Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №29 за 2023 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 32 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 29 (1216), 20–26 lipca 2023 WIKTOR SKORYK

...intelektualne pogawędki i ukraińską muzykę. W wydarzeniu wzięło udział około 2000 uczestników, co jest mniej niż w poprzednich latach, ale znacznie więcej, niż spodziewali się organizatorzy. Jak dotychczas na festiwalu działały jarmarki rzemieślników, plac zabaw dla dzieci, strefa wystawowa, polana pogawędek, lokalizacja sportowa i scena akustyczna. Organizatorzy wcześniej wybierali tematy pogawędek związane z ogólnonarodowymi wyzwoleńczymi zmaganiami Ukraińców z różnych okresów historycznych, aktualną sytuacją w kraju i na świecie, ideologią, tożsamością oraz patriotycznym wychowaniem młodzieży. Odbywały się wykłady poświęcone rehabilitacji żołnierzy, psychologii i wolontariatowi. Agencja informacyjna Ministerstwa Obrony Ukrainy ArmijaInform zaprezentowała na polanie pogawędek projekt crossmedialny „30 wojen z Zaklętym sąsiadem”, w którym autorzy przedstawili informacje o 30 rosyjsko-ukraińskich wojnach od najdawniejszych czasów do dziś. Wśród prelegentów byli także pisarz Wasyl Szkliar, historyk Wołodymyr Wiatrowycz, dziennikarz Jurij Butusow oraz granatnik 5. Samodzielnej Brygady Szturmowej Sił Zbrojnych Ukrainy (SZU) Jurij Syrotiuk, który połączył się na żywo ze wschodu. Wieczorny program koncertowy na żywo transmitowało radio Armija FM. Na jednej z lokalizacji odwiedzający oglądali artefakty z wojny: tuby po pociskach, fragment rakiety, pudełka po nabojach, a także kamizelkę kuloodporną. Przywieziono je po to, aby przypomnieć cywilom, że wojna się nie skończyła i że wojsko stale potrzebuje pomocy. Festiwal Niepokonanego Narodu „Chołodnyj Jar” ma charakter charytatywny, dlatego wszyscy chętni mogli zostawiać w specjalnych skrzynkach pieniądze na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Zostaną one przekazane jednostkom, w których służą członkowie komitetu organizacyjnego festiwalu. JULIA KASZPURENKO WASYL PEREWALSKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Festiwal „Chołodnyj Jar”

Jewhen BUKET W weekend we wsi Melniki na Czerkaszczyźnie odbył się Festiwal Niepokonanego Narodu „Chołodnyj Jar”. To wydarzenie edukacyjne i patriotyczne, ponieważ organizatorzy dobierają lokalizacje i gości tak, aby popularyzować wszystko, co ukraińskie. Po raz pierwszy odbył się on po rozpoczęciu rosyjsko-ukraińskiej wojny w 2015 roku. Celem festiwalu jest także upamiętnianie poległych żołnierzy, pomoc ich rodzinom, wszechstronne wspieranie wojowników, którzy bronią Ukrainy. Od czasu założenia festiwal nie odbywał się tylko dwukrotnie – w 2020 roku z powodu ograniczeń kwarantannowych oraz w zeszłym roku. Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny festiwal stracił dwóch współorganizatorów, którzy walczyli w składzie 24. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej SZU. Prowadzący i scenarzysta festiwalu Jurij Ruf zginął od wrogiego ostrzału minometowego 1 kwietnia, a jego towarzysz broni Pawło Sobko – 25 kwietnia zeszłego roku od kuli snajpera. Dlatego tegoroczny dwudniowy festiwal stał się uczczeniem ich pamięci. Festiwal odbył się w formie zlotu w chołodnojarskich lasach, na który w dawnych czasach zbierali się powstańcy-hajdamacy i wojownicy chołodnojarscy, aby spotkać się z towarzyszami broni, wspomnieć poległych, wymienić się doświadczeniem zahartowanym w bojach, posłuchać in- 14–15 PRENUMERATA — 2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zaprenumerować w oddziałach Ukrposhty za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 miesiąc – 28,39 hrn. 3 miesiące – 80,17 hrn. 4 miesiące – 108,56 hrn. Można także zaprenumerować naszą gazetę na stronach Ukrposhty https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz Państwowego Przedsiębiorstwa „Presa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ją dla rolników. Liczby i fakty świadczą o tym, że tylko pół procenta ukraińskich rolników z ogólnej liczby skorzystało ze swojego prawa. Swojej ziemi przez te dwa lata ukraiński rolnik praktycznie nie wykupywał! Rynek ziemi działa poza ukraińskim chłopem, poza rolnikiem i, niestety, oczekiwane przez rząd pozytywne zmiany dotyczące realizacji programu rynku ziemi nie nastąpiły. Brak dostępnego kredytowania, niekorzystna dla producentów polityka cenowa, brak programów rozwoju wsi i motywacji młodzieży do pracy na wsi – na te zjawiska, które obserwowaliśmy podczas pandemii koronawirusa, teraz nałożyła się wojna, moskiewska okupacja i wszystko stało się dość dramatyczne. Szczerze: obecnie trwa walka o ukraińską ziemię. Jej wartość na świecie jest niezwykle wysoka. Ale u nas jeden hektar wycenia się na 600 kilogramów marchwi! Jednocześnie jeden hektar tej samej ziemi daje pół tony marchwi lub 550 kilogramów cebuli! To wyrok! Największy potencjalny światowy zasób na Ukrainie został zniwelowany, zdewaluowany, zdewaluowany. Afera jest dziś na jawie! Jednocześnie według naszych obliczeń właśnie przed otwarciem rynku ziemi odnotowano większość aktów kupna-sprzedaży, a obecnie tylko jeden procent ziemi jest objęty rynkiem. Ukraiński gospodarz, właściciel, nawet w czasach wojny nie spieszy się ze sprzedażą swojego kawałka. Rynek ziemi faktycznie nim nie jest. Uważam za wielkie niebezpieczeństwo dla narodu możliwość od 1 stycznia 2024 roku sprzedaży osobom prawnym i fizycznym do 10 tysięcy hektarów ziemi w jedne ręce. To skok w katastrofę! To zagrożenie utratą Ukrainy! Teraz przez „Proświtę”, która zorganizowała to wydarzenie, wykorzystując wszystkie przewidziane przez Konstytucję środki, trzeba dotrzeć do społeczeństwa podczas wojny, aby zapobiec zagrożeniu. Trzeba naciskać na Radę Najwyższą, aby już we wrześniu usunąć normę o 10 tys. ha i odroczyć datę kupna-sprzedaży przynajmniej do 2030 roku. Jeśli to się nie stanie, to cała krew przelana przez Ukraińców w wojnie może pójść na marne. Pierwszy Prokurator Generalny Ukrainy, sędzia Sądu Konstytucyjnego (2006–2015) Wiktor Szyszkin: – Kiedy szedłem na to spotkanie, myślałem, że nie będziemy powtarzać tego, o czym mówiliśmy jakieś pięć lat temu. My tutaj z Wiktorem Żerdyckim i Stepanem Chmarą zostaliśmy wybrani członkami komitetu ochrony rodzimej ziemi. Stało się to w trzecim roku wojny rosyjsko-ukraińskiej, która, podkreślam, rozpoczęła się 20 lutego 2014 roku. Zgadzam się z tym, co już wypowiedzieli koledzy, wszystko słusznie mówili, ale nie wiemy, kto jest winny. I do tej pory nie zdecydowaliśmy, co robić, i ja nie wiem. Jak analizować ustawę, właściwie nie ustawę, a zmiany do Kodeksu o obrocie ziemiami rolniczego przeznaczenia. Wspomniane tutaj dwa artykuły są zabójcze. Można napisać tysiąc artykułów, zupełnie żadnych, a można dwa, które „strzelają” nie w „dziesiątkę”, a w „jabłuszko”. Te dwa artykuły „wystrzeliły” obecną ekipą Zełenskiego i one zabijają ukraiński naród. I ten wyrok dla ukraińskiego narodu odbędzie się 1 stycznia 2024 roku. Ustawa jest antykonstytucyjna! Nie odpowiada duchowi, treści, obciążeniu… Rozpatrzenie, uchwalenie, wejście w życie ustawy odbyło się z naruszeniami. Z punktu widzenia wszystkich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

O losie języka i ziemi

Przypomnijmy: Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń oświadczył, że zawężanie sfery stosowania języka ukraińskiego jest niedopuszczalne, ponieważ narusza Konstytucję Ukrainy. Przewodnicząca kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty” Lubow Hołota, pytając Wołodymyra Zełenskiego, który z jego doradców odwraca go od uświadomienia sobie, że to właśnie język ukraiński jest językiem zwycięstwa, zwróciła się do Prezydenta Ukrainy z apelem: „Wspierajcie język ukraiński – a język wesprze was, bo bez języka nie ma narodu, a jest denazyfikacja i wojna!”. Mimo zapewnień niektórych przedstawicieli władz, że projekt ustawy nie naruszy praw Ukraińców, zaufania do takich oświadczeń nie ma. Mowa o tym była podczas zorganizowanego przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” okrągłego stołu na temat: „Konstytucja Ukrainy: Ziemia i słowo”, który odbył się 10 lipca. Otwierając spotkanie, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan podkreślił, że projekt ustawy nr 9432 „O stosowaniu języka angielskiego na Ukrainie” niesie w sobie zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Takie samo zagrożenie istnieje w ustawie o rynku ziemi, która od stycznia 2024 roku pozwala na sprzedaż ziemi osobom prawnym. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji Stepan Chmara zaznaczył, że bez ziemi nie może być Ukraińców, a cudzoziemcy zawsze pragnęli zagarnąć nasze ziemie. – I teraz, w świetle procesów globalizacyjnych, to zagrożenie jest niezwykle wysokie – konstatuje Stepan Chmara. – Niestety, mamy władzę, która uważa, że ta kwestia została już rozwiązana. Pozostało mniej niż pół roku, zanim ukraińskie ziemie mogą zostać puszczone pod nóż. Bardzo niepokoi fakt, że Trybunał Konstytucyjny do tej pory nie rozpatrzył tej kwestii pod kątem zgodności lub niezgodności z Konstytucją Ukrainy. Dlatego musimy zwrócić uwagę opinii publicznej, aby zapobiec zbrodni przeciwko narodowi ukraińskiemu. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji Iwan Zajeć kontynuował: – Chciałbym wyjść od słów Pawła Mowczana, że ziemia i język to pojęcia nierozerwalne, nie mogą one istnieć oddzielnie… Według słów polityka, nasz sektor rolniczy znajduje się w głębokim kryzysie z powodu tego, że przez długi czas państwo wahało się, jaki ustrój rozwijać – rolnictwo indywidualne czy agroholdingi. – Źródłem naszych nieszczęść jest nierozstrzygnięta kwestia, jaki kierunek wspierać, jaki ustrój rolny powinien istnieć – zaznaczył polityk. Oskarżył on oligarchiczną władzę, która, jego zdaniem, przez trzydzieści lat stwarzała takie warunki, by pozbawić Ukraińców prawa do przejścia na farmerski typ gospodarowania. Dlaczego tak się stało? – Są dwie odpowiedzi. Pierwsza przyczyna tkwi w tym prymitywnym rozumieniu przeznaczenia ziemi. Nasi politycy, eksperci rozpatrują ziemię rolną jako zwykły zasób naturalny, towar, jak samochód czy mieszkanie – co chcę, to z nim robię. W rzeczywistości jest to szczególny zasób, szczególny towar, obrót ziemiami rolnymi we wszystkich krajach jest regulowany bardzo rygorystycznie przez państwo i społeczeństwo. Nasza władza, przedsiębiorcy, oligarchowie rozpatrują ziemię jako zasób biznesowy w ich sferze biznesowej, produkcyjnej – to pierwsza przyczyna. Druga przyczyna polega na tym, że oligarchiczna władza walczy o ziemię. Już trzydzieści lat trwa walka o ziemię – czy oni zabiorą tę ziemię Ukraińcom, czy ona pozostanie u nich. Dlatego kwestia ustroju daje odpowiedź także na szewczenkowskie „na naszej – nie swojej ziemi”. Przecież jeśli ustanowimy ustrój farmerski, to będzie to i nasza, i swoja ziemia, czyli ukraińska. Trzeba rozumieć, że władza stopniowo, przez trzydzieści lat, robiła wszystko, aby właściciele udziałów (pajów) się zestarzeli, aby byli niezdolni do prowadzenia gospodarstwa, aby część z nich po prostu wymarła. Władza postępowała z nimi tak, aby pozbawić Ukraińców możliwości przejścia na farmerski typ gospodarowania. Tymczasem ten problem rozwiązywały rządy wszystkich krajów. Znamienne, jak w 1863 roku prezydent USA Lincoln wydał ustawę, zgodnie z którą każdy obywatel USA, który osiągnął wiek 21 lat, jest głową rodziny, nie walczył przeciwko USA i nie pomagał wrogom tego państwa, może wziąć sobie 65 hektarów ziemi za 10 dolarów. A po pięciu latach, jeśli będzie gospodarował na tej ziemi – przechodzi ona na jego własność prywatną. To daleki przykład, a bliski – kiedy Polacy wychodzili z systemu władzy sowieckiej, wprowadzili zmiany do Konstytucji, gdzie zapisali, że podstawą ustroju agrarnego Rzeczypospolitej Polskiej jest gospodarstwo rodzinne. Dalej zostały uchwalone ustawy, które ograniczały liczbę hektarów w jednych rękach do trzystu, jeśli się nie mylę. U nas zaś wszystko robiono tak, aby nie wprowadzić w pole legislacyjne ani obrotu ziemią, ani jej gospodarza. To znaczy człowieka, który posiada ziemię, żyje i pracuje na tej ziemi. To świadoma polityka, bez wątpienia, w celu doprowadzenia sytuacji do tego poziomu: bierzcie i co chcecie róbcie z tą ziemią. Teraz wyludniła się wieś, jedni ludzie są starzy, wielu wyjechało za granicę, do miast, i ziemia lada moment – i już w cudzych rękach. Został stworzony model rynku ziemi, który nie odpowiada ani europejskiej, ani naszej tradycji. Aby oszukać ludzi, są dwie pary norm. Pierwsza – ziemia może być nabywana na własność przez osobę fizyczną – obywatela Ukrainy – w ilości nie większej niż sto hektarów. To absolutnie normalna, europejska norma. Jednocześnie w tej samej ustawie jest druga para norm: od 1 stycznia 2024 roku nabywać prawo własności do ziem rolnych może osoba prawna i koncentracja w jednych rękach może wynosić 10 tysięcy hektarów. To Armagedon! Jeśli te normy wejdą w życie – wtedy na pewno trzeba zapomnieć o ustroju farmerskim, o wsi. My zaś mówimy: z ziemiami rolnymi związany jest ład wiejski, który jest źródłem języka ukraińskiego, tradycji, zwyczajów. Właśnie ład wiejski formował matrycę kulturową Ukraińców, tożsamość narodową. To kwestia nie tylko własności, to kwestia istnienia samego państwa ukraińskiego, narodu ukraińskiego, i dobrze, że podnosimy ten problem pełnym głosem. Zatem, co trzeba zrobić, aby wyjść z tego głębokiego kryzysu? Możemy twierdzić, że właśnie zwlekanie z rozwiązaniem kwestii ustroju agrarnego doprowadziło rolnictwo i ład wiejski do takiego stanu. Rolnictwo znajduje się w tak zwanym tranzycie, w tej sytuacji zmian. I nasza wieś bije się między tymi biegunami – być albo nie być. Co trzeba zrobić, aby naprawić sytuację? Po pierwsze: pozbyć się mitu o efektywności naszego rolnictwa. Dzisiaj ta efektywność jest określana według przychodów z eksportu. Ot wywieźli 50 czy 40 milionów ton, otrzymali pieniądze. Ale nikt nie prześledził, jak wykorzystywane są te pieniądze. Czy wróciły one na wieś, czy nie? Wróciły chyba tylko na zapewnienie procesu produkcyjnego – i wszystko… Dzisiaj Polacy pokazali nam, że nie będziemy pełnoprawnymi członkami Unii Europejskiej, jeśli tak po barbarzyńsku będziemy organizować swoje rolnictwo. Po drugie: potrzebna jest nowa polityka agrarna, skierowana na ustanowienie ustroju farmerskiego na Ukrainie. Po trzecie: stworzyć konstytucyjne gwarancje nieodwracalności kursu na ustanowienie ustroju farmerskiego. Po czwarte: uchwalić kompleksową ustawę o ustroju agrarnym, która będzie regulować działalność wszystkich gospodarstw na tym pierwotnym poziomie. Po piąte: musimy doprowadzić do wykluczenia z tej ustawy zapisu o osobie prawnej i o 10 tys. ha. Obecnie w Radzie Najwyższej są trzy projekty ustaw o odroczeniu wprowadzenia tej normy o dwa i o cztery lata. Nasza propozycja (a współpracujemy ze Stowarzyszeniem Farmerów Ukrainy) jest taka: wspomniany zapis o kupnie ziemi przez osoby prawne w ilości 10 tysięcy hektarów wykluczyć całkowicie. Zdaniem doktora nauk ekonomicznych Ołeksandra Kowaliwa, ten temat nie może zawężać się do rynku ziem o przeznaczeniu rolnym. Oto co powiedział: – Kiedy apelujemy do Ustawy Zasadniczej, to w Konstytucji są dwa prawa, które wychodzą z Deklaracji o suwerenności państwowej, gdzie jasno zapisano: ziemia, jej bogactwa naturalne, przestrzeń powietrzna, zasoby wodne itd… Dlatego w naszej Konstytucji słowo „ziemia” nie jest utożsamiane w sposób „sowiecki” z polem i gruntem, o czym przeważająca większość mówi. Kategoria ziem rolnych, które odtwarzają się i dają chleb, jest bardzo ważna. I my mamy ziemię w granicach państwa… Ziemia jest bogactwem narodowym i my, wszyscy obywatele Ukrainy, jesteśmy jej współwłaścicielami. Dlatego w artykule 13 Konstytucji zapisano, że ziemia jako obiekt naturalny jest własnością narodu ukraińskiego. A druga część 13. artykułu jest taka: każdy obywatel ma prawo korzystać z obiektów naturalnych. Tylko korzystać i tylko obywatel Ukrainy! Nie cudzoziemiec i nikt inny. Trzecia część wskazuje jasno: własność narodu ukraińskiego. I ta własność nie powinna być wykorzystywana na szkodę człowiekowi i społeczeństwu. A czwartą część napisaliśmy bardzo prosto: państwo zapewnia ochronę podmiotów własności i gospodarowania… Rozważając dalej, Ołeksandr Kowaliw pyta: co oznacza „prawo własności państwowej do ziemi jest nabywane i realizowane” i zwraca uwagę na sprzeczności w ukraińskim ustawodawstwie, a także na brak ustaw regulujących prawa Ukraińców do korzystania z obiektów naturalnych. Ustawę o rynku ziemi nazywa antykonstytucyjną i zaznacza, że jego wnioski, projekty, propozycje zostały przekazane do organów władzy, do Sądu Konstytucyjnego. Szczegółowiej, według słów uczonego, – w jego artykule „U kogo ziemia – u tego i władza”, który ukazał się w „Uriadowym Kurjerze” w przededniu pełnoskalowej inwazji Moskali na Ukrainę. Jeszcze jeden artykuł pana Kowaliwa ma nie mniej wymowny tytuł – „Konstytucyjna prawda leczy rany ziemi”. Ale czy tak będzie? – Wiedza, wygenerowana przez naukę, rozpowszechniana przez edukację i zahartowana w praktyce, staje się niezwyciężoną bronią. Dlatego, tak jak w latach 90. pisarze przystąpili do tworzenia niepodległego państwa ukraińskiego, tak i teraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” musi dać pierwszy impuls w obronie ziemi – powiedział na zakończenie ekonomista. Honorowy przewodniczący Stowarzyszenia Farmerów Ukrainy Iwan Tomycz zaznaczył: – Szczerze dziękuję „Proświcie” za aktualność okrągłego stołu. Temat ziemi – temat ochrony przestrzeni życiowej narodu ukraińskiego – pod takim kątem widzenia ruch farmerski torował drogę reformom agrarnym i ziemskim. Obecnie mamy równe dwa lata od momentu uchwalenia ustawy o rynku ziemi, ale dyskusje dotyczące decyzji o otwarciu rynku ziemi trwają. W związku z tym Związek Ukraińskiego Chłopstwa wspólnie ze Stowarzyszeniem Farmerów i Związkiem Rolniczych Spółdzielni Obsługujących od 1 do 5 lipca przeprowadzili społeczną ocenę ustawy w warunkach stanu wojennego. 90 procent ankietowanego przez nas ukraińskiego farmerstwa dało negatywną ocenę przewidzianym normom o otwarciu rynku ziemi. Autorzy ustawy oraz urzędnicy zapewniali nas, że ustawa została uchwalona Projekt ustawy o statusie języka angielskiego, który głowa państwa wniósł do Rady Najwyższej, wywołał przeważnie negatywną reakcję w społeczeństwie, ponieważ przewiduje rezygnację z dubbingu w języku ukraińskim w kinach. Nasz tygodnik w numerze 27 udzielił głosu znanym przedstawicielom władzy, artystom i naukowcom pod hasłem „Kto odwraca nas od języka zwycięstwa”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...komponentów prawa – jest on antykonstytucyjny. Po odejściu z Trybunału Konstytucyjnego zostałem wybrany do naukowo-doradczej rady przy TK i napisałem dwie opinie na dziesięciu stronach dotyczące wniosków posłów ludowych o niezgodność z Konstytucją ustaw o ziemi… Później rozpoczął się atak na Trybunał Konstytucyjny… Jakie są mechanizmy likwidacji tej antyludowej ustawy? Są dwa mechanizmy: albo sama Rada Najwyższa uchyla tę ustawę, albo Trybunał Konstytucyjny. Mówimy o mechanizmie prawnym. Co do prezydenta nie mam żadnych nadziei. Bo nie jest on gwarantem Konstytucji, lecz jej przestrzegania. Gwarantem Konstytucji w stu procentach jest Trybunał Konstytucyjny! Ale czy sąd może wypełnić swoją misję ochrony narodu ukraińskiego? Powiem: nie może, bo dzisiejszy Zełenski powtórzył Janukowycza. Ten przeformatował Trybunał Konstytucyjny pod siebie w 2010 roku – a ten zrobił dokładnie to samo. Nie ma tam już sędziów, którzy mogliby zagłosować za uznaniem tej ustawy za niekonstytucyjną. Ten, kto pisał tę ustawę, jest najwyższym przykładem ignorancji i oszustwa. I to zostało wykorzystane. Jedyne, co pozostaje, to apelować do narodu. Tak się dzieje, lecz reaguje pewna część – obecni tutaj, przy okrągłym stole, przedstawiciele organizacji społecznych, a nie cały naród… Do dużej masy narodu to za mało. Nie mam ani za grosz nadziei w żadną z gałęzi władzy. Co do apeli do narodu – uważnie czytajcie artykuł 5 Konstytucji: naród jest nosicielem suwerenności, a dopiero potem źródłem władzy. Dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko uważa za logiczne, że ziemia i słowo są ze sobą powiązane i że obie znajdują się pod zagrożeniem. – Całość Ukrainy w języku i kulturze dziś się rozrywa. Ukraińskość odgryza się po kawałku. Jedni zajmują się ziemią, aby ją zabrać, inni zajmują się niszczeniem systemu ochrony praw człowieka, kultury, literatury. Język to jeden z centralnych obiektów, wobec których cały czas podejmowane są podstępne kroki. Analizując od XVII wieku, odkąd staliśmy się „nierozdzielnymi perejasławskimi braćmi”, nacisk na język ukraiński był systemowy i konsekwentny. I faktycznie istnieje do dziś. W najważniejszym nic się nie zmieniło. Dlaczego? Jak wtedy mówiono? Żeby ich nie było, nazywając ich małorusami, najważniejsze, żeby nie było ich języka – rozpuścić, zastąpić, dokonać substytucji, czyli zastąpienia! I wtedy używano najrozmaitszych metod i sposobów. Jeśli zestawić je w całość, tak pięknie odtwarzają nasze niedawne bytowanie za czasów sowieckich. To rozpuszczanie Ukraińców jako etnosu, ich zastępowanie, wymieranie głodem, obcinanie terytorium historycznego, zdejmowanie głowy – niszczenie elity intelektualnej. Wymorzyć głodem chłopów, żeby nie przeżyli jako nosiciele tożsamości narodowej, a elitę wyniszczyć, żeby nie pobudzała tych chłopów! Ukraińcy w Rosji i w Związku Radzieckim byli systemowo prześladowanym narodem, który trzeba było maksymalnie zniszczyć. Jeśli się nie udawało – przyhamować, znacząco obniżyć realny wpływ tego narodu. Działo się to przez poniżanie języka, zawężanie sfery jego używania. To samo mamy w niepodległej Ukrainie. Mamy opór Ukraińców przeciw temu, żeby język ukraiński był naprawdę państwowym. I jak tylko coś udaje się zrobić, od razu znajdują się dźwignie, kanały, żeby to zablokować. I cały czas to się blokuje. Ustawę o państwowym statusie języka uchwalono jeszcze w 1989 roku. Ale jak tylko ta ustawa pod naciskiem społeczeństwa, Ruchu, „Proświty” (to był ruch ogólnonarodowy) zaczęła działać – natychmiast zaczęto szukać, jak nałożyć na nią kajdanki... I wtedy wszystko się udawało. Tańczcie hopaka, ale tylko na wąskiej ścieżce, nad przepaścią. Hopak nad przepaścią! Jak to może być w swoim państwie: naród chce mówić swoim językiem, a jemu mówi się „nie”! A nam mówi się „nie” – nie możecie tego zrealizować. Dają nam Kiwałowa–Kolesniczenkę. Wymyślą nam cokolwiek. Najbardziej postępowe siły Ukrainy muszą tracić swoje siły, czas i zdrowie, żeby udowadniać oczywistość – to jest antykonstytucyjne! Obecnie nie można zrobić tak, żeby obowiązująca ustawa była pełnowartościowa. Ta jednak jest okaleczona, i ta ustawa była tworzona tak, żeby była furtka, by nie uczyć się języka ukraińskiego, nie być Ukraińcem. Podnoszą głowę antyukraińskie siły. Dziś język ukraiński na Ukrainie jest zagrożony! I nie ma realnych dźwigni, by go ochronić. Kolejny etap – rusyfikacja. Wszystkim jest jasne, że po wojnie ona nie przechodzi, to echo. Podrzucono coś innego, gdy w zeszłym roku minister Szkarlet planował rozwijać nie język angielski, lecz wielojęzyczność. Tak, żeby uniwersytety i rektorzy nie tylko się zgodzili, ale sami poprosili, jakby to było ich dążenie. Jeszcze jedno podstępne: zaangażowano maksymalnie Galicję, a po co? Galicja – Piemont ukraińskości, oto sami tego chcą! Przy tym zrobiono tak, że nasz Instytut Języka Ukraińskiego nawet o tym nie wiedział. Przeto Wszechmogący tak zarządził, że z Galicji zadzwoniono do mnie: doradźcie, jak sformułować! Powiedziałem, żeby posłać ich daleko! Tymczasem dowiedziałem się, że organizatorzy przeznaczyli na to tylko jeden tydzień, czyli forsowali wydarzenia. W tych warunkach byłem zmuszony zwrócić się do głowy rządu Szmyhala przez nagranie wideo i powiedzieć, kto jest kim. Po dwóch godzinach zadzwonił do mnie prezydent NANU z wyrzutem, że nie popieram rozwoju języka angielskiego. Ale tam ani słowa o angielskim nie ma, tam jest o wielojęzyczności! Swoje drugie nagranie wideo nagrałem do prezydenta Zełenskiego, i to nieco wstrzymało bieg. Jednak oni nie są ludźmi, którzy zgodzą się na ukrainocentryzm. Pod hasłem anglicyzacji wprowadza się nowy model angielsko-ukraińskiego suržyka, który już wcześniej narzucano. Jest to widoczne zarówno w dokumentach rządu, jak i ministerstw oświaty i nauki oraz kultury i polityki informacyjnej. Mamy nowy etap wyraźnie fałszywego, absolutnego dążenia do wypchnięcia języka ukraińskiego. Fałszywa jest teza, że anglicyzacja nie będzie przeszkadzać językowi ukraińskiemu! Będzie przeszkadzać! Nie może być tak, że na lekcji w szkole dziecko jednym uchem słucha ukraińskiego, a drugim – angielskiego. Bardzo przykre, że spekulacja europejskością na poziomie ogółu może zadziałać. Dlatego WUT „Proświta” musi zwracać się do wszystkich centralnych organów władzy ze swoimi żądaniami, milczeć nie wolno! Wiktor Szyszkin zabrał głos, aby uzupełnić, i powiedział, że obecnie w państwie prawnie obowiązują dwie ustawy o języku – jedna z 1989 i druga z 2019 roku. Akademik NAPN Heorhij Filipczuk mówi o tym, jak połączyły się dziś dwie największe wartości – ziemia i język. – Dzisiaj usłyszeliśmy i poczuliśmy, że nie ma bardziej wzajemnie powiązanych wartości niż ziemia i język. Dlaczego? Otóż dlatego, że praktycznie cała ukraińska ziemia, o którą będzie zaciekle toczyła się ta walka, być może jest niesprawiedliwa i niepotrzebna, albo sprawiedliwa, ale niepotrzebna właśnie w tych czasach, gdy jeszcze rozpraszamy swoją energię narodową na różne kawałki, aby zwalczać coś, co jest oczywiste i tak konstytucyjne. Ale ta ziemia była chroniona językiem ukraińskim, cała ukraińska ziemia zrodziła język ukraiński. I wybitny Ołeksandr Potebnia, pisząc swoje być może najsłynniejsze, powiedziałbym, na skalę światową dzieło „Myśl o języku”, powiedział, że każdy naród otoczony jest kręgiem swojego języka. Powiedziałbym: każda ziemia otoczona jest kręgiem swojego języka. Tak samo ukraińska ziemia! A jeśli w naszej polityce jest wielu niedorozwiniętych i nam to umyka, to nasi wrogowie zrozumieli od razu po Debalcewe i Ilowajsku w 2014 roku. Wtedy, zebrawszy całą tak zwaną elitę imperialną, Putin zorganizował radę ds. rozwoju i ochrony języka rosyjskiego. Dlaczego to zrobiono z punktu widzenia naszego interesu narodowego? Otóż dlatego, że jest to powiedziane w doktrynach różnych politycznych, ideologicznych i wojskowo-informacyjnych: tam, gdzie język rosyjski, tam i Rosja. I ta ekspansja trwa, jest uzakonniona. Taka zła jest ta doktryna. I to jest zagrożenie. Przy okazji, u Timothy’ego Snydera pojawiła się interesująca myśl, która praktycznie odzwierciedla właśnie tę nazistowską doktrynę. Napisał, że nie ma na świecie innego kraju, nie ma już w świecie narodu, gdzie można by mówić, co się chce i ile się chce, po rosyjsku. A my teraz, oceniając to, co powiedział Timothy Snyder, patrzymy geograficznie na naszych sąsiadów – Słowaków, Polaków, Turków… Patrzymy na Francuzów – na ustawę o ochronie ich języka – u nas nazwano by ją ukrainocentryczną! I najważniejsze, co widzimy: nikt tak nie wpuszcza w swoje granice języka i kultury rosyjskiej, jak zrobiła to Ukraina. I ta niebezpieczna tendencja jest przedłużana. Uważam, że dzieje się bezpośrednia spekulacja: ile było myśli i naszych uniwersyteckich przywódców, i akademickich także, którzy dziś albo milczą, albo podpisują streszczenia do dokumentów, które są antykonstytucyjne, antynarodowe, amoralne! Naprawdę nie trzeba niczego wymyślać… Co proponuję? Język państwowy ojczysty i dwa języki obce do wyboru. Spójrzmy na sąsiadów – Polaków czy Rumunów, jak perfekcyjnie, jakościowo mówią po angielsku. Przy tym jako najwyższy amulet szanują swoje. Konieczne jest, byśmy pozbyli się złej praktyki. Przecież popatrzcie: prawie wszystkich tych rektorów znamy personalnie, tych, którzy podpisują wielojęzyczność. Ci ludzie powinni stać się przedmiotem nie rozpatrywania, lecz potępienia społeczeństwa… Oprócz tego mamy masę zdrajców, kolaborantów. Dlaczego nowo upieczony minister oświaty, a przy okazji i minister kultury oraz polityki informacyjnej, nie ocenili postępku rektora Akademii Sztuk Stosowanych w Kijowie, który wyrzucił studentkę za to, że domagała się, by na wykładzie mówiono po ukraińsku? Ponadto mówimy, że we wszystkich zakładach edukacyjnych kraju nauczanie odbywa się tylko po ukraińsku – a czy to naprawdę tak jest? Jeśli zachowamy nasz język i ziemię – możemy być dla całego świata! Poseł do Rady Narodowej Ukrainy kilku kadencji Wasyl Kujbida: – Mówimy o podstawach naszego bytu i dla tego tworzyliśmy państwo, żeby nas chroniło i przedłużało nasze istnienie tak długo, jak to możliwe. Nasi wrogowie chcą pozbawić nas i państwa, i życia… Ziemia to i przestrzeń, i zasób, który jest nam potrzebny. Jeśli nas zabiorą z tej ziemi, to gdzie mamy być? Jednocześnie zaprzestanie istnienia języka oznacza koniec bytu narodowego. Ale wróćmy do ziemi – narodowego bogactwa… Jeśli tę reformę ziemską przeprowadzano nie w interesie klasy średniej, to zakładamy wielkie niebezpieczeństwo w przyszłości. Według statystyk przed wojną mieliśmy trzy miliony gospodarstw domowych. Jeśli odbierze się im źródło istnienia – działki ziemi, pozostaje przypomnieć, że kamień – broń proletariatu i iść do władzy, aby ją znieść. A dołóżmy do tego wojnę, to znaczy, że znaczna część chłopów wyjechała, część nie wróci. Nie tylko proces urbanizacji będzie działał. Otrzymamy ogromne bezludne terytoria, które zostaną zabrane po prostu po to, by karmić inne państwa. To już kwestia bezpieczeństwa narodowego. Większość poważnych naukowców mówi, że do 2050 roku będziemy mieli główne konflikty międzypaństwowe o wodę, o której już mówiono, oraz o produkty żywnościowe. Tu będziemy mieli konflikt także o samo istnienie. Przypomnijmy, jak zaczynał się Izrael: Żydzi wykupywali ziemie, a potem, zasiedliwszy je, zaczęli je bronić, także bronią. Wyobraźcie sobie, że ktoś inny, zjednoczony i dobrze uzbrojony, z zasobami zacznie wykupywać u nas te ziemie, a potem będzie ich bronić z bronią w ręku. Gdzie się znajdziemy, jeśli nasi demografowie mówią, że po wojnie będzie nas około 20 milionów, a tych, którzy wrócą – jeszcze dwa miliony? Otóż zjednoczony i silny duchem najeźdźca po prostu kupi te ziemie, obroni je – i gdzie się znajdziemy? I nie mówię rzeczy zupełnie wymyślonych, bo pamiętamy, że coś takiego zdarzyło się w historii. Czyli konsekwencja: wsi u nas nie będzie, i to nie jest dobre, to nie jest naturalny proces urbanizacji. Gdyby to działo się naturalnie, to Ukraińcy muszą uczynić miasto ukraińskim, i widzimy, że ten proces idzie, trzeba mu pomagać i trzymać się tego, bo on istnieje. Ale u nas na wsi wszystko przepadnie. Gospodarz przepadnie! Staniemy się zależni od innych. I to przy najbogatszych zasobach ziemi… Co do języka. Wygrawszy wojnę, można przegrać przyszłość. Jeśli pozwolimy sobie na takie postępowanie. Zmieniamy politykę państwową, którą wypracowywano bardzo trudno, w sporach, przez wiele lat. Tak nie może być! Podzielam wątpliwości wyrażone przez kolegów co do prawdopodobieństwa decyzji Trybunału Konstytucyjnego korzystnej dla narodu, nie widzę takich szans. Zmierzamy do poważnego krwawego konfliktu, który wybuchnie za kilka lat, kiedy ludzie nie będą mieli za co żyć. Nie chciałbym tego. Popieram, abyśmy zwrócili się do kierownictwa państwa. Ale do każdej partii, która jest w parlamencie, i złożyli na nich odpowiedzialność. Tak, jutro będą wybory i powiemy: zwracaliśmy się, wy nie posłuchaliście. Wzywamy do głosowania przeciwko tym, którzy niszczą naród ukraiński, państwo ukraińskie. Poseł Narodowy Ukrainy III kadencji Wiktor Żerdycki: – Panowie, tak przegrywamy, bo znowu wdajemy się w akademickie dywagacje, rozpatrujemy historię, jak następowało zawłaszczanie, dyskryminacja, grabież. Rozpatrujemy warianty tego, jak mogło być słusznie, ale podejście, z mojego punktu widzenia, nie jest właściwe. W czym jest niuans? To, co tu zabrzmiało, że może się stać, że ziemia może już nie należeć do nas, dla Ukraińców nie będzie już środowiska, wieś nie będzie już istnieć, ponieważ zostanie stamtąd wyparta, dziesiątki, setki tysięcy hektarów będą uprawiane przez zautomatyzowane, zrobotyzowane systemy. Środowisko do odrodzenia i zachowania narodu ukraińskiego jako takiego zniknie. Proces wypierania ukraińskiej istoty, treści, środowiska komunikacji, a teraz już także z terytoriów – został uruchomiony i działa pełnym ходem. Ten zakon, który od 1 stycznia 2024 roku pozwala kupować ziemię zagranicznym osobom prawnym, trzeba rozpatrywać w kompleksie. Są tam kilka bardzo ważnych niuansów, które uzupełniają się dozwoleniem od 1 stycznia 2024 roku kupować ziemię zagranicznym firmom. Świadczy to o tym, że szans dla Ukraińców, by uchronić, utrzymać ziemię w swoich rękach, jest zero. Dlaczego? Ponieważ istnieje takie postanowienie, ono obowiązuje, w tym zakonie ono jest obowiązujące, że zagraniczne banki już dziś, udzielając kredytów nabywcom ziemi, mogą otrzymać na własność ziemię, jeśli nabywca nie spłacił kredytu. Ograniczeń co do ilości ziemi nie ma… Zagraniczne osoby prawne mogą kupować do 10 tys. ha od 1 stycznia. Zagraniczna osoba prawna – to każda firma zarejestrowana za granicą. Strefy offshore – wiemy, czym są i jak działają. Za właścicieli w większości stref offshore występują nie rzeczywiści właściciele, lecz wyznaczeni fikcyjni. Taka zasada obowiązuje w większości stref offshore. To dodatkowa usługa, a małe wysepki zarabiają na tym zamiast Achmetowa czy Feldmana, Pinczuka – to lepsza opcja. A zamiast Babakowa, Miszustina, innej rosyjskiej kanalii będzie figurował jakiś John Smith z Wysp Dziewiczych albo z wyspy Cypr. I cypryjska czy dziewicza firma kupuje u nas po 10 tysięcy hektarów ziemi wzdłuż linii frontu. I co wy zrobicie? A u nas, nie zapominajcie, są jeszcze strefy offshore w krajach Unii Europejskiej, w Holandii, Irlandii, Szwajcarii, Luksemburgu. Są strefy offshore w samych USA: stan Delaware – su Ciąg dalszy na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

warto spojrzeć na inne kraje, w których miały miejsce analogiczne wydarzenia. Spójrzmy na tę samą Irlandię, czym się to skończyło, na państwa latynoamerykańskie, gdzie panuje oligarchat ziemski, i tak dalej. Nie trzeba się bać, że poprzez drogę demokratyczną, poprzez Konstytucję, poprzez gałęzie władzy trzeba dochodzić swego. Trzeba wyraźnie mówić władzy, że może się to skończyć wielką krwią. Dzisiaj trwa wojna i broni wśród narodu jest bardzo dużo. Jednocześnie rozlegają się wezwania, by zbudować tu drugi Jerozolim czy natychmiast przejść na język angielski, a to, nawiasem mówiąc, wypróbował prezydent. Przypomnijmy sekretarza RBNiO, który już drugi rok krzyczy o tym, że warto przechodzić na język angielski. Nie trzeba mówić o tym, że ministerstwa edukacji czy kultury nie reagują. One pracują. Spójrzmy, co na następny rok szkolny zaproponowało Ministerstwo Edukacji i Nauki: zmniejszyć budżet o 20 miliardów hrywien. I jak to wyjaśnia minister edukacji pan Lisowyj? Bardzo prosto: wszystkie placówki oświatowe są autonomiczne, dlatego rektor lub dyrektor w ramach swoich uprawnień może stymulować finansowo tych czy innych wykładowców. Myśmy to wszystko przechodzili i wiemy, czym się to kończyło. Podpowiedź, bez wątpienia, pochodzi z Bankowej, a nie po prostu sam minister to wszystko wymyślił. Ogólnie rzecz biorąc, jeśli będziemy o tym mówić, to nikt nie będzie w stanie obronić siebie i naszych dzieci. I naszym zadaniem w następnych wyborach jest niedopuszczenie takich „zbawców” narodu do władzy, kiedy krzyczą o swojej historycznej roli czy o tym, że można wszystko rozwiązywać kosztem zagranicznych kolektorów i tak dalej, i tym podobne. Chciałbym podkreślić to przez pryzmat własnego doświadczenia. Tak, na konferencji naukowej w Paryżu z okazji 60 lat bez Stalina na drodze demokracji i pokoju, z Ukrainy obecnych było trzech historyków, w tym ja, z Ługańska. Kiedy zapytano, w jakim języku publikować wasze wystąpienia, powiedzieliśmy: cieszy się szacunkiem angielski i cały świat o tym wie. W odpowiedzi usłyszeliśmy zdumiewające: „nie, to Saksoni, Saksoni” – rozumiecie? Za nami zaczęli krzyczeć Rosjanie, którzy przyjechali z Moskwy. Skończyło się to tym, że podczas kolacji Francuzi, którzy nie znali ukraińskiego, ale przyszli ze słownikami, próbowali powiedzieć przynajmniej kilka słów w języku ukraińskim. W końcu nasze wystąpienia wydrukowano po angielsku, ale Rosjan za ich szacunek do języków innych narodowości, przepraszam, w języku rosyjskim. Dlatego historia jest taka, że jeśli kierownicy naszego państwa nie mogą czegoś pojąć, to trzeba zwracać się do nich i wyraźnie podkreślać, czym się to może skończyć. Pawło Mowczan, podsumowując spotkanie przy okrągłym stole, między innymi powiedział: – Musimy kłaść nacisk na to, o czym już mówiłem. Zwracać się do ludzi, którzy bronią i giną za Ukrainę codziennie. Tylko ta siła może nas jakoś uchronić i zapobiec temu scenariuszowi, o którym mówił Wiktor Żerdycki. Niezwykle smutny scenariusz… Ale musimy trzymać nasz wewnętrzny front. Rozpoczęliśmy tę poważną rozmowę i musimy ją kontynuować. Pełną wersję okrągłego stołu „Konstytucja Ukrainy: Ziemia i słowo” można obejrzeć na żywo w serwisie YouTube.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «O losie języka i ziemi», s. 2

O losie języka i ziemi

Dokończenie. Początek na str. 2—3. Całkowita strefa offshore. I kiedy jakikolwiek rezydent tego kraju otrzyma na własność, antykonstytucyjnie, ziemię, i ktoś przyjdzie i powie: a nuż marsz stąd, bo za tobą stoi tam rosyjski rezydent. Jak myślicie, jak będzie działał Departament Stanu USA, broniąc własności amerykańskiego rezydenta? Dlatego teraz stoimy nie przed zagrożeniem niewłaściwego rynku ziemi, stoimy przed zagrożeniem utraty ziemi jako środowiska istnienia narodu ukraińskiego, co równa się zniszczeniu narodu ukraińskiego jako takiego! Tak właśnie do tego problemu musimy podchodzić i wszystkie nasze działania, i całą naszą przyszłą aktywność do 1 stycznia włącznie trzeba planować z punktu widzenia tego zagrożenia. Wiemy, że 6 milionów Ukraińców uciekło przed wojną do innych krajów, większość z nich nie zamierza wracać. Jeszcze jedna bardzo zła tendencja. Większość chłopaków, którzy teraz walczą na froncie, mówi: „Jesteśmy zmęczeni tą konfrontacją, tym bałaganem, tymi jajkami po 17 hrywien, a u nas nie ma naboi i pocisków… Tak jesteśmy tym zmęczeni, że jak tylko wojna się skończy, zabiorę rodzinę i pojadę gdzieś, nie chcę rozbierać się w nieporządkach wewnątrz Ukrainy”. Stoimy przed zagrożeniem zniszczenia narodu ukraińskiego jako takiego. Dlatego bądźmy adekwatni, przede wszystkim sami dla siebie, oceniajmy to zagrożenie i bądźmy absolutnie adekwatnie przygotowani, swoje otoczenie i społeczeństwo, do najbardziej zdecydowanych działań, opowiadając, nakręcając, żeby byli gotowi bronić siebie, jak w ostatniej bitwie, jak bronili siebie, kiedy wokół Kijowa stała rosyjska hołota. Wszyscy, nie umawiając się, wyszli – kto co wziął w ręce, po lasach, i zaczęli łoić wroga tak, że miejsca było mało. Oto tak podchodźmy do kwestii ziemi. Doktor filozofii Serhij Prysuchin: – Ja tak rozumiem, że rozważamy globalnie, ale działać powinniśmy konkretnie, lokalnie, w zależności od zadania, od sytuacji. Ludzie, którzy zebrali się przy stole, są dla mnie autorytetami, ja nawet dzisiaj cytowałem na Facebooku, przyjemnie ich widzieć, dziękuję. Ziemia jest celem dla Ukraińców, a dla wszystkich, którzy handlują tą ziemią – to środek. Oni nie są Ukraińcami w pełnym znaczeniu tego słowa. Od nich można oczekiwać wszystkiego w momentach obchodzenia się z naszą ziemią. Będą ją sprzedawać, handlować, hipokryzować itd. Ta ziemia jest dla nas świętością, ziemi służymy, w ziemię wierzymy, od niej zależy sens naszego życia tutaj, dzisiaj. A nie za granicą. Mieszkamy tutaj, jeszcze raz mówię: ojczyzna tam, gdzie groby naszych ojców. Kiedyś napisałem artykuł o tym, jeśli chcesz odnowić właściwość mówienia prawdy, to pojedź na cmentarz do babci z dziadkiem, tam hipokryzować nie będziesz, tam handlu już nie ma, tam będziesz prawdziwy, rozebrany, rozuty i będziesz ponosić odpowiedzialność za to, co zrobiłeś i z nimi, i z samym sobą. Konkretnie sytuacja powyżej średniej dla mnie dzisiaj. Możliwe, że rozumiem, iż duchowość Ukraińców – to wolność bycia Ukraińcem, to bronić swoją ukraińską wolę, swoją ukraińską wolność. Ukrainiec w swojej duchowości powinien być mądry, prawdziwy, autentyczny, a nie kłamcą czy hipokrytą – to drugi wniosek. I trzeci – musisz nauczyć się żyć od poniedziałku przez wolę, przez wyrażenie woli. Przez to, że musisz nie tylko rozmawiać, ale przekształcać całą tę prawdę w działanie i czyn. Dzisiaj zetknęliśmy się z problemem bilingwizmu, to problem tych ustaw, które chronią język ukraiński, albo, przeciwnie, go poniżają. Wariant anglicyzacji był znany wtedy, kiedy mówili o rusyfikacji. Pamiętacie, jak w 1978 roku mówili, że rusyfikacja pomoże językowi ukraińskiemu wyciągnąć go z kryzysu, ograniczonego użycia, to ja wspominam 1998 rok, artykuł akademika Tołoczki, który napisał, że językowi ukraińskiemu pomoże wsparcie wielkiego języka rosyjskiego, mówiąc, pilnie angażujcie się i wykorzystujcie stamtąd wszystko, co możecie. I kiedy przytaczamy te rosyjskojęzyczne argumenty, to pamiętajmy, że my już to przeszliśmy. Będziemy mówić o Estonii, o Łotyszach, którzy zrozumieli niebezpieczeństwo tego konia trojańskiego – dwujęzyczność, która tam była przeforsowana. Osiemdziesiąt procent mogło rozmawiać po rosyjsku, a po łotewsku – tylko jedna czwarta, oto dla mnie konkretna sytuacja. Przeforsowanie angielskiego jest logiczną historią dla krajów demokratycznych, gdzie chronione są prawa ludzi. Na Ukrainie, kiedy teraz jest tak trudna sytuacja, jakakolwiek nieideologiczna formuła podejścia do języka ukraińskiego mnoży konflikty, ona ich nie zabiera, a sztucznie podwaja. Bilingwizm dla współczesnej Ukrainy, która znajduje się w stanie kryzysu, gdzie o prawach człowieka można tylko marzyć, stanie się czynnikiem, który będzie odtwarzał konflikty etnolingwistyczne, o których my teraz nawet nie podejrzewamy. I ta formuła poprawnych rzeczy, o których mówimy, nie pomaga rozwiązywać etnokonfesyjnych realnych konfliktów na Ukrainie. A kiedy o nich mówimy, to jest podstawa nie dla kompromisu, a dla nowej deformacji. Tutaj wygrywa kultura językowa, która jest silniejsza i w świecie bardziej monologiczna, i przy zderzeniu ukraińskiej kultury językowej z anglojęzyczną, rozumiem, jaki to będzie monologizm. Dla mnie zrozumiałe, że jakikolwiek konflikt, który istnieje na Ukrainie, jest rozwiązywany przez silną stronę. Ukraińska kultura językowa dopiero staje na nogi. Dzisiaj mówimy, że dialog jest uniemożliwiany przez rzeczywistość, że w życiu codziennym nadal dominuje rosyjska kultura językowa. I przy takiej sytuacji musimy rozpuścić społeczeństwo konfliktem przez anglojęzyczne bloki, kiedy administracja powinna znać język, a większa część populacji nigdy nie będzie posługiwać się angielskim w dokumentach czy in... Fragmenty rozmowy przy okrągłym stole 10 lipca między innymi rzeczami. Czym jest ta nowa segregacja? Mówimy, że ta bilingwistyka to mit, który znowu jest nam wciskany. Teraz rosyjska kultura językowa odeszła, jedna mitologia ucieka – pojawia się inna. Dlatego kompromis: we współczesnej Ukrainie, gdzie takie okoliczności są maksymalnie kryzysowe. Przykro, że nie możemy do końca rozstrzygnąć – godności być – być poprzez kulturę językową, nawet kiedy odbieramy jakoś dziwnie, w podchody, słowo „kompromis” czy słowo „tolerancja”. Czy dialogiczność po to, żebyśmy usłyszeli przede wszystkim siebie! U podstaw dialogu ukraińskiej kultury językowej leży konflikt. Jeśli nie będzie konfliktu, to żadnego kompromisu nie będzie! Co do ustawy, która istnieje. Trzeba ją tak czy inaczej wykonywać. Konflikty etnolingwistyczne brać w rozumieniu teoretycznym i akademickim, bo rozumiemy, co to jest. U podstaw konfliktu są sprzeczności i musimy być gotowi na ich rozwiązanie i odpowiadać za to. Musimy chronić siebie i podobnych Ukraińców! Doktor nauk historycznych Petro Czerneha: – Niezwykle ciekawe referaty Ołeksandra Kowaliwa, Wiktora Szyszkina, innych kolegów. Chciałoby się, żeby ich myśli trafiły do jak największej liczby odbiorców. Przy okazji przypomnę, że na stan 2019 roku na wsiach mieszkało 13 milionów osób, dzisiaj jest ich mniej. W Ameryce, na przykład, w ostatnich latach liczba ludności wiejskiej rośnie, gdzieś do 50 milionów osiągnęła właśnie dzięki gospodarstwom farmerskim. U nas zaś władza jest absolutnie nieukraińska przez te wszystkie lata, rosyjsko-żydowska i inna, powiedzmy, dlatego też przyjęli ustawę o walce z antysemityzmem. Jednocześnie nie ma ustawy o walce z ukraińską antyfobią. Uchwalona ustawa o ziemi rzeczywiście niesie zagrożenie dla ukraińskiego narodu. Zwróćcie uwagę, że ziemia ukraińska zajmuje u nas trzecie miejsce na świecie pod względem ziemi ornej. Ale co mamy? Słusznie zwracali uwagę koledzy, że żadnych zysków, że w Niderlandach jeden hektar kosztuje 70 tysięcy dolarów, a u nas proponowali hektar za półtora tysiąca dolarów. Wsie są zrujnowane, ludność się rozpiła, uciekła, życia kulturalnego nie ma, z wyjątkiem pojedynczych wsi. A wieś była i pozostaje źródłem narodu, naszego języka, kultury, zachowania tradycji, zwyczajów, wartości moralnych. Jeszcze do czego dojdziemy z taką polityką. Zdziwiło mnie wystąpienie naszego prezydenta, to jego show, ta deklaratywna patetyczna przemowa, w której w latach strasznej wojny on samymi hasłami naświetla sytuację na Ukrainie. Tak przecież nie można! Same deklaracje. On nie wspomina o strasznym stanie gospodarki, ciężkim życiu narodu, o hiperkorupcji. On nie buduje w swojej przemowie jakichś planów, jak wyjść z tej sytuacji, a tylko powtarza, że my, Ukraińcy, jesteśmy najlepszym narodem, zwyciężymy, wzmocnimy Europę, będziemy w Europie, będziemy głównymi siłami w NATO i tak dalej. Nie powinien tak prezydent występować. Świat śmieje się z niego i, oczywiście, oburza cały świat jego ustawa o wprowadzeniu języka angielskiego. Jest ona wprowadzona do procesu nauczania przez system oświaty i do naszego życia kulturalnego. Inna sprawa, jak wykonywany jest ten program. Kiedy nasze Ministerstwo Oświaty i Nauki wprowadzi anglicyzację, język ukraiński będzie ograniczony w godzinach, będą wyparte przedmioty z historii… Chciałbym przypomnieć: jeszcze w 2012 roku według statystyk dwa–trzy procent populacji znało język angielski. My przecież nie jesteśmy grupą narodów romańsko-germańskich. To, na przykład, we Francji gdzieś ponad 50 procent zna angielski, w Niemczech znają, i to jest zjawisko naturalne. My z wami nie zrealizowaliśmy programu ukrainizacji, odrodzenia naszych wartości duchowych. Wszystkie państwa przeszły etap swojego odrodzenia narodowego jeszcze w XIX wieku. My zaś nic przez Moskali nie zrobiliśmy. Oni zniszczyli nas przed rewolucją, oni niszczyli za władzy radzieckiej i oni niszczą nas za tej władzy od 30 lat. Zwróćcie uwagę na Radę Najwyższą: kto tam zna język ukraiński? Jednostki, dziesiątki. Wracając do wystąpienia prezydenta: zamiast w tej przemowie powiedzieć o języku ukraińskim, o ukraińskim odrodzeniu narodowym, które odegrało decydującą rolę w jedności narodu, on wprowadza język angielski. Cyrk na drutach! Jednocześnie na świecie obserwuje się proces niszczenia języków. Codziennie znika kilka języków. Iwan Dziuba ostrzegał przed tą katastrofą pozostania kilku języków w perspektywie. To zrujnuje wartości moralne narodów, ich kultury. To totalna globalizacja. A u nas ona przypomina totalną izraelizację, ponieważ wiecie, kto u nas jest u władzy. Dlaczego oni tak trzymają się naszej ziemi, tej polityki rolnej i tych aktów normatywno-prawnych, które reglamentują właśnie problem ziemi. Myślę, że w podsumowaniu, jeśli się zjednoczymy i napiszemy wniosek, to trzeba połączyć właśnie problem i ziemi, i języka. To główne czynniki zachowania naszego narodu. Przewodniczący ługańskiej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha: – Jako historyk chciałbym powiedzieć,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Sprawa nauczyciela – jedna z wielkich spraw w historii”

13 lipca odbyło się półtoragodzinne spotkanie z Ministrem Oświaty i Nauki Ukrainy Oksenem Lisowym. Stepan Chmara, Pawło Mowczan, Iwan Zajeć, Heorhij Filipczuk. Otwarta, wzajemnie interesująca rozmowa toczyła się wokół bolesnych, społecznie wrażliwych tematów edukacji narodowej, nauki, wychowania Narodu, ze świadomością, że zarówno w warunkach wojny z rosyjskim agresorem, jak i w okresie powojennym głównym zadaniem jest zachowanie Człowieka, wzrost jakości kapitału ludzkiego. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Poruszone problemy często wykraczały daleko poza granice możliwości resortowych. Bo, powiedzmy, jak rozwiązać tak bardzo ostry kryzys demograficzny (tragedię), kiedy w czasie przyjęcia Konstytucji Ukrainy (1996) liczono 7 mln 142 tys. uczniów klas 1–11, a w przededniu pełnoskalowej wojny takich było zaledwie w granicach 4 milionów. Oczywiście, z uwagi na normę konstytucyjną, że „Człowiek, jego życie uznawane są na Ukrainie za najwyższą wartość społeczną”, konieczne jest zainicjowanie na szczeblu Rządu i Parlamentu stworzenia programu narodowego dotyczącego wyjścia z tej skrajnie niepokojącej sytuacji katastrofalnego zmniejszenia liczby dzieci, uczniów i studentów w latach Niepodległości Ukrainy, spowodowanej czynnikami politycznymi, społecznymi, ekonomicznymi, ekologicznymi i innymi. Wśród tematów czysto „własnych” decydującym był problem Pedagoga. Rozumiejąc znaczenie pracy pedagogicznej, jej niezbędność w umacnianiu i rozwoju Narodu i Państwa, Ukraina obecnie potrzebuje solidnej Ustawy „O Nauczycielu”, która odpowiadałaby najlepszym światowym wzorcom polityki oświatowej. A zatem jego autorytet społeczny, status socjalny, zabezpieczenie, wysoka misja i rola w samorealizacji Osobowości przez całe życie, wychowaniu obywatelskim i patriotycznym młodzieży muszą być święcie chronione przez społeczeństwo i Ustawę, wyznając starodawną zasadę – „jaki Nauczyciel – takie Państwo”. Wybitny Czech Jan Komeński przed wieloma laty w „Wielkiej dydaktyce” napisze: „Sprawa nauczyciela – jedna z wielkich spraw w historii”. Tylko demagodzy i fantastowie będą wierzyć w iluzję, że zawód pedagoga będą zdobywać najlepsi, kiedy młody nauczyciel będzie otrzymywał 7,5 tys. hrywien pensji, a jego los wiecznie będzie zależał od zobojętniałych biurokratów. Oczywiście, że młodzież będzie częściej lecieć (jak motyl do fałszywego światła) „uczyć się na prokuratorów i sędziów”, którzy otrzymują 20 razy więcej. A jeszcze koniecznie trzeba odnowić utraconą, niestety, prasę pedagogiczną szczebla ogólnoukraińskiego („Oswita Ukrajiny”, czasopismo „Ridna szkoła”, dziesiątki fachowych czasopism naukowo-metodycznych). Zapędzeni w ślepy zaułek informacyjno-zawodowej próżni, pracownicy naukowo-pedagogiczni (i nie tylko) muszą posługiwać się (nie za darmo, a za duże pieniądze) nie krajowymi wydawnictwami naukowymi, a różnoformatowymi zagranicznymi „scopus-surogatami”. Nawet unikalne wydawnictwo „Pedahohiczna presa”, stworzone w 1996 roku, z szeregiem skrajnie potrzebnych czasopism i gazet, spoczęło w Bogu. Pozostawiając pedagoga bez fachowego wydawnictwa („Ukrajinśka mowa i literatura w szkołach Ukrajiny”; „Inozemni mowy w szkołach Ukrajiny”; „Matematyka w ridnij szkoli”; „Istorija w ridnij szkoli”; „Heohrafija ta ekonomika w ridnij szkoli”; „Biołohija i chimija w ridnij szkoli”; „Fizyka ta astronomija w ridnij szkoli”; „Fizychne wychowannia w ridnij szkoli”; „Profesijno-techniczna oswita”; „Wyszcza oswita Ukrajiny” i wiele innych), dochodzi nie tylko do utraty kompetencji, ale i degradacji poprzez deintelektualizację całego procesu nauczania. A jakże wtedy umożliwić na przyszłość wejście Ukrainy do wiodących krajów świata (według wskaźników jakości edukacji światowego rankingu PISA), biorąc pod uwagę, że według wyników ostatniego (2018 r.) testowanie 15-letnich ukraińskich uczniów z języka ojczystego, matematyki, dyscyplin przyrodniczych, ich zacofanie w wiedzy w stosunku do wielu krajów europejskich i azjatyckich wynosi około jednego roku nauki. Uczniów wiejskich – 2,5 roku. Przypomnijmy sobie, że wskaźnik edukacji jest jednym z najważniejszych kryteriów UE i NATO. Dla Ukrainy niezwykle ostrym i nierozwiązywalnym problemem (społeczno-politycznym) jest także rosnąca tendencja znacznego rozwarstwienia w jakości wiedzy ucznia wiejskiego i miejskiego. Właśnie dostępność do jakościowej edukacji – jedna z fundamentalnych zasad Unii Europejskiej. Przykłady polityki edukacyjnej Estonii, Finlandii, Polski i innych świadczą o tym, że dzięki skutecznym reformom uczniowie tych krajów zarówno na odległych chutorach, wyspach, w wiejskich „głębiach”, jak i w dużych miastach posiadają w przybliżeniu równą wiedzę. Nie będziemy w stanie należycie konkurować na świecie również wtedy, gdy będziemy kontynuować wydawanie „na górę” 0,5 książki (wskaźnik przedwojenny) na głowę mieszkańca (razem z podręcznikami), podczas gdy ta sama Turcja wydaje o rząd wielkości więcej. Należy zaznaczyć, że główni gracze geopolityczni (USA i Chiny), pomimo wszystkich zalet cyfryzacji (wykorzystania technologii cyfrowych), na rynek światowy i wewnętrzny „wyrzucają” odpowiednio 20% i 28% książek, a cała Afryka – zaledwie 1,5%. Więc na kogo wtedy się orientujemy?! Także jakościowo i ilościowo warto w najbliższym czasie rozwiązywać politykę ukraińskiej książki (naukowej, pedagogicznej, dziecięcej, artystycznej, społeczno-politycznej, publicystycznej, słowników, encyklopedii). Dlatego ministerstwa kultury i polityki informacyjnej, edukacji i nauki muszą wypracować skuteczną strategię współpracy w zakresie zwiększania możliwości i wpływu państwowego programu „Ukraińska książka” dla intelektualnego, duchowego rozwoju, narodowo-patriotycznego i obywatelskiego wychowania przede wszystkim młodzieży. Warto zapewnić tłumaczenie na państwowy język ukraiński najlepszych wzorców literatury światowej dla jej nieprzerwanego i gruntownego studiowania w szkole średniej i wyższej, tworząc rozgałęzioną sieć nowoczesnych bibliotek z informacyjnym dostępem do światowych źródeł dziedzictwa naukowego i kulturowego, zatrzymując błędną praktykę zamykania bibliotek szkolnych, przekształcając je w nowoczesne (skomputeryzowane) ośrodki edukacyjno-oświatowe i kulturalne – skuteczny środek doskonalenia procesu edukacyjno-wychowawczego, samorozwoju osobowości. Zważmy, że dyskusja z ministrem wokół nakreślonych problemów odbywała się w warunkach okrutnej wojny, którą on, jako żołnierz, odbiera szczególnie wrażliwie, twierdząc, że jego obecny front (jako szefa MON) jest nadzwyczaj trudny i znajduje się obok militarnego. Dlatego rzeczywistość wojny z moskiewskim agresorem w żaden sposób nie pozwala ignorować powyższego. Co więcej, zobowiązuje także do udoskonalenia, a często i radykalnej zmiany praktyk oraz koncepcji edukacji językowej, historycznej, literackiej, kulturalno-artystycznej, realizując ich znaczny potencjał narodo- i państwowotwórczy, ukrainocentryczny, ludzkocentryczny. Obecnie, kiedy światowe i europejskie doświadczenie charakteryzuje się wprowadzaniem modelu edukacyjnego „rangi kulturowej” (literatura, muzyka, malarstwo, teatr, kinematografia, dziedzictwo narodowe), to kultura narodowa i sztuka stają się metodologią edukacji w krajach rozwiniętej demokracji. Swoisty „kult kultury narodowej w edukacji”. Jednak na Ukrainie przez długi czas biurokracja resortowa po raz kolejny próbowała zminimalizować na wszystkich poziomach humanistyczny składnik edukacji, zmniejszając godziny na naukę języka ukraińskiego i literatury, kultury narodowej, historii Ukrainy, wykluczając, począwszy od szkoły podstawowej, muzykę i sztuki plastyczne (jako przedmioty obowiązkowe), zubożając treść edukacji artystycznej w uczelniach pedagogicznych, patriotycznego i obywatelskiego wychowania młodzieży. Często nieprawomocnie zawęża się ukraińską przestrzeń językowo-kulturową w systemie szkoły wyższej, a rusyfikacja procesu edukacyjnego poszczególnych uniwersytetów, które są obdarzone statusem „Narodowy”, szczególnie uczelni prywatnych, oderwanie edukacji mniejszości narodowych od wiedzy o Ukrainie stawało się „unormowanym” rudymentem, który nie tylko hamował postęp ku jedności narodu politycznego, ale przekształcał się w jej bezpośrednie zagrożenie. Dlatego na uczelniach, niezależnie od profilu, należy utwierdzić należyty status dyscyplin, które są obdarzone szczególnym potencjałem narodo- i państwowotwórczym – język i literatura ukraińska, historia Ukrainy, tworząc odpowiednie katedry. Przecież dla zagranicznych uniwersytetów dyscypliny humanistyczne, a także artystyczne, są obowiązkowe i szanowane. Takie podejście wychowuje się od kołyski. Nie na darmo japoński przedszkolak jest nauczony rozróżniać paletę i nazwy 25 odcieni kolorów, a drugoklasista – już 36. Kardynalnych zmian wymaga także sprawa nauki państwowego języka ukraińskiego w szkołach, gdzie uczą się dzieci mniejszości narodowych, całkowicie zakazując rosyjskiego. Bo niedopuszczalne jest, gdy do dziś dziesiątki szkół nie utworzyły ani jednej klasy z nauczaniem w języku państwowym. Niesłychane! Podobnego nie znajdziecie w żadnym europejskim kraju. Tak, wojna determinuje konieczność zwiększania zamówień państwowych na uczelniach na takich specjalistów jak lekarze, psycholodzy, rehabilitanci, ale nie mniej ważne jest dziś odnalezienie możliwości także dla rozszerzonego finansowania budżetowego przygotowania specjalistów z języka i literatury ukraińskiej, języków obcych. (przede wszystkim angielskiej). Przecież, przyjmując ustaloną uniwersalną model, że w Ukrainie edukacja powinna charakteryzować się przede wszystkim trzema głównymi zasadami: 1) wysokiej jakości nauczanie (wysokiej jakości edukacja pedagogiczna, wykwalifikowani specjaliści, ciągłe doskonalenie kompetencji zawodowych, odpowiednie wynagrodzenie i warunki pracy pedagogów); 2) wysokiej jakości narzędzia (solidne pod względem treści i dydaktyki plany nauczania, programy, podręczniki, nowoczesne materiały edukacyjne i zasoby, technologie informacyjno-komputerowe); 3) wysokiej jakości środowisko społeczne (bezpieczne, prozdrowotne, kulturowo odpowiednie warunki, które zapewniają jakość nauczania i wychowania), jednak bardzo pilnym i niezwykle ważnym staje się czwarty kierunek – ukrainocentryczność treści polityki edukacyjnej oraz jej europejskość z wysokimi standardami jakości. Właśnie z uwagi na tę światopoglądową i cywilizacyjną zasadę, nie może nadal trwać zgubna praktyka z całego okresu Niepodległości dotycząca niedofinansowania nauki. Bo nigdy nie został wykonany wskaźnik normatywny dla nauki – 1,7% produktu krajowego brutto, jedynie 0,16–0,23%. Jedyny raz – 0,47%. Warto przypomnieć, że w Europie finansowanie nauki stanowi około 3%, w Izraelu, Szwecji – 4%, USA – 4,5%, Japonii – 7%. Dlatego należy pamiętać, że nauka jest głównym czynnikiem bezpieczeństwa narodowego, jest ona potrzebna przede wszystkim narodowi ukraińskiemu, bez której państwo staje się półkolonialne. Wypieranie nauki z priorytetów państwowych, realizacja swoistej naukowo-technicznej kontrrewolucji oligarchatu przeciwko nauce spowodowało: a) spadek jej prestiżu jako atrakcyjnego rodzaju działalności, szczególnie dla utalentowanej młodzieży; trudności ekonomiczne i społeczne; rozpad wielu szkół naukowych; migrację „mózgów”; uniemożliwiło odnowienie personelu naukowego. Filozofia edukacji narodowej przede wszystkim potrzebuje rodzimego gruntu kulturowego, a dlatego reforma „NUS” pozostanie „reformą” bez duszy, jeśli w treści nie będą przedstawione osiągnięcia wybitnych ukraińskich naukowców, artystów, oświatowców, działaczy społecznych, duchowych i politycznych, którzy na ojczystej ziemi i poza jej granicami wiarą i prawdą, talentem i sercem tworzyli wielkość kultury narodowej i światowej, nauki, chronili ideę ukraińskiej państwowości. Dlatego na spotkaniu z ministrem zaproponowaliśmy również: – kontynuować wydawanie i rozpowszechnianie w placówkach oświatowych książek z serii „Biblioteka wojownika”; wprowadzić do procesu edukacyjno-wychowawczego opracowany program „Gry komputerowe dla dzieci” (ponad 40 gier z tematyki „Ukraina i świat”); prezentować kronikę filmową, stworzoną przez „Proświtę”, o wybitnych Ukraińcach (20-minutowe serie filmowe „Od Światosława do Azowa”) – Światosław, Bohun, Sirko, Mazepa, Orłyk, Wyhowski, Sahajdaczny, Petlura…; – stworzyć na bazie Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ogólnoukraińskie Centrum Iwana Ohijenki oraz rozważyć propozycję nadania tej placówce imienia tego wielkiego Ukraińca; jakościowo zmienić koordynującą i merytoryczną rolę w realizacji koncepcji ukrainoznawstwa Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, ukierunkowując go na utwierdzanie ideałów duchowej soborowości i jedności ukraiństwa, wartości kultury narodowej, języka ukraińskiego, pamięci historycznej oraz wzmacnianie państwowości; aktywnie włączyć się w realizację znaczącego projektu narodowego w stolicy Ukrainy – „Panteon wybitnych działaczy ukraińskiej państwowości”; – stworzyć w telewizji publicznej popularny program naukowo-edukacyjny „Edukacja Ukrainy”; – wydzielić cotygodniową specjalną stronę „Edukacja ukraińska” w ogólnoukraińskim czasopiśmie „Słowo Proświty”; – dla godnej prezentacji Ukrainy na ojczystej ziemi i za granicą przeprowadzić szereg działań z okazji obchodów 150-lecia (1873) utworzenia Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki (NTSz) – tej pierwszej ukraińskiej narodowej akademii nauk, w której tworzyli najwybitniejsi Ukraińcy, a także jej członkowie zagraniczni (Einstein, Masaryk, Planck, Kaindl, Niederle, Jensen, Mazon i in.). Zważywszy na masową migrację w czasie wojennym dzieci i młodzieży za granicę, koniecznie trzeba sformułować program rozwoju edukacji dla Ukraińców za granicą, w którym byłby jasno określony cel, priorytetowe kierunki rozwoju, treść oraz proces ukrainoznawczego nauczania i wychowania, zasady organizacyjne, dydaktyczne i ekonomiczne. Wdrożyć nowoczesne technologie edukacyjne, w szczególności technologie nauczania na odległość, które zapewniają efektywną komunikację, za pomocą której można doskonalić przygotowanie uczniów i studentów, przygotowanie i przekwalifikowanie nauczycieli i wykładowców. To umożliwi świadczenie usług edukacyjnych wyższej jakości dużej liczbie Ukraińców za granicą za pomocą wyspecjalizowanego informacyjnego środowiska edukacyjnego, opartego na Internecie. W tym celu trzeba opracować ogólnonarodową stronę internetową, która efektywnie pomagałaby funkcjonowaniu ukraińskich społeczności, działalności placówek oświatowych, globalnie jednocząc Ukraińców w jedną grupę etniczną, tworząc tak zwaną ukraińską etnosieć, mając wspólną Ojczyznę, która dla każdego jej członka jest źródłem ukraińskiej kultury, języka, historii, tradycji, tożsamości narodowej. Ze swojej strony szef Ministerstwa Oświaty i Nauki Oksen Lisowy uzasadnił swoją wizję problemów naukowo-edukacyjnych, kadrowych, światopoglądowych, społeczno-politycznych. Gdyby tę gamę wypowiedzi ministra trzeba było określić archilakonicznie, to istota jest skoncentrowana w wysoce etycznym słowie Franki: „Nam pora dla Ukrainy żyć”. Strategia wiecznego istnienia Ukraiństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Droga do NATO: o „złej” Ameryce i „skąpym” Zachodzie

Głównym wydarzeniem minionego tygodnia, a nawet nie tygodnia, miesiąca czy roku, stał się szczyt NATO, na którym rozpatrywano przełomowe dla Ukrainy decyzje dotyczące ścieżek wstąpienia naszego państwa do Sojuszu Północnoatlantyckiego jako jedynego możliwego gwaranta naszego bezpieczeństwa przed zakusami Moskwy na istnienie Ukrainy jako państwa i narodu ukraińskiego jako nacji. Wiktor SKORYK, obserwator „Słowa Proświty” W rezultacie Ukraina otrzymała tylko to, czego można było realnie oczekiwać zgodnie z tymi (nieprzeprowadzonymi) reformami, które były (nie)skierowane na (nie)wzmocnienie instytucji demokratycznych, państwa prawa oraz imitację walki z korupcją. Ukraina otrzymała mniej niż to, na co mogłaby liczyć w tym czasie i na co w pełni już zasługiwała. Bo jeszcze na 36 godzin przed rozpoczęciem szczytu gotowa była decyzja, opracowana i uzgodniona między sobą przez naszych partnerów, która zawierała jasno wyartykułowane słowa o gwarantowanym wstąpieniu Ukrainy do NATO na następnym szczycie, który odbędzie się za rok, ale pod dwoma niezbędnymi warunkami: wyjściem ukraińskich wojsk na wszystkie swoje granice państwowe, a także szybkim, lecz nieimitacyjnym przeprowadzeniem reform, które uniemożliwiłyby powrót Ukrainy do świata autorytaryzmu i braku prawa demokratycznego. I właśnie tutaj na przeszkodzie zatwierdzeniu tej decyzji na szczycie stanął brak profesjonalizmu politycznego i dyplomatycznego obecnej władzy oraz osobiście prezydenta Zełenskiego, którzy w niedopuszczalnej formie wywierali nacisk na zachodnich partnerów, licząc na dostanie się do NATO przebojem, bez gwarancji przeprowadzenia reform. Nic dziwnego, przeprowadzenie takich reform przeczy ich ideałowi i celowi – budowie autorytarnego państwa, które nagle usiadłoby pod parasolem NATO. Właśnie dlatego prezydent i jego zespół uciekli się do ultimatum, blefujących oświadczeń o nieobowiązkowości nawet przyjazdu na „taki” szczyt oraz otwarcie chamskiego wpisu w mediach społecznościowych, co samo w sobie jest niedopuszczalne w pracy dyplomatycznej. Zarówno Biden, jak i Scholz, a także inni szefowie przyjaznych nam państw byli zszokowani takimi atakami i rozważano nawet warianty, by w ogóle nic nie postanawiać w sprawie Ukrainy na tym szczycie. Dopiero gdy nieco ochłonęli po demarche ukraińskich przedstawicieli władzy, nasi partnerzy wykazali maksimum powściągliwości i odpowiedzialności przed heroicznym narodem ukraińskim i przyjęli te decyzje, które były zaplanowane, ale już w zaostrzonym wariancie wymogów co do przeprowadzenia reform, bez automatycznego gwarantowania zaproszenia Ukrainy do NATO. W rezultacie szczyt NATO przebiegł ogólnie pomyślnie, ale „dzięki” fatalnej taktyce działań ukraińskich władz jego potencjał został nieco utracony. Jeśli chodzi o przyjęte decyzje, to ich zarysy w większości poprawnie przewidziałem w poprzednim przeglądzie, w przeddzień szczytu; tak się stało, jak przypuszczałem, nawet z dokładnością do demarche ze strony ukraińskich władz. Wszakże nie było to wróżenie z fusów, a realne uwzględnienie i synteza wszystkich okoliczności i faktów w przeddzień szczytu. Myślę, że czytelnicy już zapoznali się z tymi decyzjami, więc nie ma potrzeby ich tutaj przytaczać. Co do konkretnych podsumowań szczytu. Moim zdaniem, ze wszystkich polityków i analityków najbardziej dokładne i pełne oceny oraz wnioski przedstawił Petro Poroszenko w wywiadzie dla kanałów telewizyjnych „5 kanał” oraz „Pryamiy”. Posłuchajcie, obejrzyjcie wywiad, jestem pewien, że nie pożałujecie. Przynajmniej mi brakowało tak jasnej, profesjonalnej analizy politycznej. Nie mogę twierdzić, że absolutnie zgadzam się ze wszystkimi ocenami i wnioskami Poroszenki. Ale przynajmniej w 85-90% jego rozważania i wnioski pokrywają się z moimi, a to przy założeniu, że dokonywaliśmy swoich ocen niezależnie od siebie, nawet w różnym czasie. Dodam, że jego wywiad jest przemówieniem nie tylko polityka – brzmi w nim postawa państwowotwórcza, to słowo męża stanu, pomimo wszystkich jego błędów, przeszłych czy obecnych. Ale nie myli się tylko ten, kto nic nie robi. *** Co na frontach? Na frontach trwa napięta walka i zacięte boje. Nasze wojsko przebija fortyfikacje, robi liczne przejścia w gęsto zaminowanych polach w celu przygotowania szerokiej ofensywy w różnych lokalizacjach, w zależności od tego, gdzie stworzą się ku temu najbardziej optymalne warunki. Mimo że w ofensywie, zgodnie z klasyką, stosunek strat 1:3–1:5 nie jest korzystny dla atakującego, w rzeczywistości ten stosunek jest teraz lustrzanie odwrotny, czyli straty naszych wojowników i sprzętu są pięciokrotnie mniejsze niż u wroga, który zaszył się w obronie w starannie zbudowanych inżynieryjnych, fortyfikacyjnych budowlach i umocnieniach. Taki wynik jest świadectwem nie tylko wyższego kunsztu naszego wojska, nie tylko patriotycznej adrenaliny obrońcy Ojczyzny, ale także wyboru właściwej strategii i elastycznej taktyki prowadzenia działań bojowych, a także przewagi zachodniej broni, która nieprzerwanym strumieniem napływa w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy, i co jeszcze bardzo ważne – dostarczania większej ilości amunicji, wśród której jest niemało wysokotechnologicznych i precyzyjnych pocisków oraz rakiet, a wśród nich także ostatnia nowinka, która może istotnie zmienić balans w tej zaciętej walce – przybycie do naszej dyspozycji ładunków kasetowych. Obecnie nie warto akcentować uwagi na ilości wyzwolonego terytorium w określonym czasie, a skupić się na skuteczności przebijania dziur i szerokich korytarzy w tych liniach obrony, które zbudował okupant. Te linie nie są nieskończone, ich głębokość sięga średnio odległości 20–25 km, dokładniej – od 8 do 25 km na różnych odcinkach frontów. Po przejściu tych linii dalej otwiera się przestrzeń operacyjna dla szybkiego posuwania się naszych wojsk naprzód. Zapas rezerw u wroga też nie jest nieskończony i właśnie zmniejszeniem tych rezerw zajmują się teraz nasze wojska i na linii frontu, i na tyłach okupanta, gdzie konsekwentnie i regularnie niszczona jest cała logistyka obrony przeciwnika. Udane wybuchy w Berdiańsku, Melitopolu, Mariupolu, Doniecku, Makiejewce, Dżankoju i wielu innych lokalizacjach – to wszystko praca na rzecz niszczenia potencjału obrony wroga. Oto i 17 lipca nasze służby przeprowadziły głośną i ważną udaną operację, zadały rażący cios w most Kerczeński i jest to potężny cios nie tylko o charakterze logistycznym, ale i moralno-psychologicznym wpływie na wroga. Panika i strach, poczucie odpłaty i nieuchronności wyzwolenia Krymu – to silne czynniki i nasz atut w prowadzeniu wojny z okupantami nie tylko na frontach, ale i w ich „pokojowych” tyłach. Wróg też próbuje przechodzić do kontrataków, aby rozciągnąć nasze siły wojskowe na różne odcinki w odległościach setek kilometrów. Ponadto taka taktyka ma na celu uderzenie w morale naszego wojska, a jeszcze bardziej – ludności cywilnej, zasianie zwątpienia i narzucenie narracji zmęczenia wojną. Co więcej, teraz wróg przeszedł do potężnej ofensywy na Kupiańsk, nawet zdołał nieco posunąć się w tym kierunku naprzód. Tam trwają zacięte boje, nasze pozycje są pod masowym ostrzałem. W ten sposób wróg próbuje zmusić nasze dowództwo do przerzucenia części wojsk z kierunków południowego i donieckiego, aby zrujnować nasze plany operacji ofensywnych na tych frontach. Nie liczyć się z tym zagrożeniem jest trudno, ponieważ ta ofensywa jest dość poważna i potencjalnie ma możliwość wzmocnienia z uwagi na to, że te wydarzenia rozgrywają się obok granicy państwowej, co daje więcej możliwości logistycznych dla wojsk okupanta w jego ofensywie. Ponadto pewne, ale nieustanne próby przeciwnika prowadzenia działań ofensywnych są jeszcze na kierunku łymańskim, który jest sąsiednim z kupiańskim, co zwiększa długość frontu ofensywy i, odpowiednio, niebezpieczeństwo, jeszcze bardziej. Według ocen dowództwa naszych wojsk na tym teatrze działań wojennych wróg skoncentrował około 100 tysięcy swojego personelu i setki jednostek ciężkiego sprzętu. Oczywiście na wojnie wszelkie publiczne oświadczenia – i naszego dowództwa, i wrogiego – mogą nieść świadomą dezinformację, aby przekonać przeciwnika o czymś, co da przewagę w planowaniu i przeprowadzaniu swoich operacji. Takie oświadczenia mogą mieć cele imitacyjne, mogą mieć charakter blefu, a także realizować cel zastraszenia przeciwnika lub udawania, że uwierzono w zagrożenia wroga, aby zadać niespodziewany cios w innym miejscu. To skomplikowany pojedynek, w który zaangażowane są wszystkie środki i metody. Dlatego odgadywanie takich rebusów w bieżącym toku wydarzeń to daremny trud dla tych, którzy nie są autorami takiej gry lub top-insiderami. Więc rekomenduję nie zwracać szczególnej uwagi na oświadczenia tej czy innej strony i nie próbować budować swoich teorii spiskowych. Można jedynie subtelnie wyczuwać ogólne tendencje, które kształtują się na tej wojnie, ale, uwierzcie: taka umiejętność jest rzadka i bazuje nie tylko na gruncie wielu wiedzy w bardzo różnych sferach, ale i na umiejętności syntezy ich w jedną całość, a także na dobrze przeanalizowanym doświadczeniu. I tych wniosków i tak nie warto upubliczniać dla swojego ego, swojej błędnie uświadomionej sławy, dla szumu. Więc najlepiej cierpliwie i z wiarą w siły Sił Zbrojnych Ukrainy czekać na fakty i realizację działań naszego wojska. Chciałbym jeszcze o czymś napisać. Ze zdziwieniem uświadomiłem sobie, że nie tylko niemała część uczestników sieci społecznościowych, ale i poza nimi, nie rozumie niektórych rzeczy i faktów, które wydawałyby się dawno znane i oczywiste. Na przykład niemało jest tych, którzy nie rozumieją, czym jest lend-lease, jakie jest jego przeznaczenie i jego warunki. Dlatego pytają, a nawet gniewają się, dlaczego nic nam nie dostarczają w ramach lend-lease? I, powiedzmy, dlaczego oto totalitarno-komunistycznemu Związkowi Radzieckiemu USA dawały do syta, a nam, demokratycznej Ukrainie – nie? Dlatego chciałbym nieco odpowiedzieć na takie pytania. Lend-lease w dosłownym tłumaczeniu z angielskiego – to „pożyczać lub wynajmować”. Taka program był podczas II wojny światowej uruchomiony przez Stany, aby dostarczać swoim sojusznikom amunicję, sprzęt, paliwo, żywność i inną pomoc. Ustawa USA o lend-lease została przyjęta w marcu 1941 roku, a zakończyła swoje działanie we wrześniu 1945 roku. Ta ustawa pozwoliła przekazywać broń sojusznikom bez przeszkód proceduralnych, co stało się bez przesady jednym z przełomowych działań w toku tej wojny światowej. W sumie USA udzieliły sojusznikom pomocy na 50,1 mld $, co w przeliczeniu na nasze czasy stanowi około 700 mld $: Wielkiej Brytanii – 31,4 mld; ZSRR – 11,3 mld; Francji – 3,2 mld; Chinom – 1,6 mld; innym sojusznikom – 2,6 mld. Płacić za dostawy, zgodnie z zasadami lend-lease, podczas wojny nie trzeba było. Po zakończeniu wojny sojusznicy mogli albo zwrócić ocalały sprzęt, albo zapłacić za niego. Za zniszczony sprzęt nie trzeba było płacić. Ponieważ ustawa o lend-lease przewidywała spisanie wykorzystanego sprzętu wojskowego, to USA brały opłatę tylko za dostawy cywilne – ciężarówki, transport kolejowy itp. Projekt ustawy o lend-lease dla Ukrainy został przygotowany w Senacie USA w przededniu pełnoskalowej inwazji moskiewskiej ordy na Ukrainę – w styczniu 2022 roku. Zwróćcie uwagę: w styczniu – jeszcze przed 24 lutego 2022 roku! Właśnie wtedy, kiedy obecna ukraińska władza ciskała gromy w stronę USA o to, że rozganiają panikę, nakręcają, a w rzeczywistości żadna inwazja nie tylko nie będzie miała miejsca, ale i być nie może, i dlatego trzeba tylko przygotowywać się do szaszłyków w maju. Ta ustawa została uchwalona przez Kongres, aby usunąć biurokratyczne przeszkody w dostawach uzbrojenia dla ochrony przed moskiewską agresją. Po uchwaleniu lend-lease przez Kongres 9 maja Prezydent USA Joe Biden podpisał go i wszedł on w życie. Ta ustawa nadała prezydentowi USA rozszerzone uprawnienia do zawarcia umowy z rządem Ukrainy w sprawie drogi dostaw pomocy wojskowej dla Ukrainy. Ale przez cały okres, który upłynął od tego czasu, żadnych dostaw w ramach ustawy o lend-lease nie było. Dlaczego? A dlatego, że wszystkie dostawy broni i amunicji w tym czasie szły według innych ustaw i procedur, które nie przewidywały płatności przez Ukrainę za te dostawy, czyli wszystkie, bez wyjątków, dostawy z USA w tym okresie były bezpłatne dla Ukrainy i realizowane według procedur bezpłatnych! Lend-lease nie był potrzebny, jest on tylko ustawą asekuracyjną na wypadek, gdyby coś poszło nie tak. Przez cały ten czas USA uzbroiły Ukrainę na sumę około 45 mld $. Przez 17 miesięcy. Teraz spróbujmy spokojnie i bezstronnie rozebrać, jakie są skale dostaw dla Ukrainy w porównaniu ze skalami dostaw w ramach lend-lease dla Związku Radzieckiego w II wojnie światowej. Teraz Ukrainie USA udzieliły tylko pomocy wojskowej na sumę 45 mld $. Całkowicie bezpłatnie. ZSRR, w swoim czasie, otrzymał w ramach lend-lease – 31,4 mld $, co w przeliczeniu na nasze czasy składa się na około 180 mld $. Zatem 45 mld dla Ukrainy przez 15 miesięcy przeciwko 180 mld $ dla ZSRR przez 51 miesięcy podczas II wojny światowej. Czyli Ukraina średnio na miesiąc otrzymywała 45/15=3,0 mld, a ZSRR – 180/51=3,5 mld. Niby trochę więcej dla ZSRR niż dla Ukrainy teraz, co pewnie jest powodem do radości dla tych, którzy uważają, że USA jednak „kombinuje”, nawet zapominając, że dla Ukrainy to bezpłatna pomoc, a dla ZSRR – była choć nie bardzo, ale płatna i częściowo zwrotna pomoc. Jednak nie warto spieszyć się z ostatecznymi wnioskami, bo my uwzględniliśmy dla Ukrainy tylko wartość pomocy wojskowej, a lend-lease dla ZSRR – to cała pomoc, którą udzieliły USA, czyli i wojskowa, i finansowa. Tak więc USA przez te 15 miesięcy udzieliły Ukrainie pomocy finansowej na 25 mld $, dlatego do tych 45 mld pomocy wojskowej trzeba dodać 25 mld finansowej, zatem w sumie – 70 mld, czyli średnio na miesiąc już 4,7 mld $, co już jest znacznie więcej niż niebezpłatna pomoc dla ZSRR (3,5 mld). I to jeszcze nie wszystko, bo my jeszcze nie uwzględniliśmy materialnej, humanitarnej i innych rodzajów pomocy, które teraz trudno obliczyć i uwzględnić, ale to jeszcze około 30–35 mld. W rezultacie 100–105 mld przez 15 miesięcy, czyli około 7 mld $ na miesiąc, co jest dwukrotnie więcej niż było dla ZSRR. Teraz jeszcze weźcie pod uwagę, że ta pomoc dla ZSRR była faktycznie tylko od USA, a dla Ukrainy pomoc napływa z wielu państw świata i różnych instytucji międzynarodowych i europejskich, co przynajmniej podwaja tę pomoc, którą udzieliły USA. W ten sposób Ukraina na dzień dzisiejszy otrzymuje cztery razy większą pomoc niż udzielona ZSRR w czasach II wojny światowej (w przeliczeniu na jeden miesiąc). W liczbach bezwzględnych Ukraina otrzymała sumarycznej pomocy więcej niż na 200 mld $ przez 15 miesięcy, co jest więcej niż ZSRR (180 mld w przeliczeniu) przez 51 miesięcy. Oto taka prawda o „złej” Ameryce i „skąpym” Zachodzie. Więc kroczmy razem z naszymi partnerami do naszego Zwycięstwa! Bez podejrzeń i bezpodstawnych zarzutów – po partnersku. Przypadł nam ciężki, ale wielki los – zdobyć Zwycięstwo nad 800-letnią Ordą. Takiej szansy Ukraina nie miała osiem wieków. Jesteśmy narodem, który teraz tworzy nie tylko swój los, my tworzymy najnowszą historię całego świata, bo jesteśmy tego godni. Dlatego zwyciężymy. Sława Ukrainie! Sława Ukraińskiej Nacji!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Z Tobą – prawda, zatem i Bóg”. Jasna liryka Julii Kaszpurenko na tle wojny

Jurij KOWALIW, profesor Wśród autorów współczesnej liryki, która w surowych warunkach wojny wpisuje nową kartę w historię literatury ukraińskiej, pojawiła się Julia Kaszpurenko. Jest ona trzydziestoletnią poetką z poleskiego osiedla Jemilczyne, osiem lat temu składała przysięgę Hipokratesa, a w zeszłym roku – przysięgę wierności narodowi ukraińskiemu (porucznik młodszy), chirurg WRKWCh (chirurgia interwencyjna: operacje kardiowaskularne), wolontariuszka i koordynatorka sztabu wolontariackiego „Swój do swego”. Jej liryki znane są z autorskich czytań „Katarsis” na Literackich Zabawach, poetyckiego spektaklu „Sobornaja Ukraina”. W dzisiejszych wierszach Julii Kaszpurenko wyraźnie zmieniła się tonacja, stały się one bardziej chropowate w porównaniu z tymi pisanymi przed pełnoskalową wojną, jednak poetka pozostała wierna swobodnej sylabotonice. Wojna zmieniła sposób życia nie tylko dorosłych, ale i dzieci, które, przystosowując się do nowych surowych i niebezpiecznych okoliczności, interpretują je ze swojego postrzegania świata. Dla nich schron podczas bombardowań zamienia się w chowanego („ – Mamo, wygraliśmy. Dobrze, że jesteśmy tacy silni. / Dobrze, że dziś nikt nas nie znalazł”), chociaż zabawa ta nabiera innego sensu niż w czasie pokoju („W jaskiniach pod kocem bitwy zasnęły. / Spokój snuje się w poduszkach”), napełnia się niepokojem surowej codzienności: „Kobieta biegnie, przyciskając synowe ciałko, / sercem – trwogę, podeszwami – śnieżne podłoże”. Takich wierszy o cechach noweli akcji, jak „Knotek tańczy. Fruwają ogniste zajączki…”, w niewielkim dorobku Julii Kaszpurenko jest niewiele. Zamiast tego poetka wykazuje skłonność do refleksji nad egzystencjalnym wyzwaniem w krytycznych przełomach ludzkiego bytu, nad jego istotowymi cechami, które determinują medytacyjny bieg jej filozoficznej liryki, co zapewne warunkuje odpowiednią formę wierszową poetyckiej wypowiedzi. Mocno zbudowane strofy o metrycznej wyważoności sylabotoniki nie tylko świadczą o wysokiej kulturze poetyckiej mowy, brzmiącej swobodnie i naturalnie, ale także o sposobie myślenia, zbliżonym do epickiego, który sprzyja narracyjnemu rozwijaniu lirycznego wątku, opartego często na metaforze. Liryczna bohaterka przebywa we wspólnej przestrzeni komunikacyjnej ze swoim jednomyślnym, towarzyszem broni, wspólnie z nim przeżywa wojenną codzienność ze zwykłymi kanonadami, z latem „w trybie i kamuflażu”, z wrogami, utopionymi w Psle, z czerwonymi makami na ludzkich ciałach. Rozmówcy rozumieją się nawzajem „słowami” i „bez słów”, ponieważ z nimi „prawda, zatem i Pan Bóg” („Jak drapieżny ptak, który przy twojej dłoni…”). Są podobne do liści klonu i osiki, między którymi rozciąga się czasowo-przestrzenny dystans („ludzie, gwiazdozbiory i schrony”), który trzeba pokonać, choćby „śniegi ich pochłaniały, a liście czasami / migotały i marzyły na piersi śmierci”, dopóki symbol cyklicznego „cyferblatu” zachowuje nadzieję na powrót do podstaw bytu („To pognębione z boku liście w ciężkiej mgle…”). „Znacząca rozmowa” ma dla nich ogromne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy trzeba odczytać leksykon przyrody, zmieniony wojną, kiedy „suchy piołun” „nie rozumie siły” istnienia maczku na granicy („Jak ty, gołąbko, makówko w piołunach?”). Nie skłonna do symbolistycznych mgiełek, Julia Kaszpurenko przedstawia wojnę przez pryzmat metafory, rozwiniętej w dramatyczną fabułę z transformacją tradycyjnej tropiki („Szlakami czumackimi gorzkie żniwa płynęły – / Bóg zbierał je w ciasne snopy, rwąc rękawy”) w nowe znaczeniowe związki, gdy „W zielony aksamit / ubierał się Bóg, budził ludzi i prowadził na wschód”, czyli na okaleczony wschód Ukrainy („Błąkali się po hałdach, syreny ryczały…”). Liryczna bohaterka jest przepełniona witalną energią, zasilaną sensoryczną konkretyką otoczenia („dach pochylony w Rożyszczu”, „oczy dziadka błękitne”, „talerze słoneczne jak para / przybitych wioseł do Desny”), ujawnioną w pełni życia, które „trzyma się za wskazujący palec – / za jasny obraz, jak komunia, / w dni nakrapiane i pasiaste, / we śnie, w winie i w przewinieniu, / w smutku i, na szczęście, w szczęściu”. Oczywiście aluzja wskazuje na Boży palec, na wtajemniczenie w sakralne obrzędy wśród różnych prób, gdy szczęście nie przychodzi łatwo, raczej jako dar losu („Życie trzyma się w tobie…”). Każde zjawisko – niepowtarzalne, jak „uśmiechu wzruszająca mączka – / ta wiara, jak jajeczko, pod żebrem”, składa się z szczególnego systemu znaków, nie zawsze utrwalonych przez bezpośrednie nazwanie, dlatego „chowa się w cierni w gniazdku”, znajduje się „od życia w szoku”, wymaga adekwatnego odczytania, od którego zależy sposób istnienia, tak delikatnego, by nie naruszyć przebywania „z sercem na skraju”, widzenia nieba, gdzie „schodzą się wiatry / do wiary, do miłości, do góry” („Co tajemnica ich przyczynnych spojrzeń…”). Kognitywna metafora z aluzjami do istotowego tkwi na wibracyjnym horyzoncie czystego myślenia o przedmiocie, przedstawionym przez aluzję, przez zaimek „ono” z oszczędnymi atrybutami („ślepe, z kropkami na boku”), obdarzone pierwotnym poczuciem świata, „takie jakieś naiwne i dziecinne”. Filozoficzna liryka Julii Kuszniarenko ma cechy fenomenologiczne. Widzenie rzeczy takimi, jakimi są, nie jest łatwe, wymaga niemałego wysiłku, gdy „słowa nagle stają się stygmatami”, by dojść do uświadomienia: surowa prawda, „zawsze – taka żywa, za każdym razem – taka szczera, / ciemna jak wdowa, wolna jak oferta / między punktami a i b – pozasystemowymi punktami”, może stać się wyrokiem, „który wskaże, czy nam być”. Poznanie w istotowych charakterystykach jest groźne dla śmiałka. Poetka swobodnie przenosi rozmowę z aspektu gnoseologicznego na samoświadomość prawdy jako przyczyny dramatycznych skutków i cierpień: „Prawda i sama sobą drzemką płacze w cieniach. / Na tym jednym ramieniu tylko by zasnąć. / Zasnąć by jej” („Widzisz, jakieś słowa nagle stają się stygmatami”). W czasie, zdawałoby się, niekończącej się wojny, do której przyzwyczajają się jak do codziennych rzeczy, w krzątaninie powszedniości – wbrew tej samej wojnie można, według przypuszczenia poetki, także „nie trzymać się prawdy, jakby w prawdy, co na dnie / W winie i winie, wspólnej ludzkiej winie – / Nieskończone żywiołowe i beztroskie dni”. Jednak oderwanie się od realiów, choćby z psychoterapeutycznym celem, zdolne jest zaspokoić tylko „nieranionych włóczęgów bez achillesowych pięt” („I w ciemności, i w krzątaninie – nawet wbrew tej wojnie…”), jednak nie zwolni z surowej rzeczywistości. Przypomina o niej krótkotrwałe spotkanie, ono wyjaśnia prawdziwe i nieprawdziwe uczucia: „Minie pora nadziei i tragicznych świadectw. / Spłynie jak piasek brak miłości, rozdzieliwszy się na chwilę – / Wojna, która miłość nieuchronnie pomnoży na wieczność” („Nic się nie stało. Chyba że przecieka piasek”). Jej obecność jest nieunikniona także w miejscach z modlitwami kobiet, podobnymi do wróżbiarstwa, w imionach, które „na twardych okładkach” wypisywał miesiąc, „aż dymy rozpływały się – i blakła od nich wojna”, by rano „iść na śmierć, poświęciwszy noże, / i dla życia nieść prawdę jak słońce w garści – / Jako najwyższą cnotę i wysoką właściwość duszy” („Jak zaczynało się wieczorem, gwiazdy, charty i furie…”). Surowa rzeczywistość w obrazie wojownika pozbawia wszelkich złudzeń, czujnie śledzi „Za zgliszczami miast, / trwogami, które rządzą nami. / Za tymi, którzy się sprzeniewierzyli i uciekli. / Za rankami – czy wszystkim nastały. / Których wieczystym schronieniem są piwnice. / Za perłowością w kropli rosy. / Za siłą, która jest na jego spuście. / Za wiarą i zwątpieniem w Boga”. Liryczna bohaterka upatruje w postaci wojownika ostatnią pewną instancję, gwarancję życia wśród śmierci: „żołnierzu, który jesteś / w samym piekle, na ziemi i w niebie, / stój za nami, / ja wierzę w ciebie”. Oddając się medytacjom, Julia Kaszpurenko w swojej filozoficznej lirice nigdzie nie popada w dyskurs racjonalny; w jej niespiesznej poetyckiej mowie wyczuwa się powściągnięty, gorący puls kardiocentrystki, która wie, że „Wszystkie drogi prowadzą przez serce” i każdemu w tym niełatwym świecie przypadł jego los, zapewne określony przez Boga: „Wszystkie trasy – dawno znane”. Jednak nigdzie nie widać fatalizmu, bo każdy znaczący wybór egzystencjalny („U kogo tylko na jednej półce – na najwyższej – jedna książka”) zostaje zweryfikowany doświadczeniem entogenetycznym („Szczęśliwy ten, kto ma dobrą pamięć i idzie do domu, / Kto nie gubi kluczy – przychodzi i cicho puka o żebro”), przekształcając je w jego własne: „Kto przegrał, gdy grał o los, ale w końcu w śmierci wygrał – / I żyje, i soloną wodę przemienia w wino”. Stwierdzenie przez zaprzeczenie w ryzykownych próbach jest zbyt charakterystyczne dla wojny. Świat stworzony dla harmonii otwiera się przed wtajemniczonymi w jego cuda, którymi najczęściej bywają dzieci z bogatą wyobraźnią, zdolne słyszeć przyrodę jak siebie, dlatego „leśna bajka”, do której we śnie prowadzi je typowy mediator – kotek z kołysanki, dla nich rzeczywista, jak każda rzecz („Pośpieszmy się, kotku! Bajka czarodziejska…”). Wie o tym młoda mama Julia Kaszpurenko; jest przekonana, że życie ma największą wartość dla człowieka zdolnego przeciwstawić się wojnie i w razie potrzeby, jak chirurg, je ratować.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Julia KASZPURENKO

*** Knocik tańczy. Trzepoczą ogniste zajączki, bawią się w chowanego – z pazuchy sterczą uszy. – Mamo, nie chcę zimy. Niedługo będzie ciepło? – Podobno. Tuli się, lgnie, szuka bajek chłopczyk. W dłoni śpią dinozaury. W jaskiniach pod kołdrą bitwy zasnęły. Spokój snuje się w poduszkach. Dawne stworzenia drapią światy kudłatymi pyskami, idą karawanami, noszą gwiazdy na garbach. Owinięte w śpiworek, spocone, rozleniwione piórko – na piersi mamy, jak niebieska gwiazda, płynie. Kobieta biegnie, tuląc ciałko synka, sercem – trwogę, podeszwami – śnieżne tło. – Zimno, mamo. Dlaczego ciągle tu chodzimy? Chcę spać. Dlaczego tyle ludzi? – To schron, synku, dla nas – najpewniejsza kryjówka. Taka gra, synku. A tu nikt nas nie znajdzie. W ciemność nurkują jasne serca-latarnie. Niebo trzymają drzewa, ludzi – miłość. – Mamo, wygraliśmy. Dobrze, że jesteśmy tacy silni. Dobrze, że dziś nikt nas nie znalazł. *** Nie straszne – czuć ból. Straszne – nie czuć bólu. Nie straszne – mylić się. Straszne – nie czuć wstydu. Nie straszne – być skrzywdzonym. Straszne – skrzywdzić tego, kto cię kocha. Nie straszne – być oszukanym. Straszne – oszukać. Nie straszne – ryzykować. Straszne – odebrać życie temu, kto ci nie zagraża. Nie straszne – czuć słabość. Straszne – zranić słabego. Straszne – zranić silnego, który traci siłę przez zaufanie. Nie straszne – przecenić wroga. Straszne – nie docenić wroga. Nie straszne – być nie docenionym. Straszne – przecenić siebie. Nie straszne – stracić. Straszne – zabrać. Nie straszne – liczyć chwile. Straszne – nie znać ich liczby. Nie straszne – stać na śmierć za prawdę. Straszne – zabić prawdę. Nie straszne – rozczarować się. Straszne – rozczarować. Nie straszne – powiedzieć. Straszne – nie zdążyć powiedzieć. Nie straszne – czekać. Straszne – nie doczekać. Nie straszne – być nieukochanym. Straszne – nie umieć kochać. To najstraszniejsze. To początek wszystkiego. *** Jak drapieżny ptak, który przy twojej ręce wyprowadza ci rany i siniaki. Jak przynosi zdobycz z polowania. O czarnych oczach, pełnych bielunia. Przejrzyste serce, w którym jesteś ty. O wschodzie w fioletowej sutannie – Opowiadaj. O świtach i deszczach. Jak step ubrał się w purpurę – i lśni, bo z ludzkich ciał wyrastają wspaniałe maki. O kanonadach, do których przywykłeś. O tym, jak ustawiasz kulę w świeczniku pod obrazem jakiegoś hajdamaki. I to, o czym najczęściej milczysz, aż nazbyt – że ziemia wciąż jęczy chronicznym bólem po jej prawicy... O wrogach utopionych w Psioł, o lecie w reżimie i kamuflażu – mów do mnie – usłyszę cię wszędzie. Mów słowami i mów bez słów: jakby czas z ogniska szemrał hosanną miejscowych czcigodnych ojców. Z tobą – prawda, zatem i Pan. Rób wszystko, co masz, i przychodź. I mów, a tym bardziej – dziś. Ciąg dalszy na str. 8

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Z tobą – prawda, a zatem i Pan”

Zakończenie. Początek na str. 7 *** Te postrzępione na brzegach liście w ciężkiej mgle Przylegają do piersi zmęczonej ziemi. Oto – z klonu, inny liść – z osiki. A między nimi – światy, sezony i granice. A między nimi – ludzie, konstelacje i bunkry, I po parze ludzkich, startych w proch, kłów. Ich żyły są podobne i tlen przez nie płynie. I łodyga była jakoś każdemu za barkiem. I na dwoje jeden wycinał to powietrze powiew. I ziemi nie dotykali, i ogniska ich nie piekły. I na wieki żywymi ich jesienie nazwały. I lało się światło – i znikała w świetle niewiedza. Płótniały zimy. Przejaśniały ślady, Bo śniegi je połykały, a liście od czasu do czasu Migotały i marzyły na piersiach śmierci. I chodził cyklicznie galaktykami cyferblat – Odprowadzał ludzi, bogów i małych bożków, Na czyjąś miłość oglądając się z głębi serca. *** Jak ty, gołąbko, makówko w piołunach? Co w tobie – ziarno czy sieroca pustka? Niebo – nie niebo – czysty opal, jak lustro, Umyte niepogodą, zbite wiatrami – gęstnieje Śmiertelną pianą na wychłodzonych wargach. Łodygi twoje łaskocze suchy piołun – On nie wierzy w śmierć, w życie twoje. Siły twojej nie rozumie on. Schnie... dotyka ciepłych twoich kolan, Ale nie ma pociechy. Głucho w ostatni dzwon Sercem odezwie się miedź – jak ślepy prolog – Wiarą w szczęście uparcie wieszczy zgubę. *** Życie trzyma się w tobie, jak chrust wyschniętego ścierniska, jak dach pochylony w Rożyszczach, jak dziadka oczy błękitne trzyma sad jego najwyższy… niczym zeszłoroczne kolby z żywym nasieniem, jak czajka – talerze słoneczne, jak dwoje przybitych wioseł do Desny. Trzyma się za wskazujący – za obraz świetlny, jak komunia, w dni plamiste i pasiaste, we śnie, w winie i w winie, w smutku i, na szczęście, w szczęściu. W miłości tezoimiennej – jak wdech, zawieszony na krawędzi – życie trzyma się i nawet jakoś usiłuje uleczyć. *** Wszystkie drogi biegną przez serce. Wszystkie trasy – dawno znane. Wszystkie końce – to czyjeś początki. I kraje – wszystkie czyimś jądrem. Poszczęściło się temu, kto dobrą ma pamięć i idzie do domu, Kto nie gubi kluczy – przychodzi i cicho puka o żebro. Kto ma słowniki objaśniające, rymów, synonimów, ale pasję – Do pustych półek, do ciszy i zależność od samotności. Kto rymuje się z miłością, która w zranionej piersi wisi – Wygląda na to, że tym choć bardzo rzadko, ale w czymś jednak się szczęści. Kto tylko na jednej półce – na najwyższej – ma jedyną książkę. Kto ostatnią rąbie drabinę, z bólem bawi się w domino. Kto przegrał, gdy grał o los, ale w końcu u śmierci wygrał – I żyje, i słoną wodę przemienia w wino. *** I ciemności, i zamętowi – nawet wbrew tej wojnie Nie straszy, nie przeraża czas nikogo, nie. Nie trzymać się prawdy, jakby w prawdy, co na dnie W winie i winie, obopólnej ludzkiej winie – Nieskończone żywiołowe i beztroskie dni. I kołyszą się w nich, jak na falach pożyczonych słów, Nieznaczne rozmowy i resztki ciężkich głów. O ważnym nie można – jedyna to cienka struna. Nie dawać się wrażliwym – wystarczyłoby w zupełności. Niewrażliwi tułacze bez achillesowych pięt Zaoszczędzone dni – lat na czterdzieści, no, niech pięćdziesiąt, Odstawszy w kolejce, niosą w zastaw do sądów, Po drodze szarpiąc z bożej brody. W winie i winie, obopólnej ludzkiej winie – Rozparowane wiosła i dziurawe łodzie – na dnie. Ale póki co, nawet wbrew tej wojnie, Dni nie mają końca, więc nie należy o ważnym, nie. *** Nic się nie stało. Chyba że ścieka piasek. Minut z piętnaście, minut z piętnaście – i pójdzie. – Czego ty? – Wszystko dobrze. Tylko głos, jak koryto rzeki, wysechł. I słów nie dobrać, żeby jakoś ten ból wyjaśnić. Uspokoi się serce u kobiety, która drobno drży. Minie pora nadziei i świadectw tragicznych. Ścieknie, jak piasek, nie-miłość rozdzieliwszy na chwilę – Wojna, która miłość niechybnie pomnoży na wieczność. *** Jak zaczynało się na wieczór, gwiazdy, charty i furie, I kobiety, modlitwy których bardziej podobne do wróżby – Niczym ogoniaste komety, wzniecały wokoło kurz, Harcowały w piasku, szeleściły skrzydłami i lufami, Zaklinały na sól ostroostrzowe swoje herby. Wschodził księżyc do nich, młodą runią objęty. Na twardych oprawach srebrem znaczył czyjeś imiona. Tak starannie wyprowadzał, jakby każde z nich – to wyjątek – Aż głębokie bruzdy do dna przykrywały sieroty, Aż dymy rozmywały się – i płótniała od nich wojna. A na rano – ocierały łzę i wracały w obozowiska. Rozstawiały bożków, każdego których kochał. „No, ty przecież wiesz, po co to wszystko, – mówiły, – więc stój-że jeszcze. Jeszcze nie czas przykrywać czoło twoje śnieżną szatą. Bo taka już pora: iść na śmierć, uświęciwszy noże, I dla życia nieść prawdę, jak słońce, w garści – Jak największą cnotę i wysoką właściwość duszy”. *** Stoi przede mną nieruchomo, nie mówiąc ani słowa. Tylko zmęczenie za mną śledzi spod jego powiek. Za światem. Za zbutwiałymi miastami, niepokojami, które kierują nami. Za tymi, którzy się zeszmacili i uciekli. Za porankami – czy wszystkim one nastały. Czyim wiecznym schronieniem – piwnice. Za perłową poświatą w kropelce rosy. Za siłą, która na spuście u niego. Za wiarą i zwątpieniem w Boga, i tym, czego nawet nie opowiesz. I ja nie wiem, co mu powiedzieć: że ja się boję... i nie boję się straty, bo wszystko, w co ja wierzę – to jego siła? Albo że – gdzie i co bym nie robiła – powtarzam: żołnierzu, który jesteś w samym piekle, na ziemi i na niebie, stój za nami, ja wierzę w ciebie. *** Czy to kwitnąć będzie gryka, czy ty boso, przytulona do pola, jak zając do wsi, ubrana w białe-białe, drżeć będziesz – na łzy, boleć będziesz – do gromu, zmarzniesz – do ciepła, szarzeć będziesz ziemią, niepoznana przez wiatry, na Ciepłego Aleksego w olszy zaszeleścisz.. a deszcz, jak miłosierny dobry samarytanin, przywołany przez ciebie, przyjdzie – owszem, owszem.. patrzeć będzie tęsknie, jak w cedzidło rosy połami białymi-białymi zbierać będziesz – i ból rozejdzie się polami, jasnością zawyje, i mleko z cedzidła do dojniczki popłynie. Ochrzczą dobrzy ludzie żydowskimi ulewami: „Jak diabeł córkę jedyną za kogoś wydaje, to, – powiedzą, – płacze niebo. – Podniosą wokoło gwar. – Deszcze pobiły pole. Gryczane. Niczyje”. *** Tutaj – wichury, powodzie i przybory. Tutaj – wszystko było, i niczego nie było. To tutaj wpisali w pamiątkową kartkę czyjegoś lipca oddane ciepło. To tutaj brzmiały dni czterdziestodniowymi nabożeństwami, i sny, i marzenia – majaczyły w dymie, dopóki niebo, jak orzech, nie pękło, do nóg upadłszy i wznosząc się w linię prostą. Tą bitą drogą idą tylko wilkołaki, snują się bezlicy cienie na autach, kroczą dni, pociąwszy pasy – bagniste dni, gdzie wszyscy wszystkim – nikt. *** Gdzie po twoich żywych śladach pobiegną plątaniny jeżyny, gdzie ty swoją obrość porzucisz, a ktoś znajdzie ją, gdzie w schimie do płotu głóg przychyli plecy – tą ścieżką przejdą lata dziecięce i młodzieńcze. Aż jakoś – usiądą dni na barki. I będą mówić, chyba. I żaden z nich nie zaprzeczy, że żył, że widział, że kochał... Jeden z nich powie kilka zdań, a inne powiedzą kilka słów. Ostatni zamilknie. Przyjdzie wieczór: „Zbieraj się”, – powie, ale coś ten, kto milczał, powiedzieć zechce... I powie: „Głóg jeszcze nie dojrzał”. *** Głos upadł i zbił się o płytę pieca. We mnie – głucho, a ty dzwonisz. Czerwiec Czerwiem Zachłannie nerwy Wyjada. Proszę, Zostaw. Ty – jak chleb, jak w pełni księżyc. Językatych ogni mara Srebrnym dyskiem W piersi wisi – W żyłach kwaśnieje i jęczy dziura. Grzeję, chucham na rumieńce: „Nie studźcie go! Nie stygnij...”. Ciepły chlebek jeszcze był rano. Okruszył się w tej ciszy. Może, wypadł z moich dłoni Czy upadł, i zbił się o płytę pieca, Jak mój głos w dno brzucha. Czerwiec czerwiem Dziurawi czerwień. „Ty spalasz się?” – „Myślę, że tak...”. *** Czym tajemnica ich spojrzeń przyczynnych – czerwone języki pod trójnogiem. Czym uśmiechu wzruszająca maszyna – ta wiara, niczym jajeczko, pod żebrem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wszystko, co po cichu gniewa się i płacze, takie jakieś naiwne i dziecinne, chowa się w ciernistym krzaku w gniazdku: nad czymś tęskni, szczerzy się nad czymś, i kogoś kocha – kocha przecież, tym bardziej. Jest ślepe, z cętkami na boku. Jest nieustannie w szoku od życia. Wspina się na górę, kładzie się na jej ciemieniu, liże pierzaste wymię niebios. Przez śmiech i łzy mruży się ku słońcu – ślepe, naiwne, z cętkami na boku. Z wiadrem wody. Z sercem na uwięzi. Z życiem przypiętym na krótkie wodze. I widzi niebo – zlatują się wiatry ku wierze, ku miłości, ku górze. *** Widzisz, jakieś słowa nagle stają się stygmatami. Czasem nagły zakręt kruszy serca na atomy – fakt, że wciąż jesteś żywy, zbudowany z ducha i ciała, świadectwo, że grzechy grają ludźmi i rolami, znak, że odraza i pożądanie szczerzą się czarnym grymasem. Prawda sama w sobie – boli i ściąga kości policzkowe. Prawda sama w sobie – płacze w zmierzchu dromba: czasem śni się jak zjawa, czasem prowadzi zaułkami, zawsze – taka żywa, za każdym razem – taka szczera, ciemna, jak wdowa, wolna, jak oferta między punktami a i b – pozasystemowymi punktami. Prawda, która tak drapie – to wyrok, który wskaże, czy będziemy. Ktoś, jak cielesny post, jest hymnem w świętym brzmieniu. Ktoś, jak duchowa treść, jest odpowiedzią na pytanie, anielski jasny czyn. Ktoś, jak nie do zniesienia udręka. Tak czy inaczej, na tym ramieniu byłoby miło zasnąć... iść w tę powódź wbrew prądowi – obojętne już, czy to sen – pić zimny sok, zwiastuna kwietniowego słońca – świeżą brzozową krew, wolność, żywioł, wieczność; czy lepiej patrzeć prawdzie w oczy jak zuchwałemu faryzeuszowi... Prawda sama w sobie płacze w zmierzchu dromba. Na tym oto ramieniu tylko by zasnęła. Zasnąć by jej. *** Błąkały się po hałdach, syrenami wyły na stepie wiatry i kłosy suchej ostnicy. Rozwoziły zakrwawioną sadzonkę ostnicy – czerwone, w srebrnej uprzęży, kolumnami – woły. Czepiały się zaprzężone za czarne i bi… …biblijne chmury przepowiednie i wiarę, zaprawdę. Czumackimi drogami płynęły gorzkie żniwa – Bóg zbierał je w ciasne snopy, darł sobie rękawy. Z wysiłkiem wiązał wielki okołot, czasem z rozczarowaniem wpatrując się w świat. Zakorzeniały się sadzonki. W zielony aksamit ubierał się Bóg, budził ludzi i odprowadzał na wschód. *** Słone noce, wilgotne prześcieradła… Gdzie strach – okrywają, gdzie modlitwa – głaszczą, gdzie radość – tam przypominają o bólu, który snuje się między bezimiennymi polami, dalekimi od zimnego posłania, gdzie śmiech – głośny, a oczy – niewesołe. Gdzie siła ledwo wstaje na nogi. Gdzie wciąż niemal prosiła Boga o śmierć – w opuszczonym gniazdku cherubina – jak krzew gorejący, miłość niespalona. *** Pośpieszmy, kotku! Czarowna bajka wzywa nas do lasu. Wsiądźmy do łódki. Na rogu księżyca – śpiewy ciepłych pól. Ostrożnie, kotku, w jeżynie śpi trzmiel. Mówią: w lesie mieszka Liska i Sirko, że sąsiad u nich dobry – o imieniu Marko, gdy idzie przez dąbrowę – aż na Marsie słychać skrzyp, ale przecież chodzi olbrzym... karmić ryby! We wsi, mówią, widziano kuny – wymienimy kogutka na wiadro truskawek, pełen dzbanek agrestu i koszyk grzybków. Placuszkiem ułagodzimy bagiennice. Zabierzemy za pazuchę leśną bajkę, a jej opiekunkę – czarowną sowę – grzecznie poprosimy, by zaniosła do chat. Tam już sami: skoczymy – przez płoty, źrebięta, poranną koronkę – w mamine ciepło, zanim zauważy, że nas nie było. *** Co o mnie wiesz – myślisz, że wszystko?.. Dłonie otwarte ku słońcu, oczy – wiosenne iskry? Pamięć, która ściska gardło… gaspida, który pasie… znaki… nacięcia… ognioodporny brezent… ryzyko, które lekceważy tę nie do obalenia odległość?.. Co znajdujesz teraz w opustoszałych snach: suchostój wspomnień, powody do drwin? Co nam łapać, oprócz lotu, czynów w imię Chrystusa, wiedząc już post factum: prawda jest zawsze prosta; wiedząc jeszcze z góry, że – między wierszami tych wierszy. Cień od ludzkich porażek, demonów moich skit – mówisz, że to wszystko widział… kiście bliźniaczych źrenic. Ja – epizod, tylko błysk, skrawek jakiejś taśmy, dopóki zmieniają się kadry, dopóki nie śpisz, dopóki ta noc drży łódeczką rozchwianą. 04.03.2021 *** W tym wymiarze człowiek-samotnik, rozlany ocean, człowiek-katorżnik – żyje, pieszcząc czyjeś imię aż do rany, w garściach nosi wodę do maleńkiego strumyka, i wozi jesiotry wozami czumackimi na wołach. Na dzwon nocnych sklepień dźwięcznym sorokoustem leci jej miłość z ust – wciąż tym imieniem. Człowiek nie ucieka przed bólem ani pokusą, zbiera z łzy sól – jako świadectwo słowom. Przecedzi staw, odrzuci przednieboską rybę – człowiek-katorżnik, człowiek-samotnik – w świecie, który na jej los tym razem wypadł. Ledwie drgnie ręka, przypnie wodze do księżyca. Nikogo nie dotknie. Nikogo nie pojmie. Uszyje śnieżny całun – i pójdzie dalej pieszo, szepcząc imię, jedyne-jedno. *** I sen – nie sen – trzeszczy we włosach. Dziwaczny cień, znajomy i obcy, całuje skórę, liże, owocuje, nie znosi, nie czeka, chodzi rozproszony i je ją – jak jabłko – z noża. Jak mgła nad sadzawką zstąpił do bólu rodzimy głos w brzuch. Przejrzystieje, topnieje landrynka – dziwaczny cień, który schodzi się w kreskę.. „Na chwilę – mówi do niej. – Cześć”. Liznie w nos, uśmiecha się i biegnie. *** Stoi. Milczy. Migocze mu w oczach: Drżą lustra – migotliwa tafla Tej istoty po raz ostatni odprawia mszę, I odchodzi w niebyt, po gwiazdach. Mróz po skórze, jak po chwiejącej się kładce – Cichutko chodzi, z przymusu – znika. Płynie łza. Płynie czyjaś łza. Parada zjaw. Sprawiedliwi i winowajcy. I wdech – punktem, krzykiem – kruchy lód Przerwał strunę – zerwał ostatnią nić. I pazurami wczepił się w białą łydkę I wyrwał kawał jeszcze ciepłego policzka. – Wodo bystra, ty, co ścierasz kamień! Komu teraz szepniesz, jak żyć? – Was nie zetrę – żyjcie. A zwłaszcza żyjcie, kto sercem – Kain. – A gdzież teraz to moje zadarte Okaleczone szczęście? Gdzież ono? – Milczy woda, choć nie wszystko jej jedno – Stoi człowiek, który doznał straty. *** Na szare niebo, na mgłę, na mokre kapelusze sromotników, na jabłka w dębowej beczce – wciąż zapatruje się zima – zima, której końca nie ma, owinięta w purpurowy całun. Pora milczenia i trąb, pora ludzi czerwonej księgi, pora Warszaw, pora Paryży – czyjaś pora, by po prostu przetrwać i rzucać w tę zimę. By wyprać z dziecięcych pleców imiona. By nadrobić pominięte ważne daty i przyjacielskie kieliszki wina. By wreszcie przyszła wiosna i postawiła na zimie krzyż. *** Niedojrzały zawiązek. Odblask słońca. Jak zimowe jabłko z przebitym bokiem, z serca do gardła przetoczył się ból – nagle, przypadkowo, nieopatrznie... Z ust wylatują młode sójki, ludzkie ślady – z białych prześcieradeł. Czernieje żar opuszczonego sadu. Czekają na mrozy niedźwiadki. *** Na twoich kolanach, na twoich kolanach, na kolanach Przytuliła się noc. Marzycielsko na ciebie patrzę. I śpiewają mi czarne, ciężkie sosny twoje rymy I snują się igłami, i bolą... ale czemuś dobrze. W ręku – lotnisko, w twojej ręce – czerwone dno; Rozchwiany, jak łódka w zanadrzu Boga, mnie Ty pieśniami kołyszesz w bogatej szmaragdowej koronie. Ale czemuś dobrze, choć wiem, że to wkrótce minie. *** Wpełza przez szczytową ścianę. Siada na gołych krokwiach. Strąca białe pióra. Z sakw wyjmuje zwoje. Układa z nich skrzydła. Po raz pierwszy staje na szerokim podole. Zrywa się nad lipcem – lipcem, gdzie wciąż – wiosenna powódź. Przysiądzie na dzikiej gruszy. Zbierze w płótno zgniliznę. Obejmie wspaniałą koronę – przytuli do niej księżyc. Przypomni sobie kogoś po raz ostatni i trzykrotnie go zawoła. Rozsypie na ziemię gruszki – w otchłań mglisto-sinawą. Będzie stało lato – lato będzie patrzeć w błękit. Pęknie miąższ. Trzaśnie podkowa gniadego konia. Będzie latać różne ptactwo. Będzie wchodzić w jesień. Będą suchо skrzypieć krokwie. Będą trzaskać w piecu drwa. *** Gdzie czarne płótno i czerwona zasłona, Gdzie siną opończą pokrywa się ugór, Drży jak knot dusza, a w niej – wspaniałe grona: Dojrzewają owoce – aż piersi im bolą. Gdzie kubki prostych twarzy wpatrują się w sufit, Gdzie ciche dni stają się rękojeściami noży, Zapłakane kobiety wkładają biały welon Na młody księżyc, by ten wywróżył: Drogę, którą czerwone sukno zasłaniało, Gdzie z sadzy wyrasta zeszłoroczny krwawnik. I wracają do domu ci, na których czekały kobiety – Pod cichym niebem idą. Żywi. Żywi. Żywi. (PIEŚŃ D. SANDULA) *** Przezroczysta skóra, wciśnięta w obręcz do haftu – Drobna kanwa dla stwardniałych palców – Cienkie krosna w kolorze kier. Srebrzyste zaćmy – odblaski w oczach. I co słowa, jak romskie igły, Wbijały się w paznokcie, dziurawiły jedwab, Wy dobrze wiedzieliście, ale nie zamilkliście – Do kulki w gardle, zgrzytu w zębach. Noc milczy, na kamieniu ostrzy zęby. Podołkiem spódnic pieści grzeszników. Wzywa na spowiedź: pychę, cudzołóstwa – W czarne maki wplecie łodygami. A na niebie wisi późna sosnina – Jedyny świadek tej stypy, I szczęściem nazywa nieumyślnie Jedyne to, co we mnie – święte. Przechodźcie, jeśli w tym jest wasza siła, Chwilo nagła. Historia piękna Zgęstnieje w sercu, jak miody w beczkach. Wreszcie księżyc wypadł z rękawa. Jesteśmy – tymczasowi, jak rozdział czy księga, Jak zmienny iks i niezależny igrek, Jak – gobeliny, haftowane na skórze, Cienkie krosna i drobna kanwa. O zmierzchu czas toczy się w kawiarni za życia. – Przynoście tu wszystko, co macie, wytrawne czerwone. Kobieta w sukni utkanej z żalu krzywo się uśmiecha: – Ja go naprawdę kocham. – Pani, czy wcześniej tak nie bywało? Ktoś pani rzucił urok. Karmazynowe tauryjskie szkło leczy dusze, ale ich nie rani. Pani, popełniła pani jakiś szczególny grzech? – Popełniłam – mówi – niech go diabli wezmą. Oto ironia – podwijam rękaw – każdy łyk zostawia ślad na skórze, każdy jak wspomnienie o nim, jak dojrzały głóg. Weto na pamięć, widzi pan, i na wino. – Cóż nam przeszłość? – Obojętne. I tak wszystko jedno. Czym innym jest posmak na zawsze zapomnianych szczęść. Kobieta, która ma atut, idzie w kolor. Świeci kartami. Gra na przegranej. Odgaduje znaki. Stawia sobie pułapki. Wином zapija leki na alergię. Śmieje się. Tańczy. Na głos czyta Wergiliusza. Chodzi na górę – odprawia za kogoś pokutę. Łzami uzdrawiającymi płucze stare kołdry – przemienia je w jedwab. Ubiera ołtarz w biel. Rozmawia z pełnią, jej serce otępiałe. Idzie na zwykłe miejsce. Milcząc siedzi w kawiarni. Za każdym razem prosi o przyniesienie czerwonego wytrawnego. W szkle przygląda się odbłyskom, towarzyszącym życiu. Celowo strąca kieliszek podołem sukni. Julia Kaszpurenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Wymarzone plany frontowego stepu

Wiktor TIUTIUN Takie rzeczy się nie zapominają. W 2015 roku, pod koniec sierpnia, pod Radą Najwyższą, która miała konstytucyjnie zalegalizować „porozumienia mińskie”, wybuchł granat. Minister spraw wewnętrznych Awakow oskarżył o zamach partię „Swoboda”. Następnego dnia niejaki gnida Kiwa, który służył w Chersoniu jako jeden z szefów policji, zaryczał, że idzie „bić nacików”. Nie myśląc długo, niektórzy miejscowi wolontariusze, na słowach patrioci, a wśród nich byli i uczestnicy ATO, podjęli się „podawać naboje” kiwom... Wszyscy słyszeliśmy domysły, jakoby po naszym zwycięstwie nad raszystami Ukraina zmieni się nie do poznania. Osobiście pytałem: jakie są podstawy tych tęczowych nadziei? Większość mówiła: „Frontowcy nie pozwolą!”. Zaprzeczałem: dlaczego znoszą to już 10 lat?! Czyli chodziło o nadzieje, marzenia i oczekiwania. O wszystko, co ludzie wkładają w słowo „przyszłość”. Mam na nie trwałą alergię. Głupota protestować przeciwko słowu. Można zaprzeczyć jego treści, jednak sama forma – nie wróbel... Jest kilka słów, od których robi mi się niedobrze. Na przykład „twórczość” albo „tekst”. Od słowa „przyszłość” – mdli! Dlatego trzeba się leczyć. Czyli wyjaśniać, że nie w fonemach tkwi przyczyna odrzucenia, a w tych znaczeniach, które samowolnie wepchnięto w dźwięki. Oni właśnie mówią o oczekiwanym jako o nadziei i oczekiwaniu. Filozofowie są bardziej kategoryczni, chociaż twierdzą nie to samo. Jedni zapewniają, jakoby „przyszłość” była czasową kategorią postrzegania rzeczywistości, która „charakteryzuje się kompleksem zjawisk i wydarzeń, które nie ziściły się i nie wydarzyły w stosunku do obiektu, który znajduje się we wcześniejszym czasie”. Inni polegają na teorii względności. U tych – „przyszłość nadejdzie, bo...”. Ich koledzy zaprzeczają takiej prawidłowości przez różną naturę czasu i przestrzeni. Mnie osobiście zatruli komuniści. Nie mogłem przetrawić chruszczowskiej obietnicy o tym, że będę żył w komunizmie. Z czasem do obrzydliwych wymysłów dołączyło się „widmo komunizmu”. Szybki nurt życia ruszył, ale nie usunął z naszej drogi chimery iluzjonistów, którzy żerują na spekulacjach przyszłością. Jak nie dziwne, wojna podbudowała tych wróżbitów. Chcecie mieć przyszłość? Posadźcie drzewo! Jest szybszy sposób. „Pierwszoplanowe problemy – powiedział szef MSW Ukrainy Ihor Kłymenko w Chersoniu – które rozwiązujemy: dostarczyć ludziom energię elektryczną, zapewnić wodę, udokumentować szkody od wysadzenia tamy w Kachowce i zapobiec nowym ofiarom”. Minister naliczył osiem pierwszoplanowych swoich i rządowych zadań. To, co zrobiono dzisiaj, da owoce jutro. I obecnie – także. Przyszłość wyrasta nie z czyichś fantazji, a z mocnych korzeni codziennych kłopotów. Przyszłość – to pokusa. Dlatego przezorność jest jej ostrzeżeniem. A mądrość ludowa o tym, że do źródlanych początków dostaje się tylko ten, kto idzie pod prąd, – to też o niej. Uzdrowiciel, poeta, publicysta i krajoznawca, czynny obrońca ukraińskiego odrodzenia duchowego, działacz społeczno-kulturalny Wołodymyr Kosowski i w zaświaty odszedł symbolicznie – na przełomie tysiącleci (2000 r.). Jego wiersz „Sława Ukrainie” napisano pod koniec XX wieku i są tam takie wersy: Sława Ukrainie! I bohaterom sława! Niech żyje ukraińskie Wolne państwo! Aż do 2014 roku pozdrowienie „Sława Ukrainie! – Bohaterom Sława!” było wyrazem szczególnej odwagi obywatelskiej ukraińskich patriotów. Za to w dziewiątym roku Ukraińskiej wojny narodowo-wyzwoleńczej od moskiewskiego agresora to pozdrowienie stało się codziennym dla Ukraińców i pozytywnie przyjętym przez wszystkie Świetliste Siły Wszechświata. Niezgłębienie proroczą wydaje się teraz i imienna data urodzenia Wołodymyra Kosowskiego 28 lipca (Dzień świętego Wołodymyra). Nasze współczesne i przyszłość tworzył całym swoim życiem. 28 lipca tego roku we wsi Wepryk na Kijowszczyźnie odbędzie się uczczenie pamięci Wołodymyra Kosowskiego w jego stuletni jubileusz. Oksana DIBROWA słabi ludzie płacą wróżkom, wyczytują astrologiczne prognozy, zachwycają się ekstrasensami. Nawet na uczelni nam nie powiedzieli, że „Miasto Słońca” Tommaso Campanelli – to nie do końca traktat filozoficzny, ale gwiezdny kalendarz hodowcy zwierząt. Coś podobnego dzieje się wokół wróżenia o pochodzeniu nazwy miasta „Chersoń”. Oczywiście, tym zajmują się poważni ludzie. Oni wpychają w zagadki transkrypcję i transliterację, jak za Piotra Pierwszego, Greków i Rzymian, carycę i faworyta, historię i archeologię. Radzę im poczytać dzienniki A. S. Puszkina. Ich „wielki poeta” rył się w bibliotece carskosielskiej, wypisując śmieszne i grzeszne z korespondencji jaśnie oświeconych osób. Wiele cytowań dotyczy Katarzyny Drugiej i Potiomkina. Kochanka Katienka doskonale nie znała rosyjskiego, a ogier nie umiał pisać. Listy im pisali pisarczyki, także – jak nie dosłyszy, to przybije. Katarzyny „mein Herz” (serce moje) często wychodziło „moim chujem”, a „Sohn” (syn) – snem. Wiele rzeczy jest zwyczajnych. Syn hrabia Bobryński, na przykład. Amurne szczegóły wspominano w korespondencji, kiedy kochankowie rozstali się po wyjeździe carycy. Podlizywacze zapisali nową twierdzę na Dnieprze „Chersoniem” – i to się spodobało. Nie szkodzi, że od „serca” (Herz) odpadła litera – za to jakie skojarzenia! (Zauważcie toponimy, które powstały podczas podróży Katarzyny Drugiej na południe, – większość z nich naznaczona jest indywidualnymi gustami, chociaż wszystkie wymyślone znacznie później). Chersoń kaleki nie tylko z nazwy. Miastu towarzyszą mistyczne wątki – komiczne z tragicznym. Pomyślany jako twierdza, on ani jednego dnia nie był umocnieniem obronnym. W centrum zbudowali nie świątynię, a więzienie. W naszych czasach najprzytulniejszy kulturalny zakątek oszpecili handlowo-rozrywkowym potworem, od którego uciekali klienci. Naprzeciwko teatru założyli drugą myjnię aut. Pierwszą – obok jedynego zabytku historycznego: obelisku – zegara słonecznego na cześć angielskiego lekarza Johna Howarda, który ratował mieszczan od dżumy podczas wojny rosyjsko-tureckiej. Symbolem chciwego charakteru miejscowej władzy stało się „mostoprzejście” – sześć rządów wydzielało na niego budżetowe środki państwowe. Wszystko rozkradano bez śladu. Fenomenalne zjawisko chersończycy zapożyczyli z powieści „Dwanaście krzeseł”, gdzie Ostap Bender proponował prowincjonalne Wasiuki – w przyszłości! – przekształcić w Nowe Wasiuki. Z tej serii poprzedni włodarze czerpali inspirację, proponując zbudowanie gigantycznego portu rzeczno-morskiego; za miastem – namalować! – wielki magazyn-giełdę warzywno-owocową; pod Oleszkami, na rzece Konce, założyć olimpijskie centrum treningowe wioślarstwa; przed samą wojną powstała kolejna afera ze „światowym kurortem” w rejonie Żelaznego Portu – Łazurne... Zauważcie, nikt nie domyślił się zadbać o toalety w mieście, o oczyszczalnie ścieków od Skadowska do tegoż Łazurnego. Dawny zdrajca chersończyków i kraju Saldo jeszcze dzisiaj „wpycha” okupantom ideę Nowych Wasiuków na Mierzei Arabackiej, gdzie jeszcze grasują okupanci. Autorowi „Utopii” Tomaszowi More’owi w średniowieczu odrąbano głowę. W końcu, na humanistycznej drodze „do świetlanej przyszłości”, która kończy się trwonieniem narodowych zasobów, pochłoniętych przez szemranych biznesmenów, społeczeństwo powróci do szafotów i rzeźnickich pni. „W 1969 roku w morzu był bardzo aktywny sztorm. Na Mierzei Arabackiej przemyło linię kolejową i właśnie w tym momencie zalało wyspę (Biruczy. – Aut.). Poziom wody podniósł się wyżej niż poziom brzegów. I ludzie musieli chować się na strychach, żeby uratować swoje życie” – Liza Żarkych, dla BBC News Ukraina, sierpień 2022. Most kolejowy „donikąd” stalinowskiego projektowania do dziś góruje nad siwaskim przesmykiem. Komunistyczne plany wydobycia soli o kosmicznych skalach „połknęło” Morze Czarne. I to nie czas likwiduje utopie, a Bóg.nicą, że niby nagle wszyscy pomylili litery: ukraińskie „Є” oraz rosyjskie „Э” (w raszy czasami mówią „e odwrócone”)? W pełnej formie wszyscy mówią normalnie: „Elektroniczne deklaracje”. A w skróconej zaczynają się „tańce” wokół słowa. I powstaje nieuniknione pytanie: dlaczego tak dużo mówi się o tym, że deklaracje podatkowe SĄ (Є) – wtedy, kiedy ich naprawdę nie ma, wszak zostały one, wbrew wspaniałemu czasownikowi „SĄ”, tak podstępnie anulowane (właściwie zlikwidowano obowiązek ich składania), czym naszemu Państwu wyrządzono nadzwyczajną szkodę… Jak ważne jest kontrolowanie każdego słowa! Larisa MOROZ, profesorka •rozszerzoną adnotację wydania; •twórczą charakterystykę autora (współautorów) wydanego dzieła; •uzasadnienie zgłoszenia wydania do zdobycia Nagrody. Materiały wraz z wnioskiem kierować na adres e-mail Instytutu (, temat wiadomości – Nagroda „Kijowska książka roku”), a także oryginały wyżej wymienionych dokumentów wraz z wydaniem w formie drukowanej w trzech egzemplarzach – na adres pocztowy Instytutu: 03150, m. Kijów, ul. Wielka Wasylkowska, 57/3. Przyjmowanie wydań odbywa się do 1 sierpnia 2023 roku. Ogłoszenie zwycięzców odbędzie się 24 sierpnia. Szczegółowe informacje – https://www.facebook.com/institute2015.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Siał rajskie klejnoty

Epoki tworzą nie tylko wodzowie i prorocy. Najbardziej aktywnymi uczestnikami epokowych wydarzeń cywilizacyjnych stają się osobowości pasjonarne. Jednym z takich był Wołodymyr Iwanowycz Kosowski (1923–2000), który pozostaje w pamięci wdzięcznych potomków. On – osobowość potężnej siły ducha, szlachetnej godności, wszechzwyciężającej oddanej miłości do wszystkiego, co głęboko rodzime. Wiara w siłę dobrych czynów pomagała mu iść pod prąd ówczesnego życia społecznego, pośród niewolniczych chwastów siać rajskie klejnoty duchowości. Na tej drodze spotykał zarówno przyjaciół, jak i wrogów. Jemu, prawdoposzukującemu, miłośnikowi prawdy, los przeznaczył próby sowieckich łagrów stalinowskich. A po zwolnieniu z więzienia – tworzyć swoje ofiarne dni w pracy i codzienności duchowego oraz fizycznego uzdrawiania po wsiach Kijowszczyzny i w swojej rodzinnej wsi Wepryk w rejonie fastowskim. I wszystko to – pod czujnym okiem KGB. Oprócz tego prowadził potężną pracę podwижniczą na niwie kultury ukraińskiej, polegającą na zachowywaniu ukraińskich tradycji, wzorów ukraińskiej ludowej twórczości zarówno słownej, jak i rękodzielniczej. Aktywnie pracował także w literaturze. Obecnie samo życie potwierdziło

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Przemianowujmy, ale tylko to, co warto

Sama nie potrafię zapamiętać nowej nazwy tego, co kiedyś w Kijowie nazywało się „Pałacem Październikowym”, więc mogę wybaczyć tym, którzy uparcie używają dawnej nazwy. Jednak w radzieckiej tradycji powinno być więcej rozsądku. Nie mogę się jednak powstrzymać od zdziwienia (żeby nie powiedzieć: zirytowania), gdy ze wszystkich stron słyszę: WDNCh. Czyżby nikt nie pamiętał, co oznacza ten sowiecki skrót? Przypominam, moi biedni: Wystawa Osiągnięć Gospodarki Narodowej – jako kopia analogicznej wystawy w Moskwie. Powstrzymam się (choć nie jest to łatwe) od jadowitych komentarzy. Przypomnę tylko nową, całkiem normalną nazwę: Centrum Wystawowe. W pierwszej dekadzie lipca aż dzwoniło w uszach od doniesień, że Prezydent Ukrainy odwiedził „kraje Europy Wschodniej”. Co to za nowiny geograficzne?! Dziennikarze, komentatorzy, przecież macie wyższe wykształcenie! Weźcie chociaż mapy i spójrzcie: Bułgaria, Rumunia, Czechy, Słowacja, Polska – to wszystko Europa Środkowa. A we Wschodniej – oprócz Ukrainy, Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii, Szwecji, Norwegii – zgadnijcie, kto (oczywiście w czysto geograficznym sensie). A jak, jeśli nie wpływem swojego rodzimego wirusa psychologicznego, wytłumaczyć powszechne używanie słowa-mutanta „e-deklaracje” (ze wszystkich stron słychać je – i od deputowanych, i od dziennikarzy oraz różnych komentatorów)? Przecież taką ukraińszczyzną nie mówiono w Ukrainie przez ostatnie trzy lata. Prace na konkurs mogą zgłaszać autorzy (współautorzy) dzieł, wydawnictwa, organizacje wydawnicze, redakcje wydawnictw periodycznych, organizacje społeczne, związki twórcze, literackie i artystyczne zrzeszenia, placówki szkolnictwa wyższego, biblioteki oraz instytucje naukowe. Do udziału w doborze do Instytutu Badań Polityczno-Prawnych i Religijnych w wersji elektronicznej należy przedstawić: •zgłoszenie dzieła do uzyskania Nagrody; •wydanie w trzech egzemplarzach (lub wydanie w wersji elektronicznej z potwierdzeniem jego publikacji w formacie PDF), zgłaszane do uzyskania Nagrody;

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„Kijowska książka roku”

Instytut Politologii, Prawa i Badań Religijnych ogłosił konkurs na zdobycie Ogólnoukraińskiej Nagrody Literacko-Artystycznej „Kijowska książka roku” w 2023 roku. Celem Nagrody jest wspieranie twórców, wyróżnianie autorów, wydawnictw i przedstawicieli środowiska twórczego, którzy wnieśli znaczący wkład w popularyzację ukraińskiej książki, w utrwalenie wysokich standardów artystycznych w narodowym piśmiennictwie i krytyce literackiej. Do zdobycia Nagrody zgłaszane są oryginalne, wartościowe publikacje książkowe, wydane po ukraińsku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

państwowe przestępstwo. Pisano o tym w prasie i innych środkach masowego przekazu. Podsumowując naszą niełatwą rozmowę i nie do końca zrozumiałe stanowisko pana Mychajła w kwestii rozwoju tak ważnej nauki humanistycznej, jaką jest etnologia, padło podsumowanie urzędnika, że jest historia Ukrainy, która obejmie ukrainoznawstwo i etnologię. Bez komentarza. Słyszeliśmy to już nie raz. Całe swoje życie poświęciłam badaniom etnologicznym, ponad pół wieku pracuję nad ważnymi problemami historii etnologii, ewolucji ludowej kultury duchowej, wzajemnymi wpływami między kulturą Ukraińców a innych grup etnicznych zamieszkujących Ukrainę, procesami integracji ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego, badaniem represjonowanych naukowców. W praktyce wiem, jak studenci są zainteresowani tą nauką. Słyszałam od nich wiele słów podziękowania za to, że odkryli dla siebie wiele nowej wiedzy. Student z dalekiej Japonii przyjechał właśnie na katedrę etnologii, aby studiować tę naukę. Uczył się na studiach magisterskich i doktoranckich oraz z powodzeniem obronił rozprawę na stopień doktora filozofii. Dziś żyjemy w niezwykle tragicznych czasach, przebywamy pod ostrzałem tak strasznego wroga, jakiego jeszcze nie widział świat, i przed etnologami staje mnóstwo problemów, które trzeba będzie badać i analizować. Są to problemy integracji społeczeństwa, w którym znalazło się miejsce dla działaczy-wolontariuszy oraz, niestety, kolaborantów i zdrajców. Ważną kwestią jest adaptacja straumatyzowanych osób wewnętrznie przesiedlonych oraz przejawy bezinteresowności tysięcy Ukraińców, nowe perspektywy relacji międzyludzkich, życie codzienne wojskowych, tożsamość narodowa. Ważnym kierunkiem są badania w dziedzinie zmian kulturowych ludności miejskiej. Nie mniej znaczące są badania procesów zachodzących w relacjach rodzinnych. Są to rozłąki, straty, śluby w czasie wojny, kształtowanie się nowych cech obrzędu pogrzebowego poległych żołnierzy. Uwagę przyciągać będzie życie dzieci, sieroctwo, wzajemna pomoc przy odbudowie powojennej Ukrainy. Temat antropologii wojny stał się już nadaktualny. Wśród wszystkich ważnych nauk humanistycznych etnologia musi zająć pierwsze miejsce i należy ją przywrócić do wykazu specjalności, zwłaszcza w naszym postkolonialnym kraju, a teraz jeszcze wykrwawionym i zbolałym straszną wojną rosyjsko-ukraińską. Kijowszczyźnie muzeum z pracami Marii Prymaczenko. Według informacji studia Yakusha Design

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Los ukraińskiej etnologii Dlaczego Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy ignoruje stanowisko instytucji NAN Ukrainy oraz wiodących uniwersytetów

Wspólnota naukowa jest zaniepokojona niedocenianiem przez urzędników wagi rozwoju nauk humanistycznych na Ukrainie. Kijowski Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki, Odeski Uniwersytet Narodowy, Instytut Badań Politycznych i Etnonarodowych im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy, Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii imienia Maksyma Rylskiego NAN Ukrainy, Instytut Ludoznawstwa NAN Ukrainy oraz profesor Wałentyna Borysenko zwrócili się z listami do MON Ukrainy w sprawie konieczności przywrócenia do wykazu zlikwidowanej specjalności – etnologia. Wałentyna BORYSENKO, doktor nauk historycznych, etnolog. W szczególności w liście akademików NAN Ukrainy H. A. Skrypnyk i S. P. Pawluka mowa była o tym, że etnologia jest podstawową nauką o narodach i ich kulturach, obiektem jej badania jest cały spektrum problemów etnogenezy i historii etnicznej, wszystkich sfer życia narodów (od kultury codzienności i tradycji obrzędowych, umiejętności rzemieślniczych, wiedzy ludowej, światopoglądu i wierzeń po praktyki sztuki ludowej itd.). Znaczenia przygotowania specjalistów w specjalności „Etnologia” w społeczeństwie trudno przecenić, wszak wiedza ludoznawcza jest obiektywnym środkiem utwierdzania praktyk pluralizmu kulturowego, a ochrona ideałów różnorodności kulturowej staje się gwarancją przetrwania ludzkości. Do przygotowania specjalistów etnologów zobowiązują także rekomendacje UNESCO. W listach szeroko uzasadniono państwową ważność przywrócenia specjalności etnologia, którą skrócono, nawet nie poradziwszy się etnologów. W Komisji ds. skrócenia wykazu specjalności nie było ani jednego etnografa. Lecz uzasadnienia instytucji Akademii NAN Ukrainy i wiodących uniwersytetów przez wiceministra z jakiegoś powodu nie zostały wzięte pod uwagę. 19 czerwca zaproszono mnie na rozmowę z wiceministrem Mychajłem Wynnyckym, ponieważ mój list do ministra był najbardziej rozbudowany. Przekonywać pana Mychajła o ważności dyscypliny etnologia jako jedynej nauki o człowieku i społeczeństwie nie trzeba było, bo z wykształcenia jest socjologiem i uważa, że może oponować prace z etnologii, jak każdy inny socjolog. Pomyślałam przy tych słowach: „Śmiałe oświadczenie. A co z różnymi metodami badania? Źródłami? W badaniach etnologicznych ważne są takie metody jak metoda bezpośredniej obserwacji, metoda pracy terenowej, analiza porównawcza, znajomość całej kultury tradycyjnej, znajomość dziedzictwa materialnego i niematerialnego”. Wiadomo, że niektórzy socjologowie metody terenowe w etnologii utożsamiają z prowadzeniem prac agrarnych w polu. To z dziedziny kuriozów w wiedzy o etnologii, jako nauce wyższej i szerszej niż socjologia. Etnolodzy bardzo aktywnie włączają w swoje badania metody socjologiczne i statystyczne. Druga teza pana Mychajła zdziwiła mnie, bo kategorycznie odrzucił on ciągłość poprzedników w dziedzinie historii etnologii, a na fakt zniszczenia całej szkoły etnologów lat 1920–1930, co oznaczało utratę ciągłości w nauce, odpowiedział, że my dzisiaj nie będziemy orientować się na lata 1930., bo to już historia. Jego główne wyjaśnienie – konieczności w przywróceniu takiej specjalności nie ma, bo rozwijamy się i musimy reformować oświatę oraz iść w parze ze światową wspólnotą. Pomyślałam, że jestem pewna tego, iż międzynarodowa wspólnota naukowa nie będzie przejmować się tym, jak będziemy nazywać swoją dyscyplinę, która bada tradycje narodu, współczesne procesy transformacji w kulturze zarówno w mieście, jak i na wsi. W oświacie niezbędne są reformy, tylko nie kosztem dyscypliny, która bada tradycyjną kulturę narodu. Etnologia w żaden sposób nie może przeszkadzać naszej integracji z kulturą europejską. Wręcz przeciwnie, popularyzacja naszej prawdziwej kultury, jej autentyczność będzie ciekawa dla krajów Zachodu. I prawdziwa wiedza o ukraińskiej kulturze stanie na przeszkodzie szerzeniu się zjawisk pseudokulturowych, co niestety ma miejsce. Współcześni urzędnicy będzie dwustronny portret Marii, w innych – widzowie będą mogli siedzieć i oglądać projekcje fotografii oraz historii na okrągłych ścianach. Według słów pani Wiktorii, światło służy ważnym tematem koncepcji architektonicznej, odzwierciedla inspirację Marii, która, zdawało się, pochodzi nie z jej otoczenia, wciąż wyobrażają sobie etnologię wyłącznie jako naukę stosowaną o wyszywankach i pieśniach. Takie wyobrażenie to typowa postkolonialna trauma, której współczesna ukraińska nauka musi się pozbyć, ponieważ etnologia to nauka, która bada współczesne procesy oraz kulturę materialną i duchową w jej różnorodności i dynamicznym rozwoju. Pan Mychajło zapewniał mnie, że takiej specjalności na Zachodzie nie ma, wchodzi ona w skład ogólnej specjalności socjologia i badania kulturoznawcze. Warto zaznaczyć, że nie jest to do końca prawda, ponieważ w takich krajach jak Finlandia, Słowacja, Francja i wielu innych, taka specjalność jednak istnieje. Zapraszano mnie do wykładania etnologii w Finlandii. W Wielkiej Brytanii nazywa się ona „antropologią społeczną”, w innych krajach – „antropologią kulturową”, bywa też łączona pod nazwą „folklorystyka”. W XIX wieku również u nas była ściśle powiązana z folklorystyką. Jednak znany uczony Fedir Wowk zaproponował rozgraniczenie dwóch bardzo bliskich, ale mimo wszystko samodzielnych nauk na początku XX wieku. W USA antropologia kulturowa rozwija się prężnie, co widać po interesujących pracach. A jeśli nawet wyobrazić sobie, że takiej specjalności na Zachodzie nie ma, to nie należy zapominać, że u Ukraińców wciąż bardzo silne są tradycje obchodzenia świąt kalendarzowych i obrzędów rodzinnych. I po prostu niezbędne jest badanie etnokultury, jej funkcjonowania, transformacji, sposobów bytowania, jej wpływu na tożsamość narodową. Swoją drogą, w klasyfikatorze zawodów istnieje zawód etnolog, a specjalności nie ma. Już prawie 200 lat znajdują się urzędnicy i członkowie rządu, którzy wmawiają Ukraińcom, że „żadnego języka, tradycji i nauki etnologii nie było, nie ma i być nie może”. I wszystko tylko dlatego, że głęboka wiedza o tradycyjnej kulturze Ukraińców budzi ducha narodowego, świadomość narodową, która według Wołodymyra Starosolskiego (Teoria narodu, 1922) jest decydującym składnikiem w określaniu tożsamości narodowej. Już wtedy ten sam uczony pisał: „…gdzie prawdziwa nauka i oświata, tam one samym faktem istnienia wykluczają zdradę i renegactwo”. Amerykański badacz Francis Fukuyama, definiując tożsamość człowieka, pisze o potrzebie godności i sprawiedliwości u człowieka (ukr. przekład, Kijów, 2022). A właśnie nauka etnologia daje prawdziwą wiedzę o narodzie i jego kulturze materialnej oraz duchowej, co bez wątpienia wpływa na cechy moralne człowieka, na kształtowanie godności. I jeśli ja w swoim liście do ministra twierdziłam, że w większości uniwersytetów przy skreśleniu etnologii z wykazu specjalności, od razu przy planowaniu obciążenia wykładowców zniknęła większość kursów normatywnych i specjalnych z etnologii z motywacją, że nie ma jej w wykazie, i zastąpiono je kursami dokumentoznawstwo, turystykologia, krajoznawstwo, kancelaryjność i jeszcze Bóg wie jakimi wymyślonymi kursami. Mówią, że takie polecenie przyszło z góry. Gdzie jest ta tajemnicza góra? Odpowiedź na to wiceministra MON była jeszcze ciekawsza. Powiedział, że nie ma żadnego związku przyczynowo-skutkowego między skasowaniem specjalności a ograniczeniem kursów z etnologii. To wszystko zrobiło kierownictwo uniwersytetów. Nawet przytoczył mi porównanie, że z zaprzestaniem wydobycia ropy na Lwowszczyźnie i pojawieniem się samochodów na prąd też nie ma takiego związku. Wygląda z jego słów na to, że kierownicy uniwersytetów nagle jednocześnie zmówili się i ograniczyli kursy z etnologii. Czynnik ludzki. Ale przecież kierownicy wszystkich uniwersytetów napisali wtedy listy do MON, że nie zgadzają się z usunięciem etnologii z wykazu specjalności, a nawet dopatrywali się w tym a od niematerialnego źródła – Wszechświata, duchowej filozofii, która opiera się na samym sobie. Oprócz tego zaprojektują oranżerię – pawilon, gdzie zbiorą egzotyczne rośliny, które mają przypominać te, które artystka przedstawiała na swoich pracach. Oranżeria będzie znajdować się na końcu długiej podróży przez sale „Drogi Marii”, zbudują ją z trzciny. Na terenie będzie stał oddzielny „Dom twórców”. To miejsce, gdzie będą zbierać się rzeźbiarze, garncarze, wyszywaczki, dorośli i dzieci, aby tworzyć i badać twórczość Prymaczenko. Przewidziano także przestrzeń mieszkalną dla gości, „którzy chcą zatrzymać się w świecie Marii nieco dłużej”. W Yakusha Design dodają, że w Londynie po raz pierwszy otwarto wystawę prac Marii Prymaczenko. To inicjatywa ambasady Ukrainy w Wielkiej Brytanii oraz fundacji Marii Prymaczenko. Wystawa w Saatchi Gallery potrwa do końca lata. Do 31 sierpnia potrwa również wystawa obrazów Prymaczenko w Ukraińskim Domu. Przypomnijmy: Maria Prymaczenko była jedną z najjaśniejszych przedstawicielek sztuki naiwnej na świecie. Jej imię wpisano do Światowej encyklopedii sztuki naiwnej obok Francuza Henriego Rousseau i Gruzina Niko Pirosmaniego. We wsi Bołotnia artystka namalowała ponad 800 obrazów. Pod koniec lutego 2022 roku Rosjanie spalili w Iwankowie na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Szlak Marii” powstanie!

We wsi Bołotnia w obwodzie kijowskim, gdzie mieszkała wybitna ukraińska artystka Maria Prymaczenko, powstanie przestrzeń kulturalna – poinformowała założycielka studia Ya'kusha Design Wiktoria Jakusza. Kompleks architektoniczny pomieści muzeum i rezydencję artystyczną Marii Prymaczenko. Budynek będzie nosił nazwę „Szlak Marii”. Będzie to seria sal-rotund, z których każda opowiadać będzie o jednym okresie życia artystki – o stopniach prowadzących od dzieciństwa do jej ostatnich chwil. Budowla będzie „falista” i będzie przypominać dziką grzywę zwierzęcia. Ten motyw bowiem nieustannie powtarza się w pracach Marii – dodają architekci. W niektórych salach w centrum rozmi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wspólnej modlitwy, zwłaszcza w intencji naszego zwycięstwa – zwycięstwa prawdy. „Szczerze modlimy się w tym niełatwym czasie prób, kiedy na los naszego narodu przypadło witu (obecnie rejon podolski w obwodzie odeskim), gdzie służył jako kapłan w cerkwi św. Jana Teologa. Podczas pogromów żydowskich w 1919 r. uratował wiele żydowskich rodzin, zapewniając im nowe dokumenty i ukrywając je u siebie. Mając taką aktywną postawę obywatelską i kościelną (a także odpowiednią przeszłość – deputowany Dumy Państwowej), po ustanowieniu władzy radzieckiej Anton Hrynewycz natychmiast znalazł się pod czujnym nadzorem WUCzK. Tylko w pierwszej połowie lat 20. XX wieku (według zeznań samego A. Hrynewycza) aresztowano go 5 razy. Pod koniec 1921 roku został ponownie aresztowany na podstawie oszczerczego donosu, jakoby protojerej Hrynewycz „agitował w cerkwi przeciwko władzy radzieckiej”. W rezultacie 27 grudnia 1921 r. Bałcka powiatowa Czeka aresztowała protojereja, oskarżając go o kontrrewolucję. Jednak dzięki licznym petycjom wiernych i uratowanych Żydów już 6 lutego protojerej został zwolniony, a 24 marca sprawę umorzono z powodu „całkowitego braku dowodów zebranych przeciwko oskarżonemu”. Po zwolnieniu A. Hrynewycz kontynuował aktywny udział w budowie narodowego kościoła w regionie, ponieważ jeszcze w 1921 roku przyłączył się do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP). Ciesząc się wielkim szacunkiem wśród kierownictwa Kościoła jako orędownik idei narodowej, na wniosek metropolity Wasyla Lypkiwskiego na Małej Radzie WPCR z 26 kwietnia 1923 r. zaproponowano mu tymczasowe objęcie rady okręgowej w Kamieńcu, na co ojciec Antonij wyraził zgodę. 13 maja tego samego roku Odeska Krajowa Rada Kościelna zdecydowała na swoim posiedzeniu wybrać obronić naszą wolność i niepodległość. Na ołtarzu naszej niepodległości złożono bardzo wiele ludzkich istnień. A my z wami posiadamy ten wielki dar wolności i niepodległości, dar, który musimy zachować i przekazać następnym pokoleniom. Nie wszyscy cenili ten wielki dar, a teraz wszyscy rozumieją, jak bezcenny jest to dar, ale płacimy za niego wysoką cenę, cenę naszych najlepszych synów i córek. Po naszej stronie jest prawda i będziemy do końca bronić naszej, przez Boga danej ziemi, a zwycięstwo z pewnością będzie nasze” – powiedział Metropolita Epifaniusz. Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy wyróżnił wspólnotę Błogosławioną Hramotą i podarował cząstkę relikwii świętego pierwszego męczennika archidiakona Szczepana, a także Metropolita Epifaniusz na modlitewną pamiątkę wręczył proboszczowi protojerejowi Bohdanowi Żyhale i księdzu Orestowi Żyhale epitrachiliony. Nabożeństwo zakończyło się statutowym wieloletnim śpiewem. Służba prasowa Metropolii Kijowskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (PKU) na biskupią katedrę protojereja Antona Hrynewycza. Ojciec Antonij podjął decyzję, by pozostać przy swojej parafii i objąć parafie obwodu odeskiego i bałckiego. Jego chirotonia odbyła się 28 sierpnia 1923 r. we wsi Kosy w powiecie bałckim (obecnie rejon podolski w obwodzie odeskim). Pod koniec 1924 r. A. Hrynewycz zrezygnował z zarządzania odeskimi parafiami, proponując wybór osobnego biskupa, ponieważ Odessa stała się centrum kościelnym UAKP dla trzech okręgów – odeskiego, mikołajowskiego i chersońskiego, co było dla chorego Hrynewycza dość uciążliwe. Zamiast tego Antonijowi Hrynewyczowi powierzono zarządzanie parafiami UAKP okręgu kamienieckiego. Ojciec Antonij kierował parafiami ze swojej parafii we wsi Pokrowka głównie drogą korespondencyjną. 28 czerwca 1928 roku na podstawie osobistego wniosku A. Hrynewycza Prezydium Wszechukraińskiej Prawosławnej Rady Kościelnej zaspokoiło wniosek o zwolnienie go z obowiązków biskupa okręgowego. W 1929 r. biskup Antonij Hrynewycz całkowicie wycofał się z działalności zarządczej i opiekował się jedynie swoją parafią we wsi Pokrowka, a po jej zamknięciu przeniósł się do wsi Swiato-Trojićke (obecnie wieś Trojićke w rejonie podolskim (dawniej lubaszowskim) obwodu odeskiego). W styczniu 1931 roku Antonij Hrynewycz został ponownie aresztowany, ale po dziewięciu miesiącach pobytu w odeskim więzieniu został zwolniony. W czasach Wielkiego Głodu 1932-1933 prawie umarł z głodu, żył w biedzie i nędzy. Ojciec Antonij zmarł w lutym 1937 roku i został pochowany we wsi Trojićke. Prawie 5 lat temu odbył się sobór zjednoczeniowy ukraińskich kościołów prawosławnych, na którym Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny połączył się z innymi kościołami prawosławnymi, tworząc jedyny Prawosławny Kościół Ukrainy. Ten Kościół, o którym marzył i który tworzył prawie sto lat temu Antonij Hrynewycz i miliony Ukraińców. Szkoda tylko, że wspólnota wsi Trojićke zapomniała o swoim biskupie i do dziś odwiedza cerkiew Trójcy Świętej, która należy do Patriarchatu Moskiewskiego. Mamy nadzieję, że nadejdzie czas, kiedy wrogi kościół zniknie, jak rosa na słońcu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Nabożeństwo w Horodyszczu

Zwierzchnik autokefalicznej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej 16 lipca w świątyni ku czci świętego pierwszego męczennika archidiakona Szczepana w Horodyszczu w obwodzie czerkaskim odprawił nabożeństwo za obrońców Ojczyzny, nasze państwo oraz naród ukraiński. Wspólnota wraz z proboszczem zaraz po Soborze Zjednoczeniowym poszła za Tomosem i dołączyła do Cerkwi Prawosławnej Ukrainy. Wspólnie z Metropolitą Epifaniuszem modlili się metropolita czerkaski i czyhryński Jan, proboszcz świątyni protojerej Bohdan Żyhało, zaproszone i miejscowe duchowieństwo, a także obrońcy Ojczyzny, deputowani ludowi Ukrainy Andrij Stricharskyj i Serhij Rudyk, przedstawiciele władz lokalnych oraz liczni wierni. Podczas nabożeństwa rozbrzmiewały modlitewne prośby za ukraińskich żołnierzy, aby Pan pozwolił im powrócić zdrowymi i w pokoju. Zwracając się do obecnych ze słowem po nabożeństwie, Jego Błogosławieństwo zaznaczył ważność

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Droga biskupa Hrynewycza

Wasyl WEŁMOŻKO, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. W rzeczywistości istnieje kilka wersji daty urodzenia ojca Antoniego, od 3 lipca 1868 do 15 stycznia 1875 roku, co wiąże się z rozbieżnościami w danych biograficznych w różnych dokumentach. Ostatnia data – 15 stycznia 1875 roku, opiera się na ankiecie i autobiografii ojca Antoniego, które są przechowywane w jego sprawie karnej w Odeskim Gubernialnym Trybunale Rewolucyjnym. Miejmy nadzieję, że badacze biografii biskupa Hrynewycza z czasem dojdą do wspólnego wniosku w tej kwestii. A urodził się Anton (Antoni) Iustynowycz (Ustynowycz) Hrynewycz we wsi Biłousiwka w powiecie hajsyńskim guberni podolskiej (obecnie rejon hajsyński obwodu winnickiego) w rodzinie wiejskiego księdza Iustyna Fedorowycza i Julii Wasyliwny. Wykształcenie duchowne zdobył w Szkole Duchownej w Tulczynie oraz w Podolskim Seminarium Duchownym (m. Kamieniec Podolski), które ukończył w 1895 roku z drugą lokatą, co nie dawało możliwości wstąpienia do akademii duchownej. O nauce w seminarium ks. Antoni wspominał tak: „Kłaniam się seminarium za to, że nauczyło mnie po trosze radzić sobie z materiałem drukowanym, pisać i… myśleć”. Po ukończeniu seminarium A. Hrynewycz objął stanowisko psalmisty we wsi Kumari w powiecie bałckim (obecnie rejon perwomajski obwodu mikołajowskiego), skąd po roku zwolnił się na własne życzenie. Już na tym nieznacznym stanowisku przejawiała się jego troska o ukraińską przeszłość. Podczas prac rolniczych chłopi ze wsi Kumari znaleźli żelazne i miedziane groty strzał i przynieśli znaleziska młodemu psalmiście, który przekazał je do zbiorów starożytności Podolskiego Komitetu Historyczno-Statystycznego. W dalszej kolejności A. Hrynewycz był diakiem i nauczycielem w szkole parafialnej, a jeszcze później księdzem w różnych parafiach powiatu bałckiego guberni podolskiej: w 1901 r. – we wsi Dubowe w gminie Cybuliwka (obecnie – w składzie osiedlowej hromady Słobidka w rejonie podolskim), w 1905 r. – we wsi Tymkowe (obecnie – wieś w osiedlowej hromadzie Słobidka w rejonie podolskim). W 1905 r. został wybrany delegatem duchowieństwa 3. okręgu na Podolski Zjazd Diecezjalny. 6 kwietnia 1905 r. „za gorliwe wypełnianie obowiązków duszpasterskich i za zasługi w sprawach szkolnictwa cerkiewnego” ks. Antoni został nagrodzony skufią. Zostawszy księdzem, A. Hrynewycz zaczął aktywnie publikować w czasopismach: „Podolskije jeparchialnyje wiedomosti”, gazetach „Podolija”, „Rada”, „Ridna sprawa”, „Birżewyje wiedomosti” i innych wydawnictwach. Z jednego z artykułów, w którym A. Hrynewycz z entuzjazmem witał pojawienie się ukraińskojęzycznego przekładu Ewangelii, dowiadujemy się, że czytał chłopom ukraińskie tłumaczenia Pisma Świętego. Ojciec Antoni opowiadał się za wprowadzeniem nauczania w języku ojczystym dla uczniów szkoły podstawowej. Podobnie jak wielu ukraińskich publicystów, dowodził, że niezrozumiały dla uczniów język rosyjski prowadził do obniżenia ich poziomu wykształcenia. W 1906 roku A. Hrynewycz opublikował w Bałcie ukraińskojęzyczny zbiór wierszy teologicznych „Do Boga: Ewangeliczne akcenty”. Wydarzenia rewolucyjne lat 1905–1907 wciągnęły go w wir walki politycznej. Ojca Antoniego wybrano deputowanym II Dumy Państwowej, gdzie wszedł do postępowej frakcji trudowików i jednocześnie pełnił obowiązki sekretarza Ukraińskiej frakcji Dumy Państwowej. Jako deputowany przedstawił projekt ustawy o wprowadzeniu języka ojczystego w szkołach i cerkwiach. Działalność opozycyjna postępowego księdza zwróciła na siebie uwagę carskich urzędników. W wyniku nacisków z ich strony A. Hrynewycz był zmuszony w kwietniu 1907 r. wystąpić z frakcji trudowików. Z początkiem I wojny światowej ojciec Antoni został wysłany na front, gdzie przebywał w latach 1914–1918, pełniąc obowiązki księdza pułkowego i szpitalnego. Uznaniem zasług duszpasterskich było odznaczenie Krzyżem św. Jerzego. Po powrocie z frontu Antoni Hrynewycz bierze aktywny udział w budowie niepodległego państwa ukraińskiego, pracując w 1918 r. jako zastępca odeskiego burmistrza Lwa Kowalczuka, w wydziale statystycznym Ministerstwa Wyznań Ukrainy, jako nauczyciel religii w szkołach ukraińskich. W 1919 r. przez krótki czas przebywał w armii czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej. Jeszcze pod koniec 1917 r. A. Hrynewycz aktywnie włącza się w budowę ukraińskiego kościoła narodowego na Odesszczyźnie. 26 listopada 1917 r. Ukraińcy z Odessy przeprowadzili Ukraiński Wiec Cerkiewny, na którym wybrano komisję tymczasową (komitet), w skład której wszedł także ojciec Antoni. 12 grudnia została utworzona Diecezjalna Cerkiewna Rada Ukraińska, na której czele stanął Antoni Hrynewycz. W kwietniu następnego roku stanął na czele Tymczasowej Prawosławnej Rady Cerkiewnej w guberni chersońskiej. W czerwcu wziął udział w działalności instytucji świeckiej – Odeskiej Rady Ukraińskiej. Jej przewodniczącym był Lew Kowalczuk, a zastępcą – A. Hrynewycz. 8 czerwca 1918 r. na łamach odeskiej gazety „Wilne żyttia” pojawiło się oświadczenie Odeskiej Rady Ukraińskiej z żądaniami wydania nakazu duchowieństwu modlenia się za Ukrainę, zakazania nabożeństw za Mikołaja II itp. Jak i wcześniej, głównym żądaniem Ukraińców pozostawało przyznanie Ukraińcom cerkwi, gdzie ukraińscy księża, wybrani przez ukraińską społeczność, regularnie prowadziliby nabożeństwa. W ciągu czerwca – grudnia 1918 r. A. Hrynewycz był przewodniczącym zarządu ds. duchowieństwa wojskowego. Po zajęciu Odessy przez wojska Ententy, Antoni Hrynewycz przeprowadza się do Ananiewa, a później do wsi Pokrowka w gminie Świętej Trójcy w powiecie bałckim. Kiedy w 1917 roku w Imperium Rosyjskim wybuchła rewolucja lutowa, na Ukrainie została utworzona Centralna Rada, która postawiła sobie za cel odrodzenie niepodległej Ukrainy. Podobne zadanie stawiała sobie również patriotyczna część ukraińskiego duchowieństwa. Do tej grupy należał także ksiądz z powiatu bałckiego, były deputowany Dumy Państwowej Antoni Hrynewycz. Był on jednym z inicjatorów utworzenia Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP). 3 lipca – 150 lat od jego urodzenia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wsparcie którego zrealizowano wydanie, pisał: „…poezje tego zbioru uważam za szczególne – wieje od nich młodością, pragnieniem życia i miłości, czarującą tajemnicą. Słowem, czyste źródło dobrej ludzkiej duszy”. Drugi zbiór „Listopadowy bukiet” ujrzał światło dzienne w 2001 roku. Otwiera go wspaniały wiersz „Język ukraiński”: Wszystkie języki są równe. Każdemu swój Bliski i ojczysty. A mój – jedwabny. Kiedy w maju szczebiot słowika W sadzie wiśniowym nasłuchuję, To myślę: to język ukraiński. A na zakończenie autor wzywa: Do skarbca duszy naszej zajrzyj. Wykąp się w słowie, zrozumiesz potem, Że język ukraiński – dla miłości, Dla przysięgi, dla modlitwy i dla pieśni. Najobszerniejszy zbiór swoich poezji Ołeksandr Dudka wydał w 2006 roku. W zasadzie są to rozważania o wielowymiarowym życiu człowieka. Świadczą o tym również nazwy rozdziałów: „Zauroczony światem”, „Rozmowa z życiem”, „Wieczorne rozmyślania”. A oto filozoficzna „Myśl” Ołeksandra Dudki: Bez kłosów, które ścięto świadomie, To wiązka słomy, a nie snop. Bez drożdży (i to każdemu wiadomo) To będzie masa ciasta, a nie chleb. Nie ma domu bez mocnych fundamentów, Nie ma morza bez rzecznych wód. A bez swoich poetów i bohaterów To będzie po prostu tłum – nie naród. 20 lutego 2009 roku Ołeksandr Andrijowycz „…odszedł w wieczną niebytność… /Zmarł poeta, jak mówią, od życia”. Te wersy z ballady O. Dudki „Śmierć poety” ktoś z przyjaciół przeczytał na jego pogrzebie. Przy trumnie ze smutkiem mówiono o jego żywocie, o dorobku dziennikarskim i poetyckim, obiecywano szanować, pamiętać. I piękną pamięcią o wspaniałym człowieku oraz profesjonaliście w swoim fachu byłaby w Słowiańsku ulica imienia poety i dziennikarza Ołeksandra Dudki. wytrwałość. Jej hasłem było: „Jeśli nie ja, to kto?”. Swoją pełną poświęcenia, często ofiarną pracą na niwie ochrony i utwierdzania języka ukraińskiego, kultury, Sprawy Ukraińskiej w atmosferze zrusyfikowanego Charkowa, w walce o demokratyczne przemiany, wolność i Niepodległość Ukrainy, rozbudowę i utwierdzenie Państwa Ukraińskiego, języka i kultury, przez ponad 30 lat działalność Wałentyny Owod była nieodłączna od tych wyżej wymienionych procesów oraz innych zmian społeczno-politycznych na Charkowszczyźnie i w Ukrainie. Za inicjatywną, sumienną pracę była nagradzana wieloma Dyplomami Honorowymi, wyróżniona osobistym Podziękowaniem Prezydenta Ukrainy w 2009 roku oraz państwowym odznaczeniem-medalem „Na 25-lecie Niepodległości Ukrainy”. Dla Wałentyny Jakiwny głównym było hasło: „Bóg i Ukraina” – i przekazała to wszystkim żyjącym Ukraińcom. Swój wysoki duchowy mistycyzm i praktykę jednoczenia sił proukraińskich zaznaczyła Wałentyna Jakiwna także w swoim apelu-testamencie, podyktowanym przez nią na jej stronie na Facebooku w przeddzień swojej śmierci 18 maja 2023 roku. Oto jej ostatnie słowa: „Drodzy przyjaciele, z Dniem Wyszywanki was! Dzisiaj mam urodziny. Tak się stało, że nie tylko narodziny. Życie ma początek, ma i koniec. A z głębszego punktu widzenia – życie jest wieczne. Umarłam, nie smućcie się. Mnie teraz lepiej. Będę z wami. Mój telefon – u mojego męża Hryhorija Burchaja. Moimi słowami teraz pisze do was mój pomocnik. Będę z wami: w książkach, wspomnieniach, moich materiałach archiwalnych i w tej nauce, którą całe życie przekazywałam. Dziękuję wszystkim, z którymi byliśmy znajomi. „Życie – to droga, którą dusza człowieka zmierza do Boga”. Przeszłam ważny etap i my wszyscy go przejdziemy. Bardzo dziękuję za życzenia, jestem teraz w lepszych światach, nie żegnamy się. Wspominajcie mnie i cencie wszystko, co przez to życie wypracowałam. Bądźcie szczęśliwi”. Wieczna pamięć Wałentynie Owod, nasza wdzięczność jej i szacunek! Wspomnienie o niezapomnianej proświtowiance podpisali A. Zdorowyj, O. Riznykiw, O. Sokulśka oraz inni działacze społeczni, artyści.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

А мова його шовкова…

Віктор СКРИПНИК, журналіст, почесний краєзнавець України, м. Слов’янськ, Донеччина Днями зустрівся з Валерієм Романьком – нашим (від краєзнавців) представником у міській комісії з дерусифікації топонімів згідно із Законом України. Він повідомив, що йде збір матеріалів, потім буде обгово' рення, а завершиться процедура ухвален' ням рішення членами комісії, яке потім повинен ухвалити керівник міської вій' ськової адміністрації Слов’янська. Тоді, кажу, зафіксуйте і мою пропози' цію. Майже щодня перетинаю вулицю імені Володимира Короленка. Пам’ятаю, що він відомий російськомовний пись' менник'демократ, народився і жив у Пол' таві, а української мови не знав (див. стат' тю Григорія Титаренка “Полтава досі ша' нує малоросів!” у “Слові Просвіти”, ч. 25, 22'28 червня 2023 р.). Зате у своїх творах возвеличував Росію, російську літературу – “його батьківщину”. То чи не забагато йому честі в назвах Полтавського держав' ного університету, Харківської обласної бібліотеки, вулиць у багатьох містах? Пропоную вулицю імені Короленка у Слов’янську перейменувати на вулицю імені Олександра Дудки – справжнього українця, прекрасного журналіста і поета – земля йому пухом – наш земляк, у цьо' му місті працював, тут знайшов вічний спокій. Народився Олександр Дудка під вибу' хи бомб і снарядів, під посвист куль гріз' ного 1942 року, коли йшла кривава битва на Барвінківському виступі, на правому фланзі якого – його рідне село Залиман, що розкинулося на березі Дінця у Балак' лійському районі Харківської області. Йо' му не судилося побачити батька – загинув той на фронті. Рано покинула його й мати – клята війна підірвала її здоров’я. Зростав під опікою дідуся та бабусі, яким через ро' Валентина Яківна Овод народилася 18 травня 1947 року в м. Носівка Чернігів' ської області в українській родині ветерана Другої сві' тової війни. Розпочала трудову діяльність 1965 ро' ку робітницею на будів' ництві в Києві. Після одру' ження переїхала в Харків і вступила на філологічний факультет Харківського державного університету, який закінчила 1975 року. Працювала педагогом, вихователькою в освітніх та трудових колективах Харкова, вела культурно'масову та просвітницьку робо' ту. Проявила себе як активна і видатна ді' ячка культурно'просвітницьких і перебу' довчих процесів в Харкові та області кінця ХХ – початку ХХІ століть. З 1986 р. і до кінця своїх днів – секретар Культурологіч' ного товариства “Спадщина” – першого в Харкові неформального громадського об’єднання, яке стало основою для форму' вання та розгортання роботи багатьох ін' ших громадських об’єднань у процесах пе' ребудови, демократизації, боротьби за свободу і Незалежність України на Харків' щині. Цій роботі приділяла велику увагу та жертовні зусилля по всіх напрямках діяль' ності Товариства; була ініціаторкою і орга' нізаторкою культурно'масових заходів в Українському культурному центрі “Юність”, багатьох загальноміських і об' ласних заходів Української громади; вела активну організаційну, культурно'масову і просвітницьку роботу в товаристві “Про' світа” ім. Т. Шевченка; виступала з куль' турно'просвітницькими програмами по Харківському державному і Київському радіо і телебаченні. За активну участь у громадсько'про' світницькій роботі, перебудовчих проце' сах зазнавала багаторазових репресій від органів тодішньої влади, 8 разів притягу' валась до адміністративної і судової відпо' відальності; а в часи Незалежності – за відстоювання державницької позиції та державного статусу української мови неод' норазово зазнавала нападів “тітушок”, се' паратистів та інших ворогів України, внас' лідок чого зазнавала побоїв, фізичних ки присвятив чимало вдячних слів. Чарівна природа рідного Придінців’я, турбота і любов рідні дещо пом’якшили життя сироти. Виріс Сашко романтиком. Тож після школи подався в Одесу, до море' ходки. Але призначення в каботажний флот розчарувало юнака. І він сумирно пі' шов виконувати громадянський обов’язок – служити строкову військову службу, яка тоді тривала три роки. Після армії Олександра знову потягну' ло на романтику – працював у геологороз' відувальній партії, потім вирішив стати журналістом. У 1967 році його взяли у сіль' госпвідділ Борівської (Харківщина) ра' йонної газети. Сподобалося. Вступив на журфак Київського державного універси' тету, став дипломованим фахівцем, й від' дав цій нелегкій професії понад три деся' тиліття свого життя. працював у різних ви' даннях, зокрема в обласній молодіжці в Полтаві, на телебаченні. Познайомилися з Олександром 1976 року, коли його зарахували кореспонден' том у сільгоспвідділ редакції Слов’янської газети “Комуніст”, де на той час я працю' вав заввідділу листів і масової роботи. Швидко потоваришували, оскільки були майже ровесниками, наймолодшими се' ред творчих працівників, та й шлях у жур' налістику дещо схожий: школа, робота, служба в армії, навчання “без відриву від лопати”, проба пера і, нарешті, штатна по' сада кореспондента. А ще у нас було спіль' не хобі – шахи полюбляли, для психоло' гічної розрядки бліцтурніри влаштовува' ли, задушевні бесіди вели… У 1979 році через конфлікт з редакто' ром Я. В. Матвієнком я пішов освоювати спеціальність лектора'міжнародника, а стілець заввідділу листів передав О. Дудці. Була там і скарга на посадову особу, яка, на думку авторів, зловживала службовим ста' новищем в корисливих цілях. Редактор ра' зом з Олександром перевіряв “сигнал”, а під гострим критичним матеріалом підпис був один – О. Дудки. Він і поплатився. Публікація викликала гнів першого секре' таря міськкому, який став на захист роз' критикованої знайомої й зажадав звіль' нення автора. Ось так кваліфікований журналіст кілька років змушений був пра' цювати у сільських клубах та заводських багатотиражках. Згодом цей факт розпра' ви за критику стане темою вірша О. Дудки “Журналіст на мінному полі”. На початку 1990'х О. А. Дудку запроси' ли у новостворену міську газету “Совет”. Згодом він обійняв там посаду відпові' дального секретаря, але задоволення не відчував. Неодноразово при зустрічах вис' ловлював бажання працювати в україно' мовних “Вістях” (до 1991 р. – “Кому' ніст”). Коли в 1995 році в редакції відкри' лася вакансія заввідділу сільгоспвироб' ництва і земельних ресурсів, зайняти її я запропонував Олександру Андрійовичу. Він – син землі, добре розумів працю хлі' боробів і дуже гарно, образно писав про селян. Його нариси про керівників, доя' рок та інших фахівців сільгоспвиробниц' тва, аналітичні статті викликали захоплен' ня не тільки читачів. За них у 2000 році О.А. Дудка отримав високу професійну на' городу – Золоте перо Національної спілки журналістів України. У газетах, у яких працював О. Дудка, а також в обласних і всеукраїнських, журна' лах “Прапор”, “Україна”, “Ранок”, “Дніп' ро”, колективних збірках і альманахах дру' кувалися його вірші. А от видати першу збірку “Душа і час” він спромігся тільки в 1994 році. У передмові до неї президент ВО “Фарко” Юрій Кисельов, за фінансової
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Z kohorty budiwnyczych

urazów, uszkodzeń zdrowia itp. Była aktywnym członkiem Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Kongresu Inteligencji Ukraińskiej, Ogólnoukraińskiego Zrzeszenia Weteranów itp. Współpracowała z charkowskimi wydawnictwami periodycznymi – z czasopismem „Prapor” („Berezil”), „Socjalistyczna Charkowszczyzna” („Słobidśkyj kraj”), „Wieczornyj Charkiw”, „Leninśka zmina” („Słoboda”) i innymi, z czasopismem „Kijów”; była własnym korespondentem ogólnoukraińskiego czasopisma „Ukraina”. Członkini Związku Dziennikarzy Ukrainy. Autorka kilku zbiorów opowiadań, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Prowadziła aktywną pracę patriotyczno-wychowawczą. Ogromną rolę odegrała Walentyna Jakiwna w czasie pierestrojki w sprawie odrodzenia życia religijnego w Charkowie i obwodzie. Na mocy decyzji i zlecenia Charkowskiej Inicjatywnej Grupy Koordynacyjnej wspólnie z innymi członkami i kierownikami „Spadszczyny” brała aktywny udział w organizowaniu masowych obywatelskich demarszów przed władzami z żądaniem zezwolenia na działalność wyznań religijnych i przekazania wspólnotom świątyń, które się zachowały, lecz były wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem. Dzięki ich wysiłkom podczas subotników uporządkowano budynki i tereny wielu świątyń Charkowa, a mianowicie cerkwi Pokrowskiej, Uspieńskiej, Iwana Bogosława, cerkwi Ścięcia Głowy Jana Chrzciciela, budynków Pokrowskiego monastyru. Wielkie znaczenie dla pomyślnego wyniku tego ruchu miała organizacja i przeprowadzenie w 1989 roku 300-lecia Soboru Pokrowskiego w Charkowie, po którym władze podjęły decyzję o przekazaniu świątyń wspólnotom, a mianowicie prawosławnych soborów – Pokrowskiego, Uspieńskiego, Iwana Bogosława, cerkwi Ścięcia Głowy Jana Chrzciciela, Holdberiwskiej i innych, a także synagogi przy ulicy Puszkińskiej, 6 – wspólnocie żydowskiej, kierowanej wówczas przez Eduarda Chodosa. Jednak wkrótce okazało się, że władza kremlowska prowadziła kurs na odnowienie działalności wspólnot chrześcijańskich wyłącznie pod zwierzchnictwem Patriarchatu Moskiewskiego i w ogóle nie przewidywała odrodzenia wyznań narodów ujarzmionych przez Moskwę, w tym ukraińskiego, ich autokefalii. Wywołało to szeroki ruch protestacyjny na całej Ukrainie na rzecz odnowienia UAPC, UGKC, a także wywołało protestancki ruch na rzecz odnowienia na Ukrainie jej Dawnej przedchrześcijańskiej Wiary Wedyjskiej w Jedynego Boga-Stwórcę Wszechmocnego Świata Trójjedynego. Ten kierunek odrodzenia ukraińskiej ludowej Dawnej Wiary otrzymał rozwój i rozpowszechnienie wśród części zwolenników narodowo-patriotycznych sił, zwolenników niepodległości Ukrainy. I do tego procesu wraz z początkiem Niepodległości Ukrainy dołączyła także Walentyna Jakiwna, która utworzyła w Charkowie ośrodek Ukraińskiej Ludowej Wiary we wspólnocie wyznaniowej z analogicznymi ośrodkami w Kijowie i innych miastach Ukrainy, którym kierowała aż do swoich ostatnich dni. Swoją działalność wyznaniową Walentyna Jakiwna harmonijnie łączyła z aktywną i ofiarną, często ponad siły, praktyczną działalnością w innych patriotycznych ukraińskich zrzeszeniach, stawiając przy tym głównym warunkiem obowiązkowe połączenie wszystkich ukraińskich narodowo-patriotycznych sił państwowotwórczych. W swojej działalności społecznej Walentyna Jakiwna zawsze przestrzegała głównej zasady w stosunku do ludzi: bądź zwolennikiem jakiejkolwiek partii i wyznania religijnego – wszystko to jest wtórne, drugorzędne. Najważniejsze – bądź Ukraińcem, broń interesów narodu ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego, głosuj tylko na narodowo-patriotycznych Ukraińców, popieraj wszystko, co ukraińskie, kupuj ukraińskie i u Ukraińców; oceniaj innych ludzi według ich stosunku do Ukrainy i Ukraińców, ukraińskich tradycji, kultury, historii; toleruj tylko tych, którzy szanują i cenią nas, Ukraińców. *** We wszystkim, za co się brała, Walentyna Jakiwna wykazywała niezwykłą inicjatywę i na'

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wasyl PEREWALSKI: „Bycie artystą to ciężka praca!”

Niedawno swój jubileusz obchodził znany ukraiński artysta, akademik Narodowej Akademii Sztuki, ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalski. Dzisiaj Wasyl Jewdokymowycz jest gościem „SP”. – Jaka była Pana droga do sztuki? – Wszystko zaczęło się od siedmioletniej szkoły we wsi Bubniw w rejonie złotonoskim, gdzie się uczyłem. Lubiłem czytać poezję, byłem wiejskim deklamatorem (uśmiecha się). Opracowywałem także szkolne gazetki ścienne. Jedna z nich, z 1951 roku, cudem się zachowała. A kiedy kończyłem siedmioklasówkę, to już wiedziałem, na kogo będę się uczył dalej. Kiedy przyjechałem do Kijowa, to najpierw boso chodziłem po Chreszczatyku. Matka zebrała pieniądze na obuwie, ale nie można było go kupić na wsi. Na Chreszczatyku była szkoła artystyczno-rzemieślnicza nr 16, w której uczyłem się dwa lata, ale zobaczyłem, że artystą tutaj nie zostaniesz. W szkole uczyli wykładać ściany, kłaść płytki. W tym czasie często chodziłem na plenery, dużo rysowałem, szybko się rozwijałem. Za radą nauczycielki rysunku Ołeny Kryworuczko wstąpiłem do Republikańskiej Szkoły Artystycznej im. T. H. Szewczenki, ale do prawa nauki potrzebne było zezwolenie z Moskwy od Ministerstwa Rezerw Pracowniczych. Odesłano mnie do szkoły zawodowej, ale po paru miesiącach, dzięki wysiłkom dyrektora szkoły, znanego artysty Mykoły Rodina, zezwolenie otrzymano. Uczyłem się dość skutecznie. Byłem nawet komsorgiem klasy i członkiem rejonowego komitetu komsomołu na zasadach społecznych. – A kiedy nastąpiło rozczarowanie komunistycznymi ideałami? – Jeszcze kończąc szkołę, zrozumiałem, jak okrutnie byłem oszukiwany. Okazuje się, że mój ojciec nie był wrogiem ludu, a zwykłym kołchoźnikiem, którego „trójka” nielegalnie skazała na dziesięć lat więzienia. Dwa miesiące po tym, jak wywieźli go ze Złotonoszy w nieznanym kierunku, urodziłem się ja. Od tamtej pory zacząłem nienawidzić władzę sowiecką jako antyludową. W latach studenckich chodziłem do Klubu Twórczej Młodzieży „Soniasznyk”, byłem osobiście znajomy z Ałłą Horską, Iwanem Switłycznym, Jewhenem Swerstiukiem, Wiaczesławem Czornowołem, wieloma innymi szistdziesiatnykami. Bywałem w gościach u Iwana Honczara, zaprzyjaźniłem się z nim. Wszystko to nie mogło nie odbić się na mojej wczesnej twórczości. Swoje prace kursowe poświęcałem pieśni ludowej, dumie ludowej, poezji Szewczenki, Rylskiego, czyli wszystkiemu temu, co związane z Ukrainą. – Ważne znaczenie dla Pana dalszej twórczości miały ukraińskie pieśni ludowe o miłości. – Właśnie one stały się tematem mojej pracy dyplomowej, kiedy kończyłem instytut artystyczny. Mój wykładowca Łeonid Władycz zaproponował zmianę tematu, mówiąc, że pieśni o miłości nikogo teraz nie interesują. Można na przykład wybrać kołysanki. Ale ja kochałem ten temat i nalegałem na swój wybór. Łeonid Wołodymyrowycz mnie zrozumiał, za co jestem mu niezwykle wdzięczny. Dobierał studentów, których uważał za perspektywicznych. Do swojej książki „Mową grafiki”, oprócz klasyków, włączył mnie oraz jeszcze kilku młodych grafików. A jego żona Iryna Mychajliwna w czasopiśmie „Tworczestwo” wydrukowała artykuł o moich ekslibrisach pod tytułem „W tradycjach narodowych”. Trzeba było mieć odwagę, żeby w tamtym czasie tak nazwać artykuł. Wszystkie moje dziewięć ilustracji pracy dyplomowej wydrukowała „Literaturna Ukrajina”. A dwie – czasopismo „Obrazotworcze mystectwo”. Te ilustracje spodobały się głównemu artyście wydawnictwa „Mystectwo” Dmytrowi Janku. Zaproponował wydanie w wydawnictwie prezentowego wydania, które zawierałoby te pieśni, napisane odręcznie, i moje ilustracje do nich. Było to wielką radością, wszak zdarzało się to rzadko, żeby pracę dyplomową od razu brano do druku. Przy okazji chciałbym wspomnieć Wasyla Kasijana. Właśnie dzięki niemu trafiłem do pracowni akademickich do Mychajła Derehusa, gdzie doskonaliłem swój warsztat przez dwa lata. W tym czasie na nowo wykonałem ilustracje do „Pieśni o miłości”. Pokazałem je w wydawnictwie „Mystectwo”. Tam zaproponowano mi przyspieszenie pracy. Kontynuowałem pracę nad tym tematem. Dla siebie zrozumiałem, że te pieśni trzeba rozwiązywać bardziej umownie, aby było mniej konkretów, a bliżej stylistyki sztuki ludowej. Zacząłem pracować nad trzecim cyklem. W 1968 roku zaniosłem do „Mystectwa” 25 nowych ilustracji-drzeworytów. Ale wielu z tych, którzy wcześniej pracowali w wydawnictwie, zwolniono za nacjonalizm i tam już zobaczyłem zupełnie innych ludzi. Nowy główny artysta Anatolij Dewianin zdziwił się, dlaczego „Mystectwo” ma wydawać te pieśni. Wyjaśniłem, że tę pracę mi zamówiono, poza tym otrzymałem już za nią zaliczkę. Potem była rozmowa z dyrektorem wydawnictwa Wiktorem Maszencewem. Przejrzał moje prace, zwołano radę artystyczną. Postanowiono zrobić wydanie kieszonkowego formatu. Wydrukowano egzemplarz próbny i zobaczyliśmy, że przy zmniejszeniu cienkie kreski grawiury zlewały się. Rozumni ludzie rozumieli, że takiego czegoś nie można robić z grawiurami na drewnie. Wtedy postanowiono wrócić do poprzedniego formatu wydania, ale dodać do tych 25 pieśni jeszcze dwieście. Niestety, jakość książki wyszła nie taka, jakiej bym chciał. Była wydrukowana na papierze gazetowym i tylko w jednym kolorze. Ale wydanie zyskało rozgłos, grawiury spodobały się artystom-monumentalistom, którzy potem twórczo je wykorzystywali. Po pół wieku, w 2018 roku, za ten cykl grawiur do pieśni zostałem nagrodzony nagrodą imienia Ilji Riepina. A wtedy, po wyjściu książki, przez całe dwanaście lat nie pozwalano mi zrobić żadnej książki z pieśniami ludowymi. I dopiero w 1983 roku wydawnictwo „Dnipro” wykorzystało wszystkie ilustracje w swoim wydaniu „Ukraińskie pieśni o miłości”. Potem ilustrowałem inne książki z serii „Pieśni ludowe”, które wychodziły w „Dnipro”. Pracy było dużo, więc włączałem do współautorstwa także swoich byłych studentów. W kryzysowym dla mnie czasie główny artysta wydawnictwa „Dnipro” Anton Tetiura zaproponował mi spróbować opracować dwutomnik Maksyma Rylskiego. Zrobiłem ilustracje tak, jak sobie wyobrażałem twórczość tego poety. Moja praca się spodobała. Zaproponowano jeszcze dwa miesiące popracować nad tym tematem. W tym czasie zrobiłem jeszcze 20 ilustracji i 40 ozdobników. Wszystkie one weszły do dwutomnika. Po tym inne wydawnictwa zaczęły dawać mi zamówienia na opracowywanie poezji. – Czyli z pracą układało się u Pana dobrze? – Pracowałem jako redaktor artystyczny wydawnictwa „Mystectwo”, potem – jako główny artysta wydawnictwa „Radianśka szkoła”. Byłem gotowy do takiej pracy, a do tego zostawał czas na twórczość. (Oprócz dwóch dni wolnych, miałem dwa dni twórcze w tygodniu). Ale żeby dalej pozostawać na takich stanowiskach, trzeba było zostać członkiem Komunistycznej Partii. A ja nie mogłem dołączyć do partii, która zagłodziła mojego dziadka, zniszczyła jako wroga ludu mojego ojca. Dlatego napisałem podanie o zwolnienie. Po tym długi czas byłem na własnym utrzymaniu. Mnie to całkowicie odpowiadało, choć ten chleb był czerstwy. Przy okazji chciałbym wspomnieć jeden epizod z młodości. Po tym, jak rozbito witraż poświęcony Tarasowi Szewczence, stworzony przez grupę artystów pod kierownictwem Ałły Horskiej w Uniwersytecie Kijowskim, Iwanowi-Walentynowi Zadorożnemu, Fedorowi Hłuszcziukowi i mnie zlecono wykonanie nowego. Sama Horska radziła Zadorożnemu, by nie odmawiał przyjęcia zlecenia, aby zapobiec wykonaniu w uniwersytecie jakiejś chałtury. Praca była ciężka przez brak materiałów i kilka razy omal nie została przerwana przez ciągłe ideologiczne utarczki. Na obrazie książki, którą trzymają studenci, umieściliśmy słowa z „Kobziarza”: „Uczcie się, bracia moi, myślcie, czytajcie…”. W zamian powiedziano nam, że ma tam być „Chwała KPZR”. Odmówiliśmy dodania tych słów. A ponieważ witraż już musiano przyjąć (rok 1967), to książka tak i pozostała bez tekstu. Przestraszony rektorat ustnie i pisemnie wyrażał też szereg innych uwag natury ideologicznej, ale autorom udało się zachować spójność zamysłu. Uważam, że wyszedł przyzwoity witraż, pierwsza na Ukrainie tej skali praca monumentalna, wykonana w klasycznej technologii. Nadaje on uroczystości westybulowi Czerwonego Korpusu uniwersytetu do dzisiaj. – Artystyczną doskonałością i głębią treści przykuwa uwagę kijowian i gości stolicy ustawiony w 1993 roku na placu Mychajłowskim według Pana projektu znak pamięci Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932–1933. Czy jednak nie najwięcej spośród ukraińskich artystów pracował Pan nad tworzeniem drzeworytów? A na jakim dokładnie materiale? – Najlepszym drewnem do wykonywania delikatnych drzeworytów jest mało dostępny bukszpan (palma kaukaska). Ale ukraińska grusza również od wieków służy sztuce grawerowania. Sam przygotowywałem deski. Swego czasu razem z mamą ścięliśmy całkiem sporą dziką gruszę. Pocięliśmy ją na krążki, które wysuszyliśmy w popiele, aby uniknąć pękania drewna. Do tej pory graweruję na tych półfabrykatach sprzed sześćdziesięciu lat. – Już wiele lat Pan wykłada. W szczególności 20 lat pracuje Pan w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, gdzie do niedawna kierował Pan katedrą sztuk graficznych. Co może Pan opowiedzieć o swojej działalności pedagogicznej? – Kocham studentów. Moje dzieci też były studentami Instytutu Sztuki, teraz w różnych uczelniach uczą się wnuki. Przyznam, że umiem pracować z dziećmi, u nas nigdy nie dochodzi do konfliktów. Staram się wszystkie kwestie rozwiązywać z punktu widzenia, że student zawsze ma rację. On przyszedł się nauczyć, a ja powinienem go nauczyć. Nie spieszę się z wystawianiem niskich ocen. Skłaniam studenta do poprawy pracy. Bywa, że mówią: „Polubiłem grawerowanie dzięki Panu”. Większej nagrody niż te słowa nie potrzebuję. Często student pierwszego roku nie wie, czym jest grawerowanie, a wielostopniowość technologii wykonania wydaje się zbyt skomplikowana. Ale po rozmowie, zapoznaniu się z różnorodnością klasycznych wzorów i prac studenckich, po własnych ćwiczeniach technicznych z grawerowania i drukowania próbnych odbitek, nieufny stosunek do grawerowania zmienia się w zainteresowanie. A to – gwarancja sukcesu. Grawerowanie daje wielkie możliwości dla rozwoju artystycznej osobowości. Tutaj potrzebne są wielkie uogólnienie formy, rezygnacja z fotografizmu, opanowanie niezwykłej stylistyki, umiejętność osiągania bogactwa faktury i wiele innych. I wszystko to – za pomocą linii, plamy, charakteru kreskowania. Takie specyficzne zadania stają się dobrze zrozumiałe dla studenta podczas nauki. Prace wychodzą różne i z każdym studentem trzeba pracować indywidualnie. A prowadzenie zajęć online jest trudne, bo tylko podczas bezpośredniego kontaktu czujesz, czy student cię zrozumiał, czy nie. Jeśli trzeba, to stosujesz inne sposoby wyjaśnienia. W ten sposób wykładowca i student znajdują wspólny język. W trybie online osiągnąć to jest trudniej. Wszystkie dzieci, które przychodzą do nas się uczyć, są utalentowane. Ale nie wszystkie są jednakowo zorganizowane. Trzeba je skłaniać do pracowitości, muszą uświadomić sobie, że bycie artystą – to ciężka praca. I jeśli będziesz celowo i wytrwale pracować nad sobą, to u ciebie obowiązkowo wszystko wyjdzie. – Był Pan również zastępcą przewodniczącego Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zastępcą przewodniczącego Kijowskiej organizacji NZAU. Czy nie jest trudno twórczej osobie zajmować się działalnością administracyjną? – To również twórcza praca. Kocham swoich kolegów-artystów. Z nimi jest łatwo, są ufni, życzliwi, wrażliwi. To cudowny naród, którego, niestety, wcale nie ceni nasze państwo. Tak jak ze studentami, tak samo z artystami nigdy nie miałem konfliktów. Przez prawie dziesięć lat, z przerwą, pracowałem jako sekretarz odpowiedzialny Związku, wiele lat do niedawna byłem członkiem Sekretariatu NZAU i Zarządu KO NZAU. Miło mi wspominać, że wiele lat byłem w pełnych zaufania i przyjacielskich stosunkach z wybitnymi ukraińskimi artystami, kierownikami Związku Artystów, a szczególnie – z utalentowanym, uczciwym człowiekiem, wybitnym rzeźbiarzem, przewodniczącym Związku Wołodymyrem Czepełykiem. Zapewne były to jedne z najlepszych lat w moim życiu. – Proszę opowiedzieć o swojej twórczej rodzinie. – Moja żona Maria od dzieciństwa malowała. Czułem, że ma zdolności, ale nikt jej nie uczył rysunku. Maria ukończyła wydział filologiczny, wiele lat wykładała język i literaturę ukraińską, w tym w Republikańskiej Szkole Artystycznej imienia Tarasa Szewczenki. Dopiero w starszym wieku mogła skoncentrować się na ulubionym zajęciu – malowaniu z pamięci i z wyobraźni. To dało jej możliwość odtworzenia w obrazach farbami akrylowymi typu ukraińskiego wieśniaka i obrazu podolskiej wsi połowy XX wieku. Tej niszy nikt inny, zdaje się, nie zajął. Ma cudowną pamięć wzrokową, a stąd – prawdziwe obrazy znanych z dzieciństwa konkretnych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ludzi, środowiska i życiowych sytuacji. Być może to dobrze, że nie była uczona malować z natury. Żona bardzo lubi twórczość Iwana Necuja-Łewyckiego, może to wpłynęło na charakter narracyjności w jej swoistych, wielopostaciowych przedstawieniach. Moja córka Myrosława – malarka z natury. Dla niej kolor rozstrzyga wszystko. Osobliwość jej talentu już w dzieciństwie zauważali liczni artyści, wśród których znani są Serhij Szyszko, Mykoła Prokopenko, Witalij Krawczenko. Zawsze jest twórczo aktywna, ale nadmiernie samokrytyczna i niezdecydowana. Jednak to właśnie pełnoskalowa wojna z Rosją ją zmobilizowała, uczyniła ją zagorzałą Ukrainką, wyostrzyła poczucie tragizmu zniszczenia przez nieludzi wszystkiego, co ukraińskie. Dla przykładu: bardzo szybko przygotowała te ukierunkowane, ekspresyjne prace na wystawy, które odbyły się w kijowskiej galerii KONSCHU „Mytec” oraz w Paryżu. Wcześniej nie widziałem żadnej z eksponowanych prac. Tak się złożyło, że mój syn Jewdokym, ukraiński grafik i malarz, od blisko trzydziestu lat mieszka z rodziną w Hiszpanii (Katalonia). Włada kilkoma językami obcymi i obecnie na zasadzie wolontariatu pracuje jako tłumacz dla Ukraińców, którzy znaleźli się w tym kraju, przesłał setki euro dla Sił Zbrojnych Ukrainy. A jego żona, dyrektorka Muzeum Historii Miasta Girony, organizuje koncerty ukraińskiej muzyki i inne kulturalno-artystyczne przedsięwzięcia na rzecz Ukrainy. – Nad czym pracujecie obecnie? – Przyznam się: wzrok trochę szwankuje, ale nadal wykładam i pracuję twórczo. Wykonałem grawiurę na sklejce „Jechał kozak na wojenkę”. Niedawno ukończyłem także kolorowy linoryt „Kozaczenko zabito”, który był eksponowany na wystawie prac wykładowców Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Dwusetną… trzechsetną rocznicę urodzin Hryhorija Skoworody poświęciłem grawiurze „Wolność”. Na niej słowa Hryhorija Sawowycza o wolności oraz wizerunek kozaka Mamaja są uosobieniem umiłowania wolności naszego narodu. Na starość przypomniałem sobie swoją młodzieńczą pasję do malarstwa plenerowego, maluję przede wszystkim ukraińskie pejzaże i martwe natury. Dążę nie do nowości, lecz do szczerości. Dla mnie malarstwo i grafika to różne sztuki. Zorganizowałem kilka indywidualnych wystaw obrazów. Również kontynuuję pracę nad słownikiem terminologii techniki grafiki drukowanej. Filologom trudniej to zrobić z powodu nieznajomości niuansów technologii estampy. Szczególnie taki słownik jest potrzebny studentom grafików. – Co chcielibyście powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Musimy osiągnąć zwycięstwo za wszelką cenę, inaczej – biada pokonanym. Nie daj Boże znów wpaść pod moskiewskie jarzmo, wtedy nie wiadomo, czy zdołamy się zachować. Musimy pamiętać, że jesteśmy narodem o głębokich korzeniach w historii. Ukraińcy zajmują swoje szczególne miejsce w procesie światowym, którego ludzkość jeszcze nie uświadomiła sobie. Ale jestem przekonany, że wszystko będzie Ukraina. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Życia nie da się zatrzymać

W malowniczym parku miejskim w Buczy, w obwodzie kijowskim, odbył się koncert-requiem ku pamięci ofiar tragedii w Buczy pod hasłem „Zjednoczeni dla zwycięstwa”. Koncert zorganizowała Narodowa Operetka Ukrainy wspólnie z Radą Miejską Buczy. Wydarzenie zrealizowano przy wsparciu Ambasady Republiki Litewskiej w Ukrainie, Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Ukrainie oraz Ambasady Republiki Mołdawii w Ukrainie. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Anatolija FEDORCIWA Po najeździe orków park miejski w Buczy doznał uszkodzeń. Jednak symboliczne jest to, że scena, na której Narodowa Operetka Ukrainy co roku organizowała Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „O-FEST”, ocalała. Właśnie to może stać się dobrym znakiem i początkiem nowego, pokojowego życia, doda Ukraińcom sił i natchnienia. A sam koncert-requiem „Zjednoczeni dla zwycięstwa” stał się szczególnym wydarzeniem pamięci, gdzie muzyka przeplata się z emocjami i leczy zranione serca. – Cieszymy się z powrotu Narodowej Operetki Ukrainy do parku miejskiego w Buczy – zaznaczył mer Buczy Anatolij Fedoruk. – Dla Buczy to kolejny symboliczny znak, że wspólnota się odradza. A zbiórka funduszy to nasz hołd dla Sił Zbrojnych Ukrainy, wdzięczność za wyzwolenie miasta i nasz wspólny wkład w przybliżenie Wielkiego Zwycięstwa. Dzisiejszym wydarzeniem czcimy pamięć 501 obywateli naszego miasta, którzy zginęli z rąk raszystów, wśród nich były także dzieci. Musimy zawsze o nich pamiętać i nigdy nie wybaczymy agresorowi tych okrucieństw, których dopuszczał się w naszym mieście. To kolejny sygnał dla społeczności światowej, że dążymy do sprawiedliwości. Aby mordercy zostali ukarani, tak jak po II wojnie światowej w procesie norymberskim sądzono faszyzm, teraz trzeba sądzić raszyzm we wszystkich jego przejawach. Pomysł tego koncertu należy do Bohdana Strutyńskiego i jego zespołu twórczego. Wierzę, że nasza współpraca z Narodową Operetką Ukrainy będzie się dalej pomnażać i nabierać nowego tempa. O wiele łatwiej znosić próby, jeśli mamy przyjaciół i partnerów w realizacji wielkiej idei – budowy europejskiego kraju. I dzisiejsze widowisko pokazuje taką jedność. To jedność widzów, artystów i polityków, narodów. A ponadto wydarzenie łączy stolicę z naszym regionem. – Koncert-requiem jest kontynuacją wieloletniej tradycji organizowania Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego „O-FEST”, który ma znaczenie międzynarodowe, kulturalne i dyplomatyczne – podkreślił szef Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki Bohdan Strutyński. – Festiwal odbywał się osiem lat z rzędu, utwierdzał pokój i gościnność Ukraińców. Wśród jego uczestników było ponad 160 wokalistów z 42 krajów świata. I dziś jednoczymy międzynarodową społeczność w celu uczczenia pamięci mieszkańców Buczy, którzy zginęli z rąk rosyjskich najeźdźców. Jednocześnie ten koncert dedykowany jest dzielnym mieszkańcom Buczy, którzy przeżyli rosyjską inwazję na Ukrainę. Jesteśmy wdzięczni wszystkim, którzy włączyli się w organizację naszego wydarzenia, szczególnie partnerom – ambasadorom nadzwyczajnym i pełnomocnym Polski, Litwy i Mołdawii. To akt solidarności z Ukrainą. Życia nie da się zatrzymać. Musimy żyć dalej, utwierdzać pokój, utwierdzać nasze wartości duchowe po to, by pokazać, jaką zbudujemy Ukrainę. Bez wątpienia nasz kraj musi się zmienić. Musimy zwrócić się twarzą do własnej kultury. Choćby rosyjska horda wiekami niszczyła nasz język i tożsamość narodową, nas nie da się zniszczyć. Ukraina żyje, tworzy i walczy dalej. Nasza pamięć to nieprzejednanie wobec wroga, ona pomoże nam zbudować kraj, którego zazdrościć będzie cały świat. Najlepsza muzyka podczas tego koncertu to dziecięcy śmiech na sali. Dla tego właśnie żyjemy, dla tego utwierdzamy takimi wydarzeniami, jak dzisiejsze, przyszłość Ukrainy. Jestem przekonany, że 10. jubileuszowy festiwal odbędzie się już w pokojowym kraju. A na tej scenie będą przedstawiciele wielu państw Unii Europejskiej i w ogóle całego świata, poza kilkoma krajami, o których wszyscy dobrze wiemy. Częściej będzie rozbrzmiewał dziecięcy śmiech, a łzy będą tylko z radości. A dyrygent-inscenizator koncertu Serhij Didok opowiedział o jego programie. Wśród zaprezentowanych numerów znalazły się najlepsze utwory klasyczne, europejskie hity i, bez wątpienia, ukraińskie pieśni. Swoimi przemyśleniami przed koncertem podzielili się również ambasadorzy zaprzyjaźnionych krajów. Bartosz Jan Cichocki, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Rzeczypospolitej Polskiej w Ukrainie: „Dla naszej ambasady to wielki zaszczyt dołączyć do procesu przywracania Ukrainie, a w szczególności Buczy, wizerunku centrum kultury i biznesu. Oddajemy również hołd ofiarom, głęboko współczujemy wszystkim, którzy stracili swoich bliskich, swoje domy. Czas iść naprzód i jednoczyć świat wokół Ukrainy, wspierać jej rozwój gospodarczy i kulturalny. Możecie zawsze na nas liczyć”. Valdemaras Sarapinas, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Republiki Litewskiej w Ukrainie: „Ta straszna wojna, niestety, wciąż trwa. Orki próbują zniszczyć nasze plany, marzenia, życie. Ale są tacy ludzie, jak zespół Narodowej Operetki Ukrainy, jak mer Buczy ze swoim zespołem, którzy starają się robić wszystko, abyśmy odczuwali piękno, dobro i nasze przyszłe Zwycięstwo. Nasz kraj od pierwszych dni zaczął wspierać Ukrainę w tej wojnie, będziemy wspierać was również dalej w tej walce, która jest także naszą walką przeciwko orkom”. Valeriu Chiveri, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Mołdawii w Ukrainie: „Dzisiaj oddajemy hołd wszystkim tym, którzy zginęli w tej walce, współczujemy ich rodzinom. Nasze kraje są ściśle powiązane, mamy wiele wspólnego w historii, kulturze. Uświadamiamy sobie, że dzisiaj Ukraina walczy nie tylko za siebie, ale i za nas”. Koncert rozpoczęto „Requiem” Mozarta oraz „Ave Maria” do muzyki W. Samofałowa. Po tym orderem „Za męstwo” III stopnia pośmiertnie odznaczono urodzonego w Buczy Illę Hrabara. Odznaczenie odebrała jego matka Ludmyła Hrabar. – Nie mam prawa żyć tak, jak żyłam do tej pory – wyznała pani Ludmyła. – Ta wojna jest na oczyszczenie Ukraińców. Wzywam was: nie włączajcie rosyjskiej muzyki, bo wiecie, kto ją wykonuje. Nasza rodzina zorganizowała fundację imienia Illi Hrabara. Kupujemy książki, różne narzędzia do rozwoju dzieci. W pewnym stopniu moje pokolenie jest winne temu, że przyszła do nas ta wojna, a płacą nasze dzieci. Po to, żeby nie płacili nasi wnukowie, musimy wychowywać ich tak, aby kochali nasz język, nasz kraj… Głośnymi oklaskami widzowie witali zagranicznych gości. Vytautas Juozapaitis – śpiewak operowy, profesor Akademii Muzyki i Teatru Litwy. Jest absolwentem Litewskiej Akademii Muzycznej, pracował w Litewskim Teatrze Opery i Baletu, zdobywca wielu nagród na Litwie i poza jej granicami. W szczególności został wyróżniony jako najlepszy śpiewak operowy w 2002, 2007 i 2009 roku. Obecnie przewodniczący komisji ds. kultury w Sejmie Litwy. – Dla mnie to wielki zaszczyt być tutaj jako śpiewak i jako polityk – podkreślił gość. – Nasz parlament był jednym z pierwszych, który uznał Rosję za kraj-terrorystę. Począwszy od 24 lutego ubiegłego roku, jesteśmy codziennie i co godzinę z wami. Wszyscy Litwini są bardzo wdzięczni za to, jak walczycie o waszą i o naszą wolność. A dzisiaj mamy dobry przykład tego, jak możemy współpracować z Ukraińcami na scenie. Sława Ukrainie! Oprócz litewskich pieśni, Vytautas Juozapaitis wraz z chórem Narodowej Operetki wykonał łemkowską pieśń ludową „Hej, płynie kaczka…”. Koncert kontynuowała absolwentka Akademii Muzyki, Teatru i Sztuk Pięknych w Kiszyniowie Anastasija Lenio. Śpiewaczka odbywała staż we Włoszech. Brała udział w wielu prestiżowych konkursach i festiwalach. Według słów pani Anastasiji, która jest etniczną Ukrainką, dla niej to wielka odpowiedzialność brać udział w tak prestiżowym wydarzeniu. A to, co zobaczyła w Buczy, nigdy nie będzie mogła wymazać ze swojej pamięci i serca. Wśród podarowanych przez śpiewaczkę pieśni była również ukraińska – „Cztery woły pasę ja” do muzyki A. Kos-Anatolskiego. Po tym na scenę zaproszono solistkę teatru muzycznego w Lublinie Paulinę Janczaruk, która poświęciła się gatunkowi operetki. Śpiewaczka owocnie współpracuje również z Warszawską Operą Kameralną. A w 2021 roku otrzymała odznakę marszałka województwa lubelskiego za aktywny udział w działalności artystycznej. Kilka tygodni temu zaproponowano jej udział w koncercie-requiem „Zjednoczeni dla zwycięstwa” i zgodziła się bez wahania. Paulina wyznała, że kiedy słyszy ukraińskie pieśni, to w jej oczach pojawiają się łzy. Razem z zasłużonym artystą Ukrainy Wołodymyrem Odrynskim wykonała znaną polsko-ukraińską pieśń „Hej, sokoły”. Najwięcej podczas koncertu oczywiście brzmiało właśnie ukraińskich pieśni: „Tam na górze, na Makówce”, „Białe topole”, „Ballada o malwach”, „Pieśń o żołnierzu”, „Bracia-Ukraińcy”, „Ja mówię „Nie!” tej strasznej wojnie!”, „Zapalę świecę”, które chór i orkiestra Narodowej Operetki wykonali razem z solistami-wokalistami teatru Ołeną Arbuzową, Wałeriją Tulis, Witalijem Iwanowym, Dmytrem Kyforukiem, Maksymem Harą, Tamarą Chodakową, Ołeksandrem Melnykiem, Lubow Dobronożenko, Ołeksijem Kyryłłowem, Ołeną Hałuszko. Zwieńczeniem była pieśń „Czerwona kalina”, którą ukraińscy i zagraniczni artyści zaśpiewali razem z widzami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

W Ukrainie trwa dziesiąty konkurs fotograficzny „Wiki kocha Ziemię”

Jewhen BUKET. Po raz pierwszy konkurs został przeprowadzony siłami organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” równo dziesięć lat temu – w 2013 roku, a już od 2014 roku stał się międzynarodowym. Dziś „Wiki kocha Ziemię” (Wiki Loves Earth) to największy na świecie konkurs fotograficzny zabytków dziedzictwa przyrodniczego. Zamiar przeprowadzenia go w tym roku ogłosiły 53 kraje. To rekordowy jednoczesny zasięg. Ogółem w ciągu dziesięciolecia konkurs przynajmniej raz odbył się w 89 krajach świata – na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą! W tym czasie uczestnicy Wiki Loves Earth załadowali do Wikimedia Commons ponad 850 tysięcy zdjęć, z których prawie 200 tysięcy już ilustruje artykuły wolnej encyklopedii internetowej Wikipedia w różnych językach. Ukraina to nie tylko kraj-założyciel konkursu fotograficznego, ale także jeden z najaktywniejszych krajów-uczestników: ponad 116 tysięcy zdjęć załadowano w ukraińskiej części konkursu, z nich – ponad 2000 już w tym roku! Niemniej jednak, wśród ponad 8000 ukraińskich obiektów przyrodniczego funduszu chronionego (PZF) jeszcze połowa nie jest zilustrowana, więc pracy dla naszych fotografów wystarczy co najmniej na dziesięciolecie. Niestety, z powodu pełnoskalowej agresji Rosji przeciwko Ukrainie oraz potencjalnego niebezpieczeństwa dla uczestników i uczestniczek, w ubiegłym roku organizatorzy całkowicie zrezygnowali z przeprowadzenia konkursu w naszym kraju. A w tym roku jest on prowadzony z ograniczeniami: do udziału przyjmowane są tylko fotografie, które zostały wykonane do 23 lutego 2022 roku (włącznie). Komitet organizacyjny „Wiki kocha Ziemię” stale podkreśla, że fotografowanie obiektów PZF podczas wojny nie tylko jest niebezpieczne dla samych uczestników, ale może także zaszkodzić siłom bezpieczeństwa i obrony Ukrainy. Dziś ukraińska przyroda przeżywa trudne czasy z powodu katastrof technogennych, spowodowanych przez państwo-terrorystę, takich jak niedawne zniszczenie Kachowskiej Elektrowni Wodnej. Przez rosyjską agresję wiele terenów chronionych przyrody jest obecnie uszkodzonych, zaminowanych lub znajduje się pod tymczasową okupacją. Konkurs „Wiki kocha Ziemię” w 2023 roku ma na celu zebranie jak największej liczby archiwalnych zdjęć ukraińskiej przyrody, które przydadzą się przy ocenie skali strat oraz podczas odnawiania obiektów przyrodniczego funduszu chronionego Ukrainy. Aby przejrzeć i usystematyzować przedwojenne archiwa, bardziej sprzyjającego czasu prawdopodobnie nie będzie. Przecież na lipiec (miesiąc, w którym odbywa się ukraińska część konkursu fotograficznego) przypada szczyt letnich upałów – na ulicę nie bardzo chce się wychodzić. Ponadto jest dodatkowa zachęta – organizacja społeczna „Wikimedia Ukraina” obiecuje cenne nagrody zwycięzcom. Więc wziąć udział w konkursie fotograficznym „Wiki kocha Ziemię” mogą zarówno profesjonalni fotografowie, jak i amatorzy. Załadować do 31 lipca (włącznie) można tylko własne zdjęcia, których rozdzielczość wynosi nie mniej niż 2 MP. Można także załadować wideo, na których przedstawione są zabytki przyrody – będą one oceniane w ramach specjalnej nominacji. Konkurs ma dwie główne nominacje: „ilościową” i „jakościową”. W pierwszej zostaną wyróżnieni uczestnicy, którzy sfotografują najwięcej różnych zabytków przyrody, a w ramach drugiej jury wybierze najlepsze zdjęcie każdego z regionów Ukrainy, a spośród nich – 10 najlepszych zdjęć Ukrainy. Oprócz tego, do udziału w międzynarodowym etapie konkursu fotograficznego z Ukrainy zostanie wybranych 15 najlepszych zdjęć w dwóch kategoriach: makrofotografie i zdjęcia krajobrazowe. Listy zabytków, zasady i instrukcje ładowania zdjęć są dostępne na stronie konkursu – https://wikilovesearth.org.ua/. Regionalny Park Krajobrazowy Polanicki, obwód iwanofrankiwski, 2020 rok. Autor zdjęcia – TumkivA. Samotne drzewo o zachodzie słońca, wyspa Dżaryłgacz, obwód chersoński, 2021 rok. Autor zdjęcia – Dimatrofimchuk. Ja, Puchniczenko Wira Wołodymyriwna, poetka z obwodu chmielnickiego, zwracam się z prośbą o pomoc w wydaniu nowego zbioru poetyckiego. Swój pierwszy zbiór „Ty nie obudziłeś, Tarasie” wydałam własnym kosztem i podarowałam wszystkim chętnym. Drugi zbiór „Teofipolowi – 600 lat” również wydałam własnym kosztem i rozdałam chętnym. Szukałam swojego czytelnika i konesera poezji. Trzeci zbiór „Niezłomny kraj” wydałam dzięki wszystkim nieobojętnym przez portale społecznościowe (45 tysięcy hrywien). Obecnie gotowe do druku są dwa nowe zbiory „Czekamy na ciebie, Zwycięstwo” oraz „Za Ukrainę się modlę”. Tematem zbiorów jest wojna w Ukrainie, opór Ukraińców w walce z wrogiem, o naszych bohaterskich Obrońcach, wiara w Zwycięstwo nad wrogiem, o Bohaterach, którzy oddali swoje życie za niepodległość Ukrainy. Od niedawna jestem prenumeratorką tygodnika „Słowo Proświty”. Jeszcze o sobie: członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy od 2006 roku, kierowniczka trzech organizacji społecznych na zasadach społecznych. Będę wdzięczna za współpracę i pomoc. Dane kontaktowe autorki w redakcji. Kaban. Uroczysko leśne „Dacza Galilea”, obwód tarnopolski, 2021 rok. Autor zdjęcia – Byrdyak. Pomóżcie wydać zbiór

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn