tu ponad sto materiałów autorskich, sam „Indeks osobowy” wspomnianych w książce postaci, podany na końcu, aby czytelnikowi wygodnie było ich szukać, zawiera ponad 2700 imion. A dodajmy do tego jeszcze setki rzadkich fotografii z Państwowego Archiwum obwodu, obwodowego muzeum krajoznawczego, prywatnych archiwów rodzinnych, które utrwaliły działalność prośwityjańską w latach jej narodzin, rozwoju i zakazów… I stanie się dla nas jasne, jak tytaniczną pracę wykonali redaktorzy książki, jaki pomnik wznieśli swoim poprzednikom i współczesnym. Wielki wkład w pracę nad książką wnieśli członkowie kolegium redakcyjnego Ołeksandr Bułyha, Rusłana Dawydiuk, Iwan Demianiuk, Wałentyna Dobroczynśka, Andrij Żywiuk, Myrosława Kosariewa, Ihor Marczuk, Mykoła Fedoryszyn. Mówili o tym sekretarz diecezjalny Rówieńskiej diecezji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Serhij Łuczanin, który przekazał najszczersze pozdrowienia od arcybiskupa rówieńskiego i ostrogskiego UKP PK, pełniącego obowiązki Egzarchy Europy władyki Iłariona, pierwszy zastępca przewodniczącego rady obwodowej Serhij Swystałuk oraz przewodnicząca stałej komisji ds. humanitarnych, rektor instytutu podyplomowej edukacji pedagogicznej Ałła Czernij, zastępca naczelnika obwodowego zarządu kultury Switłana Chomjak, naukowcy, weterani ruchu prośwityjańskiego. Jak zaznaczono w adnotacji do książki, jest to „jubileuszowe wydanie na 100-lecie Rówieńskiej „Proświty”, obejmujące trzy okresy rozwoju najpotężniejszej ukraińskiej organizacji kulturalno-oświatowej od czasów polskiej (1917–1939), niemieckiej (1942–1943) okupacji oraz trzeciego odrodzenia „Proświty” – od 29 września 1988 roku, kiedy w rówieńskim kombinacie „Azot” utworzono „Towarzystwo miłośników języka ukraińskiego i kultury im. T. H. Szewczenki”. Jest to książka-wspomnienie żywych uczestników wielkich działań w dniach tworzenia państwowości, z ich własną wizją i oceną wydarzeń oraz zjawisk burzliwego czasu, a także tych działaczy, którzy już odeszli w zaświaty, pozostawiając potomnym bezcenne materiały o surowym doświadczeniu minionych lat, kiedy każdy przechodził swoją, wyznaczoną przez Boga drogę”. Wydanie jest odpowiednio ustrukturyzowane, w szczególności zaczyna się rozdziałem z listami gratulacyjnymi dla Rówieńskiej „Proświty” z okazji jej stulecia od arcybiskupa rówieńskiego i ostrogskiego UKP PK, pełniącego obowiązki egzarchy Europy władyki Iłariona, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Pawła Mowczana oraz jego zastępcy akademika Heorhija Filipczuka, pochodzącego z Rówieńszczyzny, dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, laureata nagrody im. Szewczenki Mykoły Żułynśkiego oraz obecnego przewodniczącego Rówieńskiej „Proświty” Iwana Wietrowa. Drugi rozdział wydania, zatytułowany „Do źródeł”, zawiera artykuły Rusłany Dawydiuk i Andrija Żywiuka „Rówieńska powiatowa „Proświta”: pod znakiem Ukraińskiej Republiki Ludowej (1917–1929)”, Huriia Buchała „Proświta” siała światło”. Strony Rówieńskiej „Proświty”. 1917–1928, 1942–1944”, Nadiji Stokołos „Udział ośrodków „Proświty” Wołynia w ukrainizacji cerkwi prawosławnej w latach 20–30 XX w.”, Ihora Marczuka i Nataliji Marczuk „Proświta” na Rówieńszczyźnie w czasach niemieckiej okupacji”, Stepana Szewczuka „Proświta jako czynnik utwierdzenia duchowości”. Rozdział kończy obszerny wybór fotografii „Z zasobów archiwalnych Rówieńszczyzny”. Kolejne prawie siedemset stron książki naświetla działalność „Proświty” na Rówieńszczyźnie w różnych okresach historycznych, a także współczesną działalność rejonowych ośrodków prośwityjańskich. Wydanie kończy rozdział o pracy Rówieńskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w latach 2013–2017, od kiedy na jego czele stanął Iwan Wietrow. Dla tych czytelników, którym nie wystarczy informacji zawartych w kursie, przewodniczący jury, zasłużony działacz sztuki Ukrainy pisarz Ołeś Djak. Natalia MATOLIŃEC, członkini NSPU, Lwów. Pamięć – najcieńsza i jednocześnie najmocniejsza nić, która wiąże z przeszłością. Pamięć – to to, czego nas wirtuozowsko próbowano pozbawić przez dziesięciolecia, kiedy świątynie zamieniano w magazyny, a wybitne imiona posypywano popiołem zapomnienia. Dzisiaj kwestie naszych korzeni nie są po prostu aktualne, są decydujące w stosunku do swojej przeszłości i przyszłości. Rodzime imiona wracają w rodzinne strony – i to cieszy. Tak stało się i z Ołhą Duczyminśką (1883–1988), której uhonorowanie, w ramach Ogólnoukraińskiego konkursu literackiego poezji patriotycznej imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy, niedawno odbyło się we wsi Mykołajiw na Lwowszczyźnie, gdzie pisarka urodziła się pod koniec XIX wieku. „Duma narodu” – takie wyróżnienie pośmiertnie przyznało Ołdze Duczyminśkiej jury nagrody. To wyróżnienie – to nie tylko patetyczne słowa i okazja do przeprowadzenia jubileuszowej imprezy w małej wsi dla pięknego „obrazka”. To próba dotknięcia pamięci, która wyjmuje z przeszłości zapomniane imiona. Mali ludzie przeciwko wielkiej totalitarnej maszynie – nierówne starcie, z którego trudno, a częściowo i niemożliwie było wyjść zwycięzcą. W takie starcie wplotły się też losy pisarki i więźniarki politycznej Ołhy Duczyminśkiej. Pisarka i tłumaczka, krytyk literacki i narodowa. Przyjechali nie tylko mieszkańcy Mykołajiwa, ale i ci, którzy już dawno stąd wyjechali. Imprezę wsparli doktor nauk historycznych, pisarz Petro Szkrabjuk oraz badacz życia i twórczości O. Duczyminśkiej, laureat Państwowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Roman Horak. Mówili, wspominali, planowali. Swoją drogą, lokalna społeczność chce oficjalnie otworzyć muzeum Ołhy Duczyminśkiej: potomkowie pisarki obiecują dodać autentyczne materiały, jest już niemało eksponatów. Jest i pomieszczenie, gdzie na jednej ze ścian już eksponowany jest dyplom „Duma narodu”, który zaraz po wręczeniu przekazano do przyszłego muzeum. Czym stanie się to nowe muzeum? Czy zdoła ożywić pamięć o wybitnej Ukraińce Ołdze Duczyminśkiej i jej działalności? O życiu pełnym prób, a jeszcze – wielkiej miłości do tego, co rodzime, głębokiego zanurzenia w tradycje i historię… To wciąż otwarta kwestia. Ale to, że takie imiona trzeba przywracać w ludzkiej pamięci i wymawiać na głos – to fakt niezaprzeczalny. Niech to będzie czy głośny tytuł „Duma narodu”, czy po prostu wspomnienie. Niech to będzie małe muzeum w małej wsi. Niech to będzie coś więcej, coś poza granicami przemówień, uhonorowań i uroczystości – nić pamięci, która ciągnie się w głąb, która rezonuje i przypomina, ilu tych niesamowitych ludzi było i jest w historii naszego narodu. To musi być! w liczącym niemal tysiąc stron foliale, jego kompilatorzy podają także listę „Dodatkowych źródeł o działalności towarzystwa „Proświta” na Rówieńszczyźnie i Wołyniu”. Jak już wspomniano wyżej, znajduje się tu dość obszerny „Indeks nazwisk”, niemało unikalnych fotografii, a także wydrukowana lista z podziękowaniami dla wszystkich, którzy wsparli finansowo wydanie książki. Osobno należy zaznaczyć, że ukazała się ona w pięknym wydaniu poligraficznym (wydawnictwo „Koło”, m. Drohobycz). Ozdobą imprezy stały się występy zespołu „Posestry”, rodziny prośwician Miśkowych oraz kobziarza Nazara WołoszcZuka, który w szczególności, na prośbę obecnych, zaśpiewał pieśń o Tarasie Bulbie-Borowcu. W wykonaniu wszystkich uczestników święta zabrzmiał hymn „Proświty”. Pisząc te notatki z prezentacji książki „Proświciańskie stulecie Rówieńszczyzny”, chcę podkreślić również to, że nie przebiegła ona w samozachwycie nad przebytą drogą. Niemal każdy mówca kładł nacisk na problemy, które i dziś stoją przed proświcianami, strukturami państwowymi, ogółem przed społeczeństwem w utrwalaniu języka ukraińskiego, zachowaniu tradycji i zwyczajów narodu, naszej ukraińskiej tożsamości, wnosił konkretne propozycje. Podsumowując, uczestnicy prezentacji przyjęli apel do parlamentarzystów z żądaniem niezwłocznego rozpatrzenia i uchwalenia nowej ustawy językowej. Wkrótce podobne prezentacje tego proświciańskiego wydania odbędą się także w rejonach. Szefowie obwodowej „Proświty” obiecali, że książka do 1 września zostanie przekazana do wszystkich bibliotek obwodu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn