Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nieistotne rzeczy

Слово Просвіти, №30 за 2017 рік

Obecność cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego w Zachodniej Ukrainie jest odczuwalna, zwłaszcza na Zakarpaciu. Zresztą, tak jak w Pidbużu i Stronnej. Syndrom ofiary? Danina tradycji? Niewinnie uśmiechając się, pop mówi, że słowo „katolicki” pochodzi od słowa „kat”. A czarni archeolodzy rozkopują nikomu niepotrzebne groby i okopy, które jeszcze nie zrównały się z ziemią. Nie było takiej rodziny, z której nie wzięto by na wojnę mężczyzn. Starszych – jako sanitariuszy, młodszych, z minimalnym przeszkoleniem, rzucano do walki wręcz. Iperyt, bagnet, tyfus – tak wyglądała śmierć milionów ludzi, którzy nie z własnej woli opuścili matki, żony i dzieci. Albo z własnej. Czesi, Włosi, Węgrzy, Turcy pochowani są w ukraińskiej ziemi. W Stronnej kilkuset żołnierzy pozwoliło wziąć się do niewoli 20 rosyjskim kozakom i w rezultacie wszyscy zginęli. Ukraińcy natomiast pochowani są w całej Europie. Potomkowie nie wiedzą nawet gdzie, bo listy zawiadamiające o śmierci zaginęły. Próbowałam dowiedzieć się czegoś o swoich poległych krewnych w jednym ze lwowskich muzeów. Odesłano mnie do Wiedeńskiego Archiwum Wojennego, choć to ich praca wysyłać zapytania, tworzyć kartoteki Strzelców Siczowych i tych, którzy walczyli w armii austriackiej. Nie znalazłam w skąpych spisach ani mojego dziadka Hryhorija Basaraba, ani innych członków rodziny, którzy byli i Strzelcami Siczowymi, i walczyli w armii austriackiej. Wszystko, co po nich zostało, to skąpe wspomnienia, że zginęli gdzieś pod Winnicą, i czasami fotografie. Do ksiąg metrykalnych nie wpisywano poległych gdzie indziej, dlatego dowiedzieć się, ilu ludzi ze wsi zginęło, jeszcze można, wypytując krewnych, ale gdzie są pochowani – już nie. Minęło sto lat. Tym mogliby zajmować się prywatnie, za opłatą, profesjonalni historycy, którzy mają możliwość pracować w Wiedniu, ale dla moich ziomków ważniejsze jest zdobycie Karty Polaka, aniżeli poznanie szczegółów śmierci pradziadka. Albo zainwestowanie pieniędzy w jakieś drogie błyskotki. Wszystkie krzyże pamiątkowe, gdzie często wypisywano nazwiska poległych żołnierzy, zniszczyli sowieci. Jedyny pomnik widziałam w miasteczku Komarno, przy cerkwi na obrzeżach miasta. Tam i na cmentarzu miejskim jest memoriał z nazwiskami. Ale to wyjątek. Jak tylko mogiła staje się niewidoczna, wszyscy o niej zapominają. Ale to nie oznacza, że ona nie istnieje. Jestem pewna, że są ludzie, którzy próbują przywrócić pamięć historyczną, ale są oni skrajnie niepubliczni i nie mają wpływu na opinię publiczną. Są wielkie, wielkie stacje kolejowe, które nigdy nie śpią, a są całkiem maleńkie, gdzie raz dziennie zatrzymuje się pociąg na dwa wagony, gdzie można przysiąść na ławce i słuchać śpiewu ptaków godzinami. Pewnego dnia je zamkną, tor zarośnie trawą, a budynek stacyjny rozgrabią, jak to zrobili w Dobromilu. Iwan Franko zmarł dawno i już nie wsiądzie na stacji „Dobromil” do fiakra, który zaproponuje mu żydowski woźnica, bo ten też zmarł, dokładniej, zabili go wraz z rodziną faszystowscy okupanci. Ważny powód, by zamknąć stację. Portale społecznościowe czasem przypominają więzienie. Przynoszą jedzenie i wszyscy rzucają się na nie. Potem miski pustoszeją, a ludzie z niecierpliwością czekają na kolację. Kto przygotowuje te wszystkie potrawy? W jakiej kuchni? Czy wszyscy kucharze są czyści i uczciwi? Nad. Halina PAHUTIAK, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn