Strona · s. 8strona oryginału ↗
Pisarz na peryferiach
Слово Просвіти, №29 за 2018 рік
W połowie lipca pisarz, dziennikarz i pedagog Pawło Maliejew kończy 75 lat. Jubileuszowa data stała się okazją do rozmowy o losie (urodził się w Nowomyrhorodzie na Kirovohradszczyźnie, po zdobyciu średniego wykształcenia pracował na różnych stanowiskach w kołchozie, w przedsiębiorstwie łączności, ukończył Instytut Pedagogiczny im. A. Puszkina, pracował jako nauczyciel, pracował w prasie rejonowej trzech obwodów, bratał się z wybitnymi i okazywał nieposłuszeństwo ideologicznym wrogom, obecnie szuka siebie na poboczu, jak sam mówi, postępu społecznego, cieszy się wnukami), o twórczości (wydał szereg książek poetyckich, prozatorskich, publicystycznych, wspomnieniowych, męczy się nieuporządkowaniem spraw wydawniczych w kraju, do dziś pracuje w prasie, tworzy i ma nadzieję). Ma nadzieję i spowiada się. Pawło Maliejew — Jak się żyje i co wychodzi spod pióra pisarza Pawła Maliejewa? — Żyje się, jak wszystkim przeciętnym obywatelom rodzinnej ziemi: w zależności od podwyżek cen żywności, nie mówiąc już o lekach i usługach komunalnych. Przekracza wszelkie granice barbarzyństwo piątej kolumny, która opływa w dostatki dzięki naszej ziemi-żywicielce i nienawidzi tego, co ukraińskie: języka, zwyczajów, historii; wtóruje jej nasza, już swojska, brać za kawałek znanej kiełbasy… A tu — wojna, narzucona przez „starszego brata”, która bezlitośnie niszczy naszą młodą nadzieję, kwiat narodu. O tym pisałem (trzy książki leżą w „szufladzie”), a teraz już — od wielkiego dzwonu, bo to nikomu nie jest potrzebne (i za co to wydawać!), chyba że jakieś publicystyczno-eseistyczne szkice, wiersz na czasie… — W środowisku literackim Pana, Pawle Terentijowyczu, znają jako przyjaciela niezapomnianego Hryhora Tiutiunnyka. Taka atestacja nie powinna Pana obrażać, bo Pana oryginalna poezja-proza, jak na przykład „Stepowa ballada” czy „Duma o matce”, albo powieść „Daleki niedzielny poranek”, ujrzały światło dzienne pod koniec ubiegłego wieku, kiedy nakłady wydawnictw już znacznie spadły, a przecież Pana wspomnienia o Tiutiunnyku publikowano jeszcze na początku lat 80. wiele razy w różnych wielotysięcznych gazetach-czasopismach-książkach… Jak Pan poznał Hryhora? Jakim zobaczył go Pan po raz pierwszy? Czy wiedział Pan już wtedy coś o nim i jego twórczości? — Wszystko to jest w pierwszych dwóch rozdziałach książki „Tam, gdzie Rośka mała siwą Roś dogania…”. …Jeszcze w wojsku, kiedy nasz batalion stacjonował w Moskwie, mój towarzysz-połtawianin przyniósł do koszar kolejny numer „Roman-gazety” (pod koniec 1963 lub na początku 1964 roku): „Radzę poczytać nową powieść mojego ziomka Hryhorija Tiutiunnyka”, — powiedział, przekazując mi ten egzemplarz. Był to słynny „Wir” w rosyjskim przekładzie. Z czasem znaleźliśmy to dzieło po ukraińsku. Po nim przestudiowaliśmy inne utwory prozatorskie i poetyckie wojownika-frontowca, uhonorowanego w 1963 roku Państwową Nagrodą im. T. H. Szewczenki za tenże „Wir”. A kiedy wpadły mi w oczy pierwsze nowele już Hryhora Tiutiunnyka, to one z jakiegoś powodu kojarzyły się z nazwiskiem autora „Wiru”, aż do momentu, gdy pojawiły się „Ojcowskie progi”, wnosząc jasność w twórczość dwóch braci: Hryhorija i Hryhora… Od tamtej pory wszystko, co Hryhorowe, co drukowano w periodykach i w osobnych książkach, czytaliśmy, omawialiśmy i uznawaliśmy za najwyższą próbę… Dlatego, przygotowując razem ze znanym nowelistą Mykołą Krawczukiem w czerwcu 1977 roku wymarzone tetiwskie spotkanie z Hryhorem Mychajłowyczem, oczekiwałem na nie jak na swoiste święto duszy… — Z Tiutiunnykiem, Krawczukiem, Stohnijczukiem wędrował Pan wtedy po miasteczku, byliście w bibliotece rejonowej podczas występu pisarza, mieszkał w Pana mieszkaniu nie jeden dzień. A moment pożegnania na prowincjonalnym lotnisku, którym zaczyna się Pana wspomnienie „Z dłonią przy sercu” — to przecież nie pierwsze Pana spotkanie? — W rekomendacji do mojego przyjęcia do Związku Pisarzy Anatolij Szewczenko w 1992 roku pisał: „Opowiadania i nowele Pawła Maliejewa czytałem jakieś 15 lat temu. Z autorem zapoznał mnie jeszcze Hryhir Tiutiunnyk, przedstawiając go tak: „Oto masz wrodzonego pisarza, a do wydawnictwa swoich pism nieść nie ma odwagi. Mówi: niech ja na nie popatrzę z dystansu czasu; a nie rozumie, że ten dystans — to chwila, przeminie jak życie…” To znajomość odbyła się już po pierwszej wizycie Hryhora Mychajłowycza w Tetiowie, kiedy gościłem u niego. A ta, pierwsza, jego wizyta miała miejsce w czerwcu. Z dyrektor rejonowego systemu bibliotecznego Hałyną Midzianowską przyjechaliśmy do Kijowa tetiwskim autobusem, który dostarczył tam miejscowych uczniów na telewizję do nagrania ich występów. Póki tam trwało to widowisko, my z dyrektorką tym samym autobusem dotarliśmy do ulicy Rajewskiego, żeby, zgodnie z wcześniejszym umówieniem, zaprosić Tiutiunnyka do wyjazdu z nami do Tetiowa na spotkanie z czytelnikami… Na nasz dzwonek drzwi mieszkania 57 otworzyły się i przed nami stanął szczupły, czarnowłosy przystojniak. Przedstawiliśmy się. „A ja już czekam na was, nawet barszcz ugotowałem, połtawski…” Prawie całą drogę do Tetiowa rozmawialiśmy z pisarzem. Odniosłem wrażenie, że znam tego człowieka od dawna, jak krewnego, i nigdy się z nim nie rozstawałem. Na podarowanej mi później fotografii Hryhir też wyznał: „Bratniej duszy…” — Kim Pan siebie uważa: poetą, prozaikiem, publicystą, pamiętnikarzem?.. W jakim gatunku najlepiej Panu się pisze? Styczeń 1978 roku. Pawło Maliejew i Hryhir Tiutiunnyk
— Zamiłowanie do rymowania jest wrodzone każdemu człowiekowi od dzieciństwa, jak dar Boży… Przejawia się ono spontanicznie od czasu do czasu, natomiast poeci-profesjonaliści są stali w wybranym gatunku literackim, i to nie tylko w rymowaniu, a właśnie w poezji. Do tych ostatnich siebie nie porównuję, o czym mowa także w moich esejach… Przez ponad pół wieku będąc w towarzystwie Związku Dziennikarzy, zarabiałem na chleb publicystyką, pracując w gazetach rejonowych… Nawet Pan, Wasylu, kiedyś zauważył: „Czytałem jego szkice — przestronne, barwne, pachnące…”. Praca nad szkicami doprowadziła do prozy artystycznej… Zresztą, właśnie jako prozaika przyjęto mnie do Związku Pisarzy w 1995 roku. Przyczyniły się do tego także recenzje moich utworów autorstwa Wiktora Baranowa w czasopiśmie „Kyjiw”, Leonida Kucenki w „Dzwońie”, Wołodymyra Morencia w „Witchyzni”… — Pisarze rozpoczynali ruch na rzecz Niepodległości. A teraz ją łają, bo za władzy radzieckiej i książki wydawano im sprawniej, i solidne honoraria za swoje utwory otrzymywali, i jakieś przywileje były (za występy w kolektywach pracowniczych płacili, wypocząć nad morzem można było na preferencyjnych warunkach). Nie chciałby Pan wrócić do tamtych czasów? — W tamtych czasach odkrywałem na łamach rejonowych i kijowskich czasopism zakazane do dziś nazwiska bandurzysty Wasyla Łytwyna (naszego ziomka) i jego żony-poetki Antoniny, a później szkice o nich weszły do książki o szkole kobziarskiej sztuki „Nowa legenda Stritiwki”, zapoczątkowywałem tematy o bohaterach epopei bukryńskiej i ich ucieleśnieniu w rzeźbie Wałentyna Znoby, którzy stali się autorami monologów w książce „Wysoty sławy i skorboty”, kontynuowałem temat Tiutiunnyka, którego, do czasu wydania zorganizowanych przez Anatolija Szewczenkę wspomnień „Wiczna zahadka lubowi”, nie każdy wtedy odważał się poruszać, dalej pociłem się nad podręcznikami „Literatura ridnoho kraju” dla szkolnictwa rejonu nowomyrhorodzkiego i kaharłyckiego… Wszystko to — rzadko za koszt sponsorów, których trzeba było jeszcze znaleźć i przekonać co do potrzeby takich wydatków, albo i za własny… Już znacznie później wydeptaną ścieżkę wielu dotąd milczących kolegów „odnawiało” i „odkrywało”… Zatem, wspomniane przez Pana przywileje, niestety, mnie omijały i do dziś omijają… Nawet status strefy czarnobylskiej z Kaharłyka zdjęto i zasądzony dodatek do emerytury… — Czy pisarz powinien iść do polityki? Pan przecież był w polityce? I w kompartii, i w „Proświcie”… — Dzieci wojny przebywały w polityce od dzieciństwa: oktiabriata, pionierzy, komsomolcy, członkowie partii. Boso, na wpół głodny, w latach 50. ubiegłego wieku dumnie nosiłem czerwony krawat i ocierałem łzy, żałując „biednych” amerykańskich dzieci, o których z pasją opowiadała nasza nauczycielka na godzinach wychowawczych… W gazetach rejonowych twórczy pracownicy, aby pracować, musieli należeć do szeregów partyjnych. Moje pokolenie było zakompleksione ideą świetlanej przyszłości. I ja, jak i nasi klasycy literatury, pisywałem wierszyki w rodzaju: „Nam w komunizmie żyć, nam go budować!”… A w klasach początkowych jeszcze mnie „prześladowano” za to, że prowadziłem do cerkwi swoją niewidomą babcię Darię Zachariwnę, która swoimi bajkami i opowieściami pierwsza zaszczepiła we mnie pociąg do Słowa, nauczyła modlić się do Boga, nauczyła dobra, sprawiedliwości… Rejonową komórkę towarzystwa „Proświta” organizowałem w Kaharłyku na przekór nomenklaturowym urzędnikom ówczesnej miejscowej władzy i kierowałem nią przez blisko dziesięć lat pod egidą stołecznej przewodniczącej obwodowej — znanej pisarki Raisy Iwanczenko. Teraz płacę składki tylko do dwóch organizacji narodowych: Związku Dziennikarzy i Związku Pisarzy. — Pan do muzyki Mychajła Werbyckiego zaadaptował do współczesnych wymogów i realiów tekst naszego państwowego hymnu. Jak Pan pisał „Modlitwę” i czy była ona wykonywana? Wasyl Bondar urodził się w 1954 roku w Telizyncach w rejonie tetiwskim na Kijowszczyźnie. Po ukończeniu wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki pracował w kirowohradzkich gazetach „Mołodyj komunard”, „Weczirnia hazeta”, jako korespondent-organizator Biura Propagandy Literatury Pięknej Związku Pisarzy, redaktor naczelny Wydawnictwa Centralno-Ukraińskiego, w latach 1995—2015 — przewodniczący Kirowohradzkiej Organizacji Obwodowej NSPU, obecnie redaktor naczelny czasopisma literackiego „Weża”. Zasłużony Dziennikarz Ukrainy (2007). Autor książek prozą „Odwidyny” (1994), „Smarahdowi kytyci u wodi” (2001), „Kamin wid chandry” (2013), „Wizyt wiczływosti” (2016) oraz pracy z literaturoznawstwa „U poszukach słowa znaczuszhoho” (2008); autor-opracowujący książek artystyczno-dokumentalnych „Hołosy iz 33-ho” (1993), „My, peremożeni Czornobylem” (1996), „Spowidi z-za grat” (1997), „OST — tawro newoli” (2000), „Ruch. Poczaatok” (2014), „Pysmennyctwo: ważkyj chrest czy ławrowyj winec?” (2010), 6-tomowego wydania „Reabilitowani istorijeju. Kirowohradśka obłast” (2004—2013), 2-tomowej chrestomatii utworów pisarzy Pryinhullia „Błakytni weżi” (2011), opracowujący antologii. Utwory przetłumaczono na języki angielski i rumuński. Laureat nagród literackich imienia Jewhena Małaniuka, imienia Dmytra Nytczenki oraz im. M. Stelmacha, nagrody krajoznawczej im. W. Jastrebowa.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
