Strona · s. 16strona oryginału ↗
Jewhenij ZACHARCZUK: „Nagroda Nobla — jedna z najbardziej prestiżowych międzynarodowych nagród… Roald Hoffmann ma 80 lat!”
Слово Просвіти, №30 за 2017 рік
„80 lat temu w waszym pięknym miasteczku — rozpoczął swoje wideoprzesłanie szanowny rodak Roald Hoffmann (przy urodzeniu — Ruall Safran) — przyszedłem na świat. Byłem pierwszym dzieckiem w rodzinie inżyniera Hilela Safrana i jego żony Klary. Moje pierwsze kroki i dziecięce zabawy zaczęły się na ulicach waszego miasta… Czas mijał — i nadeszła wojna. Był to czas straszliwych cierpień dla wszystkich, ale szczególnie dla waszych sąsiadów-Żydów, mojego narodu. Stało się tak, że my z mamą przeżyliśmy, a ojciec — nie. Uratowała nas dobra ukraińska rodzina z Uniowa, który znajduje się niedaleko Złoczowa. Potem nastała dla was radziecka okupacja, a dla nas — emigracja. I w końcu znalazłem się tam, gdzie jestem, i stałem się dobrym naukowcem dzięki Ameryce”. Wybitnego naukowca powitali Ihor Hrynkiw, mer Złoczowa, a od strony naukowców — Roman Hładyszewski, członek korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk chemicznych, profesor, kierownik sekcji chemii i technologii chemicznych Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, prorektor ds. naukowych Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Odbyło się również uroczyste specjalne kasowanie znaczka artystycznego z okazji 80-lecia jubilata. Wołodymyr Nowikiw, doktor nauk chemicznych, profesor, kierownik katedry technologii związków biologicznie czynnych, farmacji i biotechnologii (Narodowy Uniwersytet „Politechnika Lwowska”) opowiedział o badaniach naukowych swojej katedry. O „Złoczowie — kolebce geniuszy” mówiła Olha Lidowska, kierownik muzeum, Ogólnoukraiński żydowski fundusz charytatywny „Chesed-Arie”. Brzmiała muzyka w wykonaniu Ludowego zespołu wokalnego „Pory roku” (kierownik Iryna Wesna) ze Złoczowskiego rejonowego domu imienia Ihora Biłozira. O jubilatcie, wybitnym uczonym, rozmawiamy z asystentem przewodniczącego ds. współpracy międzynarodowej Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy Jewhenijem ZACHARCZUKIEM, który moderował tę uroczystość. — Panie Jewheniju! Wiem, że inicjatorem wydarzenia jest ZCN NAN U i MON U, właściwie to pańska inicjatywa. A kto jeszcze dołączył do uroczystego uczczenia 80-lecia wybitnego rodaka Złoczowa, laureata Nagrody Nobla z chemii? — Lwowski Narodowy Uniwersytet imienia Iwana Franki, Narodowy Uniwersytet „Politechnika Lwowska”, oczywiście — Złoczowska Rada Miejska i Ogólnoukraiński żydowski fundusz charytatywny „Chesed-Arie”. Przeprowadziliśmy to wydarzenie w Zamku Złoczowskim. Roald Hoffmann jest Żydem z narodowości, jego dziecięce lata minęły pod wpływem kultury polskiej. Obecnie — obywatel USA, człowiek o najszerszym spojrzeniu i rozumieniu świata oraz miejsca jednostki w nim. — To wspaniale, że galicyjanie mają takiego rodaka. — Bez wątpienia. Zatem, aby pojąć skalę tej osobowości, musimy wiedzieć oto co. Nagroda Nobla — jedna z najbardziej prestiżowych międzynarodowych nagród, którą od 1901 roku corocznie przyznaje się za wybitne badania naukowe, rewolucyjne wynalazki lub znaczący wkład w kulturę czy rozwój społeczeństwa. — A ciekawi mnie, ile krajów „wychowało” laureatów Nobla? — Tylko około dwóch dziesiątek krajów. Chociaż wśród laureatów Nagrody Nobla póki co nie ma Ukraińców z obywatelstwa, Ukraina jest faktycznie ojczyzną siedmiu noblistów. Mieszkańcy i wspólnota terytorialna Złoczowa mają powody, by świadomie szczycić się swoim rodakiem, a od niedawna — także „Honorowym obywatelem Złoczowa” Roaldem Hoffmannem, który z ciepłem, głębokim szacunkiem i elementami nostalgii odnosi się do miasta swojego dzieciństwa. — To jaka jest historia sukcesu profesora Hoffmanna? — Chłopiec Ruall Safran urodził się pod koniec lat 30. XX wieku, w okresie, gdy Złoczów posiadał cechy miasta-emerita z obecnym w nim środowiskiem intelektualnym i przyjaznym stosunkiem do wszystkich istniejących kultur, dokąd na stałe zamieszkanie przyjeżdżali zamożni ludzie z wielkich miast. Miastu sprzyjała nabyta przez wieki wielokulturowość od starosłowiańskiego i staroruskiego grodziska Plesnesk koło wsi Podhorce (rejon brodzki), które leżało na jednym z dwóch szlaków wareskich, Rusi Kijowskiej, Cesarstwa Austriackiego, Korony Polskiej aż po ukraińskie rządy początku ubiegłego wieku. Miejscowa ludność zawsze wyróżniała się oryginalnością i tolerancją wobec wszystkich wspólnot — Polaków, Żydów, Ormian, przedstawicieli wyznania muzułmańskiego itp., z którymi wspólnie wychowywali dzieci, prowadzili działalność gospodarczą, bronili się przed przeciwnikami i nieżyczliwymi... Ale nazistowska okupacja w 1941 roku gwałtownie zmieniła bieg historii dla tysięcy mieszczan. Faszystowscy okupanci rozpoczęli aktywne wyniszczanie ludzi — „niepewnych” i przede wszystkim wspólnoty żydowskiej. Ojciec Roalda Hoffmanna — inżynier budownictwa Hilel Safran (absolwent Politechniki Lwowskiej), znajdował się wśród tych, którzy stawiali opór, został zdradzony przez swojego kolegę i zamęczony. Szczęście, że w przeddzień, z pomocą nieobojętnych mieszczan Złoczowa, Hilel Safran zdążył uratować przed prześladowaniami nazistów swoją rodzinę — żonę Klarę Rozen i syna Rualla. Nauczyciel — Ukrainiec Mykoła Diuk i jego żona Maria, przez 15 miesięcy, do końca nazistowskiej okupacji Lwowszczyzny, ukrywali Rualla i jego matkę — to na strychu swojego domu, to na strychu wiejskiej szkoły we wsi Uniów. — I to pozwoliło rodzinie przeżyć? — Właściwie tak. A Roaldowi Hoffmannowi pozwoliło stać się tym, kim się stał… A po 1944 roku rozpoczęły się wędrówki rodziny przez Polskę — Austrię — Niemcy do USA (w 1949 roku). W 1955 roku Roald Hoffmann otrzymał obywatelstwo USA. Potem zaczyna doganiać w wykształceniu swoich rówieśników. W 1958 roku za namową matki Roald kończy w USA Uniwersytet Columbia ze stopniem licencjata medycyny. W 1962 roku na Uniwersytecie Harvarda otrzymał stopień doktora chemii. A już w 1981 roku, jako profesor Uniwersytetu Cornell (USA), Roald Hoffmann wraz z japońskim uczonym Fukui Ken’ichi zdobył Nagrodę Nobla z chemii — „za opracowanie teorii przebiegu reakcji chemicznych”. Roald Hoffmann — Odwiedza rodzinny Złoczów? — Oczywiście. Stale interesuje się życiem swojego miasta i dość często je odwiedza (ostatni raz we wrześniu-październiku 2015 roku). Co ciekawe, w grudniu 2013 roku Hoffmann był wśród intelektualistów, którzy podpisali apel światowej społeczności akademickiej o wsparcie ukraińskiego Euromajdanu. Zamiast posłowia: „Byłem pełen nadziei, spacerując ulicami Złoczowa z waszym merem dwa lata temu. Jestem pełen nadziei, kiedy otrzymuję e-maile od młodych ludzi ze Złoczowa, którzy chcą zostać chemikami… Przesyłam wam pozdrowienia, moje ciepłe pozdrowienia i dziękuję z całego serca za to, że pamiętacie o moich urodzinach i świętujecie je razem ze mną”. (Z wideoprzesłania Roalda Hoffmanna). Przygotował Bohdan ZAŁIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów 18 lipca tego roku mieszczanie Złoczowa wraz ze społecznością akademicką i oświatową uczcili 80-lecie od dnia urodzin Roalda Hoffmanna (Roald Hoffmann) — rodaka Złoczowa i Galicji, laureata Nagrody Nobla z chemii (1981), obywatela USA. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
