Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nr 30 (250) 22-28 lipca 2004 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Dzisiaj w numerze: Od pierwszej osoby str. 3 Surżykizacja. Dziedzictwo czy nabytek?
Tłumaczenie maszynowe
KORESPONDENCJA „SŁOWA PROŚWITY” — Budowa ukraińskiego gimnazjum w Symferopolu zostanie zakończona do 15 sierpnia — na dwa tygodnie przed planowanym terminem — zapewnił prezes firmy budowlanej „Konsol” Wołodymyr Konstantynow. Uroczysty dzień otwarcia odbędzie się 1 września. Dokładnie rozpisany co do dnia i godziny harmonogram technologiczny jest realizowany z wyprzedzeniem. Budowniczowie wyszli na prostą. Elegancka fasada nowego budynku oraz niemal wszystkie korpusy nowoczesnego kompleksu edukacyjnego o pięknej architekturze już błyszczą szerokimi oknami. 500 mistrzów kończy montaż ostatniego korpusu, wszędzie — w pomieszczeniach i na przyległym terenie — rozwinięto zakrojone na szeroką skalę prace wykończeniowe i zdobnicze. Układają ścieżki z ozdobnych płytek, zakładają wymyślne trawniki. W międzyczasie trwa nabór przyszłych gimnazjalistów. — Każdy uczeń-kandydat musi dobrze znać program szkolny, władać językiem ukraińskim i napisać w nim wypracowanie — mówi dyrektor gimnazjum Natalia Iwaniwna Rudenko. — Podczas jeszcze jednego egzaminu — rozmowy kwalifikacyjnej — kandydaci demonstrują swoją uzdolnienie, wychowanie, a zarazem swobodę. Przy naborze do szkoły podstawowej z dziećmi pracowali najpierw psycholodzy, którzy przeprowadzali testy. Dotąd mieliśmy tylko dwie klasy pierwsze. Więcej nie pozwalały ciasne warunki dawnego przedszkola. Z uwagi na znaczną liczbę chętnych, w nowym roku szkolnym otworzymy już cztery klasy pierwsze, po dwie drugie, trzecie i czwarte. Zatem nabór do stopnia podstawowego zwiększył się dwukrotnie — od pięciu do dziesięciu klas. Konkurs — dwóch-trzech uczniów na miejsce był przy tworzeniu szóstych i siódmych równoległych klas. Największy napływ chętnych — osiem osób na miejsce — był w klasach starszych. Wszyscy pragnący się do nich dostać zdawali egzaminy z języka ukraińskiego, literatury, a chętni do nauki w profilowej klasie ekonomicznej — także z matematyki. Dziś średni nabór konkursowy osiągnął trzech-czterech kandydatów na jedno miejsce. Jest to świadectwo popularności tej nowoczesnej ukraińskiej placówki oświatowej, której tak brakowało Krymowi. Wysoki prestiż elitarnego symferopolskiego ukraińskiego gimnazjum Natalia Iwaniwna wyjaśnia przede wszystkim dobrym przygotowaniem kadr ze wszystkich przedmiotów. Pracują tu nauczyciele pierwszej i wyższej kategorii, więcej godzin niż w innych szkołach poświęca się na różne dyscypliny. Działa ponad 20 kursów specjalistycznych, kółek i sekcji sportowych. Na zajęciach pozalekcyjnych gimnazjaliści studiują ukraińskie krajoznawstwo, podstawy dziennikarstwa, informatykę, programowanie (od teraz będą mieli cztery pracownie komputerowe), język krymskotatarski, fotografię, design, modelowanie odzieży… Zajmują się ceramiką, makramą, lepieniem, opanowują umiejętności przewodnika-tłumacza. Niezmiennie ciekawie przebiegają posiedzenia klubu twórczości intelektualnej, studia teatralnego i tanecznego. Po przeprowadzce zostanie urządzona duża sala widowiskowa z pokojami do prób, radiowęzłem, garderobą — czyli rozbudowany blok teatralny z gabinetami do muzyki i śpiewu. Dzieci uczą się gry na sopiłce, gitarze, fortepianie, zajmują się lekkoatletyką, siatkówką, koszykówką, gimnastyką artystyczną, tenisem, pływaniem (teraz już w dwóch nowych basenach i w dwóch salach sportowych). Każdy wybiera zajęcie dla siebie. Chętnie i z sukcesami dzieciaki biorą udział w różnych konkursach i olimpiadach, rośnie liczba zwycięzców, zdobywców pierwszych miejsc na Ukrainie. Częstymi gośćmi bywają tu znani ludzie kraju. Pierwszym na Krymie ukraińskim gimnazjum poważnie opiekują się Fundacja „Widrodżennia”, Instytut Ukrainoznawstwa, Ukraińskie Liceum Humanistyczne im. Tarasa Szewczenki w Kijowie, Kijowski, Lwowski, Taurydzki uniwersytety narodowe. Znaczącą pomoc udziela rząd krymski. — Po przeprowadzce będziemy pracować według programu „szkoły całodziennej” — mówi N. Rudenko. — To znaczy, że po lekcjach gimnazjaliści będą przebywać pod nadzorem pedagogów do godziny 18:00. Zdążą nie tylko odrobić zadania domowe, ale także pouczęszczać na kilka kursów specjalistycznych, do kółek zainteresowań, do sekcji. Proszę zauważyć, uczniowie zaoszczędzą nie tylko swój czas, ale i pieniądze rodziców, ponieważ niezależnie od liczby wybranych przez dziecko zajęć pozalekcyjnych, ich koszt wyniesie 25 hrywien miesięcznie. Nie trzeba będzie wozić młodszych uczniów na rozmaite kółka po całym mieście. W ten sposób ograniczymy wydatki na transport i składki za naukę pozalekcyjną. Wkrótce otworzymy też własną szkołę muzyczną. Naszym zadaniem jest doprowadzić do tego, aby wychowankowie gimnazjum otrzymali wszechstronne, pełnowartościowe wykształcenie bez szczególnych wydatków rodziców. Konkurs dał możliwość wyselekcjonowania zdolnych, obdarzonych, utalentowanych osobowości, które czeka jasna perspektywa życiowa. Będzie to wzorowa szkoła-gimnazjum dla wszystkich Krymian — obywateli Ukrainy, gdzie dzieci każdej narodowości będą mogły zdobyć solidną wiedzę, jak najlepiej rozwinąć swoje skłonności, upodobania i talenty. Dlatego spory o potrzebę ukraińskiego gimnazjum na półwyspie dawno się zakończyły. Wiktor CHOMENKO, Krym Zdjęcia z Symferopolskiego Ukraińskiego Gimnazjum udostępniła gazeta „Krymska switłycia”. Krymscy uczniowie czytają poezje Tarasa Szewczenki przy grobie Kobziarza na Czarnej Górze w Kaniowie 22 maja 2004 roku. Zdjęcie H. Oborskiej str. 5 Dokumentalna nowela str. 7 Cerkiew Tarasa str. 8 Kozak — dusza prawdziwa str. 9 Mistrzowie i muzycy str. 11 Ekstremal Pawło Zibrow str. 14 Deca u notariusza str. 15
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tego nam jeszcze trzeba będzie spotkać się z Ateną Paszko i siostrą mojego ojca Walentyną. Jednak już na poziomie Lwowa można spodziewać się przeszkód: Wiaczesław Czornowił — ojciec jeszcze jednego syna — Andrija, który wchodzi w skład frakcji socjaldemokratów zjednoczonych w lwowskiej radzie obwodowej”. Tymczasem wciąż rośnie liczba chętnych, by zostać prawdziwie ludowym prezydentem, chociaż są oni strasznie dalecy od ludu. Mniej więcej tak samo, jak wspomniana już „Jednak” od telepublicystyki, którą, jego zdaniem, do tej pory zajmował się Dmytro Korczynski. Dopóki nie wybrał się w antyjuszczenkowski pochód na opancerzonym wozie do CKW — by zarejestrować się jako kandydat. „Show must go on”, nawet jeśli w „1+1” na razie postanowili się go pozbyć. Ale ogólnie nie warto liczyć na to, że do końca kampanii wyczerpie się pomysłowość władzy w zaciemnianiu wizerunku Wiktora — nie Janukowycza. Pierwsze gazetowo-książkowo-telewizyjne „kaczki” to tylko pierwsze jaskółki kampanii. L. P. Z REWOLUCJA STUDENCKA oburzenia. W sali rozbrzmiewało: „Studenci — nie owce! SNU — nie uczelnia! Carenko — nie rektor!”. Podczas koncertu studenci SumDU opuszczali salę, rzucając za siebie po dwa goździki — symboliczny pogrzeb rodzinnej uczelni. Ochrona próbowała zawrócić niepokornych studentów do sali, ale jej się to nie udało. Znany w Sumach biznesmen Hennadij Minajew poinformował, że zadzwonili do niego rodzice Iryny Merkun, studenckiej rektor uniwersytetu, i opowiedzieli, jak do ich domu przyjechało dwóch nieznanych młodych ludzi i oświadczyło: jeśli ich córka wyjdzie ze studentami na plac protestować, dom spalą, a rodziców zabiją. H. Minajew przekazał tę informację pracownikom milicji. Akcja studencka jednak się odbyła, mimo wszystkich przeszkód ze strony milicji i władz. Łączna liczba uczestników — 1500 osób (studenci, ich rodzice, wykładowcy i inni nieobojętni mieszkańcy Sum). Podczas wiecu w Sumach powstało namiotowe miasteczko protestujących. Wreszcie Sumy odwiedził premier Wiktor Janukowycz. Spotkał się ze studentami i wykładowcami nowo utworzonego Sumskiego Uniwersytetu Narodowego, którzy zapewnili, że żadnych problemów z połączeniem wyższych uczelni w Sumach nie ma. A mieszkańcy namiotowego miasteczka i uczestnicy wieców, rzekomo, „w rzeczywistości nie są studentami i wykładowcami”, a „desantem” Młodzieżowego Kongresu Narodowego z Kijowa i zachodnich regionów Ukrainy. Liczba namiotów rośnie, a pedagodzy są zaniepokojeni możliwością zerwania egzaminów wstępnych, gdyż w obecnej sytuacji kandydatom nie do końca wiadomo, na jaką uczelnię wstępują. Studenci ogłosili bezterminową akcję protestacyjną, której ostatecznym celem jest anulowanie nielegalnej decyzji o połączeniu wyższych uczelni, i grożą masowymi akcjami protestacyjnymi. Na zebraniu, które niedawno się odbyło, studenci postanowili wystosować ultimatum do prezydenta i żądać od niego uchylenia dekretu „O utworzeniu Sumskiego Uniwersytetu Narodowego”. W przeciwnym razie studenci przeprowadzą pieszy marsz do Kijowa. Bohdan HDAŁ promuje. Z tego powodu pracownicy państwowej zmilitaryzowanej służby ratownictwa górniczego 2630 razy wstrzymywali prowadzenie robót górniczych. Wiktor Juszczenko wyraził współczucie rodzinom górników, którzy zginęli w kopalni „Krasnolymanska”. Polecił przedstawicielowi kierowanej przez niego frakcji parlamentarnej, pierwszemu zastępcy przewodniczącego komisji parlamentarnej ds. paliwowo-energetycznych Mykole Martynence, pilne utworzenie grupy roboczej w celu opracowania kompleksu dodatkowych środków zwiększających bezpieczeństwo w przedsiębiorstwach branży węglowej. Już za dwa tygodnie Martynenko ma złożyć Juszczence raport o konkretnych propozycjach. Jednocześnie Juszczenko polecił Petrowi Poroszence, który kieruje komisją budżetową Rady Najwyższej, przeanalizowanie efektywności wykorzystania środków państwowych skierowanych na wsparcie branży węglowej — w szczególności na zwiększenie bezpieczeństwa górników.
Tłumaczenie maszynowe
MYŚLI NA GŁOS Nawet dla nieobeznanych jest jasne: publiczne bicie się w piersi na dowód rezygnacji z zasobów administracyjnych w wyborach, uczciwości i przejrzystości itp. w wykonaniu działaczy, których o polityczną uczciwość na razie trudno podejrzewać, obliczone jest raczej na efekt w duchu „papier i eter wszystko zniosą”. Jak w praktyce działają wspomniane porozumienia i deklaracje, pokazały pierwsze tygodnie kampanii wyborczej — liderem pod względem ilości wylanego negatywu informacyjnego na głowę kandydata na prezydenta pozostaje W. Juszczenko. O nim — albo nic, albo tylko źle. Inni kandydaci, którzy obiecywali wspólnie przeciwdziałać czarnemu PR-owi, udają, że wszystko jest w porządku, a kampania przebiega bez naruszeń. Za to Moroza i Symonenkę przynajmniej od czasu do czasu, ale ogólnie w neutralnej tonacji wspominają centralne kanały telewizyjne i Radio Narodowe. Monopolistą na wyłączny pozytyw pozostaje W. Janukowycz — lwia część wszystkich wiadomości i programów analitycznych poświęcona jest premierowskim wyczynom w walce z niepogodą i problemami społecznymi. Kierownik jego sztabu S. Tihipko na tym tle demonstruje wzruszające zrozumienie zasad demokracji: powiada, że można sztabom między sobą umówić się o „nieagresję”, ale trzeba to robić po cichu, potajemnie, jednym słowem — bez zbędnego hałasu i publiczności. I rzeczywiście, dość już, ucieszyli publiczność premierowskimi śpiewami w parze z Rusłaną. Piosenka była rosyjska, jak i język ulotek za Janukowyczem, które rozpowszechniają w Doniecku. Ot ci i „szy-di-ri-di”… Sztab „Naszej Ukrainy” reaguje według zasady „pies szczeka, a karawana idzie”. I to, jak się zdaje, jest na razie jedyna strategia walki z rozpowszechnianym negatywem. Na ile jest ona skuteczna, też póki co nikt nie badał. Co prawda, niedawno blok chyba po raz pierwszy sięgnął po środek prewencyjny — w przeddzień planowanej akcji członków UNSO pod wodzą E. Kowalenki kijowska organizacja „Naszej Ukrainy” zwołała konferencję prasową, podczas której blok po raz kolejny podkreślił, że nie ma żadnego związku z młodzieńcami, którzy wymachują faszystowską symboliką i wykrzykują antysemickie hasła, przy tym deklarując swoje poparcie dla W. Juszczenki. Niemniej jednak, dotąd nie zdarzyło się słyszeć, aby ktoś z liderów bloku stworzył precedens, pozywając do sądu autorów licznych oszczerstw na lidera „NU”. Nie stała się wyjątkiem i kolejna, i raczej nie ostatnia, antyjuszczenkiana: książka O. Lania „Juszczenko: historia choroby”. Autor — były pracownik podatkowy, który z dobrej woli został pisarzem — opowiada, jak „Juszczenko okradał ukraiński naród”. Tylko nie w tym tkwi „rodzynka” — utwór ukazał się w wydawnictwie imienia Wiaczesława Czornowoła, któremu szefuje Dmytro Panamarchuk. Dość znana figura w ukraińskim politycznym światku: kilka lat temu Dmytro „zasłynął” upublicznieniem podsłuchanej rozmowy telefonicznej między W. Juszczenką a merem Kijowa O. Omelczenką. Poseł ludowy Taras Czornowił w rozmowie z korespondentem gazety powiedział: „W przypadku wydania książki, która z pewnością zawiera zniesławiające informacje, powinien zareagować sztab „Naszej Ukrainy”. Jeśli chodzi o to, by w przyszłości zapobiec wykorzystywaniu imienia Wiaczesława Maksymowycza w podobnych „akcjach”, to dla… Rysunek O. Kostenki. Dwa pierwsze uniwersytety znane są ze swoich tradycji i autorytetu. O trzecim, kierowanym przez Ołeksandra Carenkę, w Sumach opowiadają jako o jednym z najbardziej skorumpowanych na Ukrainie. Nawet w Sumach z dyplomem SNAU trudno znaleźć pracę. Sumski rolniczy „słynie” także z koszarowych porządków: studentów na wyborach zmuszano do głosowania „za tych, za których trzeba”. Uczestnicy akcji protestacyjnych mówią: połączone placówki oświatowe mają różną specjalizację i, w ogóle, podlegają różnym ministerstwom. Dlatego jedynym celem „zjednoczenia”, zważywszy na jego pośpieszność, jest dążenie pro-władnych sił politycznych do wzięcia pod pełną kontrolę sumskich studentów, — ad-… SZOK To — nie pierwsze ofiary „Krasnolymanskiej”. Kopalnia uważana jest za jedną z najniebezpieczniejszych pod względem wyrzutów węgla i gazu. Na początku 2001 roku zginęło tu 9 osób. A przyczyna tragedii tym razem — wybuch metanu z późniejszym pożarem na głębokości 997 metrów. Z 48 osób 12 udało się wyjść na powierzchnię. A dalej wydobywano ciała 25 ofiar. Los jeszcze 11 górników do godziny 7.00 we wtorek był nieznany, jednak ich szanse na przeżycie określano jako znikome, zważywszy na pożar, zadymienie w wyrobiskach awaryjnego odcinka oraz wysokie stężenie tlenku węgla. Scenariusz po tragedii też jest przerażająco znajomy — na miejscu pracuje komisja rządowa, tam poleciał premier Janukowycz, na pomoc poszkodowanym i rodzinom ofiar z rezerwowego funduszu budżetu państwa wydzielono dwa i pół miliona hrywien. Prokuratura obwodu donieckiego wszczęła sprawę karną z części 2 artykułu 272 Kodeksu karnego — naruszenie zasad bez-… Z początku roku w kopalniach Ukrainy zginęło ponad 100 górników, różne obrażenia odniosło około 5 tys. W ubiegłym roku w ukraińskich kopalniach zginęło ponad 250 osób. Jeden milion ton wydobytego węgla na Ukrainie kosztuje życie średnio 3,5 górnika. Z ponad 200 ukraińskich kopalń 75% należy do wysoce niebezpiecznych pod względem wybuchów metanu i 35% — do niebezpiecznych pod względem wybuchów pyłu węglowego. 70% wszystkich kopalń znajduje się w obwodzie donieckim. W 2003 roku kadra dowódcza służby ratownictwa górniczego wykryła około 270 tys. naruszeń zasad bezpieczeństwa w przedsiębiorstwach węglowych. Na podstawie materiałów Interfax-Ukraina oraz www.razom.org.ua
Tłumaczenie maszynowe
Trwają studenckie akcje przeciwko połączeniu trzech uczelni wyższych: Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego (SPUP), Sumskiego Uniwersytetu Państwowego (SumUP) oraz Sumskiego Narodowego Uniwersytetu Agrarnego (SNUA). Zamiast wspomnianych placówek utworzono jedną — Sumski Uniwersytet Narodowy na czele z rektorem Ołeksandrem Carenką, przedstawicielem SPUP(o). Już za pasem wybory prezydenckie. Epopeja zaczęła się jeszcze 20 kwietnia, kiedy Prezydent podpisał dekret „O utworzeniu Sumskiego Uniwersytetu Narodowego”. Jego celem, jak zaznaczono w dokumencie, jest „podniesienie jakości przygotowania specjalistów, efektywniejsze wykorzystanie edukacyjnego i naukowego potencjału uczelni wyższych”. Na pełniącego obowiązki wyznaczono O. Carenkę. A już 23 kwietnia z zajęć zdjęto 40 studentów Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego w celu sprzątania parku miejskiego. 30 kwietnia zastępczyni dziekana wydziału ekonomicznego SNUA N. I. Czernysz poinformowała studentów I i II roku, że 1 maja mają obowiązek być na wiecu. Następnie jeszcze na wiecu 9 maja. Odmowy nie były przyjmowane. Swoją „zgodę” studenci mieli potwierdzić na piśmie. Tworząc listy „chętnych”, Czernysz nie zapominała przypominać o przyszłym zaliczeniu, które mają u niej zdawać. Tym, którzy się wahali, groziła: „Będziecie u mnie mniszka nie tylko zbierać, ale i jeść”. Następnie wykładowców poinformowano o ich zwolnieniu. Mogli oni wrócić na poprzednie stanowisko, jedynie składając odpowiedni wniosek wraz z wnioskiem o wstąpienie do SPUP(o). W geście protestu 1473 studentów podpisało list do Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Sondaż, przeprowadzony później wśród młodych ludzi, potwierdził negatywny stosunek większości do utworzenia SUN. Znaczny odsetek ankietowanych potwierdził praktykę represji politycznych w placówkach edukacyjnych. Sumski wiec studentów zgromadził ich zaledwie 250 — w uczelniach pilnie wyznaczono wykłady i dodatkowe zajęcia, a studentom za udział w akcjach protestacyjnych grożono skreśleniem z listy studentów. Ale akcja trwała dalej w Kijowie, sumian wsparli deputowani partii opozycyjnych i 33 studentów ze stolicy. Wiktor Juszczenko zwrócił się do ministra oświaty Kremenia z zapytaniem poselskim i otrzymał zwięzłą oraz niekonkretną odpowiedź z zagmatwanymi przekierowaniami do innych urzędników. Tak więc oficjalne sformalizowanie SUN, mimo wszystko, jednak nastąpiło. Po tym akcje protestacyjne zaczęły narastać z jeszcze większą siłą… Na koncert na Uniwersytecie Pedagogicznym, poświęcony Dniu Młodzieży, przybyło około 200 studentów SumUP. Wszyscy byli ubrani na czarno, co symbolizowało żałobę po demokracji i samorządzie studenckim. Prowadzący ogłosił wiadomość o połączeniu uczelni, co wywołało powszechne oburzenie. Śmierć górników powtarza się z przerażającą regularnością w środku lata — na początku tygodnia 25 górników zginęło w wyniku wybuchu w kopalni „Krasnolymanska” w mieście Rodynśke w obwodzie donieckim. Podczas wykonywania prac o podwyższonym ryzyku, co doprowadziło do śmierci ludzi lub innych ciężkich konsekwencji. Winnym naruszenia zasad bezpieczeństwa grozi pozbawienie wolności na okres co najmniej pięciu lat. W tym samym czasie „Krasnolymanska” jest jednym z ekonomicznie pomyślnych przedsiębiorstw. W grudniu 2003 roku w kopalni rozpoczęto drążenie nowego szybu wentylacyjnego na głębokość 1200 metrów, który zostanie oddany do eksploatacji za półtora roku. Budowa nowego szybu pozwoli „Krasnolymanskiej”, która w zasadzie wyczerpała dawne zapasy węgla, zwiększyć moce produkcyjne. Na dobę kopalnia wydobywa 10 tys. ton paliwa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zdjęcie O. Waszczenki przynajmniej rozszerzenia produkcji, tworzenia nowych miejsc pracy, — państwo rewidowało wcześniejszą decyzję i uchwalano ustawę o reprywatyzacji. Tak było we Francji, Wielkiej Brytanii, gdzie zaczęto prywatyzować elektrownie atomowe. A potem ten program został zwinięty, rozpoczął się proces reprywatyzacji. Ten sam proces odbywał się również w Niemczech. Myślę, że Ukraina nie będzie wyjątkiem. Należy to rozpatrywać nie jako metodę zastraszania tych, którzy mają dzisiaj własność prywatną, a jako sposób zachęty do efektywnej działalności produkcyjnej. Nikt nie będzie zajmował się reprywatyzacją, jeśli u prywatnego właściciela przedsiębiorstwo demonstruje o wiele lepsze wskaźniki, niż było to za czasów państwowej formy własności. — Francja czy Niemcy — to nie Ukraina, gdzie prywatyzatorzy często są powiązani z kryminalno-oligarchicznymi ugrupowaniami. — U nas niektóre rzeczy próbuje się traktować bardzo uproszczono i wyłącznie z punktu widzenia populizmu.
Tłumaczenie maszynowe
„NASZA TAJNA BROŃ TO WYBORCY” — Burzliwy start kampanii wyborczej nie pozostawia złudzeń co do stosowania nacisków administracyjnych i brudnych technologii przeciwko liderowi „Naszej Ukrainy”. Oprócz „chodzenia do ludu” i pracy wyjaśniającej, blok zdążył już wypracować inne środki przeciwdziałania? — Środki, na których będziemy się opierać, to sam wyborca i jego stanowisko, innych nie mamy. Żadnej tajnej broni nie możemy stosować, ponieważ obecny reżim stworzył tak cyniczny system fałszowania wyborów i nacisku, że przeciwdziałać temu może jedynie sam ukraiński obywatel. Nasza strategia to zaangażowanie jak największej liczby wyborców w aktywną postawę. W pewnym stopniu sprawdziło się to podczas wysuwania Juszczenki jako kandydata na urząd Prezydenta. Po raz pierwszy na ulice Kijowa wyszła tak wielka liczba kijowian, jakiej nie było od początku lat 90. To budzi nadzieję: jakkolwiek władza nie stosowałaby zasobów administracyjnych, pieniędzy, mediów — „narodowy telefon” to najlepsza broń. — Jakim widzi Pan dzisiejszego wyborcę? Przekupionym, obojętnym? — Wyborca dzisiaj nie jest obojętny. I dzisiaj sytuacja jest zasadniczo inna w porównaniu z tą, która była w 1999 roku. Wtedy mówiono, że władza wygra, siły demokratyczne były rozproszone, nie mieliśmy silnego lidera. A teraz władza już poniosła porażkę dzięki temu, że opozycja się zjednoczyła. Po raz pierwszy ukraińskiemu wyborcy zademonstrowano, że demokraci potrafią nie tylko kłócić się o buławę, ale także jednoczyć się w celu osiągnięcia celu. To potężna akcja psychologiczna, która budzi nadzieję, że władzy nie uda się sfałszować wyborów. Co więcej — mamy unikalną możliwość zwycięstwa w pierwszej turze. Dzisiaj mówi się o tym z pewnym sceptycyzmem. Ale przypomnijmy rok 1991. Marzec: 74% za Związkiem Radzieckim, grudzień: 92% za niepodległym państwem ukraińskim. Zrobił to ten sam wyborca dzięki niespotykanemu wcześniej uniesieniu psychicznemu. Jeśli wszyscy wyborcy w zjednoczeniu Juszczenki i Tymoszenko dostrzegą swoją siłę, może to przynieść rezultat, o którym mówiłem. Chociaż jako polityk z doświadczeniem, który cały czas rozmawia z wyborcami, mogę powiedzieć, że oni takiej pewności na razie nie mają. — Może również dlatego, że kandydat W. Juszczenko jest niezależny? Co dzisiaj jest jednym z głównych argumentów oponentów bloku. — Dzisiaj na Ukrainie polityczne ustrukturyzowanie społeczeństwa nie pozwala na posiadanie partyjnego kandydata. Nie będę głęboko analizował przyczyn tego stanu rzeczy, powiem tylko, że obecna władza rozwijała się na dawnym zasadzie „dziel i rządź”, a nie na zasadzie rozwiniętych demokracji — politycznej konsolidacji społeczeństwa. Dlatego liczenie na to, że w takich warunkach partia czy nawet blok partii odniosą zwycięstwo nad obecnym reżimem, to albo wielka polityczna naiwność, albo niezrozumienie tego, co się dzieje. Przeciwdziałać temu może jedynie kandydat ludowy. Juszczenkę wspierają nie tylko siły polityczne, ale i naród. Odpowiedzialność polityczna rodzi się z możliwości politycznych. Czy mamy choć jedną partię, która ma większość w Radzie Najwyższej? Ideologicznej większości nie ma i nie było. Są tylko bloki, zjednoczone porywem miłości do Prezydenta. Juszczenko będzie musiał formować większość, czyli koalicję, dla realizacji programu, z którym zwycięży w wyborach. Tutaj już trzeba będzie iść na negocjacje i pewne ustępstwa polityczne. Dalej będzie kampania parlamentarna w 2006 roku, wybory na zasadzie proporcjonalnej, wtedy będzie formować się ideologiczna większość — w regionach, w Radzie Najwyższej. Wtedy będzie można mówić o partyjnym Prezydencie. Za pięć lat będzie szedł do wyborów z ramienia partii lub koalicji partii. To jest model rozwoju ukraińskiego systemu politycznego, który obowiązkowo zostanie zrealizowany. — Prezydentowi Juszczence, oprócz większości, potrzebna będzie też konstruktywna nielewicowa opozycja. Wybiegając w przyszłość, widzi Pan w tej roli UNP? — To wymyślony schemat, żeby partia polityczna, założyciel bloku wyborczego z 2002 roku, stała się opozycją dla Juszczenki, którego program polityczny najbardziej odzwierciedla założenia Ukraińskiej Partii Ludowej. Pamiętam rok 2000, kiedy wybuchł skandal kasetowy i kiedy wielu moich kolegów domagało się przejścia do opozycji wobec władzy. Ale właśnie wtedy ponosiliśmy odpowiedzialność za Juszczenkę, jego rząd, i byłby to polityczny nonsens, żeby partia stawała w opozycji do swojego Premiera. Wtedy trzeba było, żeby Juszczenko podał się do dymisji, a my razem przeszlibyśmy do opozycji. Co też stało się w kwietniu. Tak po prostu bawić się tymi słowami nie można. Do czasu, dopóki Juszczenko będzie pracował nad realizacją swojego programu, w opracowaniu którego brałem udział i ja, będziemy go wspierać. Obiektywną opozycją dla Juszczenki staną się partie lewicowe — ich ideologia jest sprzeczna z programem Juszczenki. I oczywiście opozycyjne wobec nowego Prezydenta będą partie administracyjne, które wspierają dzisiejszą władzę. „POTENCJALNI PRZYJACIELE — I KINACH, I MOROZ” — Wśród dzisiejszych kandydatów i sił, które ich wspierają, widzi Pan potencjalnych sojuszników Juszczenki? — Mogę już nazwać takim sojusznikiem A. Kinacha, który kandyduje z programem bliskim naszemu. Złożył wiele oświadczeń dotyczących nieakceptowalności modelu politycznego i gospodarczego, który realizuje obecna władza. Potencjalnym sojusznikiem może być też ten sam Czernowecki, który również nie akceptuje metod władzy wobec przedsiębiorczości i biznesu. Nawet Moroza mógłbym nazwać naszym sojusznikiem — chociażby w kwestii przeprowadzenia uczciwych wyborów. Bo pomimo różnych ideologii, wszyscy jesteśmy zainteresowani, aby na Ukrainie działał demokratyczny, a nie klanowo-totalitarny reżim. Oprócz władzy, możemy uważać wszystkich za swoich sojuszników, nawet politycznych oponentów. — Czy ich czasem nie ubędzie, dzięki oświadczeniu szefa kampanii wyborczej O. Zinczenki o rozpoczęciu reprywatyzacji po zwycięstwie lidera „Naszej Ukrainy”? Czy nie za wcześnie ono wybrzmiało? — Reprywatyzacja to światowe doświadczenie. Jeśli te czy inne obiekty własności, które przeszły w prywatne ręce, nie dawały tego, co najważniejsze — wzrostu gospodarczego czy Pamiętam, jak pani Witrenko mówiła w 1999 roku: jutro jestem Prezydentem i jutro powkładam im palce w drzwi, oni wszystkie pieniądze zwrócą. Przepraszam, ale to kłamstwo. Bo na świecie nie ma ani jednego przykładu, kiedy ten, kto ukradł pieniądze, potem, nawet przez palce w drzwiach, by je zwrócił. Ale w państwie, które dba o swoich obywateli, złodzieja zmusza się do inwestowania środków w jego gospodarkę. Po prywatyzacji „Kryworiżstali” byłem w Krzywym Rogu i wiecie, nie widziałem tam pochodów robotników na ulicach i nie słyszałem: „Ratunku! Zabrali nam naszą własność!”. Rozmawiałem z robotnikami, oni mówią: nas nie interesuje, czy to własność państwowa, czy prywatna. Interesuje nas, żeby była wyższa pensja i zamiast jednego miejsca pracy były trzy. Bo dorastają mi jeszcze dwaj synowie i muszą gdzieś pracować. Właśnie te kwestie musi rozwiązywać właściciel — czy będzie to państwo, czy przedsiębiorca. Populiści są i w naszym środowisku: mówią, że jak dojdziemy do władzy, to jednych przytniemy, a innym dociśniemy. Nie akceptuję tego, to powtórzenie tego, co na Ukrainie już było. Władza, która przyjdzie, musi ustanowić jednolite zasady zachowania gospodarczego, kiedy wszyscy są równi wobec prawa — i bezdomny, i Prezydent. W takich warunkach własność — państwowa, prywatna czy korporacyjna — zaczyna pracować w interesach państwa. „POLITYCY, IDŹCIE W GÓRY!”
— Jeszcze jedno pytanie na temat interesów państwa. Jako były minister ochrony środowiska i bezpieczeństwa jądrowego, co Pan myśli o nowym planie obiektu „Ukrycie” w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej?
— To bardzo nieudany projekt, któremu się sprzeciwiałem, gdy prowadziłem negocjacje z przedstawicielami „wielkiej siódemki”. Jego realizacja jedynie ukryje czarnobylskie problemy, w istocie ich nie rozwiązując. To taka sobie teatralna dekoracja, za którą nie widać brudu i innych problemów. „Sarkofag” to przede wszystkim problem ogromnej ilości materiałów jądrowych (według różnych szacunków istnieje ich tam do 200 ton). Zachodzą z nimi bardzo skomplikowane procesy fizykochemiczne – do czego mogą doprowadzić, nie jest w stanie przewidzieć żaden zespół naukowy. Po drugie: ogromna ilość materiałów radioaktywnych, które mogą zostać albo wyrzucone w powietrze, albo trafić do wód podziemnych. Po trzecie: zagrożenie pożarowe, wreszcie niestabilność konstrukcji. Rozwiązanie wszystkich tych problemów wymaga opracowania nowych technologii. Na przykład wydobycie materiałów jądrowych. To problem nad problemami, nikt na świecie go nie rozwiązał, jeśli chodzi o taką ilość i wydobycie z takich zwałów. Kiedy budowano obecny sarkofag, obliczano go na 50 lat, a zaczął się rozpadać już po 10. Na utrzymanie tej konstrukcji z każdym rokiem potrzeba coraz więcej środków – było tam kilka tysięcy metrów kwadratowych szczelin. Nie da się przewidzieć, ile środków potrzeba na budowę nowej powłoki, aby była bezpieczna. Rozumiem, dlaczego Zachód na to poszedł – opłaca mu się powiedzieć: w ten sposób czarnobylskie problemy zostały rozwiązane i nie zwracajcie się już do nas z tym problemem. Na to Zachód wydał zaledwie 1 mld dolarów. A realny koszt rozwiązania to 300–500 mld.
— Wracając do wyborów. Jesienią władza zamierza jednak zrealizować reformę polityczną, która zniweczy uprawnienia Prezydenta – ktokolwiek by nim nie był. Czy opozycja ma plany, jak temu zapobiec?
— Na całym świecie Konstytucja to długoterminowe zasady gry, do jej zmian podchodzi się bardzo ostrożnie. Pozwalają sobie na nie tylko ci liderzy czy siły, które mają wysoki poziom zaufania. Tak robił generał de Gaulle czy Lech Wałęsa. A u nas władza schodzi z areny politycznej i urządza zakrojone na szeroką skalę zmiany w przededniu wyborów. Demokratyczny świat czegoś takiego nie akceptuje. Będziemy przeciwdziałać wszelkimi sposobami, aby do tego nie doszło. Do tej pory w historii Ukrainy cztery próby zmiany Konstytucji były nieudane, myślę, że i piąta będzie taka sama. Choć teraz rzuca się szalone środki – deputowanym obiecują po trzy miliony dolarów za głosowanie na korzyść reformy. To cena jednego głosu, którą zapłacą pieniędzmi ukradzionymi ukraińskim obywatelom. Według naszych obliczeń, przez struktury władzy codziennie przywłaszczane jest 20 milionów dolarów.
— Jako alpinista, co poradziłby Pan politycznym współtowarzyszom i oponentom?
— Choć raz pójść w góry. Alpinizm to gra zespołowa, nawet ci, którzy idą w góry samotnie, stosują zasady zespołowe. Wspinaczkę koniecznie trzeba wykonywać zespołem, ale ja, na przykład, nie ze wszystkimi na nią idę…
z
Ludmiła PUSTELNYK
Tłumaczenie maszynowe
WYBIERAMY! Kontynuacja. Pocz. zob. „SP”, nr 29 z 15–21 lipca 2004 r. Nie nawołujemy, a jedynie informujemy naszych czytelników o zamiarach tych, którzy chcą dojść do władzy. Wynik wyborów, w ostatecznym rozrachunku, będzie zależał od nas, wyborców. Od elektoratu, którego około 32%, według danych różnych sondaży, jeszcze nie zdecydowało, na kogo chce (i czy chce) głosować. KTO NAS CHCE RATOWAĆ Naprawdę, niektórym bywa trudno zorientować się: za kogo warto oddać głos, a od kogo „nie czekaj upragnionej wolności”. Zresztą poinformowanie naszych obywateli, jak to czasem mówią, pozostawia wiele do życzenia. Więc co robić? Trzeba najpierw uświadomić sobie, że wybierając prezydenta, w istocie mianujemy głównego specjalistę od zarządzania państwem. Zatem nasz wybraniec powinien posiadać praktyczne doświadczenie fachowego i — co obecnie szczególnie ważne! — moralnego zarządzania skomplikowanym gospodarstwem narodowym oraz naszym sprzecznym (dalekim od jednomyślności) społeczeństwem. A kto u nas zademonstrował najlepsze wyniki w sferze uczciwego zarządzania i nie tylko jest zdolny zarządzać gospodarstwem narodowym w obecnej sytuacji, ale i zmienić tę sytuację na lepsze? Odpowiedź daje podstawowa zasada zarządzania, która pomaga zrozumieć sytuację w społeczeństwie i w sztabach wyborczych (a zatem i przyszłe działania każdego z obecnych kandydatów w razie ich wyboru): „W dobrze zorganizowanym systemie wykorzystuje się fakty, normy moralno-etyczne oraz inżynieryjno-ekonomiczne metody organizacji Narodu dla osiągnięcia dobrobytu, bezpieczeństwa obywateli i państwa; w źle zorganizowanym — panują emocje, podstępność, koniunktura polityczna, charaktery urzędników i przypuszczenia”. Metody czy charaktery? Fakty czy przypuszczenia? Moralność czy koniunktura polityczna? Właśnie na tym polega dzisiaj wybór. Ale żeby dokonać właściwego wyboru, trzeba opierać się na zasadzie. Na ile przytoczona wyżej zasada jest przydatna do oceny konkretnych sił i osób działających na scenie spektaklu wyścigów wyborczych — niech badają czytelnicy. W tym analizując fragmenty programu wyborczego Komunistycznej Partii Ukrainy, zamieszczonego na stronie tej partii, przy okazji zwracając uwagę na znaną biegłość jej przywódców nie tylko w czytaniu, ale i w pisaniu między wierszami. Ogólnie ten program komunistycznej kohorty, która idzie na wybory pod wodzą Petra Symonenki, składa się głównie z hasłowo-tezowych postulatów, umieszczonych w pięciu rozdziałach: — Szanowni rodacy! (wstęp) — Nasze główne cele… — Po zwycięstwie w wyborach skoncentrujemy wysiłki na rozwiązaniu następujących zadań… — To pozwoli… — Cztery końcowe tezy. Oczywiście, żeby „skoncentrować wysiłki na rozwiązaniu”, trzeba najpierw zwyciężyć. Jednak już teraz można zrozumieć, że głównym dążeniem komunistów jest dojście do władzy. Prezydent-komunista — wyobrażacie sobie?! Punktem oparcia dążeń, zadeklarowanych w tym programie, jest ratunek narodu. Teza ratunku narodu jest jedną z kluczowych we wstępie do programu: „Niezbędne są energiczne działania, aby uratować naród”. Tą samą troską o ratunek narodu program się kończy: „Komuniści idą do władzy nie dla samej władzy, a dla służenia ludowi pracującemu”. W TRADYCJACH BOLSZEWIZMU Służenie ludowi pracującemu… „Służę ludowi pracującemu!” — uroczyście i podniośle wykrzykiwali czerwoni moskiewscy komisarze podczas wręczania im orderów z czerwonym sztandarem za zwycięstwo nad Ukraińcami w wojnie domowej. Tak samo radośnie wykrzykiwali komunistyczni sekretarze i dowódcy oddziałów NKWD podczas ich nagradzania za udane operacje „rozkułaczania”, „ekspropriacji”, „zabierania” ukraińskim chłopom całych zbiorów do ostatniego ziarna dla sukcesu zaplanowanego przez komunistów wielkiego głodu, o którym obecny przywódca komunistów Ukrainy oświadczył z trybuny Rady Najwyższej, że żadnego zorganizowanego wielkiego głodu nie było. A komunistycznej „walki przeciwko ukraińskiemu burżuazyjnemu nacjonalizmowi” również nie było? Czy może to było służenie ludowi pracującemu? Czego naprawdę wtedy nie było, to „ludu pracującego”. Zamiast tego był pracowity naród ukraiński, zniewolony i w znacznej mierze oszukany przez komunistyczną ideę (i jeszcze do dziś w pewnej części takim pozostaje), którego jedną część komuniści zniszczyli, drugą — przenieśli do kategorii „lud wrogi pracujący” i wywieźli do „pracy” do obozów koncentracyjnych GUŁAG-u, trzecią — zastraszyli represjami, nazwali ich „narodem sowieckim”, ukryli za „żelazną kurtyną” przed głosami „zza granicy” i ustawili w kolejkach za deficytem. A sobie komuniści zorganizowali zamknięte rozdzielniki, gdzie na specjalne talony można było otrzymać wszystko, i nawet takie rzeczy, o których ani „naród sowiecki”, ani tym bardziej „lud pracujący” nie mogli nawet marzyć. Słowem, „uratowali”. Teraz komuniści znowu chcą „uratować” naród ukraiński, zawczasu przenosząc go w swoim programie do kategorii „pracujący”… Czas niesie zmiany i zmienia nie tylko oblicze ziemi, ale i nas. Niestety, zasadniczo nic nie zmienia się w intencjach i metodach komunistów. Znowu straszą nas Zachodem i właśnie od tego zaczyna się tekst ich programu wyborczego: „Podczas minionych wyborów nasza partia ostrzegała naród Ukrainy przed zgubnością narzuconego przez Zachód kursu politycznego, który prowadzi obecny rządzący reżim”. Biedny Zachód! Okazuje się, że jest winny temu, iż pod „mądrym” kierownictwem „garanta” i przy aktywnym wsparciu komunistów dla jego idei (idei obecnego rządzącego reżimu) w Radzie Najwyższej, my przez dziesięć lat aktywnie drepczemy w miejscu, dziwiąc cały świat swoją cierpliwością, wytrzymałością i zaufaniem do programów, które nam wieszają na uszach zamiast makaronu. I być może właśnie nasza cierpliwość prowokuje komunistów, którzy w programie wyborczym tak sformułowali swoje główne cele: — „Odrodzić władzę ludu…” Komunistyczną „władzę ludu” już przechodziliśmy jeszcze za czasów wodza wszystkich narodów, w epoce punktów agitacyjnych, kiedy 99,7% obywateli pod przymusem przychodziło do lokalu wyborczego, aby wybrać jednego funkcjonariusza z jednego kandydata, zaplanowanego przez komunistów. — „Dokonać socjalistycznych przekształceń…” Czy nie za wiele? Czy nie dość było tych „socjalistycznych przekształceń” przez tragiczne lata, minione od 1917 roku? Czy nie za wysoką cenę zapłacił naród ukraiński za komunistyczne eksperymenty? — „Rozkwit Ukrainy w równoprawnym sojuszu braterskich narodów suwerennych państw” (Nieco niezgrabne sformułowanie, ale tak jest napisane). Nasuwa się wniosek, że komuniści z uporem godnym lepszej sprawy dążą do wejścia znowu w „sojusz nieruszalny republik wolnych”, których — jak śpiewano w tym hymnie ZSRR — „na wieki zjednoczyła wielka Ruś”. Czy nie dlatego dążą, że w „sojuszu nieruszalnym” przed Ukraińcami znowu otwiera się możliwość bycia „swobodnie” wysłanymi do innej republiki, na przykład na Kołymę, żeby tam, według słów Liny Kostenko, „…podziwiać zorzę polarną”? PSEUDOPATRIOCI, STRZEŻCIE SIĘ!
Obecnie komuniści obiecują „zaprzestanie okradania państwa…”, „przywrócenie niezakłóconej pracy kompleksu paliwowo-energetycznego…” Pardon, panowie towarzysze, a dlaczego zatem głosowaliście za dymisją rządu Juszczenki—Tymoszenko, i to właśnie wtedy, gdy ten rząd po raz pierwszy w całym okresie niepodległości Ukrainy osiągnął oczywiste, przekonujące sukcesy w zaprzestaniu okradania państwa i przywróceniu niezakłóconej pracy kompleksu paliwowo-energetycznego?! Czy może przyczyną waszego komunistycznego niezadowolenia był ten fakt, że wspomniany rząd Juszczenki spłacił wieloletnie zaległości w wypłatach pensji i emerytur oraz po raz pierwszy wykonał wszystkie zaplanowane wskaźniki, w tym rozliczenia z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, nie biorąc ani jednej kopiejki kredytu? Nie chciałbym operować przypuszczeniami, ale czy nie dlatego komuniści wysłali rząd Juszczenki na dymisję, że ten rząd bronił interesów narodowych Ukrainy, podczas gdy podstawowe interesy komunistów-internacjonalistów w ich programie są zorientowane na coś zupełnie innego: „…Rozszerzenie współpracy z krajami WNP. (…) Rosja i Białoruś — nasi polityczni sojusznicy i historyczni pobratymcy. W sojuszu z nimi musi być też Ukraina”. Tak zwany „polityczny sojusznik” i „pobratymiec” komunistów całkowicie politycznie i „po pobratymczemu” (czyli otwarcie podstępnie!) na równym miejscu urządził Ukraińcom problem Tuzły, sabotuje demarkację i delimitację granic naszego państwa, politycznie (i wojskowo!) naciska na nasz Krym i nieustannie szantażuje za pomocą nośników energii. Jednakże nie przeszkadza to komunistom głosować w ukraińskim parlamencie za otwarcie antyukraińskim JEOP. Nie można zrozumieć inaczej, niż jako dążenie do przypodobania się swoim kolegom-komunistom z Rosji (a przy okazji i niekomunistycznym zwolennikom „jedinoj i niedielimoj”), programowego żądania komunistów Ukrainy o „nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego” na Ukrainie. A w dodatku do tego międzynarodowo-sowieckiego koziołka w kwestii językowej komuniści Ukrainy stawiają sobie za cel (tylko nie śmiejcie się): „Ochrona języka ukraińskiego przed splugawieniem przez pseudopatriotów”. Czyżby od Wierki Serdiuczki zamierzali chronić naszą kulturę komuniści? Jewhen HOLYBARD WIERSZE Z LISTÓW Bardzo przykro również z tego powodu, że do tej pory nie działa artykuł Konstytucji o państwowości naszego ukraińskiego języka. Gdzie, w jakim kraju w parlamencie rozmawiają kto jak chce. Podoba mi się indyjskie przysłowie: „Kura ta miejscowa niby, a po obcemu gdacze”. Przecież mowa w nim nie o kurach, a o Ukraińcach. Niepokoi to, że nasza młodzież wyjeżdża za granicę na służbę, a dzieci swoje zostawiają na głowie rodziców, a ci nie mogą sobie z nimi poradzić. Władzę trzeba zmieniać, tak dalej żyć nie można. A dla zwycięstwa w wyborach potrzebna jest jedność, której nam brakuje. Teraz jedni zamierzają oddać swoje głosy na W. Juszczenkę, inni — na W. Janukowycza. To już niepoważne, trzeba się określić; nie daj Boże, znowu będzie fałszerstwo albo powtórzy się „wariant mukaczewski”. Iłaria ŁEWYŃSKA, m. Dubno obwodu rówieńskiego „Obwodowy program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004—2010” opracowany został według zasady: „Państwowy uczym piatnadcatyj god, no poka nie pustili w nasz oborot!” Jedyna ukraińskojęzyczna gazeta „Słobidśkyj Kraj” przekształcona została w organ „obkomu” i pod względem formy, i treści! Nie ma miejsca na jej łamach dla problemów ukraińskości, korespondenci gazety „szukają” z jakiegoś powodu materiałów do „Ukraińskiego sennika” we wsiach rejonu szebekińskiego obwodu biełgorodzkiego Rosji! Sobotni numer gazety już w połowie drukowany jest w języku rosyjskim. Ukraiński Teatr Dramatyczny im. T. Szewczenki przestał istnieć jako ukraiński. „Twórcze” osiągnięcia teatru jaskrawo demonstrowano wystawieniem „Myny Mazajła” tak, że gdyby Mykoła Kulisz zobaczył swój utwór w charkowskiej interpretacji, to zapewne przekląłby tych „wielbicieli ukraińskiego słowa”. Wstrzymano transmisję 3. programu Ukraińskiego Radia Narodowego — kanału „Kultura”. Radiofonię zalał rosyjskojęzyczny produkt. Władze bardzo lubią nazywać przewodniczącego obwodowej administracji państwowej — gubernatorem, przeprowadzili nawet akcję wśród uczniów szkół — „Napisz list do gubernatora!” Wkrótce w Charkowie zostanie wzniesiony pomnik „Pierwszemu gubernatorowi Szczetininowi!” Ot co! Ukraińskość trzeba obudzić! W przeciwnym razie, „jeśli nas kury nie wydziobią z nudów, to kot, na honor, w popiół zagrzebie”. Zatem, musimy nie nadymać policzków z poczuciem własnej ważności i zasług, a być realistami i samokrytykami! Niech Prezydent i jego otoczenie uważają, że mobilizacja zasobów administracyjnych gwarantuje władzy pożądany rezultat. A ja uważam, że powinniśmy skuteczniej prowadzić pracę oświatową, przyciągać do niej przygotowanych, mądrych ludzi. Póki co ta praca jest w zaniku, zwłaszcza na peryferiach. Witalij RIABOKIŃ, osiedle typu miejskiego Komsomolśke rejonu zmiowskiego obwodu charkowskiego Zaniepokojenie szerokiej opinii publicznej (i nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami) przyszłymi wyborami i ich skutkami jest całkowicie zrozumiałe. Bo, niezależnie od wyniku, wybory te będą miały ogromny rezonans i wpłyną na strukturę międzynarodowych i międzyludzkich stosunków w Europie i na świecie. A jak wpłyną — to już zależy od konkretnego wyniku, od tego, kto stanie na czele państwa. Dlatego zrozumiała jest też różna orientacja i różne podstawy tego zaniepokojenia. W zależności od tego, kto oczekuje i kogo oczekuje. Na przykład, jak już informowano, szef prezydenckiej Administracji W. Medwedczuk, występując w Charkowie na wielkim zgromadzeniu swojej zjednoczonej partii, wezwał do zrobienia wszystkiego, co niezbędne, aby nie dopuścić do wyboru kandydata opozycji.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w numerze nr 29 (249) z 8-14 lipca 2004 r. KOMU WYPADA WYPOMINAĆ? Warto pamiętać: przyzwyczajanie ludzi do surżyka ma różne pobudki i przyczyny, czyli całkowicie możliwe są tutaj także motywacje usprawiedliwiające. A oprócz tego, nie zapominajmy: surżyk to choroba. Czy rozsądnie byłoby wypominać komuś posiadanie choroby? Inna sprawa – wypominać za niechęć do wyleczenia się. Ale i w tym przypadku – wypominać komu? Tylko osobie? A państwu, władzy? I odwrotnie – jeśli państwu, władzy, to dlaczego jednocześnie nie poszczególnej osobie? Nie wierzmy, jakoby od jednostki nic nie zależało. Przychodzi na myśl: surżyk zagania nas w ślepy zaułek. Obejmując absolutnie wszystkie piętra społeczeństwa, gospodarzem naszej sytuacji językowej jest dzisiaj właśnie on. Można powiedzieć, że wszystkich tych, którzy odnoszą się do niego lekceważąco, on „prosi o niekłopotanie się”. Dlaczego? Dlatego, że swoją skazę na zagładę, jak już zaznaczono, odczułby jedynie w narodowo zorientowanym państwie ukraińskim. Ale czy blisko do tego? Nieprzypadkowo właśnie w naszych dniach stało się możliwe nawet takie postawienie pytania: „za” surżykiem czy „przeciw”? Osobiście mnie to nie przeraża, a jednak budzi niepokój, wszak zgodźmy się, że w samej dopuszczalności tego „za” już kryje się pewna gotowość do kapitulacji przed surżykiem – niech może i nie w pełnym zakresie, niech częściowej. Logika, którą to „za” obudowują, jest dokładnie taka sama, jak u zwolenników oficjalnej dwujęzyczności, a mianowicie: „takie są realia historyczne”, „tak historycznie się złożyło”, „co już jest, to jest, więc przyjmijmy go takim, jakim jest” itd. W końcu to usprawiedliwienie owego wszystkim dobrze znanego zasiedziałego principium, wyrażanego surżykiem i, w szczególności, o surżyku – jaka raznica? Między innymi, na pierwszy rzut oka, niby i rozsądne to jaka raznica? Czyż nie nadaje się do wypiekania i spożycia chleb, powiedzmy, z mieszanki (surżyku) żyta i jęczmienia? Tak was mogą zapytać, argumentując swoje prawo do używania mieszaniny języka ukraińskiego i rosyjskiego. No i co, powiadają, że mieszanina, „czyż wy mnie nie rozumiecie?” (ros. „razwie wy mienia nie ponimajetie?”). Niełatwo, rzeczywiście, zaprzeczać – zwłaszcza tym, dla których sfery duchowo-kulturowe po prostu nie istnieją. Nie każdego bowiem przekona argumentacja odnośnie tego, że jeśli to – wszystko jedno, to dlaczego wtedy ludzie dokładają wysiłków do tego, aby surżyku z tego samego jęczmienia i żyta nie było, aby ziarno każdej kultury było czyste… Powiadają, czyż nie do tej samej zasady należy dążyć i w języku? Jednak bieda w tym, że w rzeczywistości mieszczuch tutaj nie jest ostatni. Przysłuchajmy się, proszę, językowi wielu kanałów radiowych, a zwłaszcza – programów telewizyjnych – i czyż nie odczujemy prób legalizacji surżyku i w mediach, i w innych sferach naszego życia, o którym te media opowiadają? Czasami te próby niby i niezauważalne – na przykład, słyszycie: „bardziej szeroki” (zamiast prostego ukraińskiego „szerszy”) albo „dajcie pracować” zamiast prostej i organicznej ukraińskiej formy „pracujmy”. Podobne przykłady – są niezliczone. KTO – „ZA”, KTO – „PRZECIW”? Oto tak wzmacniając język surżykowy na oficjalno-państwowym poziomie, już i niemal na referendum gotowi wynieść: jesteście „za” surżykiem czy „przeciw”? Do referendum, być może, daleko, a oto o sądzie nad surżykiem, który odbył się w Kijowie na początku czerwca 2004 roku, wspomnieć warto, tym bardziej, że i sam ja byłem tam przesłuchany jako świadek. Pomysłowym, dowcipnym wydało się to teatralizowane widowisko. Był sędzia w długiej todze – znany literat i polityk Ołeś Donij (sąd którego, jak okazało się pod koniec widowiska, został przekupiony… na korzyść surżyku – o, kogo tylko nie można u nas przekupić!), był prokurator – szeroko znany prozaik Jurij Pokalczuk, był adwokat – utalentowany pisarz Bohdan Żoldak (nieco z tego, co wychodzi spod jego pióra, on celowo podaje surżykiem). Byli także przysięgli, liczni świadkowie ze strony oskarżyciela i ze strony obrońcy, chociaż największe wrażenie sprawiała wypełniona po brzegi, przeważnie młodymi ludźmi, sala Kijowskiego Teatru Młodzieżowego. W planie przyciągnięcia uwagi społecznej do zjawiska surżyku akcja wydała się udana. I mimo wszystko, jak nie zaznaczyć: to, co okazało się dobre dla odbytej tego dnia dobrej gry, raczej nie nadaje się do pozateatralnych, czyli prawdziwie życiowych, sfer. I przede wszystkim dotyczy to już wspomnianej polarności – jesteście „za” surżykiem czy „przeciw”? Powiedziałbym – skrajnie uproszczone podejście, które, jak już wspominano, nie uwzględnia wielu niuansów. Rzeczywiście bowiem, surżyk – to choroba nowotworowa języka. Wyobraźmy sobie, że chorego na tę ciężką przypadłość pytają: czy jesteś „za” swoją chorobą? I jeśli w odpowiedzi słychać „tak, za”, – to czyż nie wynika z tego wniosek, że ten, kogo zapytano, nie tylko jest ciężko chory, ale i głupi? Ale takie samo dziwne wrażenie sprawiłaby i odpowiedź „nie, ja jestem przeciw”, wszak samo w sobie „ja jestem przeciw” nic nie jest warte, jeśli nie jest połączone z całą stanowczością i możliwością ciężką chorobę zwalczyć. Tym ja znowu ilustruję niemożliwość jednoznacznie-kategorycznego stosunku do surżyku. Jako zjawisko, jako ciężka choroba języka, on, oczywiście, zasługuje na potępienie, wszak, jak słusznie formułował Jurij Pokalczuk-prokurator, należy go sądzić nawet nie z jednego, a z kilku artykułów: jako formę dywersji (innego języka na terytorium języka ukraińskiego), jako przejaw zdrady państwowej (wszak język – to najbardziej wyznaczająca cecha narodu, zdradzać go – znaczy zdradzać państwo tego narodu), jako środek zanieczyszczenia atmosfery (nie wszyscy bowiem z rozkoszą słuchają surżyku) i nawet jako sposób rozpusty małoletnich (deprawowanie młodego pokolenia państwa ukraińskiego w planie duchowo-kulturowym). Czyli, podstaw dla zasadniczego nieprzyjmowania surżyku jest więcej niż wystarczająco. Ale warto podkreślić: surżyk jest zjawiskiem, którego nie należy utożsamiać z konkretnymi nosicielami surżyku. Tutaj bowiem, i rzeczywiście, są różne przyczyny i warianty. Są – tak powiem – ci „surżykonosiciele”, którzy świadomie wypalali z siebie naturalną ukraińskojęzyczność, błędnie uważając ten surżyk, na który przechodzili, za język rosyjski (znowu wzywam: „zruszczeni” Ukraińcy – dnieprzańczycy, zaporożcy, połtawianie, a i wy, kijowianie, – zapytajcie, proszę, moskwian czy petersburżan o jakość waszego rzekomo rosyjskiego języka – i wy usłyszycie…); są, kontynuuję, zupełnie mimowolni nosiciele surżyku (i ich jest najwięcej), którzy już przyswoili go jako spadek rodowy (często w jednej i tej samej rodzinie komunikują się jednorodnym surżykiem przedstawiciele różnych pokoleń); są ci, którzy zwracają się do form surżykowych dlatego, że po prostu nie znają form literackich; są ci, którzy dobrze znając formy literackie, mimo wszystko operują surżykowymi, aby „nie wyróżniać się”; są ci, surżyk w języku których zaświadcza, że znajdują się w drodze od języka ukraińskiego do rosyjskiego, ale są i ci, czyj surżyk – to szczebel w ich stopniowym powrocie od rosyjskiego do ojczystego języka ukraińskiego; są ci, którzy rozumieją obecność surżyku w swoim języku jako skazę, i są ci, którzy widzą w nim bezwątpienną normalność; wreszcie, bardzo wielu jest tych, których wszystko to całkowicie nie niepokoi – właśnie to „jaka raznica?”. Już i ta różnorodność wariantów dowodzi, że jeśli ktoś nalega na wymóg sterylnego stosunku do języka, to czyni on tak, przynajmniej, nierozważnie. SURŻYKONOSICIELE NIE WYLECZĄ SIĘ?
Jak wiadomo, w żadnym narodzie nie ma pełnej zbieżności języka literackiego i potocznego. Istnieją potoczne warianty języka literackiego, istnieją wariacje dialektalne, ale u nas, na Ukrainie, na pierwszym planie jest surżyk. To, że jest on chorobą, nieprawidłowością, jest oczywiste, ale w żaden sposób nie dotyczy to tych samych form dialektalnych, które, przeciwnie, w odróżnieniu od surżyka, należy traktować jako bogactwo językowe, jako źródło zasilania tego czy innego języka. Narody kulturalne właśnie kulturalnie, najtroskliwiej odnoszą się do swoich dialektów, za przykład czego mogą posłużyć choćby Niemcy. Mając wspólny niemiecki język literacki, tak jak my mamy wspólny literacki język ukraiński, do bogactwa dialektalnego w każdej z ziem, z których składa się Niemcy, wyrobili oni doprawdy gorliwy stosunek: rozmawiają lokalnymi gwarami, śpiewają w nich pieśni, wydają gazety, czasopisma i książki, co więcej — lokalne gwary dzieci uczą się w szkole… To samo dotyczy lokalnego stroju ludowego. Wiele razy obserwowałem, z jaką dumą ubierają się w niego, i to nie tylko od święta, na przykład Bawarczycy. Co więcej, zironizuję, nikt im nie zarzuci, tak jak Japończykom za kimono, jakoby była to u nich jakaś — po naszemu — „szarowarszczyzna”, która od pewnego czasu i z jakiegoś dziwnego powodu (dokładnie — nie od rozumu) zaczęła nadmiernie śmierdzieć nawet dla części naszych patriotów. Po prostu — na świecie lepiej niż my wyczuwają sytuacje, do których pasuje rozpowszechniony europejski ubiór, a tak samo i te sytuacje, kiedy człowiekowi nie zaszkodzi lub jest nawet stosownie założyć strój narodowy. Przez analogię do tego ostatniego, dialektyczne warstwy językowe we współczesnym świecie są całkowicie wyprowadzone poza granice lekceważącego czy pobłażliwego stosunku. Po prostu — współmiernie do języka ogólnoliterackiego, one, jak to mówią, znają swoje miejsce. Nawiasem mówiąc, błędnie niektórzy uważają, jakoby język literacki powszechnie brzmiał na przestrzeniach sąsiedniej Rosji. Wystarczy zajechać w jakąkolwiek „głubinkę”, aby przekonać się, że niemało rzeczy w języku tubylców okaże się nawet niezrozumiałymi. Prowadzę do tego, aby stwierdzić, po pierwsze, to, że dialekty i surżyk — to zupełnie różne zjawiska (niestety, nie wszyscy to rozumieli także na wspomnianym wydarzeniu w Kijowskim Teatrze Młodzieżowym), a po drugie, to, że snobistyczno-wstrętliwy stosunek niektórych naszych patriotów-sterylizatorów (tak ich nazywam) do wszystkiego, co wychodzi poza obszary języka literackiego, żadnej krytyki nie wytrzymuje. I zwłaszcza, aby nie przekształcić wysoce doskonałego tworu — ukraińskiego języka literackiego w język kastowy, nie należy brzydzić się konkretnymi nosicielami nieprawidłowego języka. Tak, nosiciel dialektu zaświadcza jedynie o bezgranicznym bogactwie naszego języka i już przez to zasługuje na szacunek. Ale, mówiąc frywolnie, nie jest zbędnym człowiekiem także nosiciel surżyka, zwłaszcza z rzędu mimowolnych. Uważam, że już przez to nie jest zbędny, że on i tacy jak on — to podstawowa część zarówno obecnego, jak i potencjalnego rezerwu ukraińskości. Ktoś zna jakieś inne rezerwy, inne możliwości zwiększania siły ukraińskości? Nie, inne nie istnieją. Sądzę, że dla skorygowania pozycji patriotów-sterylizatorów już i tej argumentacji powinno wystarczyć. Tak, surżyk — to zło, ale pracować z jego nosicielami musimy, powtarzam, z wyjątkową pedagogicznością i przekonaniem o tym, że i bez naszych drwin i wykrzywiań większość nosicieli surżyka swoją wadę dobrze rozumie. Uwolnić zaś ich od porażenia surżykiem sposobem potępienia i szkalowania nie tylko nie jest rozsądne, ale i niemożliwe. Ale mimo wszystko — co robić z surżykiem? Gdzie lekarstwo na tę epidemię? Uznać go za drugi język urzędowy, korzyść z czego będzie taka, że, jak ironizował na wspomnianym sądzie O. Irwaneć, w rezultacie tego język rosyjski zostałby przesunięty na trzeci plan? Zakazać? Ale czy nie najdowcipniej wypowiedział się w sprawie niebezpieczeństwa zakazu znany prezenter telewizyjny Mykoła Weresień. W tym przypadku, ostrzegł on, Ukraina okazałaby się po prostu sparaliżowana, bo przecież ani prezydent, ani ministrowie, ani inni urzędnicy, ani deputaci nie mogliby wykonywać swoich ważnych dla społeczeństwa funkcji. Dlaczego? Dlatego że, licząc się z ogólnospołeczną wymagalnością, wszyscy zasiedliby do nauki normatywnego języka literackiego… Żart żartem, a każdemu wiadomo, że oprócz sfery mediów i edukacji, którym surżyk powinien być przeciwwskazany, żadne zakazy nie są możliwe. TO CO — JESTEŚMY SKAZANI NA ZACHOWANIE SURŻYKA? SURŻYKIZACJA BĘDZIE TRWAĆ?
Nie, nie będzie trwać — zatrzyma się, jak tylko dopniemy swego, że kurs budowania państwa zostanie wreszcie u nas uregulowany w tym kierunku, o którym już wspominano — w kierunku budowy narodowego państwa ukraińskiego, a mówiąc inaczej — normalnego państwa typowego europejskiego wzorca. Typowy europejski wzorzec oznacza właśnie: państwo, które opiera się na duchowo-kulturowych podstawach danego narodu. Na pierwszy rzut oka wszystko to wydaje się proste i maksymalnie jasne, chociaż w rzeczywistości — ileż jest niezrozumienia tych spraw u części naszego ludu, a zwłaszcza u tych, którzy tęsknią za „związkiem” czy jakimiś innymi państwowymi zjednoczeniami tego rodzaju! Oto, powiedzmy, emeryt z Kijowa W. Popow w swoim liście zapewnia mnie (zacytuję w języku oryginału): „Integracja Europy oznacza nie tylko otwartość granic, nie tylko wspólną walutę, wspólne standardy, ale i wspólne kierownictwo (władzę) i w końcu — wspólny język (już dwukrotnie słyszałem od mediów, że taka praca już jest prowadzona)”… Zaznaczę w związku z tą niedorzeczną informacją jedynie tyle: jeśli gdzieś przez jakiegoś dziwaka czy jakichś dziwaków prowadzona jest praca w tym kierunku, to nie ma ona najmniejszych szans na sukces. Dlaczego? Już choćby dlatego, że każdemu europejskiemu krajowi właściwy jest tradycyjny kult swojego narodu i swojego języka (włącznie ze wspomnianym najszacowniejszym stosunkiem do dialektów). Obserwujemy to również obecnie — w czasie dyskusji wokół przyjęcia ogólnoeuropejskiej konstytucji. Dlaczego by nie zgodzić się wszystkim krajom Unii Europejskiej na to, by zapisać w tym dokumencie wspólne dla wszystkich Europejczyków ogólnodemokratyczne prawa i obowiązki! Lecz w tym samym czasie (jak nie zwrócić na to uwagi!), chętnie przystając na to, kraje wspólnoty europejskiej podkreśliły swoje dążenie, by nadal pozostawać państwami narodowymi. Czyli państwami z własnymi językami narodowymi, własnymi kulturami narodowymi, wobec których istotne ustępstwa w Europie Zachodniej są wykluczone. Przeciwnie — ochrona własnych narodowych osobliwości i odrębności nabiera tutaj w ostatnim czasie niekiedy niemal hipertroficznych form (czy nie dlatego, że co nieco, jak choćby ze sfery zwyczajów i obrzędów, znalazło się już na granicy zaniku?). Zatem Europa opamiętała się w tej kwestii, otrzeźwiała. W takim razie jaką Europę w stosunku do języków narodowych wolimy doganiać — tę, która strząsa z siebie ostatni kosmopolityczny kurz, czy tę, rzekomo obojętną na to, której w rzeczywistości już dawno nie ma? Powtarzam: choćby w czymkolwiek ryzykowne kroki w stronę najmniejszego uszczuplenia czy wypchnięcia języków narodowych w Europie są niemożliwe. Jakie powinniśmy wyciągać z tego wnioski odnośnie surżyku? Tak, jest on żywotny — na tyle żywotny, że, jak jestem przekonany, trzeba walczyć nie tyle z nim, co z okolicznościami i warunkami, które go żywią. Utrwalą się na Ukrainie orientacje narodowego budowania państwa, zdobędą realny priorytet, ogólnopaństwowe wsparcie i zachętę ukraińska kultura i ukraiński język — i bądźmy pewni, że w warunkach takiego normalnego, zdrowego kultu ojczystego języka surżyk będzie ustępował i ustępował aż do swojego całkowitego — niechby i w bardzo odległych od nas czasach — zaniku. W każdym razie, to, co właśnie zaznaczono, dotyczy odpowiedniej ogólnopaństwowej atmosfery, której stworzenie trzeba jeszcze wywalczyć. Ale inna sprawa — konkretni mówcy, których uwolnienie od surżyku w przeważającej mierze zależy od ich własnej woli, osobistej gotowości pozbycia się niezdecydowania czy lenistwa ducha. Kto broni przejąć się tym już dzisiaj, przekraczając brak w kraju należytej społecznej motywacji użyteczności i potrzeby takich działań i kroków? W rzeczywistości tych, którzy się przejmują (osobiście mnie w tym przekonuje poczta, która przychodzi na moje nazwisko do Radia Narodowego), mamy dzisiaj nie tak znowu mało. Jeszcze więcej jest tych, którzy są gotowi się przejąć, byleby czuli choćby minimalne państwowe czy społeczne wsparcie i zachętę. Właśnie do nich — tych, którzy pragną uwolnić się od rosyjskojęzycznej zależności i utwierdzić się w jakościowym ukraińskim słowie, skierowałbym taki swój apel: jeśli ty, mój czytelniku czy słuchaczu, będąc na drodze do literackiego języka ukraińskiego, natrafiasz na przeszkodę — na surżyk, który ciężko pokonać, to ja po prostu błagam cię — nie pesz się przed nim, nie wstydź się używać form surżykowych, jeśli literackie nie przychodzą na myśl. Razem z tobą każdy rozsądny człowiek zrozumie: w danym przypadku surżyk to zjawisko przejściowe, przemijające, nieprzyjemny przystanek na drodze do jakościowego opanowania jednego z najdoskonalszych języków świata — języka ukraińskiego. Anatolij POHRIBNYJ, profesor, przewodniczący Kijowskiej organizacji NSPU
Tłumaczenie maszynowe
JUBILEUSZ Na życiowej drodze każdego z nas spotykają się ludzie, których potem przez całe życie trzyma się w zakamarkach ciepłej pamięci. O takim człowieku — uczciwym i niestrudzonym pracowniku, mądrym głowie rodziny, weteranie II wojny światowej — chcę opowiedzieć czytelnikom. Sławny życiowy kamień milowy obchodzi 17 lipca tego roku Wołodymyr Iwanowycz Serediuk, mieszkaniec wsi Chotiwka. Ma jubileusz, kończy 90 lat. Wołodymyr Iwanowycz to szanowany we wsi człowiek, szanują go jako osobę o szczodrej duszy, która całe życie wyznaje sprawiedliwość i dobro. Jubilat uważa, że miał szczęście z narodzinami. I dlatego, że przyszedł na ten świat w pełni lata, kiedy kłoszą się i dojrzewają plony. I dlatego, że urodził się w pracowitej rolniczej rodzinie szczerych Ukraińców na szczodrej, malowniczej wołyńskiej ziemi w przeddzień święta świętego Włodzimierza. Zatem kłosi się jego życiowy łan dorodnym plonem, którego każde ziarno to konkretny uczynek, wyrastający w ludzkich sercach dobrem. Przez swoje życie jubilat niejedną bruzdę zaorał, niejedno pole zasiał… Całe życie nie dzielił swojego czasu na pracę i odpoczynek: była tylko pełna zapału praca. Zbudował dom, wychował w szacunku do ludzi swoje dzieci, owocuje sad, który troskliwie wyhodował nasz jubilat. „Do tej pory noszę odłamek przy sercu. Kiedy lekarze robią zdjęcie rentgenowskie, to mówią: „W pana piersiach znajduje się metalowy przedmiot” (ze wspomnień W. Serediuka). Pamięć o II wojnie światowej — stare rany, ordery i liczne medale. „Przeciwko nam stali Niemcy i własowcy… Do ataku prowadził nas kapitan (pewnie był ze karnych oddziałów). Nie dobiegłszy do niemieckich okopów, padł martwy. Biegłem obok niego… Wywiązała się walka wręcz… Zalegliśmy w niemieckich okopach… Obok mnie, na przedpiersiu, leżało kilka pozostawionych przez Niemców granatów — nimi broniłem się podczas kontrataku… Ze 180 osób pozostało nas żywych trzech żołnierzy i młody porucznik…” — wspomina były frontowiec. W latach dziecięcych i młodzieńczych Wołodymyr Serediuk był aktywnym członkiem ukraińskiej organizacji oświatowo-patriotycznej „Proświta”. Do dziś jako drogie relikwie przechowuje ówczesne czasopisma i broszury Proświty. Od tamtych odległych czasów pan Wołodymyr niesie w duszy patriotyczny ogień, kocha po synowsku ojczystą ziemię. W Chotiwce jest zakochany, wszystko tu jest bliskie i miłe jego sercu. Wołyńska ziemia zawsze dawała mu silne skrzydła do życiowego lotu. Nawet na froncie Chotiwka śniła się młodemu żołnierzowi każdej nocy wiśniowymi sadami i kwitnącymi aksamitkami, pszenicznymi łanami i delikatnymi ukraińskimi pieśniami. I rzeczywiście, rodzinna wieś jubilata położona jest jakby w centrum duchowego świata. Od Chotiwki stosunkowo niedaleko stoi majestatyczna, znana na całym świecie Święto-Uspieńska Ławra Poczajowska. W dzieciństwie nasz jubilat ciągnął duszą do świętości ze złotymi kopułami, razem z bliskimi odbywał tam pielgrzymki. A do tego wszyscy mieszkańcy Chotiwki codziennie podziwiają widok Bożej Góry, która cieszy wzrok swoim zielonym strojem i leczy ludzi wodą ze swojego źródła. Oprócz tego, obok położona jest wieś Onyszkiwci ze źródłem świętej Anny, do którego płyną ludzie z pół świata po uzdrowienie. Jak widzimy, jubilat ma powody do dumy ze swojej małej ojczyzny, obramowanej świętymi miejscami. Nasz jubilat to aktywny parafianin wiejskiej cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej. Mieszkańcy Chotiwki zdołali zbudować ją własnymi siłami w czasach wojującego ateizmu, pod koniec lat 40. ubiegłego wieku — właśnie wtedy, gdy cerkwie powszechnie zamykano lub niszczono. Kto był na nabożeństwie w tej świątyni, ten potwierdzi, że tutaj zawsze jest lekko i słonecznie — dusza jakby oczyszcza się, jaśnieje, uszlachetnia, a myśl przenosi się w jakiś tajemniczy świat. Wszyscy parafianie szczycą się swoją świątynią, wszak to ich wielkie duchowe dziedzictwo. Wołodymyr Iwanowycz święcie wyznaje chrześcijańskie wartości i tradycje. Razem ze swoim przyjacielem Petrem Ołeksiukiem przyjeżdżał latem 1988 roku do Kijowa na obchody 1000-lecia Chrztu Rusi Kijowskiej. Ateistyczna władza robiła wszystko, żeby jak najmniej ludzi trafiło na cerkiewne uroczystości z tej okazji, wystawiono liczne kordony milicyjne. Ale przyjaciele-Wołyniacy wykazali twardą wytrwałość i zdołali odwiedzić zarówno Górę Włodzimierską, jak i Sobór św. Włodzimierza.
Tłumaczenie maszynowe
“Ciężkie były czasy tego przewodniczenia. Nocami przychodzili chłopcy z gór, a w dzień — przedstawiciele władzy radzieckiej. Spróbuj, dogódź tym i tym”. Tak W. Serediuk mówi o końcu lat 40. i początku lat 50., kiedy pracował jako przewodniczący rady wiejskiej w Chotiwce. Za nim lata burzliwego, wypełnionego po brzegi życia. Ale i teraz nasz jubilat budzi się z pierwszymi kurami. “A jakże inaczej dla gospodarza, przecież w domu zawsze pracy bez liku. Tak było, tak i będzie. Ukochana praca tworzy radosny nastrój, daje przyjemność w życiu. Bo człowiek dopóty żyje, dopóki pracuje” — zapewnia. Jeszcze w młodych latach Wołodymyr Iwanowycz posadził na ojcowskim podwórku lipę, która stała się obecnie wielkim, rozłożystym drzewem. W cieniu pod tą lipą wszystkim jest bardzo przytulnie, zwłaszcza w letni upał. Tutaj na swoje urodziny każdego lata jubilat ustawia stoły i sadza gości. Tutaj melodyjnie i głośno brzmi dla seniora w wykonaniu głosistych Serediuków “Mnohiji lita...”. Zatem, z okazji jubileuszu, szanowny panie Wołodymyrze. Niech na pańskiej lipie delikatnie buja pachnące kwiecie, i niech darzy Pana uzdrawiającym powietrzem i miodowymi aromatami oraz krzepi swojego Ogrodnika. Niech na pańską luksusową lipę siadają kukułki-wróżki — na wiele jeszcze lat. I niech każdego lata napełnia Pana dobre serce radością płomienny kwiat czerwonych maków, które od wieków upodobały sobie pola wokół Chotiwki. A my wszyscy w dniu Pana sławnego i poważnego jubileuszu kładziemy kwiaty naszych serc Panu na parapecie! Iwan POBEREŻNYJ, m. Kijów przez życie Hnatiuk Bożymi i Szewczenkowymi ścieżkami, jego silne, prawdziwe słowo zdolne jest budzić ze snu uśpionych, wszystkich, którzy poddali się złudzeniu pseudo-niepodległości i spoczywają na laurach. Uważam, że w każdym zakątku Ukrainy dzisiaj, w przededniu wielkich zmian politycznych, należy przeprowadzać spotkania ze znanymi, szanowanymi ludźmi — poetami, śpiewakami, aktorami, uczonymi, deputowanymi, — którzy swoim słowem budziliby obojętnych i leniwych duchem, wzywaliby do aktywnego życia politycznego, do wykazania świadomej obywatelskiej patriotycznej postawy w okresie przygotowań i przeprowadzenia wyborów prezydenckich w październiku tego roku. Tak, jak to robi prawdziwy bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, długoletni więzień polityczny, poeta-patriota Iwan Hnatiuk. Iwanna CHOMA, członkini towarzystwa “Proświta” m. Horodok, przewodnicząca Komitetu ochrony języka, kultury, duchowości “Proświta” — duchowe serce kozackiego kraju” — tak nazywała się wyjazdowa sesja naukowo-praktyczna Dniepropetrowskiej “Proświty” im. T. Szewczenki, która odbywała się w Nikopolu. Naukowa, bo na niej referowali znani uczeni. Praktyczna, bo odbyła się dyskusja nad wystąpieniem przewodniczącego obwodowej “Proświty” przez przedstawicieli regionów. Nam próbowano zerwać to wydarzenie. Zakontraktowany autobus odmówił bez żadnych przyczyn. Wybrana sala okazała się zajęta. W mieście przeprowadzenia — Nikopolu — pojawiło się święto obwodowe... W końcu wszystko załatwiono. Jedziemy na południe. Sesję otworzył przewodniczący obwodowego towarzystwa, pisarz Wołodymyr Zaremba: — “Proświta” jest znana w obwodzie: we wszystkich dziedzinach przykładamy rękę. Dniepropetrowska miejska “Proświta” pod kierownictwem profesora Popowskiego; Nowomoskowska rejonowa, której przewodzi kandydat nauk, pedagog Emma Szapowałowa; Marganiecka miejska, gdzie przewodniczącym jest kandydat nauk Mykoła Tyszczenko; Pawłohradzkie, Wierchniednieprowskie, Nikopolskie, Krzyworoskie, Szyrokiwskie zjednoczenie... — stały się w swoich regionach orędownikami wielkiej proświtańskiej sprawy. Nas wzywa legendarny Iwan Sirko, któremu dzisiaj oddajemy cześć. Nas wzywa i zobowiązuje Ukraina... Referat “Rozwój twórczości i zdrowy styl życia” wygłosił przewodniczący Dniepropetrowskiej miejskiej “Proświty”, profesor Anatolij Popowski: — W naszej Akademii Prawnej wychowanków przygotowują jako wykwalifikowanych specjalistów-funkcjonariuszy organów ścigania. Lecz nie w pełni to powołanie uczonych, wykładowców. My uczymy ich wyczucia współczesnej młodzieży. Właśnie takiemu celowi służą nasze liczne proświtańskie wydarzenia, a wśród nich — studio literackie “Poetycka Temida”, którego członkowie mają już swoje wydane zbiory... Przewodnicząca Nowomoskowskiej “Proświty” Emma Szapowałowa rozwinęła temat “Wdrażamy tradycje i zwyczaje narodu ukraińskiego”, a swoje myśli potwierdziła na przykładzie konkretnej placówki oświatowej. O kozackiej pedagogice mówił przewodniczący Nikopolskiej “Proświty”, znany w kraju pracownik kultury Borys Babenko. Założona u nich szkoła rozwija poczucie miłości do Ukrainy, pociąg do sztuki i kultury. W Pawłohradzie już od kilku lat działa Klub “Miejscami sławy”, o czym opowiedział przewodniczący miejscowego towarzystwa Mykoła Ponomarenko. Na czele z Mykołą Tyszczenką Marganieckie towarzystwo nawiązało kontakty ze szkołami i bibliotekami. A w Wierchniednieprowsku proświtańcy są częstymi gośćmi we wsiach rejonu: z torbami książek wędrują od chaty do chaty. Niepowtarzalne było wystąpienie członka Rady “Proświty”, przewodniczącego oddziału Funduszu Kultury Stanisława Łewencia. Nazwa referatu — “Kod genetyczny narodu”. Są to naukowe wieloletnie obserwacje o tym, jak człowiek od samych narodzin otrzymuje swój kod i nikomu nie wolno go zmieniać. Mówiono na sesji także o rozbudowie towarzystwa, przyciąganiu młodzieży. W sali urządzono wystawy. Odbył się koncert nikopolskich proświtańców. Byli obecni także przedstawiciele organów władzy. Brzmiała replika: “Teraz trzeba się nimi zająć”. Wytrwamy, przyjaciele! O tym mówiliśmy na grobie Iwana Sirki w Kapuliwce... Wołodymyr ZAREMBA, przewodniczący Dniepropetrowskiej obwodowej “Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w mieście Horodok w obwodzie lwowskim, na zaproszenie Towarzystwa „Proświta” i Związku Więźniów Politycznych, odbyło się spotkanie mieszkańców miasta z laureatem Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki, wieloletnim więźniem stalinowskich więzień i obozów koncentracyjnych Iwanem Fedorowyczem Hnatiukiem.
…jeszcze dziś tęsknię za Ukrainą”, albo: „Zubożeliśmy duchem jak niewolnicy, bezsilni, by powstać i wyprostować dusze”, albo: „Na czarnym rynku na wagę sprzedaje się Ukrainę pod jej imieniem”, albo: „Śpiewacy o żebraczym kiju. Słowo — na krzyżu, prawdziwa chwała i honor — w zapomnieniu. A na tronach — błaźni i warjagowie”. Czy to nie gorzkie realia naszej współczesności?! Szczególną siłą brzmiał głos poety, gdy zwracał się do młodzieży: „Kochajcie ojczystą mowę, słowo, pieśń, bo to właśnie dzięki tej duchowej sile, sile ojcowskich tradycji, nasz naród przetrwał. Przetrwał wbrew temu, że przez wieki nie miał własnego państwa, własnego wojska, żył w otoczeniu okrutnych i nienasyconych wrogów. Oni są i dziś, tacy sami jak 200, 300 lat temu. Obecnie jak nigdy ostro stoi pytanie, czy naród ukraiński będzie żył, czy nie. Ale to zależy nie tylko od naszych słów, lecz także od czynów. Dlatego musimy być jednomyślni w wyborze nowego Prezydenta Ukrainy. Nasz naród ma jednego, danego przez Boga kandydata — Wiktora Juszczenkę!”
Poeta Iwan Hnatiuk może być przykładem ukraińskiego bohatera-patrioty. Ten starszy człowiek, w którego oczy nie raz zaglądała śmierć, i dziś znajduje siłę do twórczości, do spotkań z ludźmi — żyje realiami naszego państwa, marzy i wierzy, że zobaczy Ukrainę naprawdę wolną i niepodległą. Idzie
Tłumaczenie maszynowe
Martwiłem się, jak się okazuje, nie na darmo. Jako rodak z porównaniem zazdrośnie zestawiam swoje rodzinne miasto z Iwano-Frankiwskiem. A on jest zwarty, z licznymi nowymi budynkami, zielony, z dobrze zachowanym i odrestaurowanym centrum historycznym, z chodnikami wybrukowanymi dekoracyjnymi płytkami. Miasto jest czyste i świeże. W centrum, na ulicy M. Hruszewskiego, stoi ozdobny, dwupiętrowy dom z iglicowatym dachem — Ludowy Dom „Proświta”, a w nim sala koncertowa, liczne pokoje do pracy kółek, biblioteki, czytelnie. Co więcej, został odnowiony i przekazany przez władze miejskie „Proświcie” w bezpłatne użytkowanie. Dopiero później dowiedziałem się, że przy „Proświcie” działa 18 kółek i zespołów, które finansowane są z budżetu obwodowego. A są to wydatki dość znaczne! Oto jaskrawy przykład tego, jak władza obwodowa za pomocą najstarszej organizacji patriotycznej tworzy i urzeczywistnia na terenie obwodu ideę narodową, która, jak wiadomo, nie jest przewidziana w Konstytucji, lecz mocno utrwaliła się w umysłach kierownictwa obwodu, które swoimi korzeniami wrosło w karpacką ziemię. Dla nich ideą narodową i ideologią są język ojczysty, historia i kultura rodzinnego kraju, tradycje ludowe, obyczaje i obrzędy. Właśnie o tym mówiono na uroczystym posiedzeniu sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz poszerzonej rady krajowego zjednoczenia Towarzystwa, poświęconych 15. rocznicy „Proświty”, wznowionej na Iwano-Frankiwszczyźnie w 1989 roku. W sali Ludowego Domu zgromadzili się proświtianie, którzy aktywnie pracowali w Towarzystwie w latach 30. XX wieku, ci, którzy wskrzeszali je w naszych czasach, a także młodzież, która kontynuuje sprawę dziadów i ojców. O tym, że Towarzystwo dobrze się przysłużyło zachowaniu kultury i duchowości kraju, przekonaliśmy się my, przewodniczący obwodowych zjednoczeń Towarzystwa z całej Ukrainy, odwiedziwszy Kołomyję, Kosów, Worochtę, Jaremczę, Nadwórną, zwiedziwszy muzea w Kołomyi, Kosowie, Krzyworówni, w Mykulyczynie. Gdziekolwiek byliśmy, wszędzie odczuwalny był wielki wpływ „Proświty” i proświtian. Właśnie dzięki ich niestrudzonej pracy powstała kultura odrodzonego Prykarpacia, którą może być dumna cała Ukraina. Zatem mamy od kogo się uczyć!
Iwan KUZJMIUK, przewodniczący Riwneńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Telegram z Uspenki? — Tania ze zdziwieniem wzięła telegram i przeczytała straszną wieść: „Zmarł Gieorgij — pogrzeb czternastego grudnia”. Wzdrygnęła się, zamrugała oczami i jeszcze raz przeczytała słowo po słowie, nie wierząc w to, co napisano. Przecież Gieorgij niedawno, żywy i zdrowy, chociaż od razu rzucało się w oczy — bardzo wychudzony, przyjeżdżał z trojgiem dzieci na pożegnanie syna swojego młodszego brata idącego do wojska; przyjeżdżał, jak przyjęto od dawnych, wojennych czasów, na niepokojące święto ich rodziny. Przypomniała sobie, jak wtedy ktoś późnym wieczorem zapukał do jej drzwi i gdy zapytała: „Kto tam?”, usłyszała żałosny dziecięcy głos: — Ludzie dobrzy, dajcie biednej sierocie jałmużnę! Z niepokojem uchyliła drzwi i rzeczywiście zobaczyła dziewczynkę w wieku ośmiu-dziesięciu lat, licho ubraną, chudziutką i od migotliwego światła, które padało z otwartych drzwi, wydawała się wręcz zielona na twarzy. Nagle na rogu domu rozległ się wesoły śmiech i Tania rozpoznała swojego kuzyna Gieorgija oraz dwoje jego starszych dzieci — dziewczynę i chłopca, którzy wyłonili się z nocnej ciemności, jakby z jakiejś otchłani. Gieorgij był z natury wesołego usposobienia, lubił żartować i ciesząc się, że po długiej rozłące zobaczy irpieńską rodzinę, która mieszka za siedmioma górami od jego Uspenki, namówił młodszą córeczkę, by odegrała tak wiarygodną w obecnych, trudnych dla narodu czasach scenę. W domu, po wzruszającym spotkaniu i rozmowie przy kolacji, Tania zrozumiała, że odegrana scena nie jest zbyt daleka od prawdy jego życia rodzinnego i górniczej rzeczywistości. Cała czwórka wyglądała tak, jakby wrócili z wieloletniej niewoli: wyczerpani, zmęczeni, widać, nie tylko długą drogą, ale i przeżytymi przeciwnościami — twarze poszarzałe, z wystającymi, zaostrzonymi policzkami, nawet oczy wydawały się jakimiś wyblakłymi, mętnymi. Lecz najbardziej boleśnie świadczyła o ich życiu stara, znoszona odzież, z której dzieci już dawno wyrosły i która na nich, zdawało się, wkrótce zacznie pękać w szwach. Jakże w takiej odzieży być na rodzinnym święcie? Następnego dnia kobiety z ich rodziny poodnajdywały u siebie sporo ubrań, jeszcze prawie nowych, z których ich dzieci już wyrosły lub takich, które w pobliżu stolicy wyszły z mody, i podarowały dzieciom Gieorgija. Najmłodsza Katrusia, która tak niepodrabialnie „prosiła pod domem o jałmużnę”, nie mogła nacieszyć się swoimi nowymi rzeczami, po kilka razy dziennie przebierała się w sukienki, jakby szyte na nią, i znów starannie składała je do ojcowskiej walizki; szczególnie cieszyła się książką bajek ludowych ze wspaniałymi ilustracjami, którą i przeglądała, i czytała, i przyciskała do serca, nie mogąc uwierzyć, że tę książkę podarowano jej na własność. A Gieorgij, szczęśliwy, że widzi drogą rodzinę, nie mógł znaleźć sobie miejsca: odwiedzał to jednych, to drugich i wszędzie wspominał o swoim dobrym teściu, który owdowiawszy i żyjąc na starość samotnie, nie miał ani sprytu, ani siły zajmować się krową, więc musiał ją sprzedać, a część pieniędzy wziętych za nią dał jemu z dziećmi na drogę, mówiąc: „Pojedź do rodziny, opowiedz jej o naszym górniczym życiu na Ługańszczyźnie i zobacz, jak żyją ludzie obok stołecznego Kijowa”. Coś boleśnie ścisnęło gardło porażone czarnobylską radiacją — stało się ciężko oddychać… Tania chodziła po domu i nie powstrzymywała łez, których nigdy nie pokazywała ani przed złymi, ani przed dobrymi świadkami: nauczyła się tłumić je nawet przed własną matką, kiedy jeszcze żyła na tym świecie. Ale w czterech ścianach, sam na sam ze swoim smutkiem, można i popłakać. Z jakiegoś powodu przyszedł na myśl dawno zapomniany telegram, wysłany z tej samej Uspenki: matka Gieorgija prosiła, by odebrać go, siedmioletniego, z młodszą od niego siostrzyczką na dworcu, bo nikt z dorosłych nie może zawieźć ich do Irpienia, by pooddychali po stepowym, skamieniałym upale świeżym leśnym powietrzem. Tania, która przeszła już do dziesiątej klasy, troszkę spóźniła się na pociąg — biegała tam i z powrotem po peronie, nie wiedząc, co ma robić, i nagle zobaczyła chłopca, który trzymał za rękę dziewczynkę oraz torbę z jakimś bagażem. W szarej czapeczce z długim daszkiem, który chronił oczy przed oślepiającym słońcem, tak niepokojąco rozglądał się dookoła, że ona od razu rzuciła się do nich: — Jesteście z Uspenki, dzieciaczki? — Z Uspenki! — wykrzyknęli jednym głosem oboje. Przytuliła, wycałowała jednego i drugiego, rada, że się odnaleźli, i całe lato była dla nich i starszą kuzynką, i wychowawczynią, która zastępowała matkę. Tania tak zżyła się z nimi, że poczucie kuzynostwa po prostu zniknęło w jej rozumieniu na zawsze. A kiedy Gieorgij po służbie wojskowej przyjechał do Irpienia do pracy, przyjęła go jak rodzonego brata, nie czując ani niewygody, ani ciasnoty w niewielkim domku, w którym jeszcze żyli i jej dziadkowie, i owdowiała w straszną wojnę matka — rodzona ciotka Gieorgija — w ludzkiej serdeczności zawsze wystarcza i miejsca, i chleba, i, co najważniejsze, miłości. Potem nie jeden rok mieszkał u nich, ucząc się w Irpieńskim technikum, jego młodszy brat Iwan, który w Irpieniu się ożenił, zapuszczając swoje rodzinne korzenie. Nikt tak serdecznie ani z ojcowskiej, ani z matczynej rodziny nie odnosił się potem do samotnej Tani, jak Iwan i Gieorgij: czy to ciężkie życie uczyniło ich takimi wrażliwymi, czy taka ich wrodzona natura? Tylko zajrzy któryś do domu — zaraz za wiadra i do studni po wodę; nie zapomni do śmierci, jak na pogrzebie jej matki, kiedy wszyscy położyli się zdrzemnąć, tylko Iwan był przy niej do samego rana… Zadzwonił Iwan, nie wiedząc, że Tania też otrzymała straszny telegram — umówili się, że pojadą na pogrzeb razem. Już wieczorało — i trzeba było śpieszyć się w drogę. Chwytała to jedną rzecz, to drugą, wrzucała do torby i zaraz z jakiegoś powodu wyjmowała. W końcu wzięła się w garść: przebrała się, przygotowała bochenek chleba, kawałek słoniny, schowała paszport, pieniądze (dzięki Bogu, właśnie dali miesięczną emeryturę) i przysiadła przed drogą. Jechali we czworo: Iwan z żoną i ona z bratem. Z Kijowa do Ługańska kursują dwa pociągi — którymś w końcu dojadą. Przeżegnała się i zamknąwszy dom, poszła w ciemność nocy. Ponad dobę okrężnym pociągiem kluczyli po Ukrainie, dopóki gdzieś po północy nie dojechali do Ługańska, potem samochodem osobowym, którego właściciel, zdzierając za nocny przejazd bezbożnie duże pieniądze, zawiózł ich na miejsce i wysadził prosto na ulicy górniczego osiedla. Jeszcze z godzinę pobłądzili w ciemności i w końcu znaleźli chatę Gieorgija. Tania z Iwanem, jak i w straszną pogrzebową noc jej matki, głodni i zmarznięci do szpiku kości (w domu nie palono), przesiedzieli we dwoje przy trumnie Gieorgija do rana, nie spuszczając oczu z jego nie do poznania wychudzonej twarzy; prawie nie rozmawiali: wszystko było i bez słów zrozumiałe. A kiedy rano zaczęli schodzić się krewni i sąsiedzi, weszli oboje do kuchni, żeby czymś trochę się pokrzepić. Tania wyjęła z torby i zaczęła krajać przywieziony chleb oraz słoninę. I wtedy czułym sercem zobaczyła, jak dzieci Gieorgija, tak samo wychudzone, jak on w trumnie, przycichły i głodnymi oczami śledzą jej ruchy.
ją do grobu. I wtedy głośno, na cały cmentarz, żona Iwana, Ludoczka, stanąwszy nad grobem, przemówiła: — Ludzie dobrzy, Heorhij prosi, żeby mu wybaczyć! Grabarze z linami w rękach, poruszeni jej niespodziewanym odezwaniem się, zamarli — takiego w Uspence jeszcze nie bywało. — Bóg mu wybaczy! — dźwięcznie odpowiedziała jej zgodnie z pradawnym zwyczajem pogrzebowym Tania. — Heorhij prosi, żeby mu wybaczyć! — po raz drugi i potem po raz trzeci powtórzyła Ludoczka, i za każdym razem Tania uroczyście wygłaszała: — Bóg mu wybaczy! Mieszkańcy Uspenki zdziwieni kręcili głowami i szeptali, pochwalając ich pożegnanie. A kiedy trumnę już opuszczono do dołu i grabarze wyciągnęli spod niej liny, bliscy zmarłego podchodzili i rzucali drobne kamyczki na wieko: w Uspence grunt jest kamienisty i zamiast grudek ziemi rzucano, jak zawsze, kamienie, których głośny stukot przejmująco przenikał ludzi i niósł się daleko poza granice cmentarza. Stypę po pogrzebie wyprawiano w domu skromnie i cicho. Górników — towarzyszy broni Heorhija — zebrało się tyle, że jego rodzina musiała w trzech grupach zapraszać ich do stołu. Kierownictwo kopalni, zgodnie z ustalonym od dawna zwyczajem, wydzieliło na stypę odrobinę produktów i alkoholu — było czym, choćby dla pozorów, ją wyprawić. Przed każdym górnikiem na stole leżał pierożek, stała szklanka domowego kompotu i talerzyk z odrobiną zakąski. Tylko usiedli — od razu podano każdemu po małym kieliszku wódki, potem — po miseczce barszczu, kaszy i znowu po kieliszku; górnicy w milczeniu wypili i zakąsili, zgodnie wstali i, wziąwszy po swoim pierożku, zwolnili miejsca dla następnej grupy, czekając na podwórku, aż wszyscy wspomną zmarłego Heorhija. Tania wyszła za nimi i przysłuchiwała się, jak oni, rozweseleni od kieliszka, coraz śmielej zaczęli narzekać na swój gorzki los. Trzeźwi — milczeliby: wyuczone „i ściany mają uszy” mocno weszło w ich świadomość. Ale, upiwszy się, o ostrożności zapomnieli, zwłaszcza wtedy, gdy ktoś z nich przypomniał o dwudziestu ośmiu wagonach węgla, które wywieziono na sprzedaż, a za uzyskane pieniądze naczelnik kopalni obiecał wypłacić im choć odrobinę ich zarobku, którego nie widzieli już ponad pół roku. A wczoraj dowiedzieli się, że te wagony, jak nie raz już bywało, gdzieś przepadły: znowu wysokiej rangi złodzieje, chronieni bezprawiem, okradli ich i skazali na bezbrzeżne głodowanie oraz rozpacz. — Trzeba znowu bić nogi aż do samego Kijowa i domagać się zwrotu swojej krwawicy! — krzyknął ktoś z grupy, wzniecając w niej gwar gniewu i determinacji. — Trzeba, trzeba iść! Dopóki będziemy cierpieć i jeden po drugim ginąć w przodkach?! — wykrzykiwali, jak na wiecu, dotknięci do żywego utratą swojego ciężko zarobionego grosza. I wtedy jakby jakaś niewidzialna siła podchwyciła Tanię i podniosła ją, zdecydowaną, smukłą i piękną nawet w swoim sześćdziesięcioletnim wieku, nad nimi: — Po co wam — do Kijowa? Co, zabierać kopiejki nieszczęsnym kalekom i babciom, które proszą o jałmużnę na każdym kroku? Sami przecież mówicie, że was bezkarnie okradają wasi własni złodzieje skarbowi! Czyż to nie oni wpędzili przedwcześnie do grobu Heorhija?! — czuła, jak szlochanie i gniew rozsadzają jej serce, i nie będąc w stanie ich powstrzymać, na wskroś przeszywała wzrokiem górnicze oczy i dusze. Nie wierzyło się, że to ona — ta sama Tania, która zawsze wyznawała dobroć i miłość, ta, która będąc ciężko chorą, święcie pościła w wyznaczone dni i podczas długich postów, znajdując w modlitwie ukojenie ducha i pokorę. Jej głos, tak delikatny, miękki od dzieciństwa, niczym aksamit, dzwonił i łamał się od bólu, jak miecz od uderzenia o kamień. Górnicy ucichli i z zakłopotaniem patrzyli w jej płonące oczy, a ona błyskawicznie wzniosła nad nimi wyciągniętą prawicę i, wycelowawszy palec wskazujący w hałdy, jak święta mścicielka, władczo zakończyła swoją, niespodziewaną nawet dla niej samej, przemowę: — Widzicie te hałdy? Otóż tam, na jednej z nich, powieście kilku grabieżców — i od razu znajdą się wagony waszego węgla oraz wasze pensje! Górnicy skamienieli i milczeli… Nikt nawet nie drgnął, kiedy ona gwałtownie się odwróciła i poszła do domu, żeby razem z rodziną wspomnieć Heorhija. Naszemu autorowi, laureatowi Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki — Iwanowi Hnatiukowi — 75! Serdecznie gratulujemy wybitnemu pisarzowi i proponujemy uwadze czytelników jego nowe dzieło. Niech wam sprzyja los! A Katrusia, wyciągając do niej cienką, niczym u gąski, szyjkę, mimo woli oblizywała wargi i w milczeniu połykała zapach ich dobytku. Poruszona głodnymi spojrzeniami osieroconych dzieci Heorhija, Tania zapomniała i o sobie, i o Iwanie — drżącymi z przejęcia rękami pospiesznie podawała im kromki chleba ze słoniną, patrzyła, jak one, nie uroniwszy ani słowa, chciwie jadły, i żałowała, że nie kupiła i nie przywiozła więcej: nie spodziewała się przecież, że górnicze dzieci tak gorzko klepią biedę. Nagle usłyszała, jak ktoś lekko szarpie ją za spódnicę, — spojrzała, a to sąsiedzka trzyletnia dziewczynka, wznosząc na nią rozszerzone oczka, sepleni cieniutkim głosem: „Ja też chcę słoninki i chleba”. Patrząc na te głodne dzieci, Tania, ledwie powstrzymując łzy, rozdała wszystko do ostatniego okruszka — dorośli mogą poczekać… Wkrótce ludzie zaczęli schodzić się na pogrzeb. Według dawnego górniczego zwyczaju przyszli górnicy z całej kopalni: lubili Heorhija za jego dobre usposobienie i pracowitość. Czyż nie ona, właśnie ta wrodzona pracowitość, wpędziła go przedwcześnie do grobu? Trudno było im z trojgiem dzieci żyć w ciasnym pokoiku górniczego akademika i kilka lat temu Heorhij zaczął budować własną chatynę. Ale jak ją teraz zbudujesz, kiedy górnikom z ich zarobków dawano do ręki tylko nędzną odrobinę, — resztę pieniędzy, niczym imiona zmarłych w cerkiewnym dyptyku, zapisywano w jakiejś księdze rachunkowej „Czekajcie na lepsze czasy”. Jakoś Heorhij napomknął naczelnikowi kopalni o zarobionych pieniądzach — i od razu za tę uwagę stracił pracę; pół roku musiał obijać progi gabinetu naczelnika, błagając o przywrócenie go, bo przecież nie było za co dzieciom chleba kupić. Naczelnik dobrze wiedział, że rodziny tych górników, którzy chodzą do pracy, mają możliwość tylko raz dziennie zjeść obiad — o śniadaniach i kolacjach dawno już zapomnieli. Wiedział, ale czyż jego syte serce mogło poczuć ich niedożywienie? I tylko dlatego, że Heorhij był niezawodnym pracusiem, zlitował się nad nim i znowu przyjął go do pracy. Prawda, za dwoma podaniami: jednym z datą przyjęcia, a drugim — bez niezbędnej daty — o zwolnienie „na własne życzenie”, na którym z jakiegokolwiek powodu naczelnik może postawić tę datę i podpis. Tymi dwoma podaniami górnicy zmuszeni są sami skazywać się na bezbronną biedę i niewolnictwo. Widocznie dlatego Heorhij, wycieńczony ciężką pracą i kilkuletnim niedożywieniem, nagle zmarł wprost w przodku: serce nie wytrzymało — i pękło, jak po swojemu interpretują ludzie niezrozumiałe dla nich słowo „i n f a r k t”. Ciało z domu wynoszono w milczeniu: ani muzyki pogrzebowej, ani księdza. Górnicy nieśli trumnę na ramionach aż do samego cmentarza; postawili nad dołem na poprzeczkach, i grabarze we czterech chwycili za liny, żeby opuścić Iwan HNATIUK, m. Borysław, obwód lwowski.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 39—52 za 2003 r., numerach 2—9, 11—14, 16—18, 20—2, 28 za 2004 r. Babenko, m. Krasnoarmijsk 50,00 Bereżok W. A., Waczkadze I. I., m. Czernihów 200,00 Biła O. M., m. Kamionka Bużańska obw. lwowskiego 100,00 Wydział Biologiczny LNU, m. Lwów (przez Pałanycię B. M.) 250,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Błyszczance, rejon zaleszczycki, obw. tarnopolski 86,00 Błyszczuk P. W., m. Melnica Podolska, rejon borszczowski, obw. tarnopolski 200,00 Bohun A. W., obw. tarnopolski 69,00 Bojko M. F., Sadowska M. F., Dańkiw H. W., Laszkiw O. W., m. Tarnopol 30,00 Bojko R. D., m. Tarnopol 50,00 Bractwo UPA, m. Zaporoże (przez Kamszuk H. T.) 60,00 Buhaj M. M., m. Kicmań, obw. czerniowiecki 5,00 Wydział Oświaty m. Jaremcze obw. iwanofrankiwskiego 39,60 Hałaburdia Taras i Maria, obw. rówieński 30,00 Hej W. S., obw. wołyński 15,00 Herpas N. F., m. Kijów 20,00 Hordijenko W. D., m. Łanowce, obw. tarnopolski 100,00 Hryszuk H. M., wieś Petriw, rejon tłumacki, obw. iwanofrankiwski 58,00 Husiewa N. I., m. Kijów 10,00 POPRAWKI I SPROSTOWANIA Zamiast wydrukowanego w nr 22 “Sawczuki Kateryna i Petro — 1,00” należy: “Sawczuki Kateryna i Petro — 100,00”. Danyluk W. O., wieś Trostianiec, obw. iwanofrankiwski 10,00 Danyluk W. O., wieś Trostianiec, rejon śniatyński, obw. iwanofrankiwski 10,00 Przedszkole we wsi Mykulyczyn rejonu jaremczańskiego obw. iwanofrankiwskiego 56,43 Zołotuchin W. S. 30,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. nr 2, m. Jaremcze obw. iwanofrankiwskiego 128,70 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st., wieś Worochta rejonu jaremczańskiego obw. iwanofrankiwskiego 126,72 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st., wieś Mychajliwci obw. winnickiego (przez Krawcia W. D.) 23,00 Szkoła Ogólnokształcąca nr 2 I—III st., m. Jaremcze obw. iwanofrankiwskiego 208,89 Iwaniw I. Je., m. Lwów 30,00 Iwasiuk D. W., m. Icznia, obw. czernihowski 50,00 Iwaszczenkowie Natalia i Iwan, m. Tarnopol 200,00 Iwaszczenko Chrystyna, m. Tarnopol 150,00 Ihnatowycz M. A., m. Dniepropietrowsk 10,00 Koby A. I., m. Kijów 60,00 Kobylańska D. M., m. Kicmań, obw. czerniowiecki 5,00 Krywotułowa L. P., m. Sewastopol 10,00 Krysztalska O. W., obw. wołyński 15,00 Szkoła Ogólnokształcąca nr 8, m. Tarnopol (przez Machaneć R. R.) 195,00 Łazarowycz M., m. Cleveland, USA (przez Kosiaczenkę) 130,00 Łazorko S. M., m. Sambor, obw. lwowskiego 754,59 Łanowiecki Centralny Szpital Rejonowy, obw. tarnopolski (przez Muzyk) 196,00 Liszczyńska H. S., m. Łuck 100,00 Łozowska O. D., wieś Boryszkiwci, rejon borszczowski, obw. tarnopolski 15,00 Łopata W. I., m. Kijów 100,00 Laszczuk L. W., m. Łuck 10,00 Lwowski oddział miejski im. Kostantyny Małyckiej Krajowego Towarzystwa “Ridna Szkoła”, 510,00 Makaruk W. P., m. Kijów 50,00 Medwid Arsen, Ludmyła,
Tłumaczenie maszynowe
Andrij, Kijów 100,00 Mynyćka W. H., Myroniw 25,00 Myczkowśka L., Cleveland, USA (przez Kosiaczenkę) 130,00 MNWK, Jaremcze, obwód iwanofrankiwski 116,82 n/o TUM im. Tarasa Szewczenki przy NCRL, Nadwórna, obwód iwanofrankiwski (przez Skorą Oksanę) 389,00 Nimęć W. K., Lwów 50,00 NTUU „KPI”, Kijów 5,00 Parma, Cleveland, USA (przez Kosiaczenkę) 130,00 Szkoła średnia I—III st. w Petriwśkem, rejon tłumacki, obwód iwanofrankiwski 60,00 Kureń Plastunowski ZWN „Zaporoska Sicz”, Zaporoże 115,00 Szkoła średnia I—III st. w Połezne, rejon wielkomichajłowski, obwód odeski 36,74 Prestaiko I., Iwano-Frankiwsk 20,00 Prokudina T., Kijów 50,00 PTM „Sambirtepłokomunenerho”, Sambor, obwód lwowski 38,00 Rakita M. W., Tarnopol 682,50 Sidełnyk W. P., Charków 20,00 Sołod Ja. O., Lwów 400,00 Stasiuk D. I., obwód czerniowiecki 52,00 Organizacja UNP w Stachanowie, Ałczewsk, obwód ługański (przez Oreł I.) 100,00 Subotenko T. C., Żytomierz 10,00 Tarnawśka O. W., Borszczów, obwód tarnopolski 10,00 Szkoła średnia I—III st. w Tatarowie, rejon jaremczański, obwód iwanofrankiwski 90,09 Tyćkyj B. W., Bereznehuwate, obwód mikołajowski 20,00 Towarzystwo „Proświta”, Stary Sambor, obwód lwowski 300,00 Szkoła w Uwisłej, rejon husiatyński, obwód tarnopolski 50,00 Ukraińska wspólnota prawosławna, Tyszkowce, rejon horodeński, obwód iwanofrankiwski (przez Zajaczkiwśkiego I. D.) 100,00 Nauczyciele szkoły w Ługańsku, rejon artemowski, obwód doniecki 32,00 Nauczyciele i uczniowie szkoły nr 1 w Talnem, obwód czerkaski (przez Czerepenko L. W.) 679,69 Nauczyciele i uczniowie szkoły specjalnej w Tetijowie dla dzieci wymagających korekcji, obwód kijowski 60,00 Filipczuk W. Je. 50,00 CPRDJu, Jaremcze, obwód iwanofrankiwski 111,87 Czerniowieckie obwodowe towarzystwo represjonowanych i więźniów politycznych 250,00 Czerniowieckie państwowe technikum handlowe (przez Blizniuka W. I.) 334,00 Szewczenko M. M., Pyriatyn, obwód połtawski 203,30 Szewczenko O. M., Pyriatyn, obwód połtawski 50,00 Szewczuk Je. Je., Dermań-II, rejon zdołbunowski, obwód rówieński 50,00 Sztojko O. M., Kijów 30,00 Jazłoweć M., rejon buczacki, obwód tarnopolski 45,00 Jałowyj A. A., Dniepr 10,00 Jamko O., Tarnopol 11,00
Tłumaczenie maszynowe
Babij r. M. 5,00; Barabasz M. I. 2,00; Begejowicz A. M. 2,00; Begejowicz I. M. 2,00; Bihun 2,00; Biliecka I. J. 2,00; Bilyk A. J. 2,00; Bobeczko H. B. 2,00; Bojko M. M. 1,00; Brelik P. O. 5,00; Brelik J. I. 2,00; Bryda A. I. 2,00; Bryda W. K. 3,00; Bryda O. M. 2,00; Brylk W. 3,00; Wasylyk S. I. 2,00; Wasylyszyn S. O. 10,00; Wasków B. I. 2,00; Wasków W. I. 2,00; Wasków I. 2,00; Wachniuk S. M. 2,00; Witiw M. F. 2,00; Witriw O. F. 3,00; Własow J. M. 2,00; Wowk W. M. 2,00; Wowk W. 2,00; Wowk I. W. 2,00; Wowk J. W. 5,00; Wowczyna W. J. 5,00; Wowczyna M. D. 2,00; Wowczyna N. P. 4,00; Wowczyna O. I. 3,00; Wowczyna O. S. 2,00; Wowczyna J. M. 4,00; Hirniak N. I. 2,00; Hirniak O. H. 5,00; Hnat M. F. 2,00; Hołowata D. J. 5,00; Hołowata I. M. 5,00; Hołowata M. D. 4,00; Hołowatyj I. M. 5,00; Hołowiec L. S. 5,00; Horiczko M. O. 3,00; Hrebeniak S. I. 2,00; Hryciw W. M. 2,00; Hryciw M. J. 2,00; Hryciw O. W. 5,00; Hryciw J. W. 3,00; Dejkowa T. 2,00; Dejneko W. I. 2,00; Dmytryszyn M. W. 5,00; Dmytryszyn J. K. 2,00; Dowhaluk P. W. 2,00; Dubyk I. W. 5,00; Eliaszewski M. W. 10,00
Żmurko O. J. 5,00; Żmurko F. D. 2,00; Zubkowa R. M. 1,00; Iwanycki R. S. 3,00; Iwlewa I. I. 5,00; Karpij J. M. 2,00; Kinasz M. W. 2,00; Kiselyk N. O. 2,00; Kiszkan I. I. 6,00; Klepuc J. D. 6,00; Kniaź M. J. 2,00; Kohut S. I. 5,00; Kozak W. W. 5,00; Korczyński O. K. 1,00; Kosiło M. P. 2,00; Kochan M. T. 2,00; Koszyl A. O. 5,00; Koszyl B. S. 5,00; Koszyl W. J. 2,00; Koszyl D. I. 3,00; Koszyl M. W. 2,00; Koszyl M. M. 5,00; Koszyl M. M. 5,00; Koszyl M. P. 2,00; Koszyl N. J. 5,00; Koszyl N. I. 5,00; Koszyl S. W. 3,00; Kraw cowa T. H. 2,00; Kriwa S. W. 5,00; Kriwyj O. W. 5,00; Kruszelnicka B. W. 2,00; Kruszelnicka H. O. 1,00; Kruszelnicka L. J. 1,00; Kruszelnicka L. P. 1,00; Kruszelnicka S. I. 2,00
Ambryk T. I. 1,00; Bajuryk Ja. I. 1,00; Werstiuk D. D. 1,00; Wieselowski A. Je. 1,00; Haniwski W. H. 20,00; Harapiak I. H. 1,00; Herlewycz W. 1,00; Hładij W. K. 1,00; Hnatczik W. S. 1,00; Hnaczuk A. W. 1,00; Hodecki Je. Z. 1,00; Hołowiannin W. M. 1,00; Emczuk W. Ja. 20,00; Ziatyk W. Ja. 5,00; Inatiuk 1,00; Kałakajło 1,00; Kyjan M. B. 1,00; Kowbińka A. I. 1,00
Kruszelnicki A. E. 1,00; Kruszelnicki W. Je. 2,00; Kruszelnicki W. M. 1,00; Kruszelnicki W. S. 1,00; Kruszelnicki Je. W. 5,00; Kruszelnicki M. E. 2,00; Kruszelnicki M. O. 2,00; Kuź M. I. 2,00; Kumeczko S. P. 5,00; Kupryk S. P. 2,00; Lewicka S. K. 4,00; Lewicki M. W. 3,00; Lesenko Ch. W. 2,00; Łucyk S. O. 2,00; Łucyk Ju. 2,00; Maletycz I. J. 2,00; Marocz kowycz M. P. 2,00; Matiiw A. B. 10,00; Maciupa M. H. 3,00; Machałaba M. M. 2,00; Myhawko W. Je. 4,00; Moroz O. S. 5,00; Nyżnyk S. W. 4,00; Ozimbłowska H. Ju. 5,00; Oleksijczuk P. K. 4,00; Pawliw I. M. 5,00; Pawliw M. F. 2,00; Pak M. Ja. 5,00; Pak O. Ju. 5,00; Panczyszyn S. W. 2,00; Parobok L. I. 5,00; Pyłat W. W. 3,00; Połahniuk W. P. 2,00; Połahniuk M. J. 2,00; Popyk L. W. 2,00
Popowycz B. 5,00; Prystaj I. W. 2,00; Prystaj M. M. 2,00; Prystaj O. L. 5,00; Prystaj O. 2,00; Prystaj Ju. O. 4,00; Prystaj Ja. B. 2,00; Prystaj Ja. W. 3,00; Prokopowycz O. R. 5,00; Pszyk I. W. 5,00; Repech W. I. 5,00; Repech W. R. 2,00; Repech K. I. 3,00; Repech O. I. 2,00; Repech O. P. 2,00; Romanyk Ju. B. 10,00; Romanyk R. I. 5,00; Romaniuk N. Je. 2,00; Sawczyn W. I. 3,00; Sawczyn S. I. 5,00; Sadłowska M. S. 5,00; Sadłowska O. S. 2,00; Sadłowska S. I. 2,00; Sydor T. S. 5,00; Soloninko M. W. 2,00; Stasiw Z. W. 5,00; Struk W. F. 5,00; Struk M. Je. 5,00; Strus N. O. 5,00; Striukow O. W. 2,00; Sulyma I. I. 3,00; Susłynec M. W. 5,00; Suchromenda O. W. 3,00; Tabaczuk M. R. 5,00; Tarnawska O. O. 5,00
Strylbecki P. B. 1,00; Tanczak W. M. 1,00; Teriajew P. P. 1,00; Teriajew 1,00; Tymczuk I. D. 2,00; Tymczuk Ja. W. 1,00; Tolubiak W. Ja. 1,00; Chłopczyszyn I. S. 3,00; Chromko L. M. 1,00; Szewczuk P. M. 1,00; Szumnyj I. W. 2,00; Jarosewycz I. I. 1,00; Jarosewycz I. K. 1,00; Jarosewycz M. I. 1,00; Jarosewycz S. H. 1,00
RAZEM: 100,00
Tarnawski J. O. 2,00 Tkaczenko P. T. 2,00 Truch W. M. 3,00 Truch M. T. 3,00 Turta H. R. 3,00 Turczyn B. M. 5,00 Turczyn I. M. 3,00 Turczyn M. W. 5,00 Turczyn M. I. 10,00 Turczyn N. P. 2,00 Turczyn R. A. 5,00 Tuczapski J. Je. 2,00 Ustaniwski A. S. 3,00 Fedorowycz W. T. 1,00 Fedorowycz M. M. 3,00 Fedorowycz T. W. 5,00 Chandos I. T. 5,00 Chomyszyn W. W. 2,00 Chudio M. W. 5,00 Czerneckyj I. J. 4,00 Czobycz A. I. 2,00 Czobycz M. W. 2,00 Czobycz M. I. 2,00 Czobycz S. I. 2,00 Szwed S. 4,00 Szkykawa O. J. 2,00 Jurkiw W. 2,00 Jurkiw N. M. 2,00 Jawir O. Ju. 5,00 Jaworska A. W. 3,00 Jaworska M. J. 10,00 Jamelnicki 3,00 Jaciura B. I. 4,00
RAZEM: 642,00
Tłumaczenie maszynowe
Husak Ja. 5,00 Milanycz L. 2,00 Warnakowa M. 5,00 Karchut R. 10,00 Szustyk Z. 5,00 Ławrynok I. 5,00 Tkacz N. 20,00 Kuczyński W. 5,00 Petryk M. 5,00 Paciurko J. 5,00 Ławruszko W. 2,00 Razem: 69,00
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Kostyszok 1,00 Łopawczuk S. M. 1,00 Łopuszyński A. B. 3,00 Makuk M. M. 1,00 Malynjak V. D. 1,00 Mandziuk V. M. 1,00 Mandziuk M. M. 2,00 Martyszyn M. R. 1,00 Matwij V. Ja. 1,00 Motrynczuk D. P. 1,00 Motrynczuk I. P. 1,00 Osadczuk V. Ja. 1,00 Poklaćkyj B. M. 2,00 Pryjmaczuk I. M. 1,00 Regurow V. R. 7,00 Rozłucka 1,00 Rozłuckyj J. P. 1,00 Smetaniuk N. P. 2,00
RAZEM NA RACHUNEK CERKWI TARASOWEJ — 496 305 grn 31 kop.
Tłumaczenie maszynowe
“Choć patrzysz na mnie, nie odgadniesz, skąd rodem, jak zwą, ani słowa nie powiesz. Kiedy zdarzyło się komuś po stepach chadzać, ten może nazwisko, imię moje odgadnąć”… — te słowa zapadły w pamięć ludu. Dawno minęły czasy kozaczyzny. Pokryła się kurzem po-bohdanowa Ruina, podczas której wspomnienia o dawnej kozackiej sławie i dążenie do odrębności wykrystalizowały w ludzie swój obraz-ideał, który często stał obok ikon. Był on ukraińską ikoną, ucieleśnieniem wolicjonalnych odwiecznych dążeń Ukraińców, by być gospodarzami we własnym domu. Imię jego — Mamaj. Tureckie “mamaj” oznacza — nikt, nijaki, bez imienia, pustka. Turkowie wierzyli, że o duszę człowieka walczą dobro i zło. I znajdują tego człowieka po imieniu. Jeśli zaś człowiek nie ma imienia, złym siłom nie jest podległy. Ta subiektywna nieokreśloność potęguje wrażenie, bo jeden samotny kozak występuje już w roli obrazu wszystkich Ukraińców. On jest nikim — a zarazem jedynym dla wszystkich. Mamaja wykorzeniano z ludu bardzo długo. Wydawało się, że ten wyidealizowany wojownik-symbol, który zaświadcza o miłowaniu pokoju i głębi duchowego świata Ukraińców, a zarazem o sile ducha i woli, zdolności do obrony swojej Ojczyzny, zniknie z naszej pamięci. Zniewolicielom potrzebny był nie celowy, wolnościowy lud, a szara masa, trybiki w rękach wielkich samowładców. Dlatego nie dziwi, że te obrazy Mamajów, które jeszcze się zachowały i które zbierano w najodleglejszych zakątkach Ukrainy, przeleżały z dala od ludzkiego oka. Nie pokazywano ich szerokiemu ogółowi. Poprzednia wystawa obrazów, na których przedstawiony jest kozak Mamaj, odbyła się w 1929 roku. Po tym wystaw nie było. Jednocześnie kultywowano obraz radzieckiej “szarowarszczyzny”, obraz Ukraińca-małorusa. Kozak z poważnymi i nieco zaniepokojonymi oczami wypłynął na szerokie wody w zeszłym tygodniu. W Kijowie w Narodowym Muzeum Sztuki otwarto wystawę obrazów “Kozak Mamaj”. Jak zaznaczył jeden z jej kuratorów, Wałerij Sacharuk, ta idea powstała zupełnie spontanicznie. Początkowo była myśl o festiwalu sztuki naiwnej. A potem pracownica Narodowego Muzeum Sztuki Tetiana Hruszczenko wysunęła pod dyskusję ideę stworzenia właśnie wystawy obrazów “Kozak Mamaj”, w której realizacji, oprócz Narodowego Muzeum Sztuki, decydującą rolę odegrała Fundacja Marii Prymaczenko. Później powstała idea wprowadzenia intrygi. W tym celu, jak zaznaczył W. Sacharuk, do udziału w wystawie zaproszono dwoje wybitnych współczesnych artystów — Ołeksandra i Tamarę Babaków. Spróbowali oni zmierzyć się z tym niezwykle potężnym materiałem historycznym, który nazywa się obrazem “Kozak Mamaj”. I poradzili sobie genialnie. Produktami tej pracy stały się wideo pana Ołeksandra i obiekty pani Tamary. Bez nich ta wystawa nie miałaby nawet 50% efektu. Odnaleźli oni takie idee, głębokie punkty styczne, których nie każdy mógł do końca zrozumieć. Wideo rzeczywiście zrobiło wrażenie. Pośrodku sali wystawowej stał duży telewizor, na którym demonstrowano proces wyrysowywania sylwetek Mamaja. Artysta, według słów organizatorów, przez 60 minut nieustannie tworzył na oświetlonej od dołu białej płaszczyźnie. Wracając do wystawy, chciałbym zaznaczyć, że ogółem wyeksponowano ponad 40 unikalnych obrazów, które datowane są na XVIII — początek XX wieku. Większość z nich eksponowana jest po raz pierwszy. Podstawą kolekcji stała się bazowa kolekcja Narodowego Muzeum Sztuki, która składa się z 24 obrazów i zawiera najlepsze dzieła z różnych regionów naszego państwa. Oprócz tego organizatorom udało się pozyskać do wystawy kolekcję obrazów Dmytra Jawornyckiego z Dniepropetrowskiego Muzeum Historycznego imienia Jawornyckiego, kolekcję Muzeum imienia Iwana Honczara, Państwowego Muzeum Architektury i Budownictwa Ukrainy. Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej od siebie przekazało wystawie 4 skrzynie, w tym jedną z wizerunkiem Mamaja. Ogólnie otwarcie wystawy było bardziej niż udane i pozostawiło żywe wrażenia u gości. W szczególności deputowany ludowy Ukrainy Iwan Pluszcz, wyrażając podziękowanie organizatorom, powiedział, że dopiero teraz zaczyna rozumieć, jak bardzo radzieccy ideolodzy wykorzeniali wszelkimi możliwymi sposobami z Ukraińców kozackiego ducha, który jest istotą idei narodowej. Bez tego, według słów Iwana Stepanowycza, nie warto liczyć na potężną Ukrainę i szczęśliwy lud: “Mieliśmy i mamy wielu ideologów, którzy mówią, że idea narodowa stoi obok ideologii, która jest właściwa systemowi radzieckiemu. Dlatego, powiadają, teraz jesteśmy demokratami i dla nas ideologia nie jest potrzebna. Moim zdaniem, to niesłuszne, bo podstawą rozwoju ukraińskiego społeczeństwa musi być właśnie idea narodowa i kozacki duch”. Ołeś Sanin, autor filmu “Mamaj”, zaznaczył, że dla niego Mamaj — to niepoznany obraz wolności, swobody, którego niekoniecznie trzeba kojarzyć z kozaczyzną. Bo te obrazy powstały, gdy kozaczyzna już upadła. Dlatego Mamaj — to odpowiedź ukraińskiego ludu na sytuację, która była wokół. Było to drwiną z tych kozaków, którzy nie utrzymali niepodległości, ale zarazem w tych pracach — wielkie marzenie o niegdyś potężnej niepodległej Ukrainie. Kozacki duch, według Sanina, — to duch wolności, idea, która pomagała ludziom walczyć o lepszy los. To główna idea związana z kozaczyzną. Wystawa potrwa do 3 września, a więc miłośnicy ukraińskiej ludowej sztuki artystycznej mają jeszcze dużo czasu, by na własne oczy zobaczyć tego, kogo nie ma naprawdę. Zobaczyć kozaka-legendę, który “…pośrodku stepu czekać będzie ranku i rozmawiać będzie z Bogiem. Wstanie o świcie. Wyjmie wolę zza pazuchy i naostrzy prawdę. Weźmie w ręce dumę i siłę, zniszczy kłamstwo i zdradę… Słońce świeci na horyzoncie, wolność śpiewa. Pośrodku stepu kozak z Bogiem cicho rozmawia”… Bohdan HDAL Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
PRAKORZENIE
Rolnicy z kręgu kultury trypolskiej nie bez powodu uważali swoją ziemię za słoneczną, a przez to i świętą. Słońce przedstawiali na naczyniach: na wczesnym i środkowym etapie żłobili je, a w latach rozwoju — malowali w postaci koła lub okręgu. Ołtarze tworzyli w kształcie słońca z kolisto-falistym promieniowaniem. Słońce przedstawiano na domostwach, co potwierdzają modele w postaci okrągłych okien, namalowanych półkoli, łuków, ukośnych linii-promieni. Słońce sprzyjało zbiorom zboża, prowadzeniu hodowli zwierząt i całemu gospodarowaniu. Wyhodowane ziarno było skupiskiem energii słonecznej, dlatego jego spożywanie napełniało organizm siłą słońca. Swoje osady Trypolczycy-Orjowie budowali według zasady koła. Swój rolniczy kraj ubóstwiali i mogli nazywać świętym. Najwyraźniej też go wysławiali, o czym mowa w ukraińskich kolędach: Pomagaj Bóg, jasne słoneczko! Wysoko wschodzisz, daleko świecisz, Pomagaj Bóg, jasne słoneczko! Światopoglądowe rozumienie życia i jego duchowe potwierdzenie były jednakowe na całym terytorium zasiedlenia rolników kultury Cucuteni-Trypole od Dunaju po Dniepr. W tym widać nie tylko etniczną, ale i społeczną jedność. Społeczno-duchową organizacją jej życia zajmowali się wołchwowie-starsi. Rozwój wielu dziedzin gospodarowania, kształtowanie kosmologicznego światopoglądu, na którym opiera się wiara, kultura, twórczość, wysoki stopień etnicznej konsolidacji, wskazuje na doskonały poziom społeczeństwa na wszystkich ziemiach cywilizacji trypolskiej. Wychodząc z danych o rozwoju, doktor M. Czmychow dowodził, że „protoneolit i neolit prawdopodobnie należy uważać nie za społeczeństwo pierwotne, a za okres kształtowania się państwowości, która pojawiła się w doskonałej formie w epoce brązu”. Opracowaniem problemu państwowości Trypolczyków-rolników zajął się archeolog Jurij Szyłow. Została ona naświetlona w jego pracach „Prarodzina Ariów”, „Praistoria Rusi”, „Praistoria Rusi-Ukrainy”, „Źródła początków ukraińskiej etnokultury” i innych. Jego interpretacja historyczna jest następująca. Część mieszkańców małoazjatyckich miast Çatalhöyük i Hacılar (6200 r. p.n.e.) wyemigrowała za Dunaj. Tutaj połączyli się z miejscową ludnością i utworzyli kulturę archeologiczną Körös (VI tysiąclecie p.n.e.). Na jej glinianej tabliczce zachował się napis: „…(ofiarna) owca, pochwycona przez kapłana Aratty”. Stopniowo centrum Aratty ze Środkowego Podunawia przesuwa się na czarnoziemy międzyrzecza Dunaju, Dniestru i Dniepru. W czasie i pod względem terytorialnym odpowiada ona kulturze Cucuteni-Trypole. O tym, że Aratta jest starsza od Sumeru, świadczą zabytki dolnego biegu Dniepru, w szczególności słynna Kamienna Mogiła. Najdawniejsze osady „świętej-
Czteroboczna słoneczna sfera na garnku z miasta Stina (obwód winnicki). Wykopaliska M. Makarewicza „kraju” pojawiają się na południowo-wschodnim Siedmiogrodzie i Przedkarpaciu. Ich liczba wzrasta, a ludzie zasiedlają brzegi i pola nad Południowym Bugiem i Dnieprem. Osady Trypole-Aratta na drugim etapie (około 3600 r. p.n.e.) powiększają się, rozwijają się rzemiosła: garncarstwo, obróbka kamienia, krzemienia, drewna, skóry, kucie i zgrzewanie wyrobów miedzianych. Na trzecim etapie (3000—2250 r. p.n.e.) centrum Aratty objęło terytorium między Południowym Bugiem, Siniuchą, Dnieprem, Rosią. Tutaj skoncentrowane są wszystkie miasta eneolitu z dwupiętrowymi domostwami, które zajmują obszary od 100 do 450 hektarów. Na późnym etapie osady zmniejszają się, podupada twórczość, zwłaszcza ceramika. Rozwój Trypola na wszystkich trzech etapach to rozwój państwa Aratta. Przybysze z Aratty zabudowali Uruk w Sumerze (Mezopotamia), a z czasem i miasto Arattę. Zostało ono założone przez samą boginię miłości i płodności Inannę. Dlatego jest krajem „przykazań bożych” i „czystych obrzędów”. Jej znakiem był pierścień ze wstążką, podobnie jak wieniec ze wstążkami u ukraińskich dziewcząt. Święty kraj Aratta pozostawił po sobie wielkie dziedzictwo historyczne. Na Rusi istniał jako Ars(t)ania z Artą. W Iranie był znany pod nazwą Arty — kraju najwyższego dobra i szczęścia. Hindusi swój kraj do dziś nazywają Bharata, jest tam też prowincja Arta. Działania pięciu plemion aryjskich, które przyniosły ze sobą sławę swojej naddnieprzańskiej praojczyzny, opisane są w poemacie „Mahabharata”. Terytorialnie oraz pod względem produkcyjno-bytowym, według wniosków archeologa Mychajła Widejki, Aratta nie może znajdować się na ziemiach rolników-Oriów. Jednak duchowo i światopoglądowo jednoczy się z Trypolianami jako nosicielami słonecznej, a zatem i prawej wiary. Rdzeń „Ra” w nazwie Aratta i wiara w Słońce Trypolian-rolników jednoczą ich. Bóg Ra należy do najdawniejszych bogów słonecznych. Jest on dobrze znany w Starożytnym Egipcie w III tysiącleciu p.n.e. Ponieważ w tym samym czasie istniała kultura Cucuteni-Trypole, słoneczny Ra rozświetlał także życie duchowe rolników-Oriów. Ich podstawowe narzędzie do uprawy roli nazywało się ralo. Odzwierciedlało ono życiodajną podstawę promieni samego Ra. Słońce w ceramice trypolskiej przedstawiano na cztery strony świata. Taką samą czteroboczną formę miała świątynia boga Ra u starożytnych Egipcjan. Rzeźba staroukraińskiego boga Światowida jest również czterotwarzowa. Zatem cztery słońca Trypolian to ten sam czterotwarzowy Ra. Posłańcem Boga dziennego Słońca-Ra jest ptak, którego nazwa zachowała się w języku ukraińskim — raróg, czyli sokół. Orzeł, sokół w pierwotnym światopoglądzie ucieleśniają słońce, ponieważ latały w samym podniebieniu. W dawnych światosławnych kolędach żniwa uosabiane są do niebiańskich wielkości, które wieńczy słoneczny obraz: Nażniemy snopów, jak drobny deszczyk, Nałożymy kop, jak na niebie gwiazd, Wywieziemy je na górę stromą, Nałożymy stertę samą złotą, Zwieńczymy ją siwym sokołem. Dzielnych ludzi w dawnych ukraińskich pieśniach porównuje się do tych ptaków. Podobnie jak kozacy, sokół z orłem są pobratymcami, co wysławia znana ukraińska pieśń: „Pobratał się sokół z siwoskrzydłym orłem”. Oprócz tego sokół jest jeszcze zwiastunem. Kiedy swatki na weselu odchodzą od ślubu, to właśnie przez niego posyłają wieść: „Leć, sokołku, przed nami…”. Druga połowa słowa „raróg” wskazuje na związek ze Swarogiem. Zatem jest on także jego zwiastunem. Sam zaś Swaróg (według „Księgi Welesa”) ma w sobie wielką tajemnicę, bo ucieleśnia Światowida i Peruna razem. W języku ukraińskim jest wiele słów z rdzeniem „Ra”, zwłaszcza w tych, które mają znaczenie sakralne. Wymieńmy niektóre. Po-Ra, kiedy wschodzi słońce, to — Ra-nok (rano). Przechodzi ono przez niebiańską b-Ra-mę (bramę), a u ludzi zaczyna się Ro-bota i Ra-dist (radość). Ra-da (rada) daje im ład w życiu, a Ra-lo (radło) pomaga w p-Ra-ci (pracy). Wi-Ra (wiara) wyznawana jest w ch-Ra-mi (świątyni). Ra-jduha (tęcza) łączy niebo i ziemię. Strona, gdzie żyją Bogowie i boskie światło, nazywa się Raj, a gdzie żyją ludzie — k-Raj (kraj), żyją p-Ra-wedno (sprawiedliwie) i po p-Ra-wdi (prawdzie). Historyczny k-Ra-jina (kraj) Trypolian-rolników (według J. Szyłowa) znany jest jako A-Ra-tta, a nasze słoneczne państwo — Uk-Ra-jina (Ukraina). Jej drzewo-totem, które sięga do Słońca, to — Ra-jina (topola). Minęły tysiąclecia. Nastała pora żelaza. Na ziemiach prawobrzeżnego Dniepru żyły plemiona borysfenitów. Grecki historyk Herodot pisał, że nazywają siebie imieniem swojego króla — Skolotami, a Scytami nazwali ich Grecy. Oni, jako rolnicy, uważali się za odwieczny lud naddnieprzańskiego kraju. Ziemia Skolotów była święta, ponieważ córka Borystena Api-Geja (Ziemia) była żoną Najwyższego Boga (po grecku — Zeusa). Król (zar) tej ziemi nazywał się Koloksaj. Zatem z pochodzenia Skoloci byli przodkami Nieba i Ziemi. Król miał słoneczną istotę, a jego lud, niczym promienie, wychodził od Koła-Słońca, najdawniejszego jasnego Boga. Od niego pochodzą podstawowe rolnicze nazwy: kołosok (kłos) ucieleśnił w sobie Niebo i Ziemię; pieczone chleby — kołobok, ka(o)łacz, ka(o)łyta; najważniejszy chleb rodu — korowaj; pośmiertna kasza — koływo. Święta na cześć Słońca nazywają się odpowiednio do niego — Kolada, Kołodij, Kałyta. Symbolem kraju jest słoneczne drzewo — kałyna (kalina). Jak Skoloci byli synami Koloksaja, tak po kilku wiekach w „Słowie o wyprawie Igora” Polanie nazwani są „wnukami Dażboga” — Boga Słońca. Koło stanowiło decydującą zasadę światopoglądu Trypolian-Oriów zarówno w sztuce, jak i w budownictwie oraz gospodarstwie. Duchowo, a zatem i etnicznie, ludzie nie zmienili się. Postrzegali świat jako trójjedyny i czteroczęściowy, dlatego rytualnie wszystko robili trzy razy i na cztery strony świata. Najwyższym wyrazem szacunku dla Słońca, wyższych sił, był zwyczaj niesienia swoich darów nad głową. Tym ludzie wyrażali nie tylko szacunek dla światowych wielkości, ale także potwierdzali swoje pokrewieństwo z nimi. Jak wynoszono potrawę w garnku sześć tysięcy lat temu, tak i teraz gospodarz wynosi kutię na pokucie. Koło-słońce dziewczyna z ziemi Skolotów niosła nad głową — tak i do dziś dziewczęta wynoszą korż-kałytę na święto. Kolędnicy ze słońcem-gwiazdą na święta wysławiają wartość świata białego dla życia na Ziemi. Ozdoby u Skolotów były słoneczne, nawet końską uprząż ozdabiali takimi symbolami, które ucieleśniały światłonośną istotę Świata. Wspomniane obrazy pochodzą z warstw artystycznych Trypolian-rolników i przechodzą w staroruską oraz ukraińską sztukę ludową. Starsi mieli symbole władzy — buławy, początkowo — okrągłe z kamienia, a później — metalowe z czterema żebrami. Później tak wytwarzano pułkownikowskie pernacze epoki kozackiej. Oznaką Najwyższego Władcy było brązowe zwieńczenie — papaj. Pod względem stylowo-kompozycyjnym ucieleśniał on obraz Świata. Od postaci w centrum w górę odchodziły łukowe odgałęzienia na cztery strony. Miały one po trzy-cztery dzwoneczki oraz okrągłe blaszki, które, najwyraźniej, dzwoniły i wzywały ludzi do określonych działań. W takich zwieńczeniach ucieleśnione są te same światowe wymiary, co w dorobku kulturowym poprzednich epok. Przez wiele przemian społecznych i historycznych ziemia nad Dnieprem jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej zaczęła nazywać się Ukrainą, a z czasem nazwa ta się utrwaliła. W roku 1187 w Latopisie Ipatiewskim wspomina się o śmierci perejasławskiego księcia Włodzimierza Hlebowicza: „I płakali za nim wszyscy perejasławcy, za nim bowiem Ukraina wiele postękała”. Jakich tylko pseudowersji dotyczących tej nazwy nie powymyślali wyznawcy rosyjskiej nauki imperialnej, aby splugawić jej prawdziwe znaczenie. Że to niby obrzeża, i pograniczna strona, i ukrajana część czegoś całościowego (imperium). Chociaż świadoma część ludności wiedziała, że „Ukraina — rodzinny kraj”. Jednak sakralne znaczenie nazwy nie było ujawniane. Jest ono takie samo, jak słoneczna Aratta, jak kraj Skolotów. W rdzennej części słowa stoi słoneczna nazwa Boga Ra, a samych liter jest dokładnie tyle, ile czasu tworzył się świat — siedem. Sakralny sens ucieleśniony jest nie tylko w nazwie kraju, ale i w całych szeregach słów języka ukraińskiego, co bezsprzecznie wskazuje na dawność jej pochodzenia: raj — kraj — krajina — rajina — Ukraina. Świętość ziemi i istnienie na niej państwa potwierdza się także na wyższym — niebiańskim — poziomie. Kultura trypolska rozwijała się pod zodiakalnym znakiem Byka. Kraj, w którym żyli Trypolianie-Oriowie, również miał ten znak. W tamtym czasie ziemskie i niebiańskie siły weszły w dobroczynną interakcję, a dzięki temu życie i kultura osiągnęły wielki duchowy i gospodarczy rozwój. Boskim uosobieniem Byka był Swaróg, a jego boska mowa, święta wiedza ucieleśnione są w „Wedach Rogu” („Rygweda”). Potwierdzeniem tego jest także czczenie kultu Byka u Trypolian-rolników. W osadach często znajdują rogi byków. W domostwach, sanktuariach, jak choćby w Sabatyniwce, mieszkańcy zakopywali czaszkę wołu z rogami, kości. Obraz jego przekazany jest w różnorodnych figurkach byczków, krów, w plastycznych i malowanych obrazach na naczyniach. Głównym obrazem w „Wedach Rogu” jest byk-wół-krowa. Wyższe niebo nazywa się „Swah”. Zatem książka jest zbiorem wyższej wiedzy od Swaroga. Badając je, indolog Stepan Naływajko odkrył wiele paraleli i pisemnych świadectw, które treściowo i duchowo spokrewniają jej obrazy z Cywilizacją Trypolską. Oprócz symbolu byka, w sanskrycie „Go” oznacza „krowa”. Składnik ten w języku ukraińskim związany jest z przynależnością do zwierząt — cha, chu, ha, hu: chudoba (bydło), „gosayin” — gospodarz (właściciel krów), „Goptar” — Goptar oznacza „król, wojownik” (strażnik krów). Go-rasztra, go-radźja, go-desza z sanskrytu tłumaczy się jako „go-kraj”, czyli „kraj byka-tura-krowy”. Samo słowo „go-kraj” z czasem przekształciło się w nazwę Ukraina. Pisemne potwierdzenia tego S. Naływajko znajduje w późniejszym zabytku — „Księdze Welesa” (tabliczka 7): „My — korowicze: Scytowie, Antowie, Rusowie, Borusowie, Surożanie”. Podaje on taki szereg etnonimiczny: korowicze-krawieńcy-Ukraińcy. Pisze on: „Autor „Księgi Welesa” niedwuznacznie samoidentyfikuje, utożsamia siebie i swój lud z borowiczami-krawieńcami-Ukraińcami, konkretyzując, jakie właśnie składniki tworzą i napełniają realną treścią ten zbiorczy etnonim”. Ukraina, według S. Naływajki, dla starożytnych narodów — kraj Tura, Byka. A ja już wyrażałem myśl, że nazwy Tawryka, Scytia, Ruś, Ukraina, Wołyń (jak i Bukowina, Huculszczyzna, Bojkowszczyzna) — to semantyczne odpowiedniki i oznaczają „Kraj-Krajina Tura-Byka”. Wniosek uczonego jest taki: „Kraj Byka”, Gurasztra, Guratta, skąd, być może, i Oratania. I jeśli areał Kultury Trypolskiej — Guratta, gdzie ratta — „kraj”, to mieszkańcy jej — ci sami gu-Ukraińcy, u-Ukraińcy… Etnonim „Ukraińcy” i nazwa „Ukraina” istniały na naszych terenach przez tysiąclecia — w czasach trypolskich, scytyjskich, przedlatopisowych i latopisowych („Słowo Proświty”, nr 34 (202), 20—26.XI.2003 r.). Niebo i Ziemia w obrazach połączone są w folklorze, sztuce, zwyczajach. Obecnie, jak i tysiąclecia temu, ofiary na cześć wyższych sił niesie się na ręcznikach nad głową. Tak niesie się kutię na pokucie, wnosi korowaj dla młodych. Tak dziewczęta dostarczają korż-kałytę do belki stropowej (nieba) na święto Kałyty. Ze słońcem-gwiazdą nad gromadą chodzą kolędnicy, wysławiając pomnażającą siłę Słońca w nadejściu nowego rocznego Koła. Podobnymi działaniami ludzie jednoczą niebiańskie i ziemskie siły i, utwierdzając je, swoją świętość oraz szacunek. Świętość rodzinnej ziemi objawia się w samych nazwach. Tak, miejsce wyższego i wiecznego błogosławieństwa — Raj, a miejsce ziemskiego — k-Raj. Siedziba Bogów nazywa się Wirja, a siedziba rodziny — podwirja (podwórze). Pobożną mowę zwą powirjam (wierzeniem). W niebiosach włada Gospodarz (Bóg), a na ziemi — gospodarz. Chata, jako rodowa siedziba, jest mikrocząstką Świata. Jest ona w pionie trójjedyna — fundament, ściany, dach, a w poziomie — czteroboczna. Ostrokończysty dach na niej — niczym czapka na rzeźbie Światowida czy czapka-byrka na głowie mężczyzny. Wszystkie one skierowane są do niebios. W chacie, jak o tym śpiewają boży posłańcy — kolędnicy, żyją mąż-Księżyc, żona-Słońce, dzieci-Gwiazdy, jak kosmiczne ciała niebieskie w niebie. Gospodarz (Bóg) i gospodarz w staroukraińskim światopoglądzie byli jednością. Bóg sławny „po całym świecie”, i sławnym jest „nasz gospodarz”. Ukraiński Bóg, jako rolnik, ziemię orze, chleb hoduje, nawet siedzi u gospodarza w gościach: Ja u czoła stołu u gospodarza, U gospodarza wszystko u pana Iwana. Tam rozdaje szczęście, zdrowie, Szczęście, zdrowie, mnogie lata, Mnogie lata miłego świata. Zajmując się swoim świętym gospodarowaniem, rolnik żył i tworzył z miłością do Świata, ziemi, ludzi. Czyli robił tak, jak czynił Bóg, był sam w jego obrazie w swoim rodzinnym kraju.
Wadym MYCYK, etnolog, dyrektor Talniwskiego Muzeum Historii Rolnictwa. Symbol świętego kraju rolników — kłos-rajina — na dwustożkowym garnku z Majdaneckiego miasta cywilizacji trypolskiej. Wykopaliska Mykoły
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W zwykłym dla nas słowie „festiwal”, którego frywolnie wesołym intonacjom zawdzięczamy Francuzom, uderzeniem rytualnego bębna odbija się łacińskie „festum” – związek z sacrum. O otwarciu Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Etnicznej i Land-artu „Szeszory’2004”, który odbył się 6–8 lipca w huculskiej wsi o tej samej nazwie w obwodzie iwanofrankiwskim, oznajmiły misteryjne dźwięki trembit i karpackiego rogu. Oznajmiły one, że na arenie pojawiła się jeszcze jedna grupa śmiałków (a może zuchwalców?), którzy odważyli się zademonstrować sztukę chodzenia przez ściany. A jak inaczej można określić próbę przełamania stanu chronicznego zablokowania ukraińskiej kultury i udowodnienia, że na naszych terenach możliwy jest produkt twórczy, adekwatny do czasu i światowych tendencji?! Odwołanie się do własnych korzeni etnicznych jest właściwie jedną z takich tendencji. Czysto folklorystyczne festiwale jeszcze pięć lat temu były dość powszechnym zjawiskiem. Teraz obserwuje się wygasanie tego ruchu, co można zresztą nazwać zjawiskiem naturalnym. Przecież tradycyjny wiejski śpiew i taniec od współczesnego człowieka wymaga wysokich kwalifikacji i dlatego obecnie okazał się (jak to nie paradoksalnie) dość elitarną sztuką, prerogatywą niewielkiego kręgu profesjonalistów. Tak zwanej „amatorszczyzny” i „szarowarszczyzny” w sowieckim stylu nawet nie rozpatrujemy, bo to jednoznacznie – profanacja autentyki. Zatem najbardziej akceptowalną dla szerokiego ogółu, zwłaszcza dla młodzieży, formą adaptacji folkloru pozostaje tak zwana „world music”. Połączenie cech barwowych, skali z nowoczesnymi dynamicznymi rytmami. „Muzyka świata” – to suma etnicznych motywów, które stały się podstawą większości aktualnych stylów wykonawczych (od etnojazzu po skat reggae). Koncepcja ukraińskiej „world music” nie została jeszcze wypracowana. Oczywiście, właśnie festiwale powinny temu sprzyjać. Jeśli w minionych latach na ukraińskim horyzoncie kulturalnym nie było ani jednego podobnego wydarzenia, to w tym roku tylko w ciągu jednej dekady lipca odbyły się od razu dwa. Synchronicznie z wydarzeniem w Szeszorach, w Kijowie trwały przygotowania do festiwalu „Kraina Mrij”, zainicjowanego przez Ołeha Skrypkę. Zarówno jeden, jak i drugi festiwal miały wspólny fundusz wykonawców, w tym zagranicznych. Tak, zarówno w Szeszorach, jak i w Kijowie wystąpił czeski zespół „Cankisou”. Pierwszy dzień festiwalu był w całości poświęcony folklorowi. Z przyjezdnych zespołów obecne było jedynie podręcznikowe „Drewo” z Kijowa oraz Wokalny Zespół Ludowy ze wsi Reczyca w rejonie czarnobylskim obwodu kijowskiego, który przedstawił gościom kierownik. Należy zauważyć, że ten ostatni zespół nieco wypadał ze stylistyki festiwalu, ponieważ swoją pompatycznością i podkreśloną sceniczną manierycznością przypominał „najlepsze” wzorce sowieckiej amatorszczyzny. Prowadzący festiwal Roman był tak wzruszony, że ogłaszając występ zespołu z Rachowa, poinformował publiczność, że zespół gra na huculskich instrumentach narodowych. „Pułapka na księżyc” – jeden z obiektów szeszorskiego land-artu, żywotne zjawiska kulturowe. Cemu sprzyjać będą zarówno warsztaty sztuki ludowej, wpisane w program festiwalu, jak i sesje muzyków, które powstawały spontanicznie wzdłuż całej „strefy osiedlenia” koczowniczego plemienia festiwalowego. Jeśli chodzi o warsztaty, to szczególnie zapamiętali się Ludmyła Tesłenko-Ponomarenko, która uczyła wszystkich chętnych robić tradycyjną ukraińską lalkę-motankę ze siana (lalkami mistrzyni była udekorowana scena), oraz Mychajło Hawryliw, który przez trzy dni prowadził błyskotliwe wykłady w dziedzinie huculskich instrumentów. Hromowycia, tełenka, friłka, dwodenciwka, duda, lira z dzwoneczkami..., nie mówiąc już o trembicie – w samym wyliczeniu nazw tych instrumentów brzmi muzyka. Po czasie spędzonym z mistrzem rozumiem, że nowy kijowski zespół etno „Karpatians” (dla wielu stał się odkryciem sezonu) – nie na darmo przyjął taką nazwę. Oprócz sztuk plastycznych i muzyki, trzecim, nie mniej istotnym składnikiem festiwalu była ekologia. Warsztat Ludmyły Tesłenko-Ponomarenko. Wytwarzanie tradycyjnej lalki-motanki – to niemal magiczna sztuka, gdyż w ciągu kilku minut zwykłe siano zamienia się w ofiarne stworzenie...
Tłumaczenie maszynowe
„Drewa” Jewhen Jefremow. Brzmiało wiele huculskiej muzyki tanecznej w wykonaniu Kapeli Kosmackiej (wieś Kosmacz, rejon kosowski, obwód iwanofrankiwski), rodzinnej grupy Tafijczuków (wieś Bukowiec, rejon wierchowiński, obwód iwanofrankiwski) oraz zespołu ludowych instrumentów huculskich z Rachowa w obwodzie zakarpackim. Oficjalny program pierwszego dnia festiwalowego zakończyła kijowska grupa „DachaBracha” (ze staroukraińskiego — „dawać i brać jednocześnie”). Kierownik artystyczny kolektywu określił jego specyfikę gatunkową jako „etnochaos”. Jasna sprawa, nazwa w większym stopniu ironiczna niż oryginalna. Tradycyjny ukraiński melos uzupełniono brzmieniem buddyjskiego gongu, indyjskich bębnów tabla, marakasów, rosyjskich terkotek i akademickiej wiolonczeli. Połączenie dość niezwykłe, a mimo to całkiem organiczne, jeśli chodzi o odczucia. Wieczorny program drugiego i trzeciego dnia festiwalu był zbudowany wyłącznie na współczesnych kierunkach muzyki etnicznej. Łącznie wystąpiło czternaście zespołów, w tym cztery zagraniczne: „Cankisou” (Czechy, Brno), „Orkiestra Świętego Mikołaja” (Polska, Lublin), „Yoki” (Rosja, Moskwa), „Yerba Mater” (Polska, Warszawa) — plus Greg Dolan z Irlandii, którego występ odbył się wspólnie z kijowską grupą „Yo’gurt”. Trzeba powiedzieć, że organizatorom udało się zaangażować wszystko, co jest ciekawego w ukraińskiej „world music”: „Burdon” (Lwów), „Hajdamaky” (Kijów), „Karpatian’s” (Kijów), „Oczeretianyj kit” (Winnica), „Perkałaba” (Iwano-Frankiwsk), „Propala hramota” (Kamieniec Podolski), „Tathagata” (Kijów), „CoMaha” (Kijów). Co prawda, zauważalna była nieobecność „WW” i „Mandrów”. Dość ciekawie było obserwować, jak reagują na festiwalowe wydarzenia miejscowi mieszkańcy. Podchodzili na wiejski stadion (gdzie odbywało się muzyczne widowisko) niespiesznie, powoli, nie śpiesząc się do przyłączania do tańców i zabaw. Ci, którzy mieszkają bliżej, wychodzili ze swoimi krzesełkami, siadali prosto na polu, rozkładali parasole i niewzruszenie, niczym ze starych fotografii, przyglądali się temu, co działo się wokół. Ciekawe, że pierwszy (folklorystyczny) dzień festiwalu miejscowa młodzież praktycznie zignorowała. Do skocznych huculskich melodii z entuzjazmem tańczyli wyłącznie kijowianie i zagraniczni goście. „Tubylcy” ściągnęli na festiwal dopiero drugiego dnia. A to może oznaczać, że folklor wkrótce całkowicie straci swoją naturalną niszę i przeniesie się w środowisko miejskie. To już będzie nowa tradycja, która wzbogaci się o dorobek innych kultur etnicznych. Kulminacją festiwalu stało się ognisko kupalskie, któremu nie przeszkodził obfity deszcz, padający przez cały wieczór. Wokół ognia ostatecznie zniknęły bariery między profesjonalistami a amatorami, uczestnikami a widzami. Święto płynnie wyszło spod władzy oficjałki i wlało się w zdumiewającą atmosferę nocy kupalskiej, w której wymyślnie przemieszała się nieokiełznana karnawałowa żywiołowość z misteryjnym ładem, bujna młodzieńcza energia i nieustępliwość z oszczędną w ruchach i gestach archaiką. Ale, najwyraźniej, właśnie z takiej mieszanki mogą wyrosnąć dość. Wszak idea wydarzenia należy do organizacji ekologicznej — centrum informacyjnego „Zielone dossier”, które pracuje w Kijowie już od 10 lat i jednoczy ludzi różnych upodobań i zawodów, dbających o zachowanie środowiska naturalnego. Właściwie, właśnie od akcji ekologicznej — organizacji europejskiego obozu młodzieżowego „Ekotopia” rok temu — rozpoczęła się współpraca „Zielonego dossier” ze społecznością wsi Szezory i administracją Narodowego Parku Przyrodniczego „Huculszczyzna”, na terenie którego położona jest wieś. To partnerstwo przewiduje walkę z dzikimi wysypiskami śmieci, przeciwdziałanie nielegalnym wycinkom lasów, kształtowanie świadomości ekologicznej. W ramach festiwalu „Szezory’2004” odbył się Międzynarodowy „okrągły stół” w sprawach wdrażania Konwencji Karpackiej. Ekologiczny kurs edukacyjny odbywał się także na stadionie, gdzie przebiegało muzyczne widowisko. Uczestników festiwalu oraz miejscowych mieszkańców uczono elementarnie nie śmiecić i segregować odpady bytowe, do czego na polu umieszczono specjalne kontenery. A rozpoczynał się i kończył tegoroczny festiwal ekologicznym desantem na brzegi rzeki Pistyńki, gdzie przez miejscowych mieszkańców i przypadkowych wczasowiczów regularnie gromadzą się sterty śmieci. Co prawda, obecnie liczba poszukiwaczy drajwu i przygód przewyższa liczbę tych, którzy rozumieją i są zdolni wesprzeć kontekst festiwalu, ale, najwyraźniej, w przyszłości organizatorzy zadbają o staranniejsze przygotowanie publiczności, którą wywożą w Karpaty. Póki co, ta sytuacja przypomniała mi jeden z obiektów szezorskiego land-artu po obfitym deszczu kupalskim. Jeden z artystów rozstawił na kamieniach prosto pośrodku rzeki Pistyńki znaki drogowe, a po kamienistych brzegach namalował czerwoną farbą wymyślne figury — jak na drodze po wypadku. Zapewne ten Ktoś, dla kogo były przeznaczone, nie bardzo zwracał na nie uwagę. Po deszczu zaś znaki całkiem zniknęły pod burzliwymi bystrzami. Żywioł. Etnochaos... Jednak właśnie z nich rodzą się nowe formy sztuki i życia. Mykoła SKYBA Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ
Wieniec oraz wykorzystanie naszyjników, kołtów i ozdób szyjnych. Rekonstrukcja W. I. Jakubowskiego, rysunek artysty B. M.
To było tak dawno (w ubiegłym stuleciu), że już nie sposób przypomnieć sobie dosłownie naszej rozmowy. Pozostało po niej tylko wrażenie — rozmyte, mgliste.
— Wiem, Wasylu, takie rzeczy są niedozwolone, ale korci mnie, żeby je pogłaskać. Wziąć do rąk, poczuć ich ciężar. Wasyl wzrusza ramionami: dziwny jesteś — bierz, skoro tak bardzo chcesz. I ostrożnie podnosi szybę laboratoryjnej witryny wydziałowej, gdzie znalazły schronienie wydobyte z ziemi, spod trawy zapomnienia, kamienne siekiery, skrobaki, noże, wędzidła… I oto już kołyszę je w dłoni — te niewiarygodne, te posiwiałe w czasie brązowe wędzidła. Właściwie w tej chwili jakbym ważył na dłoni przeminione lata, wieki, tysiąclecia. Bo przecież wędzidła są scytyjskie! Bo przecież jakiś niewymiernie daleki nasz przodek nie raz, bywało, wkładał te wędzidła (tak, tak, nie wątp — właśnie tak to było!) w wyszczerzony pysk ogiera, a zielona od stepowej ostnicy końska ślina kapała na wytarte rękawy skórzanego scytyjskiego odzienia, na młodą trawę, na wieczną ziemię, która nie wiedziała jeszcze wtedy, że w przyszłości będzie jej sądzono nazywać się podolską, ukraińską. Ciekawi mnie, czy te wędzidła nadałyby się dla współczesnego konia? A czemuż by nie, mówi Wasyl. Zapinaj uzdę i… I co ten dzisiejszy źrebak? Poczuje się wolny, prawie dziki? Taki, jakim był jego niepodkuty przodek? Hm… Czy może uważać się za wolnego ten, kogo okiełznano?
ARCHEOLOGIEM TRZEBA SIĘ URODZIĆ
Kandydat nauk historycznych, docent Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego Wasyl Jakubowski jest moim rówieśnikiem, jestem starszy zaledwie o kilka tygodni, jednak czuję się w jego towarzystwie nieświadomym nastolatkiem. Bo czymże ja jestem? Widzę i postrzegam świat, rzec można, w tej płaszczyźnie, która obecnie jest przede mną. Widzę świat płaskim, jednowymiarowym. Nie mam szczęścia stale przebywać w nurcie historii. A Wasyl… On bardzo nawet prosto, z ochotą gawędzi sobie z wiekami! Z owymi kamiennymi siekierami, kościanymi grotami strzał, ceramicznymi figurkami, z glinianymi piecami, ołtarzami, pradawnymi osełkami, garnkami, popiołem, niemal prehistorycznym zwęglonym ziarnem, a przez nie — ze Scytami, Kimmeryjczykami, Słowianami. Dla niego ów grot z wyimaginowaną strzałą wciąż jeszcze leci na niebie, przeszywa, łączy, wiąże sobą stulecia… I choć kiedyś, w owym czasie, i ja wyruszałem z Wasylem na ekspedycję archeologiczną, dzieliłem z nim chleb i sól oraz wieczorne wino, drzemałem pod gołym niebem na stercie słomy, mokłem w deszczu i spóźnionej wiosennej zamieci pod Letyczowem, zbierałem dawne, przedawne skorupy w dorzeczu podolskiej rzeki Wołk, — nic a nic w tym skorupiu nie rozumiałem, nie czułem się archeologiem, nie zostałem historykiem. Bo i historykiem, i archeologiem trzeba, zapewne, się urodzić. Tak jak muzykiem, malarzem czy, powiedzmy, mnichem-męczennikiem. A Wasyl? O, on jest z bożej łaski historykiem, archeologiem, badaczem kultury materialnej i duchowej dawnych Ukraińców. Nie raz wydobywał z ziemi, spod trawy zapomnienia cenne skarby, ale ani razu nie odpowiadał na potoczne pytanie, ileż one kosztują w dzisiejszym wymiarze pieniężnym. „Nie mają ceny — mawiał w takich przypadkach. — Bo powiedzcie, jaką cenę ma ludzka pamięć?”. Urodziwszy się w słynącej z gry na sopiłkach Mielnicy Podolskiej, ukończywszy tam szkołę, wstąpił na wydział historyczno-filologiczny Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie uniwersytet), a później sam został docentem tej samej uczelni.
ZIEMIA BOŁOCHOWSKA
Piszę te słowa, powodowany nie tylko nostalgicznymi wspomnieniami młodości o niezapomnianych podróżach po ojczystym kraju. Przyczyną, która zmusiła mnie do wzięcia pióra, jest teraźniejsza, całkiem „świeża” przyczyna. Jest to wielkoformatowa książka Jakubowskiego „Skarby Ziemi Bołochowskiej”, wydana w 2003 r. przez Instytut Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Cóż to za kraina taka — Ziemia Bołochowska? Gdzie są jej granice? O tym już u nas na Chmielniczyźnie pisał kandydat nauk historycznych, chmielniczanin Ołeksij Żurko, dzięki mu za to. Pisał o tym i ja jeszcze w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, lecz niestety nie zachowałem tych drukowanych w periodykach materiałów. Ależ mam chodzący „materiał”, czyli Wasyla Iwanowicza Jakubowskiego! Według jego słów, Ziemia Bołochowska to obszar, który rozciągał się pomiędzy rzeką Chomora a Bużkiem na Chmielniczyźnie. Dochodziła tu także niewielka część dzisiejszej Żytomierszczyzny i Winnicczyzny. To znaczy, ta ziemia była położona na pograniczu Księstwa Kijowskiego i Halicko-Wołyńskiego, zajmując górne biegi rzek Słucz i Teterew oraz północno-wschodnią część Pobuża z centrum w Międzybożu. Grodziska we wsiach Hubyn, Wełyki Derewyczi i Kudynka uczeni uznają za pozostałości o tej samej nazwie bołochowskich miast kronikarskich Hubyn, Derewycz i Kudyn. Kronikarskiej nazwie „Simoc” odpowiada wieś Siomaky, nazwie „Czarniatynci” — wieś Wełykyj Czerniatyn. A wzmiankę o Biłobereżżu uczeni wiążą ze wsią Bereheli. Wyobrażam sobie, jakże dumnie poczuje się poeta Pawło Hirnyk, który kupił sobie tam chatę, gdy dowie się, że odtąd „automatycznie” stał się Bołochowcem, że bezkresne łąki za jego ogrodem, las na horyzoncie („jako bór” ze „Słowa o wyprawie Igora…”) są zaiste „kronikarskie”, a trzcina w tamtejszych brzegach szumi niepokojąco i wieszczo, dokładnie tak, jak w tymże słowiańskim „Słowie”. A zresztą, Jakubowski wydłuża południowe granice tej ziemi aż do dorzeczy rzek Wołk, Zhar i Zharok, do Chmielnickiego, derażniańskich Wołkowynciów oraz winnickiego Litynia. I jakżeż oni byli wojowniczy, ci sławni Bołochowcy! Z samym Danielem Halickim wojowali. Aż musieli w 1235 roku wstawiać się za nimi książęta Michał Czernihowski i Izjasław, żądając od Daniela Romanowicza, potężnego króla, wypuszczenia do domu wziętych przez niego do niewoli Bołochowców: „gdy nastało lato, zaczął posyłać Michał i Izjasław, grożąc: oddaj naszą brać lub przyjdziemy na ciebie wojną”. Wszystko to zapewne interesuje nieobojętne serce, wszak mowa o historii rodzinnych stron! A jednak, a jednak… Musimy ostro zawężać temat, przecież mowa w książce jest o odkryciach skarbów rzeczowych, ujawnionych w procesie wykopalisk archeologicznych niektórych miejscowości Ziemi Bołochowskiej (chociaż, z drugiej strony, jakże opowiedzieć o skarbach, pomijając historię kraju!). Ważną rolę zatem w historycznym poznaniu Ziemi Bołochowskiej zajmują skarby. To także swoiste „strzały”, wypuszczone z przeszłości w dzień dzisiejszy, mniejsza o to, że tamtejsi ludzie chowali je w skrytkach w złym czasie wojennych najazdów mongolsko-tatarskich XIII wieku. Niektóre z nich to doskonałe wzorce sztuki jubilerskiej światowego poziomu. Jak, na przykład, unikalny kompleks ozdób z wykopalisk bołochowskiego ufortyfikowanego centrum koło wsi Horodyszcze w rejonie derażniańskim. Skarb został odkryty przez słowiańsko-ruską ekspedycję archeologiczną w 1970 roku pod kierownictwem autora książki. Znalezisko demonstruje kompleks srebrnych i pozłacanych ozdób XII—XIII wieku, który należał do feudalnej rodziny z dynastii czernihowskich książąt Olegowiczów. Pod względem zachowania, kompletności i wartości historyczno-artystycznej tym kosztownościom na Ukrainie równych nie ma.
Pierwszą publikację skarbu na poziomie współczesnych wymagań przeprowadził Wasyl Jakubowski w ukraińskim wydaniu akademickim „Archeologia” w 1975 roku. Niektóre ozdoby zostały przez niego zestawione w dysertację, którą Wasyl Iwanowycz z powodzeniem obronił w radzie specjalistycznej Instytutu Archeologii NAN Ukrainy w 1984 roku (jeden naramiennik ze skarbu, odzwierciedlający występy skomorochów, został opublikowany w słynnej pracy B. O. Rybakowa „Jazyczestwo Driewniej Rusi”). Na początku lat 80., zgodnie z decyzją rządową, skarb z Chmielnickiego przekazano do Kijowa, gdzie przez długi czas zdobił ekspozycje Państwowego Muzeum Historycznych Wartości Ukrainy. Następnie jako osobna wystawa objazdowa był eksponowany dla uczonych 5. Międzynarodowego Kongresu Archeologii Słowiańskiej, a w składzie wystaw Ministerstwa Kultury ZSRR odwiedził Kanadę, Włochy, Japonię, aż do momentu, gdy zwrócono go do funduszu Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego (A ile tych skarbów, naszych, ukraińskich, odnalezionych przez ukraińskich archeologów, osiadło w leningradzkim Ermitażu, w moskiewskich muzeach! Mogłoby to stać się tematem osobnej publikacji, swoistej monografii). W wyniku wieloletnich wykopalisk grodziska bołochowskiego Wały w okolicach wsi Teliżyńce (rejon starosieniawski), które również prowadzono pod kierownictwem Wasyla Jakubowskiego, w 1978 roku wydobyto jeszcze jeden wielki i bogaty skarb z XII—XIII wieku — 32 srebrne i pozłacane ozdoby kobiece. Druga wielka część materiałów włączonych do tego badania pochodzi z wykopalisk bołochowskiego centrum obronnego w pobliżu Szepietówki (wieś Horodyszcze). W literaturze znane jest ono również pod nazwą Wielkie Horodyszcze, które autor, nawiasem mówiąc, utożsamia z kronikarskim miastem BOŁOCHÓW. ZA MOJE ŻYTO… Prawie czterdzieści lat minęło od czasu, gdy zakończyły się tu badania archeologiczne. I co z tego? Materiały wykopaliskowe w postaci wielotysięcznych kolekcji zabytków kultury materialnej i duchowej Ukrainy-Rusi w latach 60. wywieziono do Leningradu i jako własność przekazano do funduszu Oddziału Historii Kultury Ruskiej Państwowego Ermitażu. Chcesz dzisiaj studiować SWOJE materiały — płać do rosyjskiej kasy muzealnej niemałe pieniądze! Prawie niemożliwa jest też publikacja tych materiałów: Oddział wystaw i rozwoju Ermitażu za poligraficzne odtworzenie zabytków archeologicznych (nie swoich, a cudzych, czyli NASZYCH!) stawia przed zagranicznymi (czyli nierosyjskimi) osobami prawnymi i fizycznymi takie zobowiązania finansowe — aż strach bierze. Jakże działać w tej sytuacji? Jakubowski włącza do pracy nad odpowiednim rozdziałem swojej książki Rosjankę G. O. Piskową. Ona właśnie podaje informacje o wywiezionych z Ukrainy kolekcjach archeologicznych — 16 skarbach rzeczowych! POŚREDNI FINISZ Spróbujmy zatem nieco podsumować. Pod koniec lat 90. lista kosztowności Ziemi Bołochowskiej powiększyła się o jeszcze pięć skarbów z wykopalisk kronikarskiego Hubina. Ogółem autorowi udało się zebrać informacje o 24 znaleziskach skarbów bołochowskich. Są one, podobnie jak założone dla nich polowe dokumenty ochronno-inwentarzowe, przechowywane w archiwach resortowych i państwowych składnicach Chmielnickiego, Kijowa, Sankt Petersburga. Badano je w warstwach kulturowych, których wiek jest konkretnie datowany przekazami kronikarskimi, i dlatego są one wzorcowymi w odkrywaniu wielu problemów związanych z badaniem historii i kultury Ziemi Bołochowskiej XII—XIII wieku. Skarby te zaświadczają, że wspomniane źródła historyczno-artystyczne jak dotąd nie zostały zestawione w jedną publikację, dane o nich są rozproszone w różnych, przeważnie obwodowych, wydawnictwach, a same skarby, koncentrując się w muzeach Ukrainy i Rosji, z racji znanych zasad, są mało dostępne do studiowania. Oto dlaczego od dawna dojrzała potrzeba pełnowartościowej publikacji, która otworzyłaby przed specjalistami szerokie perspektywy do pracy z materiałami skarbów. Wypełnić istniejącą lukę ma praca Wasyla Jakubowskiego „Skarby Ziemi Bołochowskiej”. Podziękujmyż mu za znaczący wkład w badanie historii rodzinnego kraju. Cieszmy się, że nie zabrakło ludzi, których ta historia boli. Dodam do tego, że książka jest hojnie ilustrowana. Widzimy skarby w kolorach — owe kolczyki, kołty, naszyjniki, zawieszki, naszycia, zausznice, pierścienie, bransolety, ikonki, krzyżyki, medaliony… Jakże wyglądały one na ówczesnych kobietach i dziewczętach? I takie pytanie przewidział autor: zaprosił do współpracy kamienieckiego artystę Borysa Nehodę, a ten stworzył kilka akwarelowych wizerunków „bołochowskich” kobiet, „ubierając” na nie ów jubilerski cud. Piękne kobiety, czarujące dziewczęta! * * * …W młodości Wasyl Iwanowycz (zdarzają się takie rzeczy na świecie!) uderzająco przypominał 35. prezydenta USA Johna Kennedy’ego. Twarzą, postawą. Kiedyś dosłownie dręczyłem go tym podobieństwem. Wyobraźcie sobie: błąka się po podolskich polach i rozlewiskach prezydent Ameryki, wyzbiera skorupy kultury czerniachowskiej, trypolskiej czy jeszcze jakiejś innej. Wyzbiera i uśmiecha się, zaglądając tym skorupom w twarz, jakby świeżo znalezionym niemowlętom-sierotom, ostrożnie ściera z nich brudne wyschnięte łzy gorzkich wieków, czule głaszcze… Tylko uśmiecha się nie tak, jak większość Amerykanów, wyuczono, nienaturalnie, a po swojemu, po słowiańsku: łagodnie, szczerze, tylko zmarszczki od polnych wiatrów na jego opalonej twarzy bieleją... Bronisław GRYSZCZUK, m. Chmielnicki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w kategorii „Współczesna choreografia” byli profesjonalni tancerze z 13 krajów w wieku od 20 do 32 lat. Młodej aktorce, która stworzyła postać dziewczynki-sieroty, klaskało międzynarodowe jury w Wiedniu. „H. Ch. Andersen. Dziewczynka z zapałkami” — tak nazywał się ten numer, który został wystawiony do muzyki Y. Tiersena. …Późny, chłodny zimowy wieczór. Zamieć. Ulicami współczesnego miasta błąka się mała dziewczynka-sierotka. Słychać muzykę. Rozbrzmiewa pieśń-marzenie o szczęśliwym życiu. Co czeka to dziecko, wyrzucone przez los na ulicę? Tragedia i rzeczywistość. Protest, żal, współczucie oraz pragnienie zmiany rzeczywistości, pomocy tym dzieciom — całą gamę uczuć wywołuje taniec-spektakl, postać dziewczynki-sieroty, mistrzowsko (nie boję się tego słowa), z głębokim zrozumieniem psychologii, bardzo emocjonalnie stworzona przez młodą aktorkę-tancerkę i baletmistrza. Temat dzieciństwa (a ono powinno być szczęśliwe!) jest kontynuowany. Przed widzem — „Dziewczynka na kuli” (muzyka C. Debussy’ego). Zaprawdę — to radość: piękne morze, wydaje się, jakby cały świat radował się, obserwując grę z piłką wyrafinowanej, pełnej gracji, młodej, czystej dziewczynki! Zachować, podarować to poczucie szczęścia wszystkim… Obejrzałam dwa numery, a według zamysłu choreografa będzie jeszcze jeden — w całości to trylogia. Jeszcze jedna historia, taniec, spektakl… Marina HRYHORJEWA Zdjęcie O. CEACURY
Tłumaczenie maszynowe
ŚWIAT TALENTÓW Twórcza osobowość to natura bardzo subtelna, wrażliwa, z własną niepowtarzalną wizją tego świata. Wsparcie i zrozumienie lub brak akceptacji mogą zadecydować o całym życiu obdarzonego dziecka. 13-letniej kijowiance, baletnicy Ołence Romaszczenko, poszczęściło się — ma nie tylko dobrą, czułą, kochającą mamę, ale i prawdziwą przyjaciółkę, inspiratorkę, doradczynię we wszystkich twórczych przedsięwzięciach. — Mnie z Ołenką jest bardzo ciekawie, bo ona jest prawdziwą twórczą osobowością. W procesie omawiania pewnych kwestii, na przykład tworzenia tego czy innego wizerunku w tańcu, świadomie nie zwracam uwagi na jej wiek, a wyjaśniam dość skomplikowane rzeczy. Akcentuję uwagę na zmiany psychologiczne, możliwe w tym przypadku, potem — na zewnętrzne przejawy poprzez mimikę, gesty, ruchy. Proszę pokazać to wszystko, zgodnie z muzyką, zaproponować swoje… Podoba mi się, że jej ciekawie się tak pracuje… — opowiada matka młodej tancerki Maryna Hryhoriwna. Pragnienie tańca u Ołenki Romaszczenko pojawiło się wcześnie. Początkowo tańce-kołysania na rękach u mamy, a potem — koncerty przed rodziną z niezmiennymi ukłonami i oklaskami. Wśród widzów — także kot i pies (owczarek dzięki temu również tańczy). A od 4 roku życia zaczęły się systematyczne zajęcia z choreografii, gimnastyki. — Obecnie w moim repertuarze jest 18 tańców różnych gatunków — mówi Ołena. — Do ostatniego roku szkolnego więcej było numerów współczesnych, ale to dlatego, że dopiero wychodzimy z programem na ten poziom, kiedy można poważnie zaprezentować na scenie klasykę. A wszystko zaczęło się od „Aniołeczka”. W 1999 roku był pierwszy konkurs, pierwsza praca z choreografem-reżyserem nad solowym numerem. Pamiętam pierwszy wywiad po tym, jak zostałam „Mini-miss Kijowa”. Wtedy opowiadałam, że jestem jak aniołeczek, który przyleciał na Ziemię zobaczyć, jak żyją ludzie. Przed snem modli się i prosi Pana Boga o błogosławieństwo dla nas. Wierzę, że Pan Bóg pobłogosławił mnie do Tańca. Przed wyjściem na scenę zawsze w myślach zwracam się do Niego… We wspomnieniach — żywe wrażenia z pierwszego w życiu profesjonalnego — Trzeciego Międzynarodowego — konkursu tańca klasycznego „Fouette Artek” imienia Jurija Hryhorowycza, gdzie w wieku dziewięciu lat zostałam dyplomantką. A potem w życie Ołeny wdarła się bohaterka A. Lindgren — Pippi. Taniec, postawiony przez młodą choreografkę Tetianę Ostrowerch, nazywają wzorem dziecięcej choreografii, a Ołenkę Romaszczenko nieoficjalnie — najlepszą Pippi Ukrainy… — Bardzo ciekawie było pracować. Zawsze wysłuchuję życzeń choreografa dotyczących charakteru bohatera, proszę o opowiedzenie o idei, temacie, treści. Jaki wizerunek w całości, jaką myśl zakłada autor w ten czy inny ruch. To bardzo ważne — włącza się do rozmowy mama Ołeny. — U Pippi jest bardzo wymowny pod tym względem fragment. W ciągu 10—11 sekund Pippi-Ołenka musi przeżyć i przekazać widzowi kilka nastrojów: obojętność — „pustkę spojrzenia”, potem pytanie — „co to takiego?”, oburzenie — „nie chcę być taką, nie będę jak wszyscy” oraz… poczucie samotności w świecie, który jej nie rozumie. Płacz — zwrócenie się do zmarłej matki… Ledwo-ledwo pokazała siebie po prostu jako małą dziewczynkę — i rock-and-roll — „śmiech przez łzy”. — Mam ciekawe dzieciństwo — kontynuuje Ołena. — Byłam już Księżniczką, Kopciuszkiem, Śnieżynką-psotnicą, Pippi, Aniołem, Scytką z legendy… Prawda, dużo pracuję, ale to konieczne. Będę baletnicą. To moje marzenie i uczę się po to, żeby się spełniło. Miałam wspaniałych pedagogów wcześniej i mam teraz. W Kijowskiej Państwowej Szkole Choreograficznej, gdzie się uczę, jest to Zoja Dołhych, a do ostatniego konkursu przygotowywały mnie Natalia Berezina, w przeszłości solistka Narodowej Opery Ukrainy, i Hałyna Podkopaj — zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, pedagog-reżyser Narodowej Opery. Na moją prośbę Ołenka pokazuje materiały wideo z konkursów, programy telewizyjne „Kwa-Kwasza”, „Podróż w dzieciństwo”… Na ekranie Szamanka z dżungli zmienia nieposłuszną dziewczynkę, której tak czasem nie chce się wykonywać nudnych „pa”, a psotną Śnieżynkę — spokojna liryczna Kopciuszek, Lalkę z „Coppelii” — dziewczynka-Ukrainka… Muzykę P. Czajkowskiego, M. Musorgskiego, J.-S. Bacha kontynuują melodie ukraińskich kompozytorów A. Iwaszczenki, M. Czemberżiego, I. Kyryłinej… Mama młodej baletnicy, pani Maryna, mówi: — Wydaje mi się, że wynik na dzień dzisiejszy (nie mam na myśli konkursów) — twórczy wzrost — świadczy o tym, że jesteśmy na właściwej drodze. Jeśli zaś mówić o aspekcie moralnym, to jest to głębsze zrozumienie dobra i zła, miłości, miłosierdzia, umiejętność współczucia… Wydaje mi się, że tutaj same za siebie mówią ostatnie miniatury choreograficzne… Oczywiście były błędy, rozczarowania, okresy rozpaczy. Ale to mija. Niedawno nadeszła dobra wiadomość z Austrii. Na piątym Międzynarodowym konkursie baletowo-tanecznym, zorganizowanym przez Austriacką Radę Tańca i Światową Radę Tańca UNESCO, który odbył się w Wiedniu w kwietniu tego roku, również została wyróżniona kijowska szkoła baletowa. Nagroda „Uznanie” — tak oceniło jury występ młodej ukraińskiej baletnicy Ołeny Romaszczenko! Ta podróż byłaby niemożliwa bez wsparcia „Międzynarodowych Linii Lotniczych Ukrainy”, deputowanego ludowego Mykoły Hapoczki i deputowanego Rady Kijowskiej Ołeksandra Kondratjewa. Jako jedyna z prawie 200 uczestników — przedstawicieli 17 krajów — wzięła udział w 2 kategoriach wśród „uczniów szkół zawodowych” oraz „profesjonalnych tancerzy” i podbiła serca widzów oraz jury swoim artyzmem i gracją, właściwą wychowankom naszej szkoły. Swoją drogą, według określenia organizatorów konkursu, to jakby jeden z „Oscarów”. A konkurentami Ołeny
Tłumaczenie maszynowe
Każdego wieczoru, o 19:00, gdy w wąskich korytarzach tego zadziwiającego zamku pojawiają się ludzie, w tajemniczym zmierzchu wielkiej sali ożywają cienie minionych stuleci, postaci bohaterów lirycznych, obrazy dramatycznych utworów, szczerych uczuć, przekazanych w plastyce ruchów, wyrazistych spojrzeniach, poetyckich słowach... Chodzi o Kijowski Kameralny Teatr-Studio „Dziwny zamek”, który mieści się w półpiwnicznym pomieszczeniu budynku mieszkalnego przy ulicy Erewańskiej 11. Zespół twórczy teatru składa się z młodych i całkiem młodocianych aktorów, którzy opanowują także podstawy reżyserii, sztuki dramatycznej i charakteryzacji pod kierownictwem dyrektora teatru i jego kierownika artystycznego, młodej utalentowanej aktorki, autorki wielu inscenizacji, Oleny Ihorywny Iwanczenko. Teatr-studio, utworzone w 1987 roku, ma pewne grono stałych widzów i miłośników. Gościnnie otwiera drzwi wszystkim, którzy preferują treściwy wypoczynek, i jest już dobrze znane nauczycielom i uczniom kijowskich szkół oraz innym mieszkańcom miasta. W repertuarze teatru-studia znajdują się utwory znanych autorów oraz własne przedstawienia zespołu twórczego. Z wielkim zapałem aktorzy grają „Topolę” T. Szewczenki, mistyczny dramat Edgara Poe „Maska czerwonej śmierci”, komedię E. Swerdlinga „Wypadek dla Fredentala”, bajkę F. Krivina „Papierowa róża”, ludowe bajki itp.
Teatr znany jest daleko poza granicami Kijowa. Podczas gastroli jego serdecznie witano w miastach Litwy, Mołdawii, Ukrainy, w Krymie i obwodzie kijowskim. Aktorów i reżyserów teatru-studia „Dziwny zamek” oklaskiwały duże i małe widownie na Festiwalu teatrów-studiów w 1991 r., na Festiwalu młodych dramaturgów w 1998 r., na Miejskim przeglądzie twórczości ludowej w 2000 r., na Konkursowym pokazie „Złota pektorał” w 1992 r. A na Międzynarodowym festiwalu w Mołdawii „Wan men szou” w 1999 r. aktor-wykonawca spektaklu „Wertep” W. Zawalniuk, który był jednocześnie reżyserem tego monospektaklu, zdobył „Złotą nagrodę”. Obecnie zespół twórczy „Dziwnego zamku” pracuje nad inscenizacjami „Wielki loch” wg utworu T. Szewczenki, „Żaba”, „Przygody niedźwiadków Panda” wg M. Wiszniek. Aktorzy przygotowują się do udziału w festiwalu „Złoty lew”, który odbędzie się jesienią tego roku. Jeśli po raz pierwszy traficie do tego teatru, bez wątpienia zachwycą was wyraziste oczy młodzieńców i dziewcząt grających na scenie, a także tych, którzy znajdują się na widowni. Szczególną cechą przedstawień teatru jest to, że zmuszają one do myślenia i wnikania w sens oraz zamysł każdej sceny, każdego ruchu i słowa aktorów. Podczas spektaklu pojawia się więź i wzajemne zrozumienie między aktorami a widzami. Mimo pewnych przeszkód i niedogodności, wywołanych brakiem pomieszczenia przystosowanego do teatru, trudnościami bytowymi oraz innymi problemami, teatr nie tylko pracuje nad poszerzaniem repertuaru, ale też wspiera utalentowaną młodzież i serdecznie wita wszystkich, którzy odczuwają pociąg do sztuki. Co roku, od 1 września, teatr-studio „Dziwny zamek” ogłasza nabór dzieci i młodzieży do szkoły teatralnej, gdzie będą uczeni ruchu scenicznego, języka scenicznego, śpiewu, charakteryzacji i innych dyscyplin teatralnych. Organiczne połączenie nauki teoretycznej z udziałem w spektaklach pomaga wychowywać prawdziwych mistrzów sceny, artystów zdolnych przekazać ludziom bogactwo swojej duszy.
Zoja KUCZERENKO, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gdy jest zdrowie plus talent, to są pieniądze. Trzeba, aby ulubiona praca przynosiła, oprócz zadowolenia, także dobra materialne. Najważniejsze — zrealizować siebie w pełnym wymiarze. Bez pieniędzy nie miałbym teatru. Chyba 70 procent zarobionych środków idzie na teatr: na aparaturę, na światło, na kostiumy, na dekoracje, na transport, na wynajem, na teledyski, na aranżacje, na programy, z których każdy kosztuje 30—50 tys. dolarów. Oto dokąd idą pieniądze, ponieważ bez nich piękna nie stworzysz, niestety. Pieniądze pachną twórczością i pracą. A praca przynosi mi ogromne zadowolenie. Z braku pieniędzy wiele projektów utalentowanych ludzi po prostu nie jest realizowanych. A ja jestem szczęśliwy tym, że niech nie na całe 100 %, ale przynajmniej na 90 % zrealizowałem wszystko, co chciałem twórczo zrobić. Mam to, ale nie każdy artysta może się ucieszyć, nacieszyć tym, że zrealizował siebie w 90 czy 80 procentach. Iluż znam swoich kolegów, którym środki — mecenasowskie, sponsorskie, państwowe — dałyby możliwość ucieszyć wszystkich perłami swoich talentów. Bo w tym właśnie jest ich rentowność. — Ale im jeszcze przeszkadzają… a “zabił się” ten, kto bez końca brzmi w środkach masowego przekazu! I zapraszają ich. Dlatego mają po 25—35 koncertów miesięcznie, a ukraińscy wykonawcy u siebie w domu mają 3 koncerty miesięcznie, 5 — to już wielki luksus. I dopóki nie będzie wykonywany ten oto Ukaz, jak to robi się w krajach nadbałtyckich, na Białorusi, w Mołdawii, nie zaznać nam szczęścia. Przyjeżdżasz tam — i cieszysz się z tego, że rodzima muzyka u nich — to duma: i ludowa, i klasyczna, i estradowa — na pierwszym miejscu, a potem — wszystko inne, zagraniczne. Tam goście śpiewają mniej, niż my (swoje 7 procent) na Ojczyźnie. Oto o co boli dusza. Nie tylko u mnie — zapytajcie teraz wszystkich moich kolegów, powiedzą, że my — nie jesteśmy gospodarzami, niestety, u siebie w domu. My sami siebie nie szanujemy. — Język i kultura — to układ odpornościowy Ukrainy… — Bez wątpienia. U nas z jakiegoś powodu nie rozumieją elementarnej rzeczy: język — to nie po prostu środek komunikacji, język — to krew i energia narodu, to nasza siła i natchnienie. Zabierz język — i naród upadnie, jak dom bez fundamentu. Oto dlaczego teraz twórcy podnoszą falę za ukraińskim, w szczególności inicjują i wcielają w życie dziwne, gdyby na dyskotekach brzmiała, na przykład, “Czeremszyna” albo “Dwa kolory”. Jakąże tam bujną siłę mogliby oni roztrwonić? Tak że wszystko idzie normalnie, na to trzeba filozoficznie patrzeć — na wszystkie nowomodne nurty, które przychodzą i odchodzą… Czajkowski jest wieczny, Bach jest wieczny, klasyka jest wieczna. A wszystkie te “technopopy” pięć lat pogrzmią — i odchodzą. Ono, jak w winegrecie: i kartofelki, niby, są, i buraczek, i cebulka, i pietruszka, i azotany, to znaczy, zestaw wszystkich składników. Tak? Jednym słowem, wychodzi winegret. W wielkim rozrachunku, sztuką tego nazwać, bez wątpienia, nie można. Klasyka — to sztuka. Estradę do poziomu klasyki wyprowadzają osobowości, takie jak Joe Dassin, Frank Sinatra, Muslim Magomajew, Wołodymyr Iwasiuk… Mam nadzieję, że takie moje piosenki, jak “Chreszczatyk”, też nie zostaną zapomniane. — Pańskie credo lub dewiza? — “Martwe pszczoły nie bzyczą”. To znaczy, żyj godnie na tym świecie, inaczej na tamtym świecie nie nadrobisz. “Na tym świecie pij, sokole, żyj, sokole, na tym świecie…” “Martwe pszczoły nie bzyczą” — to genialna ludowa fraza, opracował ją i rozbudował Jurij Rybczynski, ja napisałem muzykę, już ponad 10 lat ma ta piosenka, tam ani jednego słowa nie ma o tym, że trzeba pić wódkę i wino, — pij życie, raduj się każdą minutą na tym białym świecie. Oto moje credo. Żyj i twórz więcej radości dla siebie i dla ludzi. Szanują twórców. 10 osób cię szanuje — wspaniale! 100 — super! Tysiące — jesteś kolosalnie szczęśliwym człowiekiem! Setki tysięcy, miliony — ty już na skrzydłach lecisz, jak anioł, dlatego że ty — jesteś potrzebny ludziom. Im większej liczbie ludzi jesteś potrzebny, tym szczęśliwszym jesteś człowiekiem. Kiedy moja mama opuszczała ten świat, ona, chyba, była bardzo szczęśliwą kobietą, wiedziała, że jej synowie znaleźli swoje miejsca, są potrzebni wielu ludziom. Wydaje mi się, że każda matka i ojciec odczuwają największą rozkosz i spokój duszy z tego, że ich dzieci stają się osobowościami, kiedy są potrzebne społeczeństwu. Tak że rób, twórz, odczuwaj swoją niezbędność. My — nie jesteśmy mróweczkami we Wszechświecie, każda osobowość — to ogromna Galaktyka. — W muzyce Pan się utwierdził, a czy nie ma pragnienia, by pójść do polityki? — Teraz czasami mi proponują (i wpływowi urzędnicy, i po prostu obywatele): “Jesteś znany, popularny, mógłbyś pojechać-agitować ludzi, i na ciebie zagłosują, jak w Rosji na Kobzona, na Rozenbauma, jak u nas na Popławskiego i Biłozir… Powiem szczerze: nie interesuje mnie bycie deputowanym. Deputowanie można kupić — u nas jest wielu biznesmenów, którzy za miliony kupili okręg, kupili legitymację partyjną, przyszli do parlamentu. No to przecież nieciekawe, to sztuczne. Szanuję deputowanych, którzy naturalnie szli, którzy walczyli, którzy zasłużyli na to prawo w kazamatach, — jak Łewko Łukjanenko, jak lider Ruchu Wiaczesław Czornowił, królestwo mu niebieskie. Takim ludziom nie są potrzebne bogactwa, oni obojętnie patrzą na limuzyny, na wille. Oni przyszli do Rady Najwyższej, żeby zmienić na lepsze nasze państwo. I takim politykom wierzysz, dlatego że oni przejmują się narodem, ideą i są gotowi znowu iść na nowe tortury. Nie jestem politykiem, pchać się na deputowanych ludowych, żeby tam przesiadywać swoje spodnie, — to nie dla mnie. Moim przeznaczeniem jest pisać piosenki, występować na scenie. Czynić dobro. Każdy powinien czynić dobro ludziom w tej sferze, w której ma większy talent. Wołodymyr KOSKIN
Tłumaczenie maszynowe
— Pawle Mykołajowyczu, skąd Pan pochodzi? — Z obwodu winnickiego, rejonu niemierowskiego (pamięta Pan: „Za Niemirów we wsiom mirie”) — tam teraz pędzą najlepszą wódkę, bo uprawia się tam największą ilość buraków cukrowych. Tak więc, wśród zakładów produkujących wódkę i piwo, w malowniczym zakątku się urodziłem — we wsi Czerwone. Mama i tata byli muzykami amatorami: ojciec grał na bałałajce, mama — na gitarze. Niestety, ojciec, Mykoła Iwanowycz Zibrow, zmarł, gdy miałem tylko 7 lat, a mama, Hanna Kyryliwna, zmarła 2 lata temu. — A kim była mama? — Nauczycielką. Mama zrobiła wszystko, żeby ja i brat Wołodja zdobyliśmy wykształcenie muzyczne — we wsi, potem w centrum rejonowym, dalej: brat wstąpił do wojskowej szkoły muzycznej w Moskwie (jedyna taka była w Związku Radzieckim), a ja — do Kijowskiej Specjalnej Szkoły Muzycznej z internatem im. M. Łysenki. Więc muzyką zajmuję się profesjonalnie od 2 roku życia. Jeszcze mówić nie umiałem, a już mruczałem-nuciłem-śpiewałem, grałem na dzwoneczku, potem — na małym bajanie, potem — na bajanie, potem — już w Kijowie na wiolonczeli, potem — na kontrabasie, gitarze basowej, ukończyłem konserwatorium w klasie kontrabasu, po 5 latach znów „przeszedłem” Kijowskie Konserwatorium — w klasie wokalu… — Nad czym teraz łamie Pan głowę? — Nad tym, żeby „Teatr Piosenki Pawła Zibrowa” owocnie koncertował. Na scenie — święto piosenki, a poza sceną — skomplikowane gospodarstwo: klasa baletowa z lustrami, trenażerem; studia audio-wideo; wynajmujemy duże pomieszczenia magazynowe, ponieważ mamy dużo własnego „światła”, „dźwięku”; mamy dużą, skomplikowaną scenę, którą można rozłożyć w każdym mieście, w polu, na placu, na stadionie; to nasze samochody, autobusy, trailery… I wszystko to — jedyny w Ukrainie prywatny „Teatr Piosenki Pawła Zibrowa”, któremu, nawiasem mówiąc, w tym roku stuknie 10 lat. — A co najbardziej męczy artystę? — Chowam się przed zmęczeniem kontaktem z ludźmi. Codziennie — ludzie, ludzie, ludzie… Męczę się od informacji, które chcą ode mnie wziąć. Ja przygotowuję informację. Nocami piszę piosenki, w dzień spotykam się z poetami, kompozytorami, aranżerami, potem wychodzę na scenę; koncerty, przejazdy — to wszystko ogromna informacja. A są jeszcze ludzie-wampiry: chcą się od ciebie dowiedzieć tego i owego, zaglądają w oczy, w duszę, i za spodnie gotowi zajrzeć, i za kołnierz, ponieważ jesteś dla nich interesujący. Jest ich wielu — ja jestem jeden, i chce się pobyć samemu, uciec, dlatego z wielką przyjemnością jeżdżę na daczę, gdzie jest las, jezioro, płynie rzeka, można tam pochodzić, pobyć w samotności. W tamtych chwilach nie potrzebuję towarzystwa, nie potrzebuję żony, nie potrzebuję znajomych, mogę porozmawiać z naturą — z ptaszkami, drzewami i trawami, mamy swój język. Czerpię od natury siły i natchnienie, żeby przeciwstawić się nienormalnemu rytmowi wielkiego miasta. Nabieram sił, kiedy przycinam drzewa, kiedy stoję z wężem i podlewam trawę… Wiem, że żona Maryna tego nie zrobi i moje dzieci nie zrobią — one są inne, po prostu inne, i nie zrobią nie dlatego, że są złe czy niewychowane: im to nie jest potrzebne, nie jest bliskie. A ja z pracy na ziemi czerpię radość. — Co dla Pana oznaczają pieniądze? — Mieć pieniądze — mieć pewną wolność. Ale pieniądze nie spadają z nieba, nie są deszczem, nie są manną z nieba, trzeba je zarabiać. I
— Tak, przeszkadzają. Niezwykle ważne dla wszystkich ukraińskich artystów, po prostu ludzi, żebyśmy byli u siebie w Ukrainie gospodarzami. W Rosji, w krajach nadbałtyckich, w innych krajach, gdzie bywałem, ludzie są gospodarzami w państwie, a państwo robi wszystko, co możliwe, żeby ludzie żyli godnie. Co to znaczy wsparcie rodzimego producenta? Nie przeszkadzaj przynajmniej! Jeśli nie możesz wesprzeć (władze mówią: nie mamy sił, jesteśmy biedni) — nie przeszkadzaj i stwórz takie prawo, żeby każdy czuł się gospodarzem. I przestrzegaj tego prawa. Oto jest Dekret Prezydenta, żeby rodzimemu producentowi zapewniono 50 procent czasu w środkach masowego przekazu — w eterze telewizyjnym i radiowym… — Tylko na papierze. — Tak, Dekret Prezydenta nie jest wykonywany! Na stacjach FM brzmi 93% zagranicznej muzyki — od rana do nocy. W Kijowie jest 24 stacje FM, w Doniecku — 15, w Charkowie — 10, w każdym centrum obwodowym — przynajmniej 5—7, i wszędzie brzmi to samo w językach obcych: angielskim, francuskim, rosyjskim… Monitoringi dowodzą, że muzycznej produkcji wyprodukowanej w Ukrainie brzmi tylko 5—7%. Chcesz nie chcesz — to jak u fizjologa Pawłowa: odruch wbija się w mózg! Kiedy organizowane są koncerty, imprezy, przyjęcia — prywatne, państwowe — zapraszają tych, którzy „wbili się” do głowy,
1. Kanał Narodowy projekt „Nasza piosenka”. Tylko spójrzcie na przestrzeń medialną: zalew rosyjskiej popkultury! I nie tylko. Tam są wszyscy, oprócz przedstawicieli ukraińskiej kultury muzycznej. Nienormalność jest oczywista! — W razie potrzeby potrafi Pan być buldożerem, który pokonuje przeszkody? — Bez wątpienia. Na przykład wszystkie nasze koncerty premierowe odbywają się w Pałacu Kultury „Ukraina”. Zostają 2 miesiące. Mówią mi: „Trzeba pół roku przygotowywać się: zbierać pieniądze — chodzić po sponsorach, mecenasach, pisać wcześniej piosenki”… Nie! Zostają dwa miesiące, zaczynam potrząsać znajomymi: zbierać pieniądze, biegać po swoich przyjaciołach-poetach: daj nową piosenkę napiszemy, co możesz ciekawego zaproponować (pytam Rybczynskiego, Mahę, Wratariowa, Szczura…). Siadamy i pracujemy. Pojawia się szalona pracowitość, ukryte siły mobilizują się, jesteś jak silnik rakietowy: w dzień rozwiązujesz sprawy organizacyjne, a w nocy piszesz: czasami melodii szukasz tydzień, a tutaj — w 10 minut rodzi się ziarno piosenki. W ekstremalnych warunkach dokonuję przełomów. Jestem ekstremalistą, lubię, szczerze mówiąc, czuć niebezpieczeństwo, przestrogi, niepokój, to daje mi impuls, inspiruje do wielkich rzeczy. — Jakie przykazania zdarzyło się Panu łamać?
— Poważne pytanie. Nie zabijałem, wiadomo, cudzej żony nie kradłem, w depresję nie wpadałem… Oczywiście, nie jestem aniołem. Boli mnie dusza od tego, że bardzo mało wiem o ojcu. Wiem tylko, że krewni w jego linii żyją w Rosji: w guberniach kurskiej i woroneskiej. Gryzie mnie, że mało rozmawiałem z mamą. Mama przeżyła 80 lat, niby niemało, a widywaliśmy się chyba tylko podczas wakacji. Kiedy stanąłem na nogi, była możliwość wysłania mamy do jakichś kurortów, żeby pożyła w luksusie… Chociaż odmówiłaby: wszystko jej odpowiadało — takie właśnie miała wychowanie, nie było jej to potrzebne. Wiedziała, że i jeden, i drugi syn (Wołodymyr Zibrow — dyrygent zespołu Sił Zbrojnych Ukrainy, — W.K.) — to ludzie zapewnieni i mogli jej zrobić wszystko, co tylko zechce, nawet gwiazdy do stóp złożyć… — Jest Pan figurą w partii szachowej? Jaką? — Figurą w partii szachowej? Ciekawe. Cóż, nie królem. I nie pionkiem, to jasne. Chyba koniem. — Tym, co z pługiem? — Tym, co pługiem gra i jeszcze wiele innych rzeczy ciągnie. To jest normalne. Patrzy na mnie moja rodzina, mój zespół. Kiedy pytają uczestników baletu: „A kim wy jesteście”? „My — Zibrowy”, — odpowiadają. Pytają muzyków: „Kim wy jesteście?” „My — Zibrowy”, — mówią. Jest mi to miłe. Czuję ogromną odpowiedzialność za tych, których oswoiłem: przyszli do zespołu, uwierzyli mi. Dziesięciolecie będziemy świętować pierwszego grudnia. — Czymkolwiek geniusz by się nie bawił, albo co jest dozwolone talentowi? — Talentowi wiele wolno. Oto na przykład Jurij Rybczynski — mój kum, który chrzcił moją Dianę. Bardzo go szanuję. On czasem może sobie pozwolić na coś takiego, na co ja na jego miejscu bym sobie nie pozwolił. Rozumiemy, że on jest talentem i jemu wolno. — Pański stosunek do współczesnej młodzieżowej kultury tanecznej? — Rzecz w tym, że my jesteśmy już wujkami, a nasze dzieci to zupełnie inna formacja: na ulicy — 2004 rok. My też kiedyś chodziliśmy w dzwonach i rodzice patrzyli na nas jak na małpy: tańczyliśmy do „The Beatles”, słuchaliśmy „ryczących” grup „Led Zeppelin”, „Slade”, „Rolling Stones”… Czas leci, mamy 40—50 lat. Nasze dzieci słuchają rapu, techno, hip-hopu, w których nie ma muzyki, a jest „gadaczka”, i my mówimy, że to źle. A one muszą się wyszaleć, swoją głupią siłę i bujną energię, która w wieku 17—20 lat przelewa się przez brzeg, gdzieś wytrząsnąć. Byłoby Ludowy artysta Ukrainy Pawło Zibrow… Mówią, że śpiewa bardzo tradycyjne piosenki. Tak, tradycyjne, ale jest w jego piosenkach jakaś autentyczność, serdeczność, która pozwala mu być odnoszącym sukcesy długowiecznym artystą na ukraińskiej scenie. Jest eleganckim optymistą, który swoim uśmiechem rozpuszcza smutek i zatroskanie swoich słuchaczy. To uśmiech ironicznego, odważnego człowieka…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Mykoła ze Słowacji, Sawczuk Mykoła z Kołomyi oraz Kocsis Władimir z Serbii. Wcześniej organizatorzy festiwalu ogłosili jasny regulamin dla uczestników. Wiedzieli, co mówią, dlatego do uprzejmych modulacji dodali metalowy akcent. Nie powiem, żeby to pomogło poszczególnym postaciom dobrowolnie opuścić scenę. Grafomani, oni i w “Decy” są grafomanami. Stabilność w niewiarygodnej pracowitości — oto główna cecha tego plemienia. Potem, z trwaniem w wieczność, rozpoczął się konkurs “Podnoszę ten puchar”. dali zielone światło — oto oni i duszą wszystko, co żywe, byle tylko dogodzić… Chochły? 2. Nie warto było zapraszać do przewodniczenia Lesia Poderwianskiego. Specjaliście od subtelności wschodniego surżyku ten melos jest obcy. 3. To nie oznacza, że przewodniczącym należało mianować Jewhena Dudara. Nawet jeśli on czasami się uśmiechał. 4. To samo dotyczy Jurka Wynnyczuka. Pomimo literackiej sławy i reputacji ukraińskiego “pornografa”. 5. W ogóle, całe to jury trzeba było wsadzić do diabła na “Wesołą Jerżę”, niechby się lepiej upiło i nie roznosiło po “Decy” zarazków nudy. WIĘKSZYM OD NIUANSU JEST SZTEFKO OROBEC Nie dlatego, że on naprawdę jest wielki, “jeden nius by dwa wielbłądy”. Nie dlatego, że przyjaciel Jurek Wynnyczuk nazywa go “Gruby”. Nie dlatego, że on jest kierownikiem legendarnej w przeszłości trupy teatralnej “Nie smuć się”, i nie dlatego, że do niego należy autorstwo czonorutowskiego hitu “Płakała i wzdychała ciała jej piszczałka”… I nawet nie dlatego, że Sztefko Orobec podjął się przewieźć nas swoim nowiutkim “oplem” przez całe Zakarpacie, Wierchowinę, Przełęcz Jabłonicką i dalej, dalej… — Panie, podpowiedzcie drogę na Chust. (Przez okno salonu wciska się głowa: bezzębny uśmiech, twarz — brązowa, jak cynamon). — Na Chu? — “st”, — z naciskiem uzupełnia kierowca. — A… Jak na Chu, to wam tak prosto-prosto, tylko jak zobaczycie uschniętą jabłonkę, to skręcicie w lewo… Można umrzeć z zachwytu, kiedy pędzisz pograniczem wzdłuż Czarnej Cisy. “Mamo, widzę żywego Rumuna. Po tamtej stronie on pasie swoje kozy!” Dalej, dalej… Mamałyga, zupa, smażony karp. Dopiero co pływał w basenie obok karczmy. “To Fellini, to Kobo Abe!”, — grzmi Orobec, mijając kolejną wieś. Dalej, dalej… Nadwórna, Iwano-Frankiwsk, Lwów. Peron kolejowy… “Nawet jeśli “płakały i wzdychały” moje błony bębenkowe, a całą twoją opowieść należy dzielić przez “22”, mimo wszystko, Sztefku, ty jesteś unikalny”. ZAMIAST EPILOGU W pociągu obudziłam się od upału. Pić… Palimpsesty obrazów. Oprzeć się choćby na jednej wyraźnej myśli — mało prawdopodobne. Chyba niewyraźne pragnienie: przejrzeć encyklopedię. Sztefko dowodził, że Karpaty — to młode góry i że są tam wulkany. On gdzieś czytał w bardzo przyzwoitej książce jakiegoś bardzo znanego uczonego. A jeszcze mówił, że Naływajce nie była potrzebna szabla. Wroga on zabijał spojrzeniem. A jeszcze, kiedy okołoprezydencka bracia ucztowała w Hucie, to na głowy im zstępowały nagie dziewki. Spadochroniarki. Trzeba sprawdzić. Nie może być, żeby Sztefko kłamał… Ulana HLIBCZUK, Kijów—Użhorod z
Tłumaczenie maszynowe
CHRONOLOGICZNE PODSUMOWANIE
Pociąg zatrzymał się w Mukaczewie — stolicy zakarpackiej opozycji, miejscu nieustannego buntu przeciwko Użhorodowi od czasów księcia Rakoczego. Niedawno miasteczko zasłynęło próbą generalną „przejrzystych” wyborów mera. Na gorącym uczynku Zakarpatczycy nieźle „pożartowali” na temat „przejrzystości”. Folklor poszedł w lud. Ale ruszamy dalej. Mijając mukaczewski zamek, weźmy głęboki oddech i zapomnijmy wypuścić powietrze. Na chwilę… Telewizyjne anteny, które najeżyły się na jego wieżach, nie psują średniowiecznych skojarzeń. Szosa, po obu stronach winnice, w oczach czerwieni się od tradycyjnych zakarpackich dachówek: mijamy wsie. Na Użhorod! „Deca u notara”, pierwszy łyk cisańskiego koniaku, Czuczka, upał, łaskoczący zapach kiełbasek, plecy i cienie kelnerów, jeszcze odrobina koniaku, wyścigi karpackich humorystów, „Troisti muzyky”, labirynty miejscowej gwary, napięcie, profil Poderwianskiego, „skóra jak u Boga”, jeszcze większy upał, „podnoszę ten kielich…”, Sztefko Orobeć z kamerą wideo, „to pańska żona czy kochanka?”, blady, nieuśmiechnięty Dudar, „zatkajcie tego Tibora!”, humorysta kwaśno się uśmiecha, proszę bardzo, jeszcze łyczek „Tisy”… Kelner gorącym woskiem płynie nad głowami… Wszystko dopiero się zaczyna…
„DECA U NOTARA”
Dla choćby bladej wyobraźni o „Karpackim słowobłudzie—2004”, musimy szczegółowiej opowiedzieć o miejscu przeprowadzenia festiwalu. „Deca u notara” — restauracja Pawła Czuczki. A jeszcze lepiej — karczma. Czuczka — główny organizator i inspirator „Karpackiego słowobłudu”. Kilka lat wcześniej lud łapał się za brzuchy od jego przeróbek klasyków literatury na zakarpacką modłę. Obecnie ludzie, z rozdziawionymi ustami, błądzą po „Decy”. Jest tu na co popatrzeć. Po przedobrzeniu z palinką i śliwowicą można nawet zabłądzić… Oryginalne altany, w których panie i panowie mają możliwość zabarykadować się między talerzami, karafkami i, siedząc na starych drewnianych ławach, „trzeć” coś swojego. Miłośnicy pełnej intymności mają szansę na wieki zniknąć pod pokładem pirackiego żaglowca „Wesoła Jerża”. Na pokładzie — lakoniczny życiorys starego pirata, najwyraźniej też karpackiego słowobłuda. Ludziom bez poczucia humoru u Czuczki nie ma czego szukać. Błąkał się tu taki jeden. Tak niczego i nie zrozumiał, ani w galerii sprośnego malarstwa, ani na cmentarzu. Różni ludzie leżą tam pod pikantnymi epitafiami… „Od wiernej wdowy”, „Pił i nie zagryzał”, „Uczciwe wybory—2004”, „Uciekał, nie płacąc, zmarł ze wstydu”… O tym ostatnim pan Czuczka opowiedział szczegółowiej. Był to konkretny urzędnik pana Kuczmy. Coś takiego człekokształtnego z Administracji. W podstawie restauracji — dawny dom. W przedostatnim stuleciu służył za mieszkanie prawdziwemu notariuszowi. Tylko nie pomyślcie, że to jakiś muzyk czy sprzedawca nut. Obecnie nazywa się to postnym słowem „notariusz”, a „decę” wyjaśniają jako sto gramów. Notariusz ten był Węgrem i żona u niego była Węgierką. Bądźcie pewni, że ich świeckie wieczorki z teatralnymi scenkami też prowadzone były wcale nie po ukraińsku. Bo Ukrainy wtedy nie było… Teraz dom notariusza przejął pan Czuczka i zrobił wszystko, co możliwe, aby „Deca” stała się zjawiskiem ukraińskiej kultury, a nie banalną „pijalnią”.
PAWEŁ CZUCZKA
Nie powstrzymam się — i jednak powiem parę słów o słynnym przerabiaczu lermontowskiego „Borodino”. Chcę — i koniec. Zbyt bardzo przypadł mi do gustu… Zresztą, gdyby nie było Czuczki, to nie rozprawialibyśmy teraz ani o „Decy u notara”, ani o festiwalu… „Hej! Dawno byli mocni ludzie: jeden poniósłby dwa wielbłądy. To byli chłopy nie takie, jak wy. Nieszczęśliwy u nich los, nie wielu ich uciekło z pola, gdyby nie cesarzowa wola, nie zuchwaliby Moskwy”. Czuczka — zakarpacki unikat. Poeta, biznesmen, polityk, karczmarz, językoznawca. On z tym wszystkim jakoś niemrawo się zgadza, bo uważa się przede wszystkim za inteligenta. „Moje credo: każdy ma wariować na swój sposób. Głównie, żeby od tego nie cierpieli inni. Kiedy piszę, to się śmieję. I chcę, żeby śmiali się inni. Jeśli ludziom nie będzie wesoło, pisać przestanę… A inteligentem siebie uważam dlatego, że najważniejszą częścią mojego ciała pozostaje głowa”. Designerskie znaleziska, jak choćby „Wesoła Jerża”, sprośna galeria obrazów, huśtawki, klatki z rzadkimi gołębiami — wszystko to od Czuczki-młodszego. Tak wszyscy nazywają Pawła, żeby nie pomylić z Czuczką-ojcem, profesorem-językoznawcą. On nie za bardzo toleruje synowskie hobby. „Powiedział, że piszę głupoty. Moje „tyłki” wyraźnie nie są w jego guście… On i „Decę u notara” wyśmiewał, i nie chodził do karczmy trzy lata. Dopiero teraz zaczął rzadko zaglądać — to gwoździe weźmie, to jakieś narzędzie”.
KARPACKI SŁOWOBŁUD
No, a teraz, jak mawiał Ostap Bender, „bliżej ciała”. Solidna drewniana scena, zbudowana specjalnie na festiwal, wytrzymała niemało. W tym także samego Czuczkę-młodszego, który uroczyście i jednocześnie prosto otworzył festiwal. Przedstawił gościom i uczestnikom poważne jury „Karpackiego słowobłudu—2004” i jego przewodniczącego Lesia Poderwianskiego, znanego w Kijowie i poza jego granicami mistrza „pobłądzenia” słowami. Nagrania audio z jego sztukami zaprezentowali tym gościom, którzy mieli szczęście w loterii. Obok na ławie „przysięgłych” przycupnęli Jurij Wynnyczuk, Jewhen Dudar i Diana Kłoczko. Popijając, kto piwo, kto koniak, wystawiali punkty bohaterom pierwszej nominacji. Miała nazwę „Objawienie autora ludowi”. Przed „łagodne” oczy jury objawiali się różni „ludzie”. Huculi, Polacy, Słowacy, Serbowie… I wszystko to różnymi językami i gwarami. Dla nieprzygotowanych napięcie na mózgi — szalone! Swoi ludzie w karczmie na tę definicję nie zważają. Pche, znaleźli z czego szaleć… Zwyczajny rusiński „babilon”. W tym autorskim konkursie od razu wyróżnili się faworyci: Horniak
Rywalizowali weselni starości. Pod gorącym słońcem Zakarpacia tego było za wiele. Rozpatrywać go jako środek podniesienia kwalifikacji i wymiany doświadczeń weselnych starostów nie spieszylabym się. Nadmiar grafomanii i minimum serca oraz autentyki sprowadziły ten konkurs „na psy”. Na dno weselnego „kielicha” brzęknęła gruba zielona mucha. Zdechła ona od banalności.
ZAMIAST SONETÓW I OKTAW, „WYNIKI PODSUMUJEMY…”
Nietrudno jest prześledzić tok myślenia organizatorów festiwalu. Zauroczeni rusinizmem, chcieli, aby “Karpacki słowobłud” wybuchł fajerwerkami języka. Bogatego, smacznego, dowcipnego, ironicznego. Takiego, jakim jest na tej niezwykłej ziemi. Ale czym innym jest, gdy pijesz tę swobodną autentykę i dziwisz się jej nieprzewidywalności, a czym innym, gdy ludzi zwołano, by “żartowali”, a do tego jeszcze rywalizowali między sobą. Widocznie Czuczka “end kompani” podejrzewali i przeczuwali przez czas to zawieszenie między prawdą a przymusem. Ich dążenie, by wznieść się ponad zwykły szarawarowo-kluskowy humor do poziomu intelektualnego ukraińskiego figla, zawisło na poziomie dążenia. Kum, kuma, samogon, gryka… W końcu o wszystkich tych niezdrowych tendencjach Czuczka wiedział: “Zakarpacie śmieje się bardzo ostrożnie. Zakarpacki humor nie przeradza się w satyrę! Ta skrępowanie jest charakterystyczne dla człowieka skolonizowanego. Węgrzy czy Polacy mają o wiele bardziej wolny, rozwiązły humor. Przypominam sobie, jak w 1981 roku państwowa węgierska telewizja pokazywała komika Hofi Gézę, którego pośladki były obwieszone komunistycznymi medalami i skierowane w stronę kamery”. Nic więc dziwnego, że “najlepszym karpackim słowobłudem—2004” został Mykoła Horniak ze Słowacji. Mentalność, “panimajesz”…
NIUANSE, ALE ISTOTNE
1. Czuczce nie było do śmiechu. “Kozaczki” z prezydenckiej Administracji oraz satrapowie w postaci urzędu skarbowego, straży pożarnej i sanepidu nieustannie krążyli, niczym padlinożercy, w przedfestiwalowe dni. Żarty żartami, ale w powietrzu gęsto zapachniało przedwyborczą “bijatyką”. Wystarczy rzucić okiem, by po obu stronach szosy zobaczyć billboardy Juszczenki oblane smołą. Wiadomo, jak szaleje na Zakarpaciu lwowski urząd skarbowy. “Barin”
Tłumaczenie maszynowe
…A wy mówicie: tulipany, wiatraki, kanały. Tego wszystkiego w Holandii nie brakuje, ale ona nie zaczyna się od kwiatów. Bo droga do Królestwa Niderlandów wiedzie przez jego ambasadę w Kijowie. Ukraińscy pracownicy ambasady spoglądają na odwiedzających z pogardą osób z rodziny królewskiej i nie odmawiają sobie przyjemności, by choć trochę, ale zadrwić z tych, którzy przyszli po wizy. — Spojrzeli teraz na zegarek, wyciągnęli wnioski i przyszli jutro — pani, której za oknem jest dużo, niczym Rusłany Pysanky, demonstracyjnie zamyka jego żaluzje. Inna przyjmuje dokumenty w oknie obok i co 15 minut znika na prawie tyle samo, z uśmiechem wyjaśniając znużonej czekaniem kolejce: „Ja tylko wypiję herbatę”. Ale wreszcie w waszym paszporcie pojawia się wiza szengenska. Dalej, jak w przysłowiu: walizka, port lotniczy Boryspol, Rosja, w języku której wam zirytowanie wyjaśniają: — A wy co, nie możecie na monitor spojrzeć, dokąd macie iść? — choć „iść” właśnie do tej damy w mundurze, która wyjaśnia. Mniejsza z tym. Czeka na mnie sławne miasto Maastricht, gdzie Europejskie Centrum Dziennikarzy prowadzi dla nich międzynarodowe seminarium. I Maastricht mnie jednak doczekało się — ciche i ekologicznie czyste, niczym jakiś zachodnioukraiński ośrodek rejonowy. Ze średniowiecznymi domami, katedrami i wąskimi (jak we Lwowie!) uliczkami. Z kolekcją malarstwa szkoły flamandzkiej w muzeach i podziemnymi jaskiniami góry Sint-Pietersberg, gdzie to malarstwo ukrywano przed faszystami w latach wojny. Podczas wojen, które toczyły się wcześniej, ukrywała się tu przed wrogami bystra miejscowa ludność, podczas gdy ci, biedacy, na próżno szukali mieszkańców Maastricht w pustych domach. Widocznie i dzięki temu ich potomkowie, jak można odnieść wrażenie, problemów prawie nie mają. Kłopoty pojawiają się bliżej wieczora, gdy trudno o wolne miejsca w kawiarniach i restauracjach, napchanych turystami. Tutejszych ludzi jest aż 100 000, na ulicach przechodniów mało. Może i dlatego, że w niedzielny dzień wszyscy ruszyli na centralny plac miejski (w przybliżeniu jedna piąta kijowskiego Majdanu Niepodległości) — u ludzi Festiwal środka lata. Ludowe zabawy po holendersku wyglądają tak: po ulicach chodzą malownicze orkiestry, wśród których jaskrawo-różowymi sukienkami wyróżniają się muzyczki niekonwencjonalnej orientacji. Inne, tradycyjne, też mają mundury i instrumenty perkusyjne w rękach. To rywalizowały szkoły samby, rytmicznie waląc w bębny tak, że każdy Brazylijczyk mógłby pozazdrościć. Publiczność z przedstawicieli chyba wszystkich ras i narodowości odbiera widowisko ze szczerą, niemal dziecinną radością, wytańcowując razem z muzykami i dając się nabrać na wszystkie ich prowokacje. Choćby taką: dyrygent kilka minut cierpliwie uczy publiczność, jak trzeba klaskać w unisono z melodią. Następnie w nagrodę wszystkim chętnym rozdają darmową colę — obraz ogólnej idylli, nad którą płynie podejrzanie pachnący dym z papierosów. Jak wszędzie w Niderlandach, lekkie narkotyki w Maastricht można kupić i zażywać, nie wchodząc w konflikt z prawem, bardzo liberalnym wobec palaczy marihuany. Autorce tych wierszy proponowano ją trzykrotnie i tyle samo razy pocałowała klamkę (w końcu tytuł świadomej proświtanki zobowiązuje, wiecie). Pierwszy raz — w kawiarni, która tylko tak się nazywała, a w rzeczywistości była miejscem spożywania nie tylko kawy. Na rozczarowanej twarzy kelnera, zdaje się, było napisane: po co żeś tu przyszła? Innym razem na ulicy przyczepił się właściciel sklepiku z poetyckim szyldem „Ziarna holenderskiej namiętności” i bujnym krzakiem konopi (namalowanych). Następnie — ciemnoskóry chłopak i biała dziewczyna na dworcu kolejowym proponowali kupić u nich „ta-a-akie fajne papierosy”, a jeszcze mi, jako cudzoziemce, ze zniżką — na cześć tego, że reprezentacja Niderlandów trafiła do półfinału Euro-2004. Ceny, jak i nazwy, są różne, w miejscowej gazecie reklamowej drukowano je obok hasła „Zatrzymajcie tych, którzy rozprowadzają narkotyki!”. Zatem zaopatrzyć się w to dobro można za 3,50 euro, a można i za 22, — w zależności od jakości „karmelowego marzenia” czy „brązowego szczęścia”. Ostatnia nazwa jest wymowna, niczym kupy innego „szczęścia” w zaniedbanej publicznej toalecie. Jednym słowem, nie było mi dane skosztować holenderskiej namiętności. A obserwować jej przejawy musiałam — wprost na bruku nabrzeża rzeki Mozy pewnego cichego wieczoru leżała sobie zakochana para. Grzecznie wybierając miejsce na miłosne igraszki nieco z boku, — żeby przechodniom nie przeszkadzać. Swoją drogą, homoseksualnych par, o których niderlandzkiej wolności w Ukrainie słyszałam niemało, w Maastricht ani razu nie widziałam. Za to usłyszałam zdecydowaną odprawę gejów na moją prośbę o zatrzymanie się w ich hotelu w Amsterdamie. To już później do mnie dotarło, gdzie nocować się zbierałam, kupiwszy się na internetowe ogłoszenie o „bardzo tanich pokojach dla gości”. Gospodarze hotelu przysłali chłodno-oficjalny list elektroniczny: jeszcze gdyby pani była panem, może i znalazłby się dla pani pokój, a osobom płci żeńskiej dachu nad głową nie udzielamy. Tęczowa flaga wam, chłopcy, w ręce. Wiek nie zapomnę całych 10 nocnych godzin na amsterdamskim lotnisku Schiphol, dopóki czekałam na samolot rodzimych ukraińskich linii lotniczych. W Schiphol porządnemu podróżnemu przenocować nie ma gdzie, chyba że na ławeczce w kawiarni pod dachem lotniska. Tutaj przychodzą nocować miejscowi bardzo schludni bezdomni, którzy nie przypominają krajowych ani z wyglądu, ani z zapachu. I ledwo przyśnił mi się Kijów, jak obok nie wiadomo skąd wzięła się kompania innych bezdomnych, bardzo głośnych, oni głośno wykonywali jakiś tam swój folklor. Na co autorka tych wierszy przez sen zareagowała nie całkiem poprawnym politycznie, lecz wciąż całkiem normatywnym folklorem ukraińskim, coś w duchu „niech was diabli porwą”. Potężna siła naszego słowa — chłopcy zamilkli od razu i tak samo milcząc odeszli od ławeczki na bezpieczną odległość. I ledwo znów przyśnił mi się Kijów, jak grzecznie obudził mnie pracownik w mundurze. On, oczywiście, przeprasza, ale usilnie radzi mi nie spać: „U nas tutaj, w ogóle, jest spokojnie, i my gwarantujemy bezpieczeństwo wszystkim pasażerom, ale na wszelki wypadek… Pani przecież rozumie”. Jeszcze rozumiem, że oszukują ukraińskiego turystę bezbożnie. Na przykład, bajkami o tym, że narodowego holenderskiego bogactwa — tulipanów — z kraju nijak nie wywieziesz. Jeszcze jak wywieziesz — przezroczyste paczki z cebulkami delikatnych roślin można sobie kupić za co najmniej 9 euro za kilka sztuk. Bez żadnej gwarancji, co prawda, że one przyjmą się u was w Ojczyźnie. Albo jeszcze przynęta dla naiwnych — grupa młodych rodaczek o wyglądzie modelek dosłownie przyjęła ogłoszenie: kupujcie towary w Schiphol, a zwrócą wam koszt biletów lotniczych. Potem spuszczone z tonu dziewczyny siedziały nad flakonami perfum i butelkami z whisky i mało nie płakały — żadnej waluty do domu nie zawiozą. A sprzedawcy wyjaśnili: to przecież nie gwarancja wygranej, to tylko loteria. W odpowiedzi dwumetrowa kopia lalki Barbie cedziła przez zęby: — Oszuści bezsumienni, ja przecież cały honorarium u was wydałam! W samolocie Barbie pocieszały przyjaciółki: — Daj spokój, fajny kraj, w zasadzie, nawet jeśli bez pieniędzy. To ten przypadek, kiedy ustami manekinek mówi prawda. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. S-16
Ludmyła PUSTELNYK, Kijów—Maastricht — Amsterdam—Kijów. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie «Presa Ukrajiny». Zam. nr 3301230. Nakład 16 000. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nie zwraca nadesłanych rękopisów oraz fotografii. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Tłumaczenie maszynowe