Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Dziedzictwo Cucuteni-Trypole ubiega się o wpis na listę UNESCO

Слово Просвіти, №30 за 2017 рік

Mychajło CYMBALUK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, obwód chmielnicki. Znana nam z podręczników historii kultura trypolska w międzynarodowej historiografii ma podwójną nazwę. Wywodzi się ona od dwóch toponimów — od nazwy ukraińskiej wsi Trypole oraz rumuńskiej Cucuteni. To właśnie od znalezisk archeologicznych w ich pobliżu rozpoczęła się systematyzacja wiedzy o epoce historycznej, w której kładziono podwaliny pod przedantyczną cywilizację na terytorium Europy. — Te dwie nazwy odnoszą się do jednego fenomenu kulturowego. Uczeni nazywają go właśnie „wspólnotą kulturową Cucuteni-Trypole” — wyjaśnił autorytatywny na całym świecie badacz kultury trypolskiej, kierownik naukowo-badawczego laboratorium archeologii Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki, Mychajło Widejko. — Przetrwała ona ponad dwa tysiące lat na terytorium od Karpat po Dniepr i obecnie jest podzielona między współczesne kraje: Rumunię, Mołdawię i Ukrainę. Zazwyczaj szeroką, niezbyt obeznaną publiczność nurtują pytania: „Kto jest starszy?”, „Gdzie było centrum?”. Współcześni uczeni przeszli do badania tego fenomenu jako pewnej całości, wybitnej jak na standardy tamtej epoki dla Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej. Kultura Trypole-Cucuteni była wschodnią częścią cywilizowanej Europy V–IV tysiąclecia przed naszą erą. Terytorium wspólnoty Cucuteni-Trypole obejmuje ponad 350 tysięcy kilometrów kwadratowych pasa lasostepu między Transylwanią i Przedkarpaciem na zachodzie a doliną Dniepru na wschodzie. Na tej ekumenie przebadano ponad cztery tysiące miast i osad dawnej cywilizacji. Jej powstanie ponad siedem tysiącleci temu przejawiło się w rozwoju społeczno-ekonomicznym i wojskowym, w narodzinach technologii rolniczych i metalurgii, w formowaniu protomiast, a także w kształtowaniu się szczególnego światopoglądu i obrzędowości sakralnej. Wszystko to jest warte głębszego poznania i większej uwagi społeczności światowej. Realizację transgranicznego projektu nominacji kultury Cucuteni-Trypole rozpoczęto w tym roku w Konsulacie Generalnym Rumunii w Czerniowcach. Tam w styczniu odbyła się narada ekspertów z Ukrainy i Rumunii. To właśnie przy takim samym składzie przedstawicieli w 2014 roku naukowcy w Czerniowcach zainicjowali wspólne wydanie pięciotomowej encyklopedii cywilizacji Cucuteni-Trypole w celu popularyzacji tej kultury na świecie. A starania przed UNESCO w sprawie nominowania dziedzictwa Cucuteni-Trypole do wpisania na listę światowego dziedzictwa bierze na siebie strona rumuńska. Pomocy finansowej i organizacyjnej projektowi udziela fundacja charytatywna „PLATAR. Pamięci Serhija Płatonowa”, założona przez Serhija Tarutę, Serhija i Mykołę Płatonowów. — Ostatnim obiektem z Ukrainy, który trafił na listę światowego dziedzictwa, był zespół historycznego centrum Lwowa jeszcze w 1998 roku. I przez 13 kolejnych lat ukraińskie obiekty nie były nominowane. Dzięki wysiłkom Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego Rezydencję Metropolitów Bukowińskich i Dalmatyńskich (obecnie budynek Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza) w 2011 roku włączono do listy — powiedziała dyrektor wykonawcza Ukraińskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS) Ołena Serdiuk. Według niej na uniwersytecie stworzono potężne centrum UNESCO, a tutejsi naukowcy są w stanie wesprzeć projekt Cucuteni-Trypole. Tym bardziej, że na terytorium Bukowiny przebadano ponad trzysta obiektów kultury trypolskiej. W transgranicznym projekcie ze strony Ukrainy biorą udział: obwód tarnopolski (z obiektem sakralnym „Jaskinia Verteba” ze świątynią i osadą koło wsi Bilcze-Złote w rejonie borszczowskim), kijowski (właśnie Trypole), kirowohradzki (238-hektarowa metropolia z czasów epoki miedzi w rejonie nowoarchangielskim) oraz czerkaski, które reprezentują protomiasta i obiekty rozwoju społeczno-ekonomicznego. Obwód chmielnicki dodaje do projektu dawne centrum rzemieślnicze na południu regionu. — Osada trypolska w uroczysku Łysa Hora, czyli Szczowb, koło wsi Żwaniec w rejonie kamienieckim jest obiektem unikalnym. Wykopaliska archeologiczne na cyplu między Żwańcem a jego małym dopływem w latach sześćdziesiątych-siedemdziesiątych ubiegłego wieku ujawniły ufortyfikowane centrum rzemieślnicze — opowiedział członek ICOMOS Serhij Szpakowski, który kieruje Chmielnickim Obwodowym Oddziałem Ochrony Zabytków Historii i Kultury. — Tutaj, nad krawędziami kamieniołomów, pod kierownictwem kandydat nauk historycznych Tamary Hryhoriwny Mowszi odkryto sześć dwupoziomowych pieców garncarskich. W piecach odkryto ceramikę malowaną i kuchenną z IV-III tysiąclecia przed naszą erą. Trypolskie rzemieślnicze centrum garncarskie w Żwańcu, jak twierdzą w ICOMOS, nie ma w Europie odpowiedników. Dlatego jest warte przedstawienia na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Mowa o tym była na wyjazdowej naradzie specjalistów obwodowego zarządu kultury, Ukraińskiego Komitetu Narodowego ICOMOS, oddziału ochrony zabytków historii i kultury w obwodzie chmielnickim, a także urzędników z władz lokalnych. A unikalność krasowej jaskini Verteba w rejonie borszczowskim na Tarnopolszczyźnie polega na trzech warstwach eneolitycznej kultury Trypole. W jaskini przebadano ośmiokilometrowy labirynt w osadach gipsu. Trasa wycieczkowa przez sale i korytarze rozciągnęła się na cały kilometr, istnieje osobna trasa dla przygotowanych speleologów. „Kolekcję materiałów stąd swego czasu wykupili i wywieźli do Krakowskiego Muzeum Archeologicznego — wzdycha z żalem dyrektor Borszczowskiego Muzeum Krajoznawczego Mychajło Sochacki. — Jest w niej 35 tysięcy fragmentów ceramiki i ponad 300 całych naczyń, 120 glinianych figurek, wyroby z gliny, kości i rogu, z krzemienia i kamienia, ozdoby z kości i muszli. Były też wyroby miedziane, ale...”. W naradzie w sprawie nominowania Verteby do listy światowego dziedzictwa UNESCO wziął udział przewodniczący Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Państwowej Stepan Barna. „Planujemy wznowić festiwal „Trypolskie Koło” — zaznaczył. — Przy tym chcemy wybudować drogę do jaskini. I jesteśmy gotowi brać udział w innych projektach, które mogą być potencjalnie związane z popularyzacją jaskini Verteba i kultury trypolskiej w ogóle”. Według jego czerkaskiego kolegi Jurija Tkaczenki, w celu przedstawienia kultury Cucuteni-Trypole w światowym dziedzictwie UNESCO, w obwodzie czerkaskim popracują nad poprawą infrastruktury jedynej ustrukturyzowanej placówki — Państwowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu „Kultura Trypolska”. — Teraz planujemy uporządkowanie obecnych obiektów i dodanie nowych w celu stworzenia pełnowartościowych tras turystycznych — zapewnił Jurij Tkaczenko. Muzealizacja dawnego obiektu rzemieślniczego na Chmielniczczyźnie jest nieperspektywiczna. Według głównego specjalisty obwodowego zarządu kultury, narodowości, religii i turystyki Chmielnickiej Obwodowej Administracji Państwowej Wałentyny Łukaszuk, uroczysko Szczowb jest bardziej atrakcyjne dla wąskiego kręgu specjalistów, „ponieważ miejsce dawnej osady rzemieślniczej w Żwańcu”. Rekonstrukcja osady trypolskiej w jaskini Verteba, krajobraz i warstwa kulturowa obiektu zachowały się w stanie nienaruszonym”. — Tutaj widać dwie warstwy kulturowe — z końca piątego tysiąclecia przed naszą erą i końca trzeciego tysiąclecia — mówi ona. — Na szczęście pozostałości grodziska nie są problematyczne w odniesieniu do obcej zabudowy czy czyjejś własności. Tak jak, niestety, widzimy w przypadku kanionu Smotrycza w Kamieńcu Podolskim, który znajduje się obok. Naruszenie przez budowniczych reżimu ochronnego pozbawiło go miejsca na liście UNESCO. Chociaż na Szczowbie już planowano zainstalować elektrownię słoneczną. Naprzeciwko niego, na wysokim brzegu rzeki Żwaniec, zachowały się pozostałości zamku obronnego, wzniesionego ponownie pod koniec XVI — na początku XVII wieku. Są one zabytkiem historii i architektury, a sołtys Ołeksandr Sołtyński ma twardy zamiar poprowadzić do niego szlak turystyczny. Z niego też roztacza się cudowny widok na dawne centrum rzemieślnicze Trypola. Co więcej, w Żwańcu jest sporo pomieszczeń, w których można stworzyć interaktywne muzeum obiektu nominowanego do światowego dziedzictwa UNESCO. W nim zostaną umieszczone eksponaty, przy pomocy których zrekonstruują wygląd osady, będą odtwarzać zapachy i dźwięki, które oddadzą anturaż dawnego osiedla. „A to będzie stymulować rozwój infrastruktury turystycznej, tworzenie miejsc pracy” — jest przekonany sołtys. Cztery obwody biorą udział w przygotowaniu dossier nominacyjnego w celu wpisania na wstępną Listę światowego dziedzictwa UNESCO kultury archeologicznej Cucuteni jako ukraińsko-rumuńsko-mołdawska nominacja transgraniczna. W obwodzie chmielnickim jednym z najbardziej wyrazistych zabytków pierwszej na planecie cywilizacji rolniczej są pozostałości osady rzemieślniczej w uroczysku Łysa Góra (lub „Szczowb”). Znajduje się to we wsi Żwaniec, pół kilometra przed ujściem Żwańca do Dniestru.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn