Strona · s. 9strona oryginału ↗
Niewidzialne cmentarze
Слово Просвіти, №30 за 2017 рік
Jesienią 1914 roku we wsi Stronna na Drohobyczczyźnie, w walce z rosyjskimi kozakami, zginęło ponad sześciuset żołnierzy armii austriackiej: Czechów, Węgrów i Ukraińców. Pochowano ich na górze, a później przeniesiono na cmentarz w miasteczku Pidbuż, wspólny dla Ukraińców, Polaków i Żydów. Pod koniec lat 50. Sowieci zrównali cmentarz z ziemią, zmieszali kości z gruntem i wybudowali na tym miejscu skład sprzętu. Co się stało z nagrobnymi płytami, łatwo się domyślić: poszły na budowę. We Lwowskim Archiwum Historycznym znajduje się wpis w metrykach drohobyckich z maja 1915 roku. Ponad stu żołnierzy zmarło w wojskowym szpitalu, różnych narodowości, i to ich za obrządkiem greckokatolickim отчував ojciec Martyrij Kotowycz. Pochowano ich przy cmentarzu żydowskim i cmentarzu chorych, tam, gdzie dziś znajduje się jezioro i strefa wypoczynkowa „Zaliesie”. Obecnie na Ukrainie odnawia się mogiły strzelców siczowych, żołnierzy UPA, żydowskie i polskie cmentarze, a także niemieckie na dawnych niemieckich koloniach. Jednak nie czuć żadnego ruchu na rzecz odnowienia grobów z czasów I wojny światowej. Gdzieś w dzikich gąszczach, z dala od ludzkiego oka, ukrywają się przekrzywione krzyże nad mogiłami tych chłopów, robotników, kupców, nauczycieli i lekarzy, których mobilizowano, truto iperytem, głodzono i mrożono, którzy setkami tysięcy, zawszeni, umierali na tyfus. Ich dzieci już nie ma na świecie, a wnuki i prawnuki nie przyjadą szukać. A jeśli przyjadą, zobaczą albo gąszcze, albo strefy wypoczynkowe czy bazy samochodowe. Za to chętnie czytamy Hemingwaya i Remarque’a, a czasem „Poza granicami bólu” Osypa Turiańskiego i nowele Stefanyka. To, co przeżyła Galicja, która w latach 1914–1915 stała się polem śmierci, trudno opisać. Walki toczyły się po wsiach lub na ich obrzeżach. W mojym Uroży pod górą Łaski trwał bój, a krzyki i jęki rannych było słychać we sąsiedniej wsi. Gwałcenie kobiet przez Czeczenów i kozaków przybrało ogromne rozmiary. Wydawałoby się, że Galicjanie na zawsze uwolnili się od moskiewszczyzny, która wypychała „Proświtę” z czytelni, a wielu moskwofilów później trafiło do Talerhofu i tam zginęło. Ale nie: moskwofilstwo przetrwało także II wojnę światową, a obecność
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
