Strona · s. 11strona oryginału ↗
Historia Kijowa na pocztówkach
Слово Просвіти, №29 за 2018 рік
Jakiś ironiczny dziennikarz odpowiedział im, że w jednej z piwnic Iljina znaleziono (okazuje się, że on i to skądś wziął!) ogromną ilość puszek z pomocą humanitarną w postaci mięsa, którą ZSRR otrzymywał jeszcze w 1945 roku w ramach lend-lease'u. Termin przydatności wynosił 50 lat. W czasie tych wydarzeń jeszcze nie minął. Siostrzeńcy otrzymali możliwość łatwego uratowania się przed śmiercią głodową. Podziękowania za to dla Amerykanów. Okazuje się, że Iljin był nie tylko ambitnym, ale też bardzo pysznym człowiekiem. Kilka osób wspomina, że chwalił się, iż zapisał swoją kolekcję Ermitażowi. Prawda to czy nie, ale bardzo wymowne jest to, że chodziło oczywiście nie o Ukrainę, z którą Iljin, żyjąc w niej, nie utożsamiał się. Traktował ją niemal z pogardą. Zachowały się świadectwa, jak drwił z języka ukraińskiego. A historia ukraińska była dla niego interesująca jedynie jako bardzo deficytowe teksty w świecie kolekcjonerskim. Uosabiał te jednostki, które kategorycznie nie przyjęły Ukrainy w nowych realiach politycznych. Komentując plany Iljina wywiezienia kolekcji do Petersburga, Wołodymyr Bosko przypomniał taki fakt: „Historia z Iljinem i jego skarbami przypomina skandalicznie znaną sprawę lwowskiego kolekcjonera Ostrowerchowa. Ten zapisał swój zbiór Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie. Ale lwowianie przez sąd udowodnili, że kolekcja Ostrowerchowa została zebrana we Lwowie i składa się głównie z rzeczy albo skradzionych z lwowskich muzeów, albo wyłudzonych od mieszkańców miasta. Co więcej, Ostrowerchow, jak się okazało, współpracował z NKWD i pisał donosy na właścicieli prywatnych kolekcji oraz cennych przedmiotów w celu przejęcia ich w swoje ręce. Wcale nie utożsamiam Iljina z Ostrowerchowem, ale podobieństwo między nimi było…”. Przez ponad dwie dekady ucichło echo kirowohradzkiej sensacji. Nawet wśród literatów spotykam takich, którzy nie wiedzą o tej historii. Czas pochłania wydarzenia, ludzi, imiona, wypełniając przestrzeń, którą zajmowali, nowymi rezonującymi wydarzeniami, ludźmi i imionami. Informacyjny szкwał nie daje możliwości swobodnego oddechu. Życie każdej nowiny dzisiaj skróciło się dziesięciokrotnie. Biegniemy za wydarzeniami; wydaje się już, że nawet zaczynamy je doganiać, ale wyprzedzają nas nowe wydarzenia, które szybko pojawiają się przed nami, a my, nie dogoniwszy tego, za czym goniliśmy, już biegniemy za czymś innym. A przez nas wielką falą przelatuje echo jeszcze nowszych wydarzeń. Mamy coraz mniej czasu, żeby zatrzymać się i obejrzeć za siebie. Czasami po prostu nie ma możliwości nie tylko przemyśleć, ale choćby pamiętać, co, jak i dlaczego tam było. Ale trzeba robić nad sobą wysiłek, żeby obejrzeć się i zobaczyć tam to, co nie przestaje być pouczające w jakimkolwiek kontekście czasowym. …My z Wasylem Bondarem wychodzimy z muzeum krajoznawczego, gdzie jest stale działająca ekspozycja „Kunstkamera Ołeksandra Iljina”. Milczymy. Bo o tym fenomenie rozmawialiśmy z nim sto razy. Ale niemało pytań — głównie natury etycznej — do tej pory wisi w powietrzu. A jeśli chodzi o odpowiedzi na pytania, które stanęły przed nami w tej historii, niezaprzeczalne jest jedno: odpowiadając na nie, mówimy nie tylko o Iljinie — mówimy także o sobie. Oto dlaczego ta historia nie traci swojej aktualności. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Centralne Państwowe Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy wspólnie z Wyszogrodzkim Rezerwatem Historyczno-Kulturalnym otworzyły unikalną wystawę „Kijowskie motywy. Adresy i adresaci”, wystawiając oryginalne pocztówki z XIX — pierwszej trzeciej XX wieku. Goście, którzy odwiedzą wystawę, zobaczą rzadkie pocztówki ze zbiorów największego w Europie archiwum dokumentów pochodzenia osobistego Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy, Wyszogrodzkiego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego, prywatnych zbiorów kolekcjonera, medaliera, mecenasa Dmytra Pirkla oraz pracownika naukowego Wyszogrodzkiego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego Wasyla Mychalczuka. Dzięki widokówkom i cyklowi grafik ukraińskiego grafika, ludowego artysty Ukrainy Mykoły Stratilata, utracone, ale nie zapomniane perły Kijowa i Kijowszczyzny pomogą wyobrazić sobie stołeczne pejzaże końca XIX — początku XX wieku, zanurzyć się w atmosferę ówczesnego bytu, zobaczyć, jakimi były legendarna Cerkiew Dziesięcinna i Historyczne Meżyhirze. Fragmentem jest ekspozycja starodawnych samowarów i odzieży końca XIX — początku XX wieku, która „uczłowiecza” tradycje bytu mieszkańców Polesia Kijowskiego. Ważnym uzupełnieniem wystawy są też oryginały starodawnych map geograficznych, na których zaznaczono w szczególności Wyszogród. Ozdobą projektu stały się unikalne eksponaty końca XIX — początku XX wieku Muzeum Historii Mody Maryny Iwanowej. — Mała pocztówka popchnęła nas do stworzenia unikalnego projektu „Kijowskie motywy. Adresy i adresaci”. Tę unikalność szukaliśmy razem z Wyszogrodzkim Rezerwatem Historyczno-Kulturalnym, kolekcjonerami Dmytrem Pirklem i Wasylem Mychalczukiem, fundatorką Muzeum Historii Mody Maryną Iwanową. Chcieliśmy pokazać Kijów, ulicami którego chodzili Pawło Aloszyn, Iwan Jiżakewycz, Mykoła Łysenko, jeszcze mnóstwo ludzi, którzy już są wpisani w historię naszej kultury. Przedstawiona jest tylko część naszego archiwum, dokumenty ze zbiorów znanego kijowoznawcy Ołeksandra Nazarewskiego. Na obrazach w ekspozycji widzimy budynki, które, niestety, nie wszystkie się zachowały. Ale mogą one nas popchnąć do pewnych odkryć — podkreśliła, otwierając wystawę, dyrektor CPAMLS Ukrainy Ołena Czyżowa. — Dzisiejszym otwarciem ten projekt się nie ogranicza. Przed nami czekają lektoria, demonstracja filmów, występy znanych literatów, działaczy kultury. Mam nadzieję, że każdy odkrywa dla siebie unikalność pocztówki w kontekście zachowania historii Ukrainy, Kijowa, swojej małej ojczyzny. Powiedzmy, historyczne Meżyhirze, które widzimy na 26 pocztówkach, dostarczonych przez kolekcjonera Dmytra Pirkla. Te pocztówki już brały udział w między-muzealnym projekcie, który odbył się pod koniec ubiegłego roku w Narodowym Muzeum im. Tarasa Szewczenki. Wspólnie z innymi instytucjami muzealnymi zrealizowaliśmy dwa projekty „Zapomniane Meżyhirze”, które opowiedziały o Spaso-Preobrażeńskim klasztorze kozackim i Meżyhirskiej fabryce fajansu. Nawiasem mówiąc, dniami minęło 220 lat od wydania Ukazu o utworzeniu tej fabryki — podkreśliła kandydat nauk historycznych, dyrektor Wyszogrodzkiego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego Włada Łytowczenko. — Takie wydarzenia nie odbywają się codziennie. I nie codziennie nasze kolekcje przemawiają. Symboliczne, że to wydarzenie odbywa się w sercu stolicy — Sofii Kijowskiej. Część eksponatów wystawy opowiada o klasztorze Meżyhirskim, który
Otwarcie wystawy został zniszczony w latach 1934—35. Bardzo zależy mi na tym, aby więcej ludzi dowiedziało się o tym klasztorze, aby więcej Ukraińców włączyło się w odnawianie naszej pamięci historycznej — zaznaczył kolekcjoner Dmytro Pirkl. — Wydawnictwo „Mystectwo” zawsze zwracało szczególną uwagę na tematykę kijowską. Nowa książka „Kijów sprzed stu lat” (nasz wspólny projekt ze znanym kijowskim krajoznawcą Dmytrem Małakowem) — to unikatowe wydanie, które prezentujemy i na przygotowanie którego poświęcono kilka lat. Przedstawiono tu pocztówki, które przechowywane są w Państwowej Naukowej Bibliotece Architektoniczno-Budowlanej im. W. H. Zabołotnego oraz w prywatnych kolekcjach. W książce wyłania się Kijów, jakim był pod koniec XIX i na początku XX wieku. Pocztówki — to mini-rarytasy, które pokazują życie ludzi tamtych czasów, zabytki architektury, które się nie zachowały. Musimy badać nasz Kijów, częściej organizować różnorodne wystawy — podkreśliła redaktor wydawnictwa „Mystectwo” Nina Prybieha. — Jesteśmy z Państwem obecni na unikatowym wydarzeniu w życiu naszego rodzinnego miasta. Wystawa połączyła projekty muzealne i archiwalne. Dzisiaj mamy możliwość dotknąć głębi naszej historii, spojrzeć na Kijów oczami nie współczesnych, a tak, jak go widziano w XIX i na początku XX wieku. Możemy także poczuć puls przedostatniego stulecia — zaznaczyła doktor nauk historycznych, profesor Maryna Palijenko. O zaprezentowanych na wystawie eksponatach Muzeum Historii Mody opowiedziała dyrektor tej placówki Maryna Iwanowa. Doświadczeniem kolekcjonowania pocztówek podzielił się ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Łeonid Andrijiwśkyj. A na koniec na gości czekała niespodzianka od znanego ukraińskiego skrzypka, kompozytora, przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej „Proświty” Kyryła Stecenki. — Dzisiaj dla mnie podwójny zaszczyt tu występować. Po pierwsze, reprezentuję Kijowską „Proświtę”. A Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki obchodzi w tym roku 150-lecie od dnia założenia. Po drugie, mój dziadek Kyryło Stecenko w latach 90. przedostatniego stulecia rozpoczynał tutaj swoją drogę twórczą. Wtedy kształtował się jako osobowość i jako kompozytor. W tym muzeum-archiwum przechowywane są dokumenty wielu artystów, w szczególności także naszej rodziny — wyznał pan Kyryło. Rozpoczął swój występ K. Stecenko od „Elektronicznej dumy”, którą zadedykował wszystkim zmarłym, żyjącym i nienarodzonym bohaterom. I nie tylko bohaterom-bojownikom, ale także tym bohaterom, którzy umacniają Ukrainę na niwie kultury. Dalej wykonał kompozycję „Pieśń bez słów”. Tę melodię 3 lipca 1911 roku stworzył jego dziadek i był to jego jedyny utwór na skrzypce. A zakończył się mały koncert „Wielkim hymnem”, który składał się z dziewiątej symfonii Beethovena, będącej obecnie hymnem Europy, hymnu „Szcze ne wmerła Ukrajina” oraz melodii „Mnohoja lita” i „Za Ukrainę, za jej wolność”. Na terenach Ukrainy pierwsze pocztówki pojawiły się w 1872 roku i nie były ilustrowane. Koniec XIX w.—1920 r. — to „złoty wiek” pocztówki. W modzie — widokowe, tematyczne, portretowe, artystyczne pocztówki. Drukowano je w dziesiątkach milionów egzemplarzy. Głównym miejscem sprzedaży pocztówek były dworce kolejowe. Rozwój kolejowych połączeń transportowych sprzyjał rozpowszechnianiu pocztówek. Pojawiły się specjalne serie kart pocztowych, na których zaznaczano mapę podróży lub umieszczano na jednej pocztówce 5-7 fotografii miast położonych na danym odcinku kolei. Jedna z najwcześniejszych, już masowych serii pocztówek widokowych oznaczona jest stemplem pocztowym „Kijów, 23 marca 1896”. Od 1895 do 1917 roku ukazało się drukiem około pięciu tysięcy odmian kijowskich pocztówek. Było to związane ze wzrostem liczby mieszkańców i gości stolicy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
