Strona · s. 7strona oryginału ↗
Czerwony terror na błękitnych wodach Dniestru. W 76. rocznicę tragedii masowych rozstrzelań więźniów politycznych na Zachodniej Ukrainie
Слово Просвіти, №30 за 2017 рік
Niedawno nasze społeczeństwo wspominało bolesną datę — 76. rocznicę wybuchu II wojny światowej w Europie. Jednak w imię pamięci o ofiarach tamtej wojny nie można zapominać o jeszcze jednym reżimie, który był uczestnikiem jej rozpętania i dokonywał zbrodni przeciwko ludzkości, gorszych nawet niż naziści — o sowieckim terrorze wobec więźniów politycznych na Zachodniej Ukrainie w czerwcu i lipcu 1941 roku. Switłana MASŁOWSKA, W. BAŁANECKI (zdjęcia) …Przeglądam strony kroniki Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego. Archiwalne zdjęcia budzą grozę… Dziesiątki, setki więźniów politycznych leżą na terenie więzienia, próbują ich rozpoznać bliscy, którzy w rozpaczy mdleją i padają pomiędzy rozstrzelanymi. A oto rozrzucone ciała młodych kobiet i dziewcząt, dalej — rodzice wyciągają swoich synów z cel, do których enkawudziści wrzucili granat, zanim uciekli, bo na pięty następowały im wojska niemieckie… Po kolejnej fototragedii czytam: “Na osobne wspomnienie zasługuje tragedia zaleszczycka, kiedy ze względów taktycznych zniszczono most kolejowy przez Dniestr. Z obu stron podjechały dwa eszelony po 7 wagonów z więźniami (14 wagonów, każdy z 50—70 aresztowanymi). NKWD rozwiązało problem szybko: wagony oblano paliwem, podłożono materiały wybuchowe i wysadzono most. Brzegi Dniestru są wysokie, strome — nikt nie przeżył…”. Obecnie trudno powiedzieć, czy rzeczywiście nikt nie przeżył, ale byli świadkowie. Zarówno od strony Zaleszczyk, jak i od strony Kostrzyżówki. To oni przez wiele lat milczeli, dopiero u zarania naszej niepodległości opowiedzieli o widzianym horrorze. Niestety, oni również odeszli już na tamten świat. Lecz pozostała pamięć — niezniszczalna przez żaden reżim, która będzie żyła w naszej świadomości tak długo, jak długo będziemy godnie czcić prawdziwych Ukraińców. W rejonie zaleszczyckim swoich bohaterów tamtych czasów czczą już od 25 lat, w naszym, zastawnieńskim — po raz drugi. W ubiegłym roku, 5 lipca, potężne zgromadzenie odbyło się z inicjatywy rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” po raz pierwszy na Bukowinie, w Kostrzyżówce, na brzegu Dniestru. W tym roku znów przyszliśmy w to samo miejsce, gdzie 25 lat temu mieszkaniec Kostrzyżówki i patriota Mychajło Płoszczanśkyj wraz ze swoimi współmyślnikami-proświcianami ustawili żelazny krzyż z cierniową koroną —
na znak pamięci o więźniach politycznych, którzy znaleźli swoje ostatnie miejsce spoczynku w wodach Dniestru. Kiedy do miejsca tragedii schodzili się mieszkańcy osady, przedstawiciele władz rejonu, społeczność miasta Zastawna, wciąż jeszcze padał deszcz… Ktoś cicho powiedział: “To łzy Niebieskie — za naszymi bohaterami”. Ale życie toczy się dalej, więc i Pan się zlitował, i zaledwie rozpoczęła się uroczystość, wyjrzało słońce. Księża cerkwi wsi Łuka oraz osady typu miejskiego Kostryżówka, ojcowie Mychajło i Serhij, odprawili żałobną panichidę za niewinnie zgładzonymi Bukowińczykami. Pomodliliśmy się za ich jasne dusze oraz za pokój na Ukrainie. Moderatorka zgromadzenia, autorka publikacji, zwróciła się do uczestników słowami “…nasz grzech sądzić będą wieki, Za Berie, za Sołowki, za Czerniowce, za Kostryżówkę, za nieuratowany dom…”. Tak, nasz grzech w tym, że rzadko wspominamy tych, którym mamy zawdzięczać życie, że do dziś nie znamy imion poległych za wolność Ukrainy, że mało modlimy się za nich. Więc musimy złożyć obietnicę, że będziemy zbierać się tutaj częściej, a tragiczne fakty naszej historii przekazywać z pokolenia na pokolenie. O tym mówili wszyscy, których zapraszano do głosu. W. Starko, przewodniczący osady: — Starsi ludzie opowiadali, że po wybuchu na moście woda w Dniestrze wrzała, ludzie gotowali się żywcem. Ukraińców niszczono tylko za to, że oni… są Ukraińcami. A wszystko dlatego, że nie mieliśmy własnego państwa, nie byliśmy gospodarzami własnej ziemi. I do dziś rosyjskie imperium nie chce wypuścić nas ze swoich kleszczy… Walka trwa… Dla potomnych musimy ustanowić znak pamięci, aby wszystkie pokolenia pamiętały, jaką ceną zdobywano niepodległość. W. Melnyk, zastępca przewodniczącego rady rejonowej: — Bez winy zginęli najlepsi z najlepszych naszych rodaków. Grozę tragedii trudno sobie uświadomić. Chyba sam Pan nie wpuszcza nas w europejską przyszłość, bo zbyt wiele jest białych plam z odciskiem krwi na mapie naszej historii. Tylko zjednoczywszy się — (władza, historycy, nauczyciele, dziennikarze), musimy zbadać i otworzyć światu obiektywne dane naszej przeszłości. I. Semeniuk, kierownik aparatu administracji państwowej rejonu: — Jak widzimy, zbiorowe mogiły drugiej wojny światowej mamy nie tylko na ziemi, ale i w Dniestrze. Jednak nikt nie potrafi powiedzieć ani ilu tutaj zginęło patriotów, ani podać ich nazwisk. Znane są tylko nieliczne. Jednym ze zgładzonych w tym nieszczęsnym pociągu był brat zastawnowskiego artysty Wasyla Tureckiego — Dmytro. A ilu jest nieznanych? Dlaczego tak cierpiąca jest Ukraina, dlaczego taki los naszego państwa, dlaczego tak długo światu trzeba udowadniać, że jesteśmy godnymi Europejczykami?.. P. Płoszanski, syn Mychajła Płoszanskiego: — Tata na przełomie lat 80. i 90. był członkiem towarzystwa “Proświta”, wtedy też stworzyli komórkę Ruchu konsolidującego siły, które jednoczyły postępowych współmieszkańców. Zorganizowali referendum w sprawie niepodległości, ustawili maszt z żółto-błękitną flagą w centrum osady. Pamiątkowe krzyże wzniesiono na cmentarzu wsi Łuka i tutaj, na miejscu strasznej tragedii. W. Wynnyk, pierwszy przewodniczący osady czasów niepodległości Ukrainy: — Przypominam sobie, jak do mnie do rady osady przyszli Słobodian, Płoszanski, Medwid i Picyk oraz zaproponowali wywiesić Ukraińską flagę. Poparłem to. Tak jak i to, że na brzegu Dniestru musi być krzyż, aby wszyscy wiedzieli o strasznym wydarzeniu początku lipca 1941 roku, które do tej pory starannie ukrywano. Znajomy badacz opowiadał, że w pociągu były nie tylko wagony z więźniami, ale i z żywnością. Zniszczyli wszystko… M. Paziuk, mama wojownika-ochotnika OUN na wschodzie Ukrainy — Iwana Paziuka: — Brat mojej teściowej wykładał język ukraiński we wsi Wasyliw. Za to, że razem z dziećmi zaśpiewali hymn, uwięziono go w czerniowieckim więzieniu. Na początku lipca wszystkich politycznych, w tym także brata mamy mojego męża, zapakowano do wagonów towarowych, w Werenczance był postój pociągu, gdzie Wasyl poprosił przez okno, by przekazać bliskim, że wiozą go gdzieś na Wschód. Ale 5 lipca wszyscy zostali zgładzeni w Kostryżówce. Ju. Kusznir, historyk-badacz, krajoznawca, operator licznych nagrań wideo: — Wielką pracę badawczą wykonał mój kolega Mykoła Czereszniuk, który w swojej książce “Kostryżówka — perła Kanionu Dniestrowskiego” rozdziałem “Gdyby rzeka umiała mówić” otworzył oczy wielu Bukowińczykom na straszne wydarzenia, które dotąd były nieznane. Ale trzeba szukać w archiwach szczegółów tragedii i nazwisk poległych. M. Miakota, zastępca dyrektora WPU-24, przewodniczący WO “Zastawnowska sotnia wolontariacka”: — W obwodach lwowskim, iwanofrankiwskim i tarnopolskim ofiary tak zwanego “Czerwonego terroru” czci się od dawna. Dzięki przewodniczącej “Proświty” rejonu, od zeszłego roku na Bukowinie również będą organizowane takie uroczystości co roku. Daj Boże, żeby Ukraińcy nigdy nie ginęli za swoje państwo, a budowali lepszą jego przyszłość. O. Holcowa, przedstawicielka rady rejonowej: — Niezwykle niepokojąca energetyka jest tutaj, na tym świętym miejscu. Taki ból i żal, jakby niewinne dusze poległych były teraz tutaj, razem z nami. Naszą misją jest donieść ten krwawy kawałek historii do jak największego kręgu naszych współobywateli. Jesteśmy zobowiązani, otrzymawszy iskrę, rozpalić ognisko pamięci narodowej. Ostatnie wystąpienie było szczególnie wzruszające. Przecież smutkom i nieszczęściom na Ukrainie do dziś nie ma końca. O tym językiem pieśni opowiedział także ludowy, amatorski zespół “Wasylicha” (kierownik L. Chrystenko), których dawne pieśni “Świeci księżyc”, “W lesie na polanie” są aktualne dziś, jak nigdy. Wszyscy uczestnicy zafascynowani słuchali i podśpiewywali żałobne melodie oraz Hymn Ukrainy. Pędzą po odbudowanym moście wagony pasażerskie, i tylko krzyże — po obu brzegach, przypominają, że tutaj wydarzyła się wielka ludzka tragedia. Że tutaj, na swojej rodzinnej ziemi, straszną śmiercią zginęli Ukraińcy. Im — nasze modlitwy, szacunek i pokłon, a jeszcze — wieńce z żywych kwiatów, które upletli i wrzucili do wody uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej w Kostryżówce, przedstawiciele władz rejonu, Zastawnowskiej Centralnej Biblioteki Systemowej, “Sotni wolontariackiej”, społeczności osady, rejonu. Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
