Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wasyl Barka był szczery wobec siebie. W jubileuszowym, 1030. roku od dnia założenia miasta Łubnie, obchodzimy 110. rocznicę urodzin pisarza Wasyla Barki

Слово Просвіти, №29 за 2018 рік

Walentyna PANCZENKO. Ukrainiec Wasyl Kostiantynowycz Oczeret (Barka — pseudonim, miał jeszcze inny — Iwan Werszyna) urodził się 16 lipca 1908 r. we wsi Sołonycia w powiecie łubieńskim na Połtawszczyźnie w kozackiej rodzinie. Rodzina stale biedowała. Ojciec wrócił po wojnie japońskiej okaleczony, pracował jako cieśla, z trzema synami doglądał cudzych sadów. Oczeretowie przeprowadzili się na otwarty step w pobliżu chutoru Mykołajiwka, dokąd Wasyl chodził do trzyklasowej szkoły początkowej. Od 1917 r. uczył się w szkole duchownej (bursie) w Łubniach, gdzie „chwycił” początki łaciny, rosyjskiej gramatyki, arytmetyki. Uczył się tam dwa lata i wrócił do szkoły pracy pod duchową opiekę obecnie zapomnianego, a wtedy autorytatywnego językoznawcy Illi Mykytowycza Kyryczenki, który skłonił go do ukraińskiej poezji; odkrył średniowiecznego poetę-mnicha Kostiantyna Puzynę, a wkrótce T. Szewczenkę i H. Skoworodę. Nastolatkowie, Wasyl i jego średni brat Iwan, o rok starszy, byli parafianami Cerkwi Brackiej (Narodzenia Iwana Chrzciciela), a od 1991 roku — cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. W latach 20. był czas utraty wiary; tak stało się z Wasylem, ale brat Iwan zachował ją — został księdzem. Starszy brat Ołeksandr — inżynierem”. Po ukończeniu siedmioklasówki Wasyl uczył się w Łubieńskim Technikum Pedagogicznym. Od 1927 roku naucza w Donbasie we wsi Nyżnie w okręgu artemowskim. Lecz niedługo. W 1928 roku z powodu konfliktu z kierownictwem Wasyl Barka wyjeżdża do Krasnodaru, gdzie wstępuje do instytutu pedagogicznego na wydział filologiczny. Ukończył, zaliczono go do aspirantury, zaczął pisać wiersze… Pierwsze wiersze wysłał Pawłowi Tyczynie, który wydrukował je w „Czerwonym szlaku” i poradził przygotować zbiór poezji. To był 1929 rok. Barka wydaje książkę poezji „Szljachy” (Drogi). Poetę oskarżają o przejawy „klasowo-wrogiego” światopoglądu. Po dwóch latach, też w Charkowie, wychodzi druga książka — „Cechy”, jest ona „poprawna”, poezja napisana po obserwacjach w zakładzie „Krasnolit”. Wasyl Barka żeni się z dziewczyną-adygejką — studentką wydziału filologicznego. Student Barka przygotowanie aspiranckie kończył pod kierunkiem autorytatywnych naukowców w Moskwie — na wydziale literatur zachodnioeuropejskich Moskiewskiego Instytutu Pedagogicznego. Tam wybrał temat pracy kandydackiej — o stylu „Boskiej komedii” Dantego. Obrona odbyła się 13 marca 1940 r. Uczony wspomina: „Kiedy spojrzałem na salę, to zobaczyłem siwe brody i złote okulary. Cały akademicki świat kierunku humanistycznego był obecny”. Barka pamięta do najdrobniejszych szczegółów ten szczęśliwy dzień obrony dysertacji, imiona swoich nauczycieli, przechowuje nauko- Ołeksij NEŻYWYJ, profesor, pisarz. Oczywiście, że przyczyny obecnej niełatwej sytuacji wyższych uczelni, które tymczasowo ewakuowano z Ługańska, są znane wszystkim: agresja wojenna sąsiedniego państwa, jej geopolityczne interesy, a także zdradzieckie zachowanie części ludności. Właśnie tej ludności, która w większości swojej nie potrzebuje żadnych wysokich uczuć, a za główne wartości duchowe uważa masowe widowiska i rozrywki. Jednak korzenie tego problemu sięgają znacznie głębiej, czyli tych niedalekich czasów, kiedy kierownicy obwodu patriotyzm tłumaczyli krótko i jasno: „W ługańskich sobstwiennaja gordost” (W ługańskich własna duma). Jednym z rezultatów takiej dumy stało się powstanie w 1993 roku uniwersytetu klasycznego, który wkrótce zaczął nazywać się Wschodnioukraiński Uniwersytet Narodowy im. W. Dala, jednak dla mieszkańców Ługańska, a zwłaszcza kierowców autobusów marszrutowych, tak i pozostawał „maszinstytutem”, bo stworzony był na bazie byłego Ługańskiego Instytutu Budowy Maszyn. Zatem, jak widzimy, przyszłych inżynierów budowy lokomotyw, metalurgów, ekonomistów zaczęto kształcić w klasycznym uniwersytecie, gdzie wkrótce ci sami kierownicy obwodu, oniż „ojcowie Ługańska”, będą bronić prace kandydackie, a potem i doktorskie z nauk ekonomicznych. wielki pietyzm do monumentalnego poematu Dantego. Przecież jego własne utwory, takie jak „Świadek dla słońca sześcioskrzydłych”, „Ocean”, są podobne w formie do „Boskiej komedii”. W 1933 roku w jego rodzinie urodził się syn Jurij, który poszedł w ślady ojca. Wasyl cieszył się, że jego syn, kierownik katedry języka francuskiego Adygejskiego Instytutu Pedagogicznego — Jurij Wasylowycz Oczeret, czytał jego dysertację w Bibliotece Państwowej im. W. I. Lenina w Moskwie. Był doktorem nauk filologicznych, profesorem, akademikiem, autorem dziewięciu książek, od 2008 roku konsultantem AGU. Proboszcz cerkwi Narodzenia Najświętszej Maryi Panny protojerej Ioann i wierni 25.09.2013 r. zaprosili Jurija Wasylowycza na poświęcenie ołtarza w Łubniach. Ale spóźnili się. Żona poinformowała, że Jurij niedawno zmarł. Któż wie, co było pierwszym duchowym odrodzeniem religijnych uczuć w poetyckich obrazach i formach W. Oczereta. Możliwe, że śmierć kliniczna, kiedy jako małe dziecko spadł ze skarpy i lekarz uznał go za zmarłego. Możliwe, że wtedy, kiedy on, ciężko ranny żołnierz Armii Czerwonej, odzyskał przytomność i usłyszał głos: „To mogło być to”. Tak odebrał swoją drugą śmierć. Możliwe, że to uświadomienie niezgłębionej siły Boga przyszło do niego, jeńca wojennego, podczas robót w Niemczech, w Berlinie w latach 1943—1945, który wtedy bombardowano. Nigdy nie chował się w schronach, ale pewnego razu, kiedy spał, jakaś niewidzialna siła zaczęła rozkołysywać łóżko. Trzykrotnie wstawał, włączał światło, zaglądał pod łóżko — czy nie zakradł się tam złodziej, ale zrozumieć przyczyny tego mistycznego zjawiska nie mógł. I wtedy Wasyl Barka zszedł do piwnicy. Wkrótce bomba lotnicza przebiła sufit tuż nad łóżkiem. Swoje filozoficzne rozważania na tematy religijne „Jeździec nieba” W. Barka wydał w 1972 roku. Ja, autor tej korespondencji, uważam, że jego duchowe powołanie zostało ukształtowane w Łubniach w młodych latach w szkole duchownej, w Szkole Brackiej, Cerkwi Brackiej, podczas kontaktów z mentorem, biskupem połtawskim Ołeksandrem Jareszczenką, który od 1922 roku był mianowany zarządcą eparchii łubieńskiej, a od 1923 roku arcybiskupem charkowskim. Był organizatorem autokefalicznej cerkwi na Ukrainie, założył 50 parafii. Tego wykształconego i autorytatywnego „hierarchę” UAPC od 1926 do 1930 roku zesłano, a w 1937 roku oddał życie za swoją wiarę. Właśnie jego poeta Barka pamięta przez całe życie. Poezja Barki — to odzwierciedlenie jego głębokiej chrześcijańskiej religijności i etyki, język jego serca. Dlatego też główne cechy jego charakteru — niezwykła dobroć i skromność, humanitaryzm i pobożność, tolerancja i szacunek dla myśli drugiego człowieka, uznanie nauki Biblii. Jego poezje, powieści wierszowane nie są łatwe w odbiorze czytelniczym. Ich treść jest wypełniona mistycznymi elementami, religijną symboliką, wymaga przygotowania do równoprawnego dialogu z poetą. Jeszcze bardziej szczegółowe są wspomnienia W. Barki o wojnie. Wojna przeorała jego los, wyrwała z objęć rodzinnej ziemi, wyrzuciła na obczyznę. Wspomina: „Wierzyłem w idealny obraz komunizmu… Byłem bardzo chory przed wojną. Wyzdrowiałem i mogłem prosić o zwolnienie z frontu. Ale uważałem, że to mój obowiązek, bo hitleryzm niesie zniszczenie narodowi… Najpierw byliśmy w pospolitym ruszeniu… A potem Niemcy tak szybko ruszyli na Kaukaz, że wyprowadzono nas z koszar pospolitego ruszenia i przyłączono do jednostki Armii Czerwonej, która broniła podejść do Kaukazu. W 1942 roku ciężko ranny; w 1943 roku wysłany do Niemiec i był w obozie dla osób przemieszczonych w Augsburgu: próbował przedostać się do Francji. Niewola, głodne dni i noce, znęcanie się faszystów, ciężkie roboty w Niemczech”. Pomógł mu poeta i wydawca Bohdan Krawciw, również Ukrainiec. Barka w Niemczech drukuje zbiory liryczne „Apostołowie”, „Biały świat”. W 1950 roku pisarz przeprowadza się do USA i tam wydaje nasycone duchowością biblijnych przypowieści książki „Różany romans”, „Psalm głębokiego pola”; książkę „Ocean” w dwóch tomach, zbiór „Królestwo”, powieść „Raj”, wybrane poezje „Lirnik”; później pisze sztuki, tłumaczy na język ukraiński „Objawienie św. Jana Teologa”, „Króla Leara”, „Boską komedię”. Barka — autor esejów krytycznych, dwóch zbiorów artykułów i in. Świadectwem przed ludźmi Ukrainy, przed Bogiem, przed jego sumieniem jest powieść „Żółty książę”. Na Ukrainie ta powieść ukazała się dopiero w 1991 roku, w wydawnictwie „Dnipro”. Często ją czytam. Zastanawiam się — jak Barka zdołał tak odtworzyć realne wydarzenia i zjawiska wielkiego głodu 1933 roku. Jeden z rodaków opisał los bliskiej mu osoby i przekazał pisarzowi do jego dyspozycji. Barka nadał tej rodzinie nazwisko Katrannykiw, ale wszystko, co było pisane wyobraźni pisarza przeżyć tej rodzinie, widział na własne oczy. W tym roku Wasyl odwiedził rodzinę swojego brata na Połtawszczyźnie, był porażony koszmarem — jak obłąkani z głodu ludzie zjadają bliskich i obcych, jak milczą chaty, z których dochodzi trupi odór, jak gniją na stacjach i przy elewatorach pod deszczem góry ziarna. Szczegóły powieści autor zbierał ćwierć wieku: od czasu samego nieszczęścia aż do początku formowania tekstu — 1958 roku. Jakby wszystko było mistyczne: „…Dzwon leciał jak błyskawica: błysnął, oświetlony słońcem, z gromkim łoskotem uderzył o cegłę przy dzwonnicy. Odbił się do góry i nieco w bok od miejsca, gdzie upadł, tracąc klin miedzi, nierówno odłupany. Niesłyszalnie, ale z przerażającym echem duchowym, odpowiedział ten dźwięk wokół…”. Całe swoje długie życie Wasyl Barka przeżył w samotności — w białym zakonnictwie, które przyjął świadomie w nadziei na „odnowienie obrazu Chrystusa Zbawiciela w literaturze ukraińskiej”, i poświęcił swoje trudy duchowe pisarstwu. Szczytem jego twórczej Golgoty jest 25-tomowe dzieło. Artykuły o Wasylu Barce są wydrukowane w ukraińskich, rosyjskich, amerykańskich encyklopediach literackich. Laureat Wszechamerykańskiego konkursu małej prasy (o naturze poezji), laureat międzynarodowej nagrody Fundacji Antonowyczów (USA). Zmarł Wasyl Barka w Glen Spey w pobliżu Nowego Jorku 11 kwietnia 2003 roku w wieku 95 lat. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej w listopadzie 2016 r. wpisał jego imię do projektu „Niezłomni”, jako człowieka, który przeszedł przez straszne lata 1932—1933 i zdołał się zrealizować. A w 2018 r. w Kijowie przemianowano ulicę O. Horowycza na cześć Wasyla Barki. Niech ziemia ci będzie lekką, chrześcijaninie Wasylu!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn