Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Przecieranie lustra Kanadyjskie wątki

Слово Просвіти, №30 за 2017 рік

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Kontynuacja. Pocz. zob. w nr 28 Spotykałem niezwykle wielu ludzi z Ukrainy, którzy pod różnymi pretekstami otrzymywali wizę na kilkumiesięczny pobyt w Kanadzie, ale nawet nie myśleli o powrocie do domu. Małżeństwo lekarzy ze Lwowa przyjechało do Jacyka z prośbą o jakąkolwiek pracę. Żona dentystka, mąż terapeuta. Jacyk dziwi się: dentysta – to przecież bardzo „chlebny” zawód, u niego zawsze znajdzie się klientela. Po co mieliście uciekać ze Lwowa? W Kanadzie latami nie dopuszczą was do praktyki medycznej. Po pierwsze, tutaj nie ma zaufania do ukraińskich dyplomów. Będziecie się douczać od nowa, a potem zdawać egzamin. Po drugie, język. Musicie pójść na kursy angielskiego, a potem także zdać egzamin. A wy przecież jesteście ludźmi już nie młodymi. Małżeństwo opiekuje się niedołężnymi, dorabia jako sprzątacze, ale o powrocie do domu nie chce słyszeć ani słowa. Szczególnie wiele naszych dziewcząt spotykałem w restauracjach, gdzie zatrudniły się jako kelnerki. Raz ze swoim dobrym przyjacielem Klucznykiem jadłem obiad w chińskiej restauracji. Kelnerka, która przyjmowała od nas zamówienie, zachowywała się trochę niezwykle. Wydawało mi się, że przysłuchuje się naszej rozmowie. A Klucznyk powiedział, że ma słaby angielski. Co prawda, w całym Toronto mało znajdzie się takich, którzy mają nienaganny angielski. I to naturalne – kraj emigrantów. Może u dwóch trzecich populacji językiem ojczystym nie jest angielski. Kiedy kelnerka kolejny raz podeszła do nas, Klucznyk zapytał ją (po angielsku), skąd przyjechała. Okazuje się, że z Odessy. Rozgadaliśmy się. Jest tutaj już piąty rok. W domu została stara matka i siostra. Z mężem się rozwiedli. Dobrej pracy, żeby pensji wystarczało na utrzymanie, nie mogła znaleźć. Zmęczyła się przeżywaniem, czyli egzystowaniem w nędzy. Znalazła się firma, która za odpowiednią opłatą robi zaproszenie do Kanady, pomaga tutaj się zalegalizować i znaleźć pracę. A za to kobieta musi przez kilka lat wypłacać firmie, jako swoisty podatek, pewną sumę. Według jej słów, to rozgałęziona struktura biznesowa, która przerzuca młodych ludzi do Kanady, gdzie próbują oni zintegrować się z tutejszym życiem. Nazywają ich „czwartą falą” ukraińskiej emigracji. Pierwsza – to ci, którzy jechali tutaj (głównie z Galicji i Bukowiny) pod koniec XIX i w pierwszych latach XX wieku i przeważnie zagospodarowywali prerie oraz wykarczowywali i wypalali lasy, żeby uprawiać zboża. Wnieśli ważny wkład w rozwój rolnictwa Kanady. Druga fala, która przybiła do brzegów Kanady z Ukrainy – to nasza emigracja polityczna, która szukała sobie miejsca na świecie po klęsce naszych zmagań wyzwoleńczych. Trzecia fala – także emigracja polityczna po II wojnie światowej. I oto – czwarta. Także w większości zarobkowicze – ofiary totalnego kryzysu ekonomicznego na Ukrainie od lat „pieriestrojki” aż do dzisiejszych dni. Jednym słowem, ludzie uciekają z domu nie od dobrego życia. I wygląda na to, że ta ucieczka stanie się jeszcze bardziej masowa po tym, jak otworzy się przed nami droga do Europy po podpisaniu ostatnich dokumentów między Ukrainą a Unią Europejską. Wyjeżdżają z Ukrainy intelektualiści, dla których tutaj nie ma miejsca i których chętnie przyjmują zagraniczne instytucje. Wyjeżdżają ludzie przedsiębiorczy, którzy zwątpili w możliwość realizacji w naszej skrajnie skorumpowanej i przesiąkniętej łapówkarstwem przestrzeni. Wyjeżdżają awanturnicy, aferzyści, oszuści i złodzieje, którzy są przekonani: tam będzie większa możliwość rozkręcenia swojego biznesu. W Kanadzie, jak w zoo, spotkasz przedstawicieli wszystkich gatunków naszej ludności. …Stoję, paląc, przy supermarkecie i czekam na swojego przyjaciela Mychajła Moskala, który chodzi do sklepów jak do muzeum na wycieczkę – wszystko sto razy obejrzy, pomaca i wypróbuje. I nagle słyszę: – Misza! Kakaja wstrecza!.. Pierwsza moja myśl: halucynacje. Bo przecież bardzo niespodziewanie spadł na mnie ten okrzyk. Przede mną wyrosła kobieca postać w jaskrawym, jak u Filipinki lub Portorykanki, ubraniu. A za nią namalował się potężny, jak antykwaryczna szafa, mężczyzna z niesentymentalną twarzą. Gorączkowo przeszukuję pamięć, żeby znaleźć tam jakąś wzmiankę o tej kobiecie lub jej imieniu – i nie znajduję. – Wy mienia nie uznali? – pyta ona. – Ja – Swieta… Jaka jeszcze Swieta? Zabijcie – nie przypomnę sobie. I wtedy ona opowiada o seminarium młodych poetów w Irpieniu, gdzie byłem kierownikiem. Zjechało się ich tam z pięćdziesiąt osób z całej Ukrainy. Czyż wszystkich zapamiętasz? Okazuje się, że ona jest rosyjskojęzyczną autorką z Odessy. I ja rzekomo nawet pochwaliłem któryś z jej wierszy. Okazuje się, że wyjechała z mężem do Izraela. I niby nieźle się tam urządziła. Ale mąż (ma na imię Witalij) stale wnosił napięcie w ich relacje z otoczeniem. On jest niepoprawnym antysemitą. Łatwo wyobrazić sobie, jakie konflikty powstawały u niego tam z ludźmi na każdym kroku, kiedy niektórzy z Izraelczyków aktywnie zaczynali rozprawiać się z antysemitą, który nie wiadomo jak przeniknął do ich kraju. Musiała nasza poetka wziąć męża na hol i odpłynąć do Ameryki. Spróbowali przyjąć się tam – ale nie wyszło. I oto – ostatnia nadzieja – Kanada. Oboje czekają na zieloną kartę. Pozwolenia na pracę nie mają, bo oboje „siedzą” na welfare. Tego w zupełności wystarcza na opłacenie mieszkania i na wyżywienie. Można żyć. Jednak oboje nielegalnie pracują. Już nie pamiętam, gdzie podjęła pracę Switłana, a Witalij, stawszy się właścicielem znoszonego „Forda”, rozwozi z piekarni po marketach chleb. W domu u nich zobaczyłem ze dwieście bochenków. Na moje pytanie, co to jest, Witalij odpowiedział: „Ponimajesz, priwyczka jeszczo s Sojuza prichwatit, czto gdie płocho leżyt…” Byłem zdumiony: „I co ty z tym chlebem będziesz robił?! Przecież nie masz, na przykład, chlewni, żeby go świniom skarmiać…” „Niczego nie mogu s soboj podiełat – znaju, czto chleb mnie nie nużen, a ruki wsio rawno tjanutsia, tjanutsia…” Takie bywają fenomeny wśród nowo przybyłych do Kanady. Nie o jednym wątku, związanym ze złodziejstwem, kłusownictwem, oszustwami naszych rodaków, pisano w mediach. Jacyk, czytając te materiały, bardzo się wściekał: w ten sposób hańbi się ukraińskie imię. Bo przecież w tych materiałach niejednokrotnie podkreślano, skąd przybył do Kanady figurant kroniki kryminalnej. Okazywało się, że dwóch dzielnych młodzieńców, którzy przybyli z Galicji, nie tracąc czasu na poszukiwania swojej „niszy” w tym bogatym i sytym kraju, gdzie, co prawda, trzeba jednak pracować, a nie udawać, że się pracuje, od razu założyli organizację charytatywną pomocy Ukrainie. Wydawałoby się, absolutnie bogobojna sprawa – tylko podziękować chłopakom za nią trzeba. Jednak charytatywność była tylko przykrywką nowo objawionych z Ukrainy entuzjastów, którzy szybko doszli do milionowych majątków. Codziennie odwiedzali szwalnie, gdzie otrzymywali bezpłatnie towar z niewielką, często zupełnie niezauważalną wadą. Nierzadko były to głośne marki. I spryciarze nawet w myślach nie mieli wysyłać tego wszystkiego w rodzinne strony jako drogocenną potrzebną pomoc, bo u nas wtedy nagle zniknęły wszystkie towary pierwszej potrzeby. Genialni oszuści szybko nawiązali zbyt bezpłatnie otrzymywanej produkcji w krajach Ameryki Łacińskiej. Czy nie przez dziesięć lat udawało im się z powodzeniem prowadzić swój kryminalny biznes, pomnażając swoje majątki. Kiedy machinatorów wykryto, w mediach dokładnie analizowano przyczyny sukcesu ich działań. Wyjaśniło się, że w społeczeństwie, gdzie filantropia stała się niemal obywatelską religią, gdzie stale i z powodzeniem zbierają datki to na głodujących w Somalii, to na ofiary trzęsienia ziemi czy tsunami w którymś kraju, to na szpitale czy domy seniorów, otwiera się szeroka przestrzeń dla spekulacji na ludzkich uczuciach obywateli i ich gotowości do pomocy potrzebującym. Bystrzy nowo przybyli, którym nie chce się harować w gospodarstwach farmerskich czy fabrykach, jasno się zorientowali: oto tutaj można łatwo się pożywić – tutaj jest najmniejsza kontrola społeczności i najwyższy stopień zaufania do takiej działalności. Kraj wielkich możliwości w wielu wymiarach. Kraj, który daje ci tyle różnych szans, o których na Ukrainie możesz chyba tylko marzyć. U wielu nowo przybyłych początkowo po prostu głowa kręci się od uświadomienia sobie swoich możliwości samorealizacji, które tutaj się otwierają. Jeśli jesteś naprawdę mistrzem w swoim fachu, jeśli masz pragnienie, by się w nim doskonalić, jeśli umiesz układać sobie życie w zespole i nie próbujesz przerabiać innych na swoją modłę, a dajesz im możliwość bycia sobą, to jest właśnie twoje błogosławione środowisko; właśnie tutaj będziesz mógł wzlecieć na fali sukcesu na te wyżyny, których nigdy nie osiągnąłbyś w domu na Ukrainie. I choć to dziwne dla kraju emigrantów, ale tutaj panuje klimat życzliwości, przyjaźni i współczucia. Większość ludzi tutaj jest nastawiona, by pomóc ci, jeśli masz jakieś problemy. I w tym – jeszcze jedno wyjaśnienie masowego zjawiska dobroczynności. To u nas, w czasie wojny, także początkowo się powtórzyło. Po prostu niebywały patriotyczny zryw ukraińskiej ludności, jej ofiarność, którą wcześniej nawet trudno było sobie wyobrazić (żeby to tak totalnie było na Ukrainie w czasach ciężkiego kryzysu ekonomicznego i nędzy niemal połowy populacji!), także otworzyły śluzy dla oszustw i spekulacji na szlachetnych porywach ludzi – watahy pseudo-wolontariuszy ze skrzynkami zaczęły prześladować nas w metrze, w autobusach i trolejbusach, w skwerach i na ulicach. Konieczne było, żeby minął pewien czas, aby ludzie zaczęli bardziej wnikliwie odnosić się do tych żebraków, wymagać od nich dokumentów, które poświadczałyby, kim są, skąd i kto za nimi stoi – rzeczywiście organizacja wolontariacka czy wataha rycerzy łatwego zysku i banalnego szabrownictwa. Oczywiście, niejednokrotnie spotykałem w Kanadzie młodych ludzi z Ukrainy, którzy od razu znaleźli swoje miejsce i z powodzeniem zintegrowali się z tamtejszym życiem. Programiści, fizycy i matematycy, inżynierowie, wreszcie po prostu majętni mężczyźni, którzy umieją wszystko robić, powiedzmy, na budowie czy przy wszelkich naprawach mechanizmów lub w gospodarstwie. Ich skrajnie brakuje na Ukrainie, gdzie wszyscy idą na prawników, menedżerów i marketingowców (czy nie na całą Europę naprodukowano takich specjalistów, wśród których naprawdę specjalistów – jak na lekarstwo!), i u nas o wiele trudniej znaleźć człowieka z umiejętnymi rękami, aniżeli z dyplomem prawnika, który, co prawda, często ma dość przybliżone pojęcie o jurysprudencji (taka obecnie na Ukrainie jest jakość produktu edukacyjnego). Na takich majętnych ludzi z Ukrainy polował Petro Jacyk, rekrutując ich na budowę, i jeśli dobrze się rekomendowali, on hojnie podnosił im pensję, i oni szybko aklimatyzowali się w nowych warunkach życiowych. A kto miał kompleks niższości, wywieziony z domu (często pojawia się on u ludzi od niskiego wynagrodzenia finansowego za ich pracę), tutaj szybko znikał – człowiek czuł, że go cenią, że coś znaczy w życiu. A od tego w znacznej mierze zależy to, czy uważa się za choć trochę szczęśliwego, czy też patrzy na siebie jak na beznadziejnego przegranego. Swoją drogą, nasza samoocena i nasze samopoczucie na świecie albo przedłuża, albo skraca nam życie, a także albo ułatwia, albo utrudnia nasze relacje z otoczeniem. Jeśli już mówić o tych, którzy czuli się i czują w Kanadzie najnieszczęśliwszymi, to są to, oczywiście, przedstawiciele legionu amatorskich śpiewaków i muzyków, którzy jechali i jadą tam, w większości na zaproszenie krewnych. Siedzi, powiedzmy, w jakiejś wsi skromny kierownik klubu, który czasami w święta wychodzi na tamtejszą scenę i coś śpiewa. A trafiwszy do Kanady, nagle czuje, że u niego (czy u jego talentu) wyrosły skrzydła. I zaczyna szukać, gdzie odbywa się jakaś ukraińska impreza, i oferuje siebie jej organizatorom. Główne jego argumenty: jestem artystą z Ukrainy i będę śpiewał tylko patriotyczne pieśni. I pierwszy czas to udanie przechodziło. Amator coś takiego – niech i bardzo nieudolnego w każdym sensie – wyśpiewywał, publiczność, choć krzywiła się, ale nagradzała go oklaskami i kopertami, w których było po 5 czy 10 dolarów. Wielu z takich „gastrolerów” do dziś nie wróciło do domu – oni wciąż szukają, gdzie by tu wyśpiewać sobie parę dolarów. Spotkacie ich pod ukraińskimi cerkwiami, w domach ludowych i na wszelkich nie licznych imprezach, gdzie część koncertowa w programie nie była przewidziana, ale jeśli już znaleźli się za taki symboliczny honorarium

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn