W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia nagród literackich, ustanowionych przez Ligę Ukraińskich Mecenasów, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, czasopismo „Kijów”, a także przez rodziny Słaboszpyckich i Nytczenków. Te wyróżnienia co roku otrzymują pisarze, dziennikarze, literaturoznawcy, bibliotekarze i działacze kultury za istotny wkład w rozwój literatury ukraińskiej, popularyzację ukraińskiego słowa oraz zachowanie narodowego dziedzictwa kulturowego.
Nagrodę im. Dmytra Nytczenka (za propagowanie ukraińskiego słowa) otrzymali:
- Mychajło Sydorżewski – pisarz, dziennikarz, przewodniczący NSPU;
- Maksym Rylski – dziennikarz, pisarz, pracownik naukowy Muzeum im. M. T. Rylskiego w Kijowie;
- Wiktor Lifanczuk – dziennikarz, kompozytor, autor i wykonawca własnych piosenek;
- Wiktor Mazanyj – założyciel Ogólnoukraińskiego literacko-artystycznego święta „Horodecki autograf”;
SWIATOSŁAW WASYLCZUK
Tłumaczenie maszynowe
- Ołena Rabij – kierowniczka biblioteki imienia M. W. Hohola Centralnego Systemu Bibliotecznego rejonu hołosijiwskiego w Kijowie. Literacką nagrodę imienia Wołodymyra Swidzinskiego, przyznawaną za nowe utwory poetyckie, które kontynuują tradycje głębokiego liryzmu, otrzymali: - Dmytro Czystiak, profesor, doktor nauk filologicznych, sekretarz NSPU; - Borys Szczawurski, ukraiński poeta, literaturoznawca, redaktor. Laureatem literackiej nagrody imienia Borysa Neczerdy, którą przyznaje się za poszukiwania nowego języka poetyckiego, śmiałe eksperymenty twórcze i odkrycia artystyczne, został Ołeksandr Chomenko – poeta, eseista, historyk, muzealnik i żołnierz. Literacką nagrodę imienia Mychajła Słaboszpyckiego w nominacji „Proza artystyczno-biograficzna / wspomnieniowa” otrzymali: - Marija Ludkewycz – za książkę „Rizdwianyka”; - Borys Finkelstein – za książkę „O, Wenecjo..!”. Wyróżnieniami jury nagrodzono: - Irynę Myronenko – za książkę „Dostęp. Próba portretu oficera i poety Wiktora Pinczenki”; - Serhija Martyniuka – za książkę „Znak wywoławczy „Pisarz”, albo Jak irpieńczanie rusznię odirpinili”. Ceremonia stała się nie tylko wręczeniem nagród literackich, ale także okazją, by jeszcze raz wyrazić szacunek dla ukraińskiego piśmiennictwa oraz ludzi, którzy swoją pracą pomnażają jego autorytet i tworzą współczesny proces literacki. Szczerze gratulował laureatom szef „Proświty” Pawło Mowczan. Według informacji NMLU. Na posiedzeniu panowała zgodna i konstruktywna praca. W jedności – nasza siła! Idziemy drogą Światła, które pokona ciemność! WOŁODYMYR MELNYCZENKO DMYTRO KOLADENKO
Tłumaczenie maszynowe
Kyrylo STECENKO, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, narodowy artysta Ukrainy
W minionym tygodniu odbyło się kolejne (rozszerzone) posiedzenie zarządu Kijowskiej „Proświty”, na którym w ramach projektu „Neofici” przyjęto nowych członków „Proświty”: Tetianę Alisową – kierowniczkę biblioteki Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy, Tetianę Szapoval – członkinię Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, prawniczkę i działaczkę społeczną, oraz dziennikarza, fotografa i pisarza Dmytra Bielaiewa. Utworzono także sekcję młodzieżową „Proświty”, na czele której stanął Ołeksandr Herasymenko – prezes Instytutu Badań Politologiczno-Prawnych i Religioznawczych. Omówiono szereg ważnych kwestii dotyczących działalności naszej organizacji społecznej do końca 2026 roku, zatwierdze-
Tłumaczenie maszynowe
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w placówkach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (s. 41). Cena wynosi: 1 miesiąc — 71 hrywien. 4 miesiące — 284 hrywny. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
W czerwcu, lipcu i na początku sierpnia Rosja przeprowadziła osiem szczególnie dużych ataków kombinowanych z użyciem rakiet balistycznych, manewrujących i przeciwokrętowych, a także różnych typów bezzałogowców. Największy atak pochłonął życie ponad 30 osób, a podczas zmasowanego uderzenia w nocy 5 sierpnia siłom obrony powietrznej nie udało się zestrzelić żadnej z 28 rakiet z powodu deficytu przechwytujących. 8 sierpnia na Kijów i obwód kijowski przeprowadzono kolejny zmasowany atak rakietowy, w wyniku którego wybuchły liczne pożary. Ten zmasowany ostrzał rakietami balistycznymi doprowadził do śmierci pięciu osób, wśród nich 3-letniego chłopca. Ofiarami stali się także jego babcia i dziadek. Według wyliczeń wydawnictwa „Słowo i diło”, w nocy 5 sierpnia agresor użył najmniejszej liczby środków rażenia – 28 rakiet i 115 dronów, jednak z powodu wyczerpania ukraińskiej obrony powietrznej nie udało się zestrzelić żadnego „Cyrkona”, „Oniksa”, „Iskandera-M” oraz „S-400”. Pod atak trafiło 26 lokalizacji, głównie na Kijowszczyźnie, w wyniku czego zginęło 17 osób, a ponad cztery dziesiątki osób odniosły obrażenia. Przypomnijmy: podczas ataku FR przeciwko Ukrainie w nocy 5 sierpnia ucierpiał także biznes – rakiety zniszczyły centra logistyczne firm Puma, Intertop Ukraine oraz Liqui Moly, a także magazyny „Epicentru”, ROZETKA, „Nowej Poszty” oraz Fozzy Group. Wcześniej „Słowo i diło” opowiadało o uderzeniach FR w centra handlowe Ukrainy: łącznie Rosjanie zniszczyli 10 hipermarketów „Epicentr”, a także spalili lub uszkodzili dziesiątki innych centrów handlowych i handlowo-rozrywkowych. Ponadto od początku inwazji Rosja przeprowadziła ponad 70 uderzeń w depa i oddziały „Nowej Poszty”. Tylko w tym roku FR 20 razy atakowała obiekty operatora pocztowego. Prezydent Wołodymyr Zełenski w komentarzu z 5 sierpnia podkreślił, że przechwytujące rakiet balistycznych mogłyby uratować życie zabitych, i wezwał partnerów do uświadomienia sobie, że opóźnienia w dostawach systemów antybalistycznych prowadzą do takich ofiar i zniszczeń. Według niego partnerzy, którzy nie są gotowi aktywniej dostarczać przechwytujących, mogą pomóc nowymi krokami sankcyjnymi, gdyż znaczna część rosyjskich zakładów produkujących rakiety balistyczne do tej pory nie znajduje się pod sankcjami. „Potrzebne są nowe kroki ze strony G7 oraz UE, wszystkich, którzy wspierają ochronę życia” – zaapelował Zełenski. Jednocześnie, jak pisze „Ukraińska prawda”, W. Zełenski oświadczył o trzykrotnym zmniejszeniu liczby rakiet dla obrony przeciwrakietowej Ukrainy w porównaniu z 2025 rokiem, chociaż rakiety u partnerów są. Według niego chodzi nie tylko o ten czas letni, ale o wszystkie okresy pierwszego półrocza 2026 roku. Nasilenie ataków agresora na Ukrainę, a przede wszystkim na Kijów, który obecnie znajduje się pod ciągłymi nocnymi ostrzałami, wywołało lawinę komentarzy w mediach i sieciach społecznościowych. Oto niektóre z nich: Blogerka Nataloczka Bychowec: „W listopadzie 2024 roku Zełenski obiecywał, że w 2025 r. przemysł obronny miał wyprodukować co najmniej 3000 rakiet manewrujących i rakiet-dronów, a także nie mniej niż 30000 bezzałogowców dalekiego zasięgu. Co tam z rakietami, Wowa?”. Politolog Jewhen Mahda: „Dlaczego Ukrainie nie przekazują rakiet dla Patriot w potrzebnej ilości? Wersja niedostaw jako »przymusu do pokoju«, ogłoszona przez Wołodymyra Zełenskiego, ma prawo do istnienia, jednak nie jest ona główna. Nasz główny problem to brak strategicznego myślenia i niezdolność do jasnego sformułowania zapytania. Jeśli 15 miesięcy temu Wołodymyr Zełenski deklarował, że Ukraina jest gotowa kupić 10 kompleksów Patriot, a teraz mówi o zapytaniu na 300 rakiet PAC-3, to nasi partnerzy mogą odczuć zdziwienie, które wzmacnia fakt, że kraje posiadające na uzbrojeniu Patriot lub podobne systemy albo są demokratyczne (władza zmienia się w wyborach), albo są monarchiami Zatoki Perskiej, które to wszystko kupiły...”. Ekspert wojskowy Serhij Zgureć: „Obecnie są dwa warianty: albo przekonać Amerykanów do przekazania rakiet ze swoich zapasów, albo liczyć na zapasy Arabii Saudyjskiej. To dwa kraje, które jeszcze mają mniej więcej wystarczające zapasy i mogą podzielić się nimi z Ukrainą”. Bloger Ołeksij Petrow: „Im mniej dają nam rakiet dla »Patriot« (bo ktoś banalnie zawalił wykonywanie własnych obowiązków służbowych), i im głośniej brzmi oburzenie obywateli… Tym więcej pojawia się wiadomości o tym, że wkrótce… planuje się… zaraz… prawie jutro… już całkiem niedługo ukraińska rakieta balistyczna jak poleci i jak… Ale w tym wszystkim słowo klucz… planuje się! W 2019 roku u nas nawet pensja cztery tysiące baksów dla nauczycieli… planowała się!”. Dziennikarz śledczy Jurij Nikołow: „Raszyści pod sankcjami zdołali zwiększyć produkcję rakiet. A my w partnerstwie z najbogatszymi demokracjami, które nakładały sankcje, zdołaliśmy zwiększyć tylko liczbę koalicyjnych zapowiedzi Zełenskiego i flamandzkich śniadań Stilermana”. Dziennikarka Iryna Sztohrin: „Wynaleźć i seryjnie uruchomić przeciwdziałanie balistyce – to przecież dekady?”. Doktor nauk filologicznych, profesor Natalia Łewczenko z Charkowa: „Facebook pyta, co mam na myśli. Proryczała rakieta nad domem, po paru minutach wybuch, ale jakby gdzieś z daleka... Po wybuchu proryczała jeszcze jedna rakieta... To o czym można myśleć, kiedy życie to rosyjska ruletka? Zdążyć... Wiele rzeczy trzeba zdążyć...”. Przygotował Ihor ZOC nim złem, które trzeba zniszczyć. Nam trzeba zmieniać się i zajmować wewnętrznym wychowaniem odpowiedzialności, rozwojem, budową nowej Ukrainy. To sprawa młodego pokolenia. A teraz o pierwszych oficerach, którzy rzucili wyzwanie komunistycznemu imperium i zwyciężyli. O tych, którzy stali u źródeł SZU, i nie po prostu stali, a tworzyli nowe Siły Zbrojne Ukrainy! I końcowy akcent. Teza z programu, zatwierdzonego 14 grudnia 1996 roku na IX zjeździe SOU: Jedyna i najwyższa organizacja. Związek Oficerów Ukrainy jest ponadpartyjną, jedyną i wyższą organizacją, która na równi z Radą Najwyższą Ukrainy, Rządem oraz społeczeństwem reprezentuje ogólne, duchowe, socjalne i zawodowe interesy wszystkich oficerów, chorążych, wojskowych odbywających służbę kontraktową, żołnierzy będących w czynnej służbie, w rezerwie i w stanie spoczynku, a także członków ich rodzin i osób od nich zależnych. Członkostwo w związku jest dobrowolne. Kasetowa balistyka raszystów zamieniła samochód w Kijowie w sito
Tłumaczenie maszynowe
Daciuk, Dmytro Łomaczuk, Petro Andrijczuk, Tetiana Nehrij, Ałła Popowa, Roman Kucharuk, Petro Czerneha, Switłana Feszczenko, a także inni uczestnicy online. Uczestnicy spotkania umówili się na zintensyfikowanie swojej działalności społecznej w kierunku konsolidacji, jednoczenia narodu w przeciwstawianiu się egzystencjalnemu wrogowi Ukraińców – moskowii. Dlatego nieprzypadkowo kolejny okrągły stół będzie poświęcony tematowi „Zagrożenia dla ukraińskiej państwowości”. Data: 18 sierpnia (wtorek), początek o 14:00, w agencji informacyjnej „Nahłos” (ul. Chreszczatyk, 10-B). Serhij PRYS UCHIN, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Zdjęcie autora Serhij MARTYNIUK, pierwszy zastępca przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy Kiedyś w dzieciństwie nauczono mnie, że prawdziwy honor i godność nie potrzebują świadków. Na Ukrainie jest wielu ludzi, którzy myślą, że są Ukraińcami. Nie trzeba myśleć – trzeba być Ukraińcem. Trzeba być, a nie chcieć być. Wojna, rozpoczęta w 2014 roku, spowodowała napływ do Sił Zbrojnych Ukrainy dziesiątek tysięcy zmotywowanych oficerów, którzy heroicznie wykazali się w walkach o niepodległość i integralność terytorialną Ukrainy. I mała dygresja historyczna. Według stanu na 1990 rok około 75% oficerów Kijowskiego, Odeskiego i Przykarpackiego okręgów wojskowych (URSR) stanowili Rosjanie (w Wojskach Wewnętrznych ich udział sięgał 80%), natomiast 60% oficerów Dalekowschodniego i Zabajkalskiego okręgów (RFSRR) stanowili Ukraińcy. Piszę, a z kanałów na Telegramie niesie się histerycznie: „Cyrkon na Kijów. Wszyscy do schronów”, „Rakieta przez rejon buczański na zachód. Wszyscy do schronów”. Kolejny atak moskali na Ukrainę. Ale my musimy robić swoje. 28 lipca 1991 roku. Pierwszy zjazd oficerów – obywateli Ukrainy – w Kijowie utworzył Ogólnoukraińską organizację społeczną o charakterze wojskowo-patriotycznym „Związek Oficerów Ukrainy” (ZOU). Statut organizacji został zatwierdzony na Pierwszym zjeździe oficerów – obywateli Ukrainy. I zjazd oficerów odbył się 27-28 lipca 1991 roku. W trakcie prac zjazdu przyjęto Uchwałę o utworzeniu „Związku Oficerów Ukrainy” z jasno określonym celem – budową narodowych Sił Zbrojnych oraz ich ochroną socjalno-prawną. Na zjazd, który był wydarzeniem o historycznej wadze, przybyło 320 delegatów i ponad 100 zaproszonych gości. Sukcesowi zjazdu sprzyjało przygotowanie organizacyjne, które rozpoczęło się od przeprowadzenia konferencji w Kijowie 2-3 lutego 1991 roku (obecne 123 osoby – przeważnie oficerowie służby czynnej). Również w pracach konferencji wzięli udział deputowani Rady Najwyższej Ukrainy, którzy popierali ideę konieczności stworzenia przez Ukrainę własnych Sił Zbrojnych. I zrobili to właśnie ci oficerowie, którzy na poziomie mentalnym rozumieli, że są Ukraińcami. Właśnie oni rozumieli, że przez wieki naszemu narodowi ukradziono wszystko – język, kulturę, historię. Nie zdołali ukraść tylko jednego – naszych niepokonanych ukraińskich genów. Rozumieli, że moskowia ukradła ich ziemię, ich Ojczyznę, ich przyszłość. Dlatego czas tworzyć własne Siły Zbrojne Ukrainy i odbudowywać Ukrainę. I oni to zrobili. Właśnie oni dali ten impuls honoru i godności, który obecnie podtrzymują ich potomkowie. Sto lat temu Ukrainę próbowano złamać głodem. Dzisiaj próbują ją zniszczyć rakietami, ogniem i okupacją. Nie udało się i nie uda! Mamy do czynienia z nieludźmi, z absolut-
Tłumaczenie maszynowe
28 lipca Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w agencji informacyjnej «Nagołos» zebrało członków Rady Głównej i zaproszonych gości na kolejny okrągły stół na temat „Konsolidacja narodu ukraińskiego”. Przewodniczący OTP «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan uroczyście wręczył zasłużone odznaczenie „Budowniczy Ukrainy” – za znaczący osobisty wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozbudowę i umocnienie Państwa Ukraińskiego – akademikowi Anatolijowi Radzichowskiemu. W pracach okrągłego stołu wzięli udział Iwan Zaјec, Walerij Franczuk, Kyryło Stecenko, Jurij Nahułko, Ihor Zots, Halyna
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mogą w „punkcie niezłomności”. Mowa o tym w hromadske. Ukraiński projektant Artem Sach stworzył specjalną stronę internetową, na której zbierane są fotografie tak zwanych „kartonów” z akcji protestacyjnych. Uczestnicy tych wieców wzywają do przywrócenia Mychajła Fedorowa na stanowisko ministra obrony. O uruchomieniu archiwum online Artem Sach poinformował na swojej stronie na Instagramie. Projektant pokazał również, jak działa platforma. Pisarz i krajoznawca Wołodymyr Poliszczuk wydał nową książkę „Zakładnik władzy sowieckiej”, do której weszło ponad 300 dokumentalnych opowieści o mieszkańcach Kropywnycczyzny, którzy stali się ofiarami sowieckich represji. O tym autor opowiedział dziennikarce wydania „Dostup. Media”. Pracując nad książką, Wołodymyr Poliszczuk opracował ponad 14 tysięcy spraw archiwalno-śledczych represjonowanych, które przechowywane są w Państwowym Archiwum Obwodu Kirowohradzkiego. „Praktycznie wszystkie sprawy represjonowanych przejrzałem i wybierałem te historie, które najbardziej pokazują, jakim był system sowiecki”. Nowe wydanie stało się swoistym podsumowaniem wieloletniej pracy badacza. Weszły do niego opowieści z poprzednich książek, poświęconych ofiarom komunistycznego terroru, w szczególności: „Na Kołymę wysłali trzecią zmianę”, „Przez nieproletariackie nazwisko stał się wrogiem ludu”, „Sto dni na jedną parę butów”, „Represjonowani przez historię”, „Bułgarzy Kropywnycczyzny – ofiary komunistycznego terroru”, „Element społecznie niebezpieczny” oraz „Ofiary piątej rubryki”. W 92. roku życia zmarł ukraiński językoznawca, doktor nauk filologicznych, profesor Anatolij Zełenko. O śmierci naukowca poinformował jego kolega Anatolij Najrulin. Przygotował Ihor ZOC. Według informacji „Detektor media”
Tłumaczenie maszynowe
Unia Europejska przekazała dodatkowe 30 mln euro na wsparcie energetyki Ukrainy, zwiększając swój łączny wkład do 279 mln euro. Nowe finansowanie pomoże ukraińskim firmom energetycznym w zakupie niezbędnego sprzętu i odbudowie uszkodzonych sieci, informuje „Perszyj biznesowy”. Rosja 7 sierpnia zniszczyła magazyn humanitarny Światowej Organizacji Zdrowia w Dnieprze, ofiar nie odnotowano. Poinformował o tym dyrektor generalny WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus w sieci społecznościowej X. Według niego pracownik WHO i kierowcy przebywali tego dnia na obiekcie, pomagając w ewakuacji zapasów – zespół zdążył ewakuować 130 z około 300 palet i opuścił teren jeszcze przed uderzeniem. W magazynie przechowywano humanitarne materiały medyczne przeznaczone dla przyfrontowych placówek medycznych, głównie pilne dostawy medyczne WHO. 3 sierpnia prezydent Wołodymyr Zełenski poinformował, że nowym szefem Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy został Rustem Umierow. Ukraińcy przyjęli ten fakt ze słusznym oburzeniem. Informuje o tym „Radio Lux”. Ludzie przypomnieli, że w 2025 roku NABU wszczęło dochodzenie w sprawie możliwego nadużycia władzy przez Umierowa, który w tamtym czasie kierował Ministerstwem Obrony. Również w śledztwie dotyczącym operacji „Midas” mowa była o wpływie Tymura Mindicza na Umierowa w kwestii zakupów kamizelek kuloodpornych dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Obecnie polityk jest uważany za świadka w tej sprawie. Nie budzi zaufania do nowego szefa SWZ także kwestia pochodzenia środków, za które jego rodzina nabyła luksusowe nieruchomości w USA. Aktywistka antykorupcyjna Daria Kaleniuk publikowała fakty wskazujące na to, że Umierow prawdopodobnie wykorzystywał pomoc wojskową Stanów Zjednoczonych do celów osobistych. „Nie chciałem tracić czasu na ten, za przeproszeniem, syf, który rozgorzał z inicjatywy prezydenta Zełenskiego przez tak zwane przeformatowanie rządu. Ale mimo wszystko nie wytrzymałem, by wtrącić swoje pięć groszy. Jeśli już miało dojść do przeformatowania rządu, to z jedynym pozytywnym celem – stworzenia rządu jedności narodowej dla zwycięstwa w wojnie. Już sam fakt stworzenia takiego rządu doda zwycięskiego ducha naszym żołnierzom i wzmocni pewność oraz jedność zaplecza, a w konsekwencji znacznie zmniejszy możliwość manipulowania świadomością ukraińskich obywateli przez raszystowskie służby specjalne. Jeśli prezydent zdjął Fedorowa z powodu konfliktu z Syrskim, to grosz wart jest ich obu razem z prezydentem” – napisał na swojej stronie na Facebooku szef połtawskiej „Proświty” Mykoła Kulczynski. Minister kultury Litwy Lukas Alsys odwiedził Charków i zobaczył skutki rosyjskiego uderzenia w obiekt wydawnictwa „Ranok”. Poinformował o tym przewodniczący rady nadzorczej korporacji wydawniczej RNK-Ranok Wiktor Kruhłow na Facebooku. „Minister kultury Litwy Lukas Alsys nie spodziewał się zobaczyć czegoś takiego. Milcząc, objął mnie. Pracownikom płynęły łzy. Boli patrzeć na zniszczone przez raszystów sensy życia Ukraińców. O tej zbrodni musi wiedzieć cały świat” – napisał Wiktor Kruhłow. Gabinet Ministrów Ukrainy 3 sierpnia zwiększył maksymalną liczbę pracowników Sekretariatu Pełnomocnika ds. Ochrony Języka Państwowego z 40 do 65 osób. Decyzję podjęto w celu wzmocnienia roli instytucji w ochronie języka ukraińskiego i wykonania uchwały Rady Najwyższej, informuje UA.NEWS. Brat obecnego dyrektora Państwowego Biura Śledczego Ołeksija Suchaczowa, Rostysław, przez 17 lat pracował jako prezenter w prorosyjskich kanałach byłych deputowanych Andrija Derkacza, Jewhena Murajewa i Wiktora Medwedczuka. Pisze o tym „Slidstwo.Info”. Dziennikarze ustalili, że Rostysław Suchaczow jest kuzynem dyrektora DBŚ. W sieci społecznościowej „Odnoklassniki” znaleźli ich wspólne zdjęcie, na którym uwieczniono również trzeciego brata – Ołeksandra Suchaczowa, który stał się figurantem śledztwa w sprawie własności 143 obiektów nieruchomości w Charkowie. „Rostysław Suchaczow ma 44 lata i przez co najmniej 17 z nich pracował w kanałach telewizyjnych, których właściciele albo zostali już skazani za zdradę stanu, albo otrzymali podejrzenie za działalność na szkodę Ukrainy” – piszą media. Premier Litwy Mindaugas Sinkevičius zaproponował przegląd programu szkolnego i wykluczenie z niego utworów rosyjskiego pisarza Michaiła Łomonosowa, włączając w zamian do listy zalecanej literatury twórczość Tarasa Szewczenki. Według szefa litewskiego rządu uczniowie nie powinni uczyć się patriotyzmu i obywatelskości na przykładzie autorów, których twórczość jest związana z rosyjską ideologią imperialną. Uważa on, że utwory Tarasa Szewczenki pomogą młodzieży lepiej zrozumieć ukraińską kulturę, historię i tożsamość narodową, informuje UA.NEWS. Raszyści całkowicie zniszczyli magazyn wydawnictwa „Knyhoław” w Kijowie w wyniku kolejnego ataku terrorystycznego na stolicę Ukrainy. Łączne straty samej gotowej produkcji książkowej przekraczają już ćwierć miliona egzemplarzy. Rosjanie zniszczyli również pomieszczenie redakcyjne wydawnictwa MISON, uszkodzili biuro „ARK.UA” i spalili nowe podręczniki dla klasy 4 przedsiębiorstwa „Konwi”. O skutkach ostrzałów informują zespoły wydawnictw, podaje Nowyny. LIVE. W Berysławiu w wyniku uderzenia rosyjskiego drona 2 sierpnia doszczętnie spłonęła cerkiew św. Wprowadzenia – zabytek architektury o znaczeniu narodowym. Świątynia wzniesiona z dębu bez ani jednego metalowego gwoździa jeszcze w 1726 roku była uważana za unikalny przykład zaporoskiego budownictwa cerkiewnego. Cerkiew początkowo zbudowano na Połtawszczyźnie, a w 1785 roku Kozacy przewieźli ją Dnieprem na tratwach do Kyzykermenu (współczesnego Berysławia). Budowla przetrwała czasy radzieckie i II wojnę światową, a po deokupacji prawobrzeża obwodu chersońskiego pozostawała jedną z niewielu nieuszkodzonych budowli kultowych regionu, informuje UA.NEWS. Z powodu ciągłych uderzeń rosyjskiej armii mieszkańcy Dobropilla w obwodzie donieckim zmuszeni są samodzielnie chować zabitych przy drogach i obok cerkwi, ponieważ służby pogrzebowe nie mogą już wjeżdżać do miasta. Jednocześnie prawie nie działa tu infrastruktura cywilna: zamknięto sklepy, nie ma lekarzy, a naładować telefony i wyprać rzeczy ludzie
Tłumaczenie maszynowe
O formie: puste, jednotypowe filmiki już otwarcie znudziły. Relacje z konferencji, spotkań, narad już irytują. Obietnice, które się nie spełniają, podkopują zaufanie. O istocie: nie trzeba publicznych zestawień, ile balistycznych rakiet przyleciało. I tak to słyszymy. Potrzebne są maksymalne niejawne wysiłki, aby była możliwość niszczenia zdolności rakietowych wroga. Nie trzeba straszyć głodem i brakiem produktów na zimę. Mogą być tymczasowe problemy z logistyką, ale tak nie powinno być. Nie trzeba opowieści, że w dużym mieście bez kanalizacji dłużej niż trzy dni się nie wytrzyma – potrzebne są decyzje, żeby do tego nie doszło! Nie trzeba straszyć trującym działaniem po wycieku amoniaku. Trzeba operatywnie informować, jak reagować na niebezpieczne zanieczyszczenie powietrza, w którym kierunku wieje wiatr. Nie trzeba wzywać, by zimą wyjeżdżać z Kijowa (ci, którzy chcieli i mogli wyjechać, już dawno mają taką możliwość, łącznie z wyjazdem za granicę), lecz trzeba rozumieć, że ludzie w większości po prostu nie mają zasobów (pieniędzy, samochodu, „zapasowych lotnisk”), aby wyjechać.
2026 roku, zauważa wydawnictwo „Detektor Medii”. Ogółem na pytanie o źródła informacji o wiadomościach i wydarzeniach 85,8% respondentów wskazało internet. Przy tym wśród aplikacji przeważnie wymieniano Telegram, YouTube (50,7%), Facebook (29,9%) i TikTok (24,4%). Na drugim miejscu wśród źródeł informacji – przyjaciele, znajomi
Nie trzeba przerzucać odpowiedzialności na obywateli! Za wszystko odpowiada władza i ci, którzy objęli stanowiska w tak trudnych czasach. Radzisz sobie, dajesz realny rezultat – szczerze życzymy sukcesu. Dajesz tylko codzienne narady, pustą informację, jeszcze obficie przeplataną otwartym kłamstwem, o „ogromnych sukcesach” – odejdź ze stanowiska! Kraj rosnącego kłamstwa musi powrócić do rzeczywistości!
Walerij CZALYJ, dyplomata Ze strony autora na Facebooku ...ги i znajomi (38,5%). Telewizja zajęła trzecie miejsce. Przy tym kanały „Pierwszy”, 5 kanał i „Espreso” wskazało 19,1% respondentów, natomiast telemaraton „Zjednoczone wiadomości” jako swoje źródło informacji podało 18,9%. Ponadto niektórzy respondenci czerpią informacje z radia (8,7%) i mediów drukowanych (5,2%).
W wyniku rosyjskich ataków na magazyny ukraińskich wydawnictw i drukarnie zniszczono ponad 1,1 miliona szkolnych podręczników. Poinformował o tym minister edukacji i nauki Andrij Butenko. Według jego słów państwo obecnie opracowuje mechanizmy wsparcia wydawnictw w celu odbudowy produkcji. „Nasze wspólne zadanie to jak najszybciej nadrobić straty i zrobić wszystko, aby proces nauczania rozpoczął się bez zakłóceń”, napisał. Andrij Butenko zaznaczył, że w sumie w tym roku dla ukraińskich uczniów zaplanowano druk 13,5 miliona egzemplarzy. Obecnie, jak poinformowała prasowa służba Ministerstwa Edukacji, z zaplanowanej liczby do szkół wysłano 2,3 miliona podręczników, kolejne 3,7 miliona jest na etapie dostarczania. „MEiN wspólnie z Instytutem Modernizacji Treści Kształcenia i wydawcami pracuje nad tym, aby jak najszybciej nadrobić opóźnienia i zapewnić uczniom niezbędne materiały dydaktyczne. Tam, gdzie będzie to potrzebne, uczniowie będą mogli korzystać z elektronicznych wersji podręczników”, przekazano w resorcie.
Przypomnijmy, od początku pełnoskalowej wojny odnotowano co najmniej 19 celowych ataków na obiekty infrastruktury książkowej. Głównymi celami były obwód charkowski i region kijowski, gdzie rosyjskie wojska uderzały w drukarnie, huby logistyczne, rynki książki i księgarnie. Charakter tych ataków świadczy nie o przypadkowych trafieniach, lecz o systemowej kampanii mającej na celu zniszczenie całego łańcucha wydawniczego. Jedynie podczas ostatniego masowego uderzenia na centrum logistyczne wydawnictwa „Ranok” i hub sieci „Knyho-Lend” 1 sierpnia zniszczono ponad 8,5 miliona książek, wśród których były setki tysięcy szkolnych podręczników.
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnie większość respondentów dowiaduje się wiadomości z internetu. Na drugim miejscu są przyjaciele i znajomi, a na trzecim – telewizja. Telegram jest źródłem informacji dla 68,4% ankietowanych Ukraińców. Mówi o tym badanie Socis z 28 lipca – 2 sierpnia.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro CZOBIT, pisarz, regionalista
Obecnie Huta Pieniacka leży w gminie Pidkamin dawnego powiatu brodzkiego, a obecnie złoczowskiego, w obwodzie lwowskim. Wieś leżała wśród gęstych lasów na pograniczu Galicji i Wołynia. W pierwszej połowie XX wieku większość jej mieszkańców stanowili Polacy. W czasie II wojny światowej Huta Pieniacka została całkowicie zniszczona, życie tam się nie odrodziło. Tę zbrodnię wojenną strona polska bezpodstawnie przypisała dywizji SS „Galizien” oraz UPA i oskarżyła Ukraińców o ludobójstwo na Polakach. Ponieważ wieś znajdowała się w pobliżu Wołynia, jej spalenie powiązano z tak zwaną „rzezią wołyńską”. Strona ukraińska konsekwentnie i argumentowanie odpierała polskie oskarżenia o ludobójstwo i na podstawie źródeł dowodziła, że dywizja SS „Galizien” oraz UPA nie miały udziału w spaleniu wsi, stwierdzając, że została ona zniszczona w toku akcji karnej hitlerowskiej administracji okupacyjnej Galicji siłami wojska niemieckiego. Przyczyną była długotrwała współpraca miejscowej bojówki polskiej Armii Krajowej z sowieckimi partyzantami. Po tym, jak w 2009 roku prezydenci Polski i Ukrainy Lech Kaczyński i Wiktor Juszczenko wspólnie odwiedzili Hutę Pieniacką i uczcili ofiary tragedii tej wsi, stała się ona corocznym epicentrum polsko-ukraińskiego sporu. Rozbieżności polegają na różnych ocenach i interpretacji wydarzeń. Strona polska z zadziwiającym uporem nadal twierdzi, że tę wieś zniszczyli Ukraińcy wyłącznie dlatego, że mieszkali tam Polacy, czyli oskarża ich o zbrodnie ludobójstwa, a ich sprawcami nazywa dywizję SS „Galizien”, w której służyli Ukraińcy, oraz oddział UPA „Siromańcy” pod dowództwem Dmytra Karpenki i ukraińskich „chłopów” z okolicznych wsi. Takie oskarżenia pojawiają się w książkach, artykułach i filmach wideo wielu polskich naukowców, dziennikarzy i polityków. Polski historyk, profesor Grzegorz Motyka w książce „Od rzezi wołyńskiej do akcji »Wisła«” odpowiedni rozdział swoich badań zatytułował „Huta Pieniacka – galicyjski Oradour-sur-Glane”, czyli zaliczył tragedię galicyjskiej wsi do największych zbrodni wojennych II wojny światowej i bez należnych dokumentalnych potwierdzeń absolutnie bezpodstawnie przypisał winę Ukraińcom. G. Motyka jest członkiem rady Instytutu Pamięci Narodowej Polski i apologetą koncepcji o ludobójstwie dokonanym przez Ukraińców na Polakach na Wołyniu. W 2012 roku książka G. Motyki została uznana za „najlepszą historyczną pracę Polski”, a jej autor został odznaczony państwowym orderem „Złotego Krzyża Zasługi”. W Polsce G. Motyka uchodzi za największego badacza tragedii Huty Pieniackiej i bezspornego autorytetu w kwestiach tak zwanej „rzezi wołyńskiej”, a jego prace legły u podstaw polskich aktów prawnych, skierowanych przeciwko ukraińskiemu ruchowi narodowo-wyzwoleńczemu, OUN i UPA. Mimo że G. Motyka jest wiodącym polskim historykiem zajmującym się kwestiami polsko-ukraińskiego konfliktu w latach II wojny światowej, pilnie przemilcza jego przyczyny i nie pokazuje pełnego i obiektywnego obrazu wydarzeń historycznych na Wołyniu w ogóle, a w Hucie Pieniackiej w szczególności. I choć G. Motyka porównał Hutę Pieniacką do francuskiego Oradour, poświęcił jej zaledwie niecałe cztery strony swojej monografii. Więcej niż on o Hucie Pieniackiej nie napisał żaden polski naukowiec. Podkreślam! O Hucie Pieniackiej, którą w dzisiejszej Polsce uczyniono symbolem tak zwanej „rzezi wołyńskiej”, polscy historycy nie zdobyli się na napisanie nie tylko monografii, ale nawet jednego gruntownego artykułu naukowego! O naukowej rzetelności i sumienności G. Motyki świadczy to, że pisząc o ważnej książce, która pretenduje do obiektywizmu i wiarygodności, nie wspomniał ani słowem o licznych wspomnieniach sowieckich partyzantów, którzy działali w Hucie Pieniackiej i wraz ze znanym sowieckim wywiadowcą Mykołą Kuzniecowem wielokrotnie dokonywali aktów terrorystycznych na wysokich urzędnikach niemieckiej administracji okupacyjnej we Lwowie w lutym 1944 roku, co stało się przyczyną akcji karnej hitlerowskiego reżimu okupacyjnego. O tych czynach istnieje wiele wspomnień sowieckich partyzantów. We wspomnieniach funkcjonariuszy NKWD Borysa Charitonowa, Borysa Krutikowa, Dmytra Miedwiediewa i innych dziesiątki stron poświęcono wydarzeniom w Hucie Pieniackiej i jej mieszkańcom, którzy pomagali grupie Kuzniecowa dokonywać zamachów we Lwowie w lutym 1944 roku. G. Motyka z jakiegoś powodu nie wspomina o nich ani słowem, czyż nie dlatego, że w pełni demaskują polskie zmyślenia o ludobójstwie na Polakach w Hucie Pieniackiej? Ten polski profesor nawet nie zajrzał do ukraińskich archiwów we Lwowie, Równem i Kijowie, gdzie istnieje wiele dokumentów dotyczących działalności bazy NKWD i sowieckich partyzantów w Hucie Pieniackiej oraz wydarzeń związanych z jej spaleniem. G. Motyka absolutnie bezpodstawnie powiązał setkę UPA „Siromańcy” pod dowództwem Ukraińca ze wschodniej Ukrainy Dmytra Karpenki oraz dywizję SS „Galizien” ze zniszczeniem Huty Pieniackiej. Znamienne, że paragraf o Hucie Pieniackiej G. Motyka umieścił w rozdziale „Dywizja SS »Galizien«. Fakty i mity”. Chodzi zatem o usilne dążenie, by za wszelką cenę przypisać tę dywizję, w której służyli Ukraińcy, zniszczeniu Huty Pieniackiej. Warto zaznaczyć, że na długo przed G. Motyką nieprawdziwą informację o zniszczeniu Huty Pieniackiej przez dywizję SS „Galizien” opublikował rosyjski historyk B. Newruzow w artykułach i monografii wydanej w Moskwie. Wychodzi więc taka rosyjsko-polska symbioza historycznego kłamstwa o Hucie Pieniackiej. Co do setki UPA „Siromańcy”. Owszem, istniała, ale działała nie pod Brodami, lecz w przedgórzu Karpat. Pan profesor pomylił Pidkamin Rohatyński, gdzie ta setka prowadziła walki z Niemcami i oddziałami polskiej Armii Krajowej, z Pidkamieniem Brodzkim, gdzie jej nigdy nie było. Pidkamin koło Brodów położony jest w odległości 10 km od Huty Pieniackiej, a Pidkamin Rohatyński – prawie 200 kilometrów od niej. Pomyliwszy dwa Pidkamienie, profesor doszedł do wniosku, że skoro oddział UPA „Siromańcy” toczył walkę w Pidkamieniu, to zniszczył także Hutę Pieniacką. To samo dotyczy profesorskich oskarżeń pod adresem dywizji SS „Galizien”, w której ochotniczo służyło 18 tysięcy Ukraińców, aby zdobyć wyszkolenie wojskowe i walczyć z rosyjskimi bolszewikami na froncie. Wiedzieli oni dobrze o masowych deportacjach na Syberię i represjach NKWD wobec Ukraińców Zachodniej Ukrainy w latach 1939–1941, dlatego nie chcieli powtórzenia rosyjskich bestialstw. Nieszczęściem G. Motyki jest to, że nie zna on elementarnych rzeczy: dywizję zaczęto formować w październiku 1944 roku, jej rekruci od grudnia tego roku odbywali szkolenie wojskowe na poligonach w Niemczech i we Francji. Zgodnie z niemieckimi regulaminami wojskowymi rekruci, zanim trafili na front, musieli przejść ośmiomiesięczne szkolenie. Tym samym na dzień 28 lutego 1944 roku żołnierze dopiero co sformowanej dywizji SS „Galizien” jeszcze nie przeszli szkolenia i przebywali ponad tysiąc kilometrów od Huty Pieniackiej, dlatego nawet fizycznie nie mogli brać udziału w jej zniszczeniu. Jednak profesorskie pisanie stało się podstawą do wydania w Polsce medalu pamiątkowego ku czci ofiar Huty Pieniackiej, na którym widnieje napis: „Pamięci blisko tysiąca Polaków, mieszkańców Huty Pieniackiej i jej okolic, zamordowanych przez oddziały SS »Galizien« i UPA. 28. II. 1944”. Bezwstydne i cyniczne kłamstwo! Aż dziwne, jak takie bluźnierstwo można łączyć nie tylko z naukową przyzwoitością i sumiennością, ale też z elementarną cywilizacją i europejskimi wartościami. W przeciwieństwie do pism G. Motyki, pod koniec 2020 roku wydałem książkę „Zagłada Huty Pieniackiej 28 lutego 1944 roku” o objętości 610 stron formatu akademickiego. Opisano w niej szczegółowo, na podstawie dokumentów archiwalnych, wspomnień sowieckich partyzantów oraz relacji polskich i ukraińskich świadków, przyczyny i przebieg wydarzeń związanych ze zniszczeniem ukraińskiej wsi Huta Pieniacka. Zwłaszcza na ponad 100 stronach niemal godzina po godzinie opisano ostatnie dwa dni Huty Pieniackiej: jak od wieczora 27 lutego otaczały ją niemieckie wojska, jak uciekali sowieccy partyzanci i wielu mieszkańców wsi, jak o świcie 28 lutego 1944 roku toczyła się walka, jak Niemcy zdobyli wieś, jak zgromadzili ludzi na środku, a potem umieścili wszystkich w kościele i szkole, jak prowadzili przesłuchania, jak jednych rozstrzeliwali, a innych zwalniali, jak ludzie się chowali i ratowali. Wiele uwagi poświęcono niemieckiemu samolotowi z czarno-białymi krzyżami na skrzydłach: na nim latał dowódca 4. zmotoryzowanej dywizji policyjnej SS Oberszturmbannführer SS Friedrich-Wilhelm Bock, który kierował akcją karną z powietrza. Jak wiadomo, dywizja SS „Galizien” ani UPA samolotów nie miały. Sam fakt istnienia samolotu wyraźnie wskazuje na hitlerowską akcję karną i niemieckie siły zbrojne. Swoją książkę przekazałem do bibliotek w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu, Instytutu Pamięci Narodowej Polski, katolickiemu biskupowi Lwowa, dwie książki wysłałem pocztą prezydentowi Polski Andrzejowi Dudzie. Reakcja nie kazała długo czekać. W marcu 2021 roku w „Gazecie Wyborczej” Grzegorz Motyka, najpewniej na odpowiednie zlecenie, opublikował bezbarwną recenzję mojej książki o tragedii Huty Pieniackiej, w której nie zakwestionował ani jednego przytoczonego przeze mnie faktu, a jedynie próbował obrócić wszystko w żart, gdyż na końcu zaznaczył: „Czobit doszedł do tego, że Polacy sami siebie pozabijali”. Powtarzam nie tylko dla pana profesora: taki właśnie charakter miała akcja karna hitlerowskiego reżimu okupacyjnego wobec galicyjskiej wsi Huta Pieniacka – zniszczyła ją grupa operacyjna „Reinhold”, której trzon stanowili żołnierze 4. zmotoryzowanej dywizji policyjnej SS, sformowanej na Śląsku; a co najmniej jedną trzecią ich stanowili etniczni Polacy. Właśnie ci polscy Ślązacy w Hucie Pieniackiej rozmawiali po polsku z śląskim akcentem i w tym języku przez cały dzień prowadzili przesłuchania mieszkańców wsi. Po przesłuchaniach jednych zwalniano, przede wszystkim Polaków z kartami volksdeutschów (było ich kilkadziesiąt), a innych wysyłano na rozstrzelanie. Rozstrzeliwano tych, którzy w jakikolwiek sposób pomagali sowieckim partyzantom. Rozstrzeliwania odbywały się w dwóch dołach po wapnie: jeden koło kościoła, drugi koło szkoły. Strzelano niemal z bliska pojedynczymi strzałami w plecy, w jej lewą część, czyli w serce. Rozstrzeliwali Niemcy, bo rozmawiali po niemiecku. O tym opowiedziała mieszkanka Huty Pieniackiej, Ukrainka Maria Wyżniowska z domu Kiczuł, którą rozstrzelano jedną z ostatnich, gdy już zmierzchało, a dół z trupami był zapełniony niemal po samą górę. Straciła przytomność, ale przeżyła, gdyż kula utknęła w jej lewej łopatce.
Polska propaganda międzynarodowej nienawiści
Teraz w Polsce Huta Pieniacka, którą 28 lutego 1944 roku zniszczyło niemieckie wojsko podczas akcji karnej za współpracę z sowieckimi partyzantami, stała się symbolem tzw. «rzezi wołyńskiej» i «ludobójstwa Polaków przez Ukraińców». O tragedii tej wsi w skrajnie zniekształconym i fałszywym świetle nie raz słyszeli wszyscy obywatele Polski. Na tej fałszywej historii wychowują się pokolenia Polaków. We współczesnej Polsce Huta Pieniacka stała się symbolem tzw. «rzezi wołyńskiej». Dlaczego? Ponieważ o tej wsi w Polsce najwięcej pisali publicyści i bardzo dużo mówili politycy, utworzono odpowiednie stowarzyszenie, założono ilustrowane czasopismo periodyczne, muzeum, specjalne centrum pamięci Huty Pieniackiej, pokazywano różne filmy wideo na ten temat. O żadnej innej wsi wołyńskiej nie powiedziano więcej niż o Hucie Pieniackiej. O niej w Polsce wiedzą prawie wszyscy Polacy i fałszywie wiążą jej zagładę z Ukraińcami; sprzyja temu wprost polska władza państwowa na najwyższym szczeblu.
Każdego roku 27 lutego, czyli w przeddzień rocznicy spalenia wsi, w Polsce rozpoczynają się masowe uroczystości upamiętniające Polaków, którzy zginęli w Hucie Pieniackiej. Rano w kościołach odbywają się nabożeństwa za polskie ofiary tej wsi, w których uczestniczą urzędnicy i posłowie na Sejm. O tym informują media, a materiały zamieszczane są na YouTube. Wieczorem tego samego dnia w katedrze lwowskiej odbywa się msza święta, podczas której wygłaszane są przemówienia polskich księży, posłów na Sejm, dyplomatów, przedstawicieli polskich organizacji politycznych i społecznych. Praktycznie wszystkie wystąpienia mają wyraźnie antyukraiński charakter; w nich hurtowo oskarża się Ukraińców, a osobno – Dywizję SS «Galicja» i UPA. Uroczystość w katedrze lwowskiej jest transmitowana na żywo i relacjonowana w audycjach polskiego radia i telewizji.
Już tradycyjnie 27 lutego staje się dniem swoistego przygotowania do głównych uroczystości 28 lutego – dnia, w którym wieś Huta Pieniacka w 1944 roku została spalona, a część jej mieszkańców rozstrzelana przez Niemców. O Niemcach i niemieckim samolocie, z którego kierowano akcją okrążenia wsi, polscy historycy i politycy zazwyczaj milczą, choć świadkowie wielokrotnie o tym wspominali, a dokumenty to potwierdzają.
28 lutego lub w najbliższą niedzielę po tej dacie co roku odbywają się główne publiczne uroczystości upamiętniające polskie ofiary Huty Pieniackiej, podczas których niezmiennie oskarża się Ukraińców, UPA i Dywizję SS «Galicja». Uroczystości odbywają się w Warszawie, Wrocławiu, innych miastach i wsiach Polski, a na Ukrainie – we Lwowie i w Hucie Pieniackiej.
W 2021 roku specjalnie poświęciłem swój czas, aby na własne oczy zobaczyć polską propagandę nienawiści. 27 i 28 lutego, czyli w przeddzień i w dniu upamiętnienia kolejnej rocznicy śmierci mieszkańców Huty Pieniackiej, obserwowałem polskie audycje radiowe i telewizyjne oraz opublikowałem na ten temat szczegółowy artykuł w czasopiśmie «Dzwin». Krótko o tym.
28 lutego o 6 rano wszystkie wiadomości polskiego radia i telewizji rozpoczynały się od komunikatów prezenterów o tym, że dziś szczególny dzień upamiętnienia Polaków, którzy zginęli śmiercią męczeńską w Hucie Pieniackiej. Mówiono o tzw. «kresach wschodnich», «Małopolsce», oskarżano UPA, Dywizję SS «Galicja» i po prostu Ukraińców. O tym samym pisały czasopisma, a dzień wcześniej na ten temat organizowano odpowiednie wystawy fotografii o Wołyniu–43 i jego składowej – Hucie Pieniackiej. O godzinie 10 na cześć ofiar Huty Pie-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
няцької пройшов урочистий молебень у варшавському кафедральному соборі в присутності міністрів, керівників і депутатів сейму, політичних і громадських діячів. Богослужіння транслювалися в прямому етері по каналах радіо і телебачення. О 12-й годині розпочалися урочистості біля Могили Невідомого Жовніра у Варшаві, де встановлено окремий меморіал на честь Гути Пеняцької. Після виступів провідних польських державних і політичних діячів відбулося покладання вінків від імені президента, маршалка сейму, прем’єр-міністра, міністрів, різних діячів та установ. Вінки урочисто несуть до меморіалу жовніри у парадній формі, а урядовці лише поправляють стрічки. Дійство супроводжується трагічним голосом диктора, вкрай політизованим антиукраїнським коментарем і відповідною музикою. Церемонія транслюється по радіо і телебаченню в прямому етері, а далі до кінця дня фрагменти показують по всіх новинах. Усі заходи супроводжуються штампами про вину українців, УПА і дивізії СС “Галичина”, Степана Бандери, українських націоналістів. Цього дня в Польщі не могло залишитися жодного поляка, який би не почув щось про Гуту Пеняцьку. Так у Польщі щорічно на високому державному рівні здійснюється консолідація польського суспільства довкола партії влади та право радикальних сил. У нинішній Польщі Гуту Пеняцьку зробили фальшивим символом волинської трагедії, на чому підживлюють і підбурюють міжнаціональну ворожнечу та антиукраїнські настрої. Для цього ж по вокзалах і центральних площах міст Польщі вивішують великі транспаранти “Волинь–43. Не забудемо!”, “Волинь–43. Пам’ятаємо!”
Правда про дивізію, яка знищила Гуту Пеняцьку Насправді Гута Пеняцька була знищена німецьким окупаційним режимом у ході типової каральної акції як покарання за співпрацю з радянськими партизанами. Вона стала наслідком влаштування у цьому селі постійно діючої бази радянських партизанів і здійснення ними диверсій на залізниці, шосе та скоєння терактів над гітлерівськими високопосадовцями у Львові в лютому 1944 року. До цієї каральної акції гітлерівці підготувалися дуже ретельно, бо дізналися, що станом на 22 лютого у Гуті Пеняцькій перебувало понад 200 добре озброєних радянських партизанів та близько 100 польських поліцаїв, які при наближенні радянського фронту втекли туди з німецької служби. Для оточення досить великого села, розташованого серед лісів, німці створили каральну айнзацтгрупу “Рейнгольд” на чолі з оберштурмбанфюрером СС Фрідріхом-Вільгельмом Боком, командиром 4-ї поліційної моторизованої дивізії СС. Ця дивізія була сформована восени 1939 року в Сілезії з тамтешніх жителів: німців, поляків і чехів. Понад сто офіцерів і підофіцерів тієї дивізії мали виразні польські імена і прізвища. Про цю дивізію у 2009 році в Канаді вийшла друком праця Фрідріха Гусеманна англійською мовою удвох томах. (Huseman Fridrich. In Good faith. History of the SS-Polizei- Division (4. SS-Polszei-Panztrgre- nadier-Division). Manitoba. Gana- da. 2009). Перший том має 436 сторінок, а другий – 580. Згідно з німецькою воєнною номенклатурою збройні сили гітлерівської Німеччини ділилися на два основні різновиди: фронтові, які брали участь у боях, і поліційні, які забезпечували тили і дуже часто виконували каральні функції. Саме такою була специфіка 4-ї поліційної моторизованої дивізії СС. Загальна чисельність дивізії становила близько трьох тисяч вояків, однак вони у складі окремих полків і батальйонів дуже часто виконували каральні функції одночасно в різних місцевостях і навіть країнах. Тобто полки та інші підрозділи дивізії в один і той самий час могли перебувати в різних віддалених одне від одного місцях.
Книга німецького автора Ф. Гусеманна позитивно характеризує німецьких вояків, які виконували свій воєнний обов’язок, у ній описуються обставини формування та походів окремих полків і бойових груп дивізії (айнзацтгруп), однак відсутні докладні описи конкретних діянь на території України. І зрозуміло чому: потрібно було б навести відомості про участь дивізії у голокості на території Польщі та України у 1940–1944 роках і спаленні українських сіл впродовж осені 1943 – весни 1944 років. У книгах Ф. Гусеманна відсутні будь-які посилання на джерела, але з їхнього змісту зрозуміло, що у своєму історико-воєнному дослідженні автор використав архівні документи. Так, на форзаці другого тому опубліковано карту руху дивізії впродовж зими 1943–1944 років. Ось який вигляд мав її маршрут. Східним пунктом перебування дивізії на території України вказано Харків, звідти дивізія під час загального відступу німців у 1943 році рушила на Київ. З літа до осені 1943-го підрозділи дивізії перебували на Київщині й Житомирщині. Наприкінці листопада вони були під Черкасами, зокрема в Старому Селі та Вільшані (на карті Olschana). 14 грудня 1943 року радянські війська зайняли Черкаси. У ході наступу радянської армії німецькі війська продовжували відступати, а підрозділи 4-ї поліційної моторизованої дивізії СС забезпечували тил фронтовим частинам, тобто відступали першими. На карті стрілками показано рух з Черкас на Вінницю ідалі на захід. Вінницю радянські війська зайняли 20 березня, Проскурів (тепер Хмельницький) – 25 березня 1944 року. Німці продовжували відступати; попереду фронтових частин Вермахту відступали поліцейські війська. У лютому 1944 року з Вінниці 4-та поліційна моторизована дивізія СС рушила на захід. Її шлях пролягав через Проскурів і Тернопіль. Це добре видно з карти. Ця ж карта міститься на сторінці 179 фотоальбому про цю дивізію, опублікованому німецькою мовою (Die guten Glau- bens waren. 4 SS-Polizei-Panzergre- nadir-Division im Bild). На жаль, автори видання і видавництво не вказані, однак є дані, що книга видана в Німеччині в 2016 році. І хоча автори книг про 4-ту поліційну моторизовану дивізію СС не пишуть про її діяння в тилу німецьких фронтових військ, хронологія відступу цієї дивізії зпід Черкас через Вінницю та Проскурів з грудня 1943 до лютого 1944-го на захід дивовижно співпадає з фактами спалення десятків українських сіл на цьому кривавому шляху. Наведемо конкретні факти з виданої у 2012 році Українським інститутом національної пам’яті книги “Україна під нацистською окупацією: спалені села (1941–1944 рр.). Анотований покажчик”. На жаль, у ній дуже мало інформації про тих, хто коїв воєнні злочини, палив хати, вбивав людей. Конкретні відомості про злочинців відсутні. Лише зі слів очевидців подій записано, що це наслідки діянь “німецьких каральних загонів” або “військ СС”. Цілком зрозуміло, чому такі загальні вислови щодо виконавців воєнних злочинів – під час бойових дій назви німецьких воєнних підрозділів та їхніх командирів не розголошувалися, тому місцеві жителі не могли їх знати, визначали по німецькій воєнній формі, есесівських відзнаках, німецькій мові. Разом з тим послідовність спалення українських сіл співпадає з датами пересування підрозділів 4-ї поліційної моторизованої дивізії СС, бойова група якої “Рейнгольд” на чолі з командиром дивізії оберштурмбанфюрером СС Фрідріхом-Вільгельмом Боком 28 лютого спалила українське село Гута Пеняцька, більшість мешканців якого тоді становили поляки. А до цього та дивізія впродовж 1943–1944 років знищила кілька десятків українських сіл Київщини і Житомирщини. Тут ми наведемо діяння цієї дивізії на її останньому етапі – під час перебування на Черкащині та відступу з Черкас до Тернополя і далі на захід. Черкаська область 9 жовтня 1943 року знищено село Вдовичине Чигиринського району. Загинуло 405 мирних жителів, спалено 140 дворів. У цьому ж районі на початку листопада 1943 р. знищено село Мельники. Загинуло 300 жителів, спалено 352 двори, а село Чернече стерто з лиця землі. Кількість жертв не встановлена. У листопаді 1943 року знищено село Будище Черкаського району. Загинуло 156 мирних жителів, спалено 510 дворів. У цьому ж районі повністю знищено село Станіславчик. У листопаді – грудні 1943 року в Жашківському районі Черкаської області знищено села Тинівка (загинуло 68 людей, спалено 480 будинків) і Червоний Кут, який карателі спалили повністю. Наприкінці 1943 року в Бабанському районі Черкащини села Борщова і Дяки також знищено повністю. Число жертв не встановлено. Життя у них більше не відновилося. Така ж доля спіткала село Павлопіль Буцького району. 16 січня 1944 р. в Бабанському районі Черкаської області повністю знищено село Острівець. Число жертв не встановлено. 24 січня 1944 року цілком знищено село Шестиринці Лисянського району Черкаської області. Загинуло 86 жителів, спалено 225 дворів. Отже, впродовж жовтня 1943 – січня 1944 на Черкащині німецько-фашистські окупанти знищили щонайменше 12 сіл, удвох із них життя більше не відродилося. Вінницька область 5 січня 1944 року в Гайсинському районі Вінницької області спалено два села: Мітлинці, де загинуло 15 жителів, спалено 476 дворів (з 485) та Шура Мітлинецька. Кількість жертв і спалених будинків у Шурі Мітлинецькій не встановлена, однак відомо про масові зґвалтування жінок і дівчат. 5 січня 1944 року спалено село Криштопівка Іллінецького району. Знищено 347 з 360, уціліло лише 13. Загинуло 59 жителів села, а ще 115 – вивезено до Німеччини на примусові роботи. 14 січня 1944 року спалено село Василівку Іллінецького району. 35 людей вбито і важко поранено, спалено 170 хат. Село знищено за надання притулку радянським партизанам і співпрацю з ними. 16 січня 1944 року спалено село Вахнівку Липовецького району. Загинуло 56 жителів, знищено 76 хат. 21 січня 1944 р. знищено село Павлівка Крижопільского району, за те, що поблизу села 17 січня партизани напали на колону німецьких автомашин, вбили і поранили багато німецьких солдатів. В ході каральної акції загинуло 66 місцевих жителів, спалено повністю 350 дворів. На Вінниччині спалено ще низку сіл, вбито чимало мирних мешканців, знищено сотні хат. Хмельницька область. 16 січня 1944 року спалено село Комини Ізяславського району. Загинуло 40 осіб, спалено 137 дворів із 141. 21 січня знищено село Поліське Ізяславського району за те, що біля села партизани вбили 7 есесівців. Загинуло 27 мирних жителів, спалено 240 дворів, вцілів лише один мурований будинок. 22 січня 1944 року знищено село Білотин Ізяславського району. Загинуло 4 жителі, спалено 62 двори. 24 січня 1944 року знищено село Канівка Волочиського району за співпрацю з радянськими партизанами і напади на німців. Розстріляно 80 селян, 54 вивезено на примусові роботи до Німеччини, спалено 132 двори. 4 лютого 1944 року знищено село Сошне за те, що біля села вбито трьох німецьких солдатів. Кількість загиблих точно не встановлена, спалено 222 з 223 двори. 16 лютого спалено село Михля Ізяславського району. 19 осіб загинуло, 312 дворів спалено. 23 лютого 1944 року спалено село Сенютки Білогірського району. 25 жителів села загинуло, 46 відправлено на примусові роботи до Німеччини, повністю знищено 153 із 155 дворів. Вищенаведені відомості про спалені українські села не є повними, але з них добре видно загальну картину німецьких каральних акцій. Їх подано по кожній області, через території яких у цей же час проходили вояки 4-ї поліційної моторизованої дивізії СС. Отже, в лютому 1944 року підрозділи цієї дивізії відступили до Тернополя, що в 50 кілометрах від Гути Пеняцької і розквартирувалися у цій місцевості. Про те, що в лютому 1944 року в селах Пониква (10 км на північний захід від Гути Пеняцької) та Волохи (8 км на захід), Підгірці (10 км на південний захід) розташувалися німецькі воєнні підрозділи, солдати яких розмовляли польською і чеською мовою, в Польщі опубліковано спогади самих поляків – сучасників та очевидців цих подій. При тому польські очевидці згадують одну важливу обставину: німецькі солдати говорили польською
Продовження на стор. 6
Розкопки з пошуку масових поховань на території Гути Пеняцької
Ciąg dalszy artykułu «Huta Pieniacka – fałszywy symbol tragedii Wołynia», s. 4
Dokończenie. Początek na str. 4—5. językiem ze śląskim akcentem. Ten akcent właśnie wskazywał na 4. Dywizję Policyjną SS, sformowaną na Śląsku. Z publikacji dwóch wyżej wymienionych wydawnictw o 4. Dywizji Policyjnej SS wynika, że prace te powstały na podstawie dokumentów archiwalnych. Całkowicie zrozumiałe jest, że autorzy wykorzystywali to, co było im potrzebne dla pozytywnej treści książek. Jednak w archiwum tej dywizji muszą znajdować się różnorodne dokumenty, w tym także te, które świadczą o spalonych ukraińskich wsiach. Ujawnienie tych dokumentów bez wątpienia rzuci wiele dodatkowego i obiektywnego światła na rzeczywiste okoliczności zagłady ukraińskiej wsi Huta Pieniacka i położy kres całkowicie wyssanym z palca i bezpodstawnym polskim oskarżeniom dywizji SS „Galizien” oraz UPA o te zbrodnie wojenne, z którymi nie mają one nic wspólnego. Tylko udokumentowana prawda o spaleniu wsi Huta Pieniacka może ostatecznie i przekonująco obalić bezwstydne brednie szowinistycznych polskich skrajnie prawicowych sił, które latami pasożytują na kłamstwie, ukrainofobii i kosztem otwartego i nieukrywanego rozniecania waśni narodowościowych, propagandy nienawiści do Ukraińców, zdobywają współczucie i przychylność polskiego społeczeństwa, a nawet zwyciężają w wyborach prezydenckich, czego jaskrawym przykładem jest były prezes Instytutu Pamięci Narodowej Polski Nawrocki, otwarty ukrainofob i organizator rozdmuchiwania w tym kraju antyukraińskiej histerii wokół tragedii wołyńskiej, w tym Huty Pieniackiej. W poszukiwaniach archiwum 4. Dywizji Policyjnej SS przede wszystkim powinno być zainteresowane państwo ukraińskie. To, że to archiwum istnieje, nie ulega żadnej wątpliwości. Warto szukać go przede wszystkim w archiwach państwowych Niemiec; być może znajduje się w USA lub Kanadzie, dokąd część niemieckich archiwów wojennych trafiła jako trofea. Pomoc w poszukiwaniach mogłoby udzielić Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy. Rezultaty byłyby o wiele bardziej pożyteczne niż ciągła, ale mało produktywna polemika i spory z polskimi szowinistami różnych maści. Do poszukiwań tego archiwum powinny skłonić ostatnie wydarzenia na niwie polsko-ukraińskich relacji, dotyczą one nie tylko antyukraińskich demarszów Nawrockiego, ale i niedawno przeprowadzonych na terytorium Ukrainy badań archeologicznych miejsc, w których zginęli Polacy w latach II wojny światowej. Do takich należy i Huta Pieniacka. Jeszcze takie istotne uzupełnienie. Swego czasu wicepremier Ukrainy Pawło Rozenko, do którego obowiązków należały kwestie polsko-ukraińskiego starcia w dziedzinie faktów historycznych, w rozmowie ze mną poinformował, że strona polska nie jest zainteresowana szczegółowymi badaniami naukowymi. Polski wizawi ukraińskiego urzędnika oświadczył: „Nasi naukowcy już dawno wszystko zbadali, a nasz Sejm przyjął odpowiednie ustawy, dlatego musicie to uznać i się z tym zgodzić”. Jak polscy uczeni „zbadali” – widać na przykładzie profesora G. Motyki i zagłady Huty Pieniackiej, o czym krótko wspomniano wyżej. P. Rozenko uważnie zapoznał się z materiałami o 4. Dywizji Policyjnej SS i polecił Ministerstwu Spraw Zagranicznych pomóc ukraińskim historykom w poszukiwaniu materiałów tej dywizji. Rezultat zerowy – „pomagają” do dziś.
Przeprowadzone przez Instytut Pamięci Narodowej Polski z udziałem strony ukraińskiej prace poszukiwawcze masowych grobów, związanych z wydarzeniami okresu II wojny światowej, które w Polsce nazywa się „rzezią wołyńską” oraz „ludobójstwem Polaków”, prowadzone są zgodnie z ustaleniami prezydentów Ukrainy i Polski Wołodymyra Zełenskiego i Karola Nawrockiego, osiągniętymi pod koniec 2025 roku. Obecnie prace poszukiwawcze mające na celu wykrycie miejsc masowych pochówków ludzi przeprowadzono na Wołyniu oraz w Hucie Pieniackiej. Na Wołyniu, w miejscach wskazanych przez stronę polską, nie wykryto miejsc masowego pochówku, znaleziono jeden, pojedynczy grób. Bardziej udane były prace poszukiwawcze w Hucie Pieniackiej, które trwały od 8 do 18 czerwca. W różnych miejscach koparką wykonano wykopy o długości kilkudziesięciu metrów. Wykorzystywano różnorodny sprzęt poszukiwawczy. Wykryto kilka łusek od nabojów produkcji polskiej. Może to wskazywać na to, że bojówka Armii Krajowej z tej wsi mogła ostrzeliwać się od napastników w lutym 1944 roku. Bezsprzecznie świadczy to o tym, że polską broń ukryto jeszcze w 1939 roku, co jest zgodne ze wspomnieniami miejscowych Polaków. Oczyszczono fundamenty kościoła. W odległości 10 metrów na północ od fundamentów kościoła ekspedycja wykryła jamę ze szczątkami ludzi. Widoczne były kości, czaszki, ułożone w różnych pozach. Kontury jamy są niewielkie. Kiedy przyjechałem, była ona już zasypana ziemią. Na tym prace poszukiwawcze w Hucie Pieniackiej 18 czerwca zakończono. Następnego dnia Instytut Pamięci Narodowej Polski opublikował komunikat, w którym mowa była o 25 lokalizacjach, w których wykryto ludzkie szczątki, i przedstawił je jako polskie ofiary Ukraińców. W internecie podniosła się niewiarygodna antyukraińska fala wpisów i oskarżeń. Większość pomyślała o 25 miejscach masowych pochówków ludzi, ale to daleko nie tak. Pod słowem „lokacja” działacze Instytutu Pamięci Narodowej Polski rozumieli znaleziska pojedynczych fragmentów ludzkich kości obok jamy grobowej, ale poza jej granicami. Łączna powierzchnia takich znalezisk to około dwudziestu metrów kwadratowych. W toku badań ustalono, że pojedyncze ludzkie kości są chaotycznie rozrzucone w pobliżu samej jamy grobowej. Wskazuje to na to, że trafiły tam z samej jamy. Jestem pewien, że stało się to skutkiem pracy buldożerów. W latach 60. ubiegłego wieku ówczesna komunistyczna władza powszechnie zwiększała powierzchnie zasiewów, zaorując wspólne pastwiska i nieużytki, wykarczowując liczne gaje wśród pól. W tamtym czasie dawna wieś Huta Pieniacka zamieniła się w ogromny nieużytek, na którym widniały rumowiska spalonych domów i chlewów, rosły sady, krzewy. Wtedy rozebrano kościół, który stał w całości z drzwiami wejściowymi i ikonami wewnątrz. Nawiasem mówiąc, w wielu radzieckich i polskich publikacjach propagandowych pisano, że Ukraińcy spalili Polaków w kościele. Oczyszczając teren, buldożery wyrównały pozostałości domów i sadów dawnej wsi Huta Pieniacka oraz zamieniły tę okolicę w pole kołchozowe. Na tym polu tamtejszy kołchoz imienia Mikołaja Kuzniecowa uprawiał zbiory do 1991 roku. Przypuszczam, że podczas prac ziemnych buldożer mógł zahaczyć o wierzch jamy grobowej i rozsiać ludzkie kości, dlatego są one rozrzucone chaotycznie. Ten fakt jest jeszcze jednym dowodem na to, że jama była wypełniona aż po sam wierzch, o czym świadczyli naoczni świadkowie. Wierzch pochówku znajdował się płytko, dlatego buldożer go zahaczył, ale samej jamy całkowicie nie zniszczył. Dla pełnego obrazu należy przeprowadzić ekshumacje, do których zaangażować specjalistów i ustalić przyczyny śmierci ludzi. Prace te trzeba starannie przygotować na przyszły rok. Ale już teraz co nieco jest zrozumiałe. W swojej książce „Zagłada Huty Pieniackiej 28 lutego 1944 roku” pisałem, że mieszkańców Huty Pieniackiej niezależnie od ich narodowości po przesłuchaniach Niemcy rozstrzeliwali w dwóch dołach po wapnie (w pobliżu kościoła i przy szkole). Zarówno kościół, jak i szkoła były niewielkimi jednokondygnacyjnymi budynkami. Sami Polacy nazywali kościół kapliczką. Podczas badań wykryto jego fundamenty i ustalono wymiary: 17 metrów długości i 7 szerokości. Szkoła była jeszcze mniejsza. Do murowania i tynkowania ścian tych budynków potrzeba było do 10 ton wapna. Gaszono je w pobliżu tych budowli, które wzniesiono w latach 1938–1939. Jamy pozostały niezasypane, najwyraźniej dlatego, że w nich jeszcze pozostało wapno. W lutym 1944 roku panowały silne mrozy i spadły głębokie śniegi. Kopać jam Niemcy nie mieli żadnej potrzeby – wykorzystali doły po wapnie do pochówku swoich ofiar. W istocie jamy były małe, dlatego nie mogły pomieścić dużej liczby trupów. W raporcie o zniszczeniu Huty Pieniackiej, przekazanym w marcu 1944 roku przez radio przez dowództwo polskiego podziemia w Warszawie polskiemu rządowi w Londynie, zaznaczano, że „Niemcy wymordowali około stu osób”. Ten sporządzony na gorąco komunikat ma niezwykle ważne znaczenie, bo po pierwsze, wyraźnie wskazuje na Niemców, którzy zniszczyli wieś, a po drugie, podaje liczbę zabitych – „około stu osób”. Te pierwsze polskie informacje są prawdziwe. W przeddzień otoczenia wsi przez Niemców pospiesznie opuścili ją wszyscy radzieccy partyzanci, wszyscy polscy policjanci-uciekinierzy, prawie wszyscy polscy bojownicy i wszyscy młodzi chłopcy. Pozostali głównie starzy, folksdojcze, kobiety i dzieci, bo myśleli, że Niemcy nie będą ich ruszać. Czyli we wsi pozostało mało ludzi, większość z nich zginęła. Jeśli chodzi o ogólną liczbę poległych cywilnych mieszkańców Huty Pieniackiej, to było ich tyle, ile wskazano w pierwszym polskim komunikacie – „około stu osób”. W tym samym czasie profesor G. Motyka bez żadnych odniesień do źródeł wskazuje liczby od 600 do 800 zabitych i nazywa to największą pacyfikacją Polaków przez Ukraińców w latach II wojny światowej. W odróżnieniu od G. Motyki polscy politycy i działacze społeczni publicznie podawali znacznie wyższe liczby zabitych w Hucie Pieniackiej: 1000, 1500, a nawet 2000 osób. Czyli zawyżali liczbę ofiar ponad 20-krotnie. W ostatnim komunikacie Instytutu Pamięci Narodowej Polski twierdzi się o 850 zabitych, również bez żadnych odniesień do źródeł. W wyniku hitlerowskiej akcji karnej w Hucie Pieniackiej dwa doły po wapnie zostały wypełnione ludzkimi ciałami aż po wierzch. 23 marca 1944 roku te jamy widział i wspomniał w swoim dzienniku dowódca zgrupowania partyzanckiego imienia Stalina M. Szukajew. Jamy były niezasypane, wydobywał się z nich silny odór. Bezsprzecznie przyszłe prace ekshumacyjne pokażą znacznie dokładniejsze liczby ofiar oraz ustalą przyczyny ich śmierci. Ale nie mniej ważnymi dla pełnego obrazu muszą stać się dalsze badania, z których najważniejszymi są poszukiwania i praca z dokumentami archiwalnymi 4. Dywizji Policyjnej SS, która zniszczyła na Ukrainie kilkadziesiąt ukraińskich wsi, w tym Hutę Pieniacką.
Postscriptum Na zakończenie pragnę zwrócić uwagę na jedną niezwykle ważną okoliczność – uczciwość i sumienność polskich historyków, zwłaszcza tych obdarzonych stopniami i tytułami naukowymi, ich odpowiedzialność moralną za wiarygodność wyników swoich badań i publikacji. W książce „Zagłada Huty Pieniackiej 28 lutego 1944 roku” przytoczyłem liczne przykłady, które demaskują jawne zmyślenia, fałszerstwa faktów historycznych, brutalne oszczerstwa wobec Ukraińców, dokonane świadomie, a zatem celowo przez polskich naukowców, w szczególności doktorów nauk historycznych, profesorów Edwarda Prusa, Józefa Wołczańskiego, Henryka Komańskiego, Szczepana Siekierkę, Ewę Siemaszko. Recenzent mojej książki w „Gazecie Wyborczej” profesor Grzegorz Motyka ani słowem nie wspomniał o ostrej i miażdżącej krytyce oraz moich demaskacjach polskich fałszerzy, ponieważ nie da się im zaprzeczyć ani ich obalić, powinno być za nie wstyd. Jednocześnie sam G. Motyka w swoich pracach, wyróżnionych nagrodami i orderami państwowymi, postępował tak samo – gołosłownie, bez żadnych dowodów pisał o tym, co nie odpowiadało rzeczywistości historycznej, w szczególności w odniesieniu do wydarzeń na Wołyniu oraz w Hucie Pieniackiej. Dotyczy to przede wszystkim całkowicie bezpodstawnych oskarżeń sotni UPA „Siromanci” oraz dywizji SS „Galizien” o zniszczenie Huty Pieniackiej, z czym nie mogli mieć nawet fizycznie nic wspólnego, ponieważ znajdowali się wówczas setki i tysiące kilometrów od miejsca wydarzeń. Temat tragedii wsi Huta Pieniacka jest niezwykle upolityczniony przez stronę polską. I to w sytuacji, gdy polska nauka historyczna w tej ważnej dla Polski i Ukrainy kwestii nie posiada żadnych poważnych osiągnięć naukowych. Prawdę dotyczącą ostrych problemów historycznych powinni ustalać nie politycy i działacze państwowi poprzez emocjonalne wystąpienia z trybun i przyjmowanie nieudolnych aktów prawnych, lecz naukowcy poprzez badania dokumentów archiwalnych, dyskusje podczas konferencji naukowych, publikacje artykułów i monografii. Innymi słowy, skrajnie dojrzała już kwestia przeniesienia problemu tragedii Wołynia w całości oraz Huty Pieniackiej w szczególności z płaszczyzny politycznej na naukową. Tylko w ten sposób możemy odtworzyć rzeczywiste okoliczności sprawy, poznać prawdę i pozbyć się nierozważnych emocji, wzajemnych obraz, upokorzeń i oskarżeń. Z tego względu uważam za konieczne, aby Ukraina w osobach ministerstw spraw zagranicznych, edukacji, kultury, Akademii Nauk Ukrainy, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Głównego Zarządu Archiwów zorganizowała i przeprowadziła międzynarodową konferencję naukową poświęconą tragedii wsi Huta Pieniacka, czyli tematowi, który stał się jednym z najbardziej bolesnych problemów stosunków polsko-ukraińskich. Prawda historyczna jest potrzebna dla osiągnięcia wzajemnego porozumienia, odbudowy zaufania i dobrosąsiedzkich relacji między Polską a Ukrainą, Ukraińcami i Polakami. Dmytro CZOBIT
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
znak 17-ty numer ważnego, ukrainocentrycznego i uczciwego w nauce, bez pieniężnych haraczy, UIP, który ukazał się w maju tego roku, okazał się ostatnim w jego dziewięcioletniej historii. Tutaj nie ma czego komentować. Czytelnik wszystko zrozumie, skąd wyrastały rogi tej zemsty.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZYK Pięć niepokojących tendencji Wymienię choćby pierwsze pięć, moim zdaniem, najbardziej niepokojących tendencji: - wypieranie z uniwersyteckich korytarzy ducha profesjonalnej uczciwości; służbę nauce często zaczęto zastępować profanacją i dorobkiewiczostwem wąskiego kręgu jej wierzchołka; - upraszczanie treści programów, obcinanie właśnie narodowego komponentu kształtowania osobowości, niwelacja kryteriów oceniania w czasie sesji egzaminacyjnych na rzecz znajomków i kontraktowych żywicieli, którzy stanowią teraz główny kontyngent studentów; - zwiększanie w rektoratach i na katedrach liczby niezatapialnych przy wszystkich ministrach edukacji plagiatów, zawodowych ignorantów i niepatriotów z władczo-pieniężnego otoczenia; - rozwarstwienie i niwelacja szkieletu społeczności uniwersyteckiej – kadry profesorsko-wykładowczej, która w wielu uczelniach z powodu strachu przed redukcją czy obcinaniem etatów staje się coraz bardziej upokorzona, bezprawna, bezgłośna, bojaźliwa i posłuszna; - faktyczne rozkwitanie intelektualnej prostytucji, kiedy szereg doświadczonych i zdolnych do pisania składnych tekstów wykładowców zmuszony jest porzucić upokarzające, nisko płatne nauczanie i handluje-sprzedaje napisane własnoręcznie teksty artykułów oraz dysertacje na zamówienie za pieniądze. Szczególnie kwitnie biznes na tak zwanej tematyce scopusowej (bez tego kupionego Scopusa, którego nikt nie widzi i, oczywiście, nie czyta, przejście do władz uczelnianych u nas jest teraz niemożliwe). Wszak granica takiej degradacji gdzieś musi być. I ktoś musi o tym głośno mówić. Jakościowe i samodzielnie wykonane dysertacje stają się rzadkością Rozpocznę tę przykrą historię od dobrego powodu informacyjnego. W dniach ostatnich w Kijowskim Uniwersytecie Stołecznym im. B. Hrinczenki odbyła się obrona rozprawy doktorskiej. Widzę dwa składniki niezwykłości tego wydarzenia: - to bodaj pierwsze w ostatnich latach badanie naukowe, poświęcone realiom narodowego dziennikarstwa, a nie efemerycznym, naciąganym do dziennikarstwa komunikacjom społecznym, którymi przesiąknięta jest obecnie cała dziennikarystyka; w tym przypadku chodzi o problemy funkcjonowania norm etyki zawodowej dziennikarza w pracy z ofiarami zbrodni wojennych; - do obrony pracę złożył nie wczorajszy absolwent magisterium, który nie wąchał potraw z kuchni mediów (co stało się, niestety, prawdziwym przekleństwem dla współczesnej nauki o dziennikarstwie), a znany dziennikarz-praktyk z Połtawy Witalij Ułybin z solidnym spisem osiągnięć nabytych umiejętności zawodowych i kompetencji: kierownik biura prasowego, założyciel i redaktor naczelny wydawnictw informacyjno-analitycznych, wykładowca standardów dziennikarskich, medioznawca i menedżer mediów. Jako główny oponent dysertacji mogę potwierdzić: obrona w jednorazowej wyspecjalizowanej radzie z dziedziny wiedzy 06 – „Dziennikarstwo” na Uniwersytecie Hrinczenki, gdzie pracuje kandydat, była błyskotliwa. Poświadczyli to zarówno recenzenci, jak i oponenci oraz członkowie specjalistycznej rady podczas żywej dyskusji.
Wszakże obrona ta mogła… nie dojść do skutku, zostać odwołana lub przeniesiona na czas nieokreślony. Przyczyna? Prawdziwie dzika. Nie poddaje się ona zrozumieniu z punktu widzenia zdrowego rozsądku: w dziale kadr Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, z którym oponent rozprawy jako profesor jest związany oficjalnie sformalizowanym stosunkiem pracy, odmówiono… poświadczenia podpisu i przystawienia pieczęci uczelni na recenzji oficjalnego oponenta. Tonem komunikacji z profesorami-wykładowcami, bezapelacyjnością odmowy, zachowaniem kierowniczki z wyraźnymi zadatkami dowódcy wojskowego, dział ten w KNUkiS przypomina mi dawny, straszny jeszcze z lat studiów na KDU, „czwarty stół”, jako filię wydziału KGB, w którym pracowali agresywni wobec wykładowców i studentów funkcjonariusze tej represyjnej organizacji. Najbardziej przykre jest to, że obecne kierownictwo KNUkiS toleruje takie podejście. Kto przechodził skomplikowaną i wyczerpującą nerwowo procedurę obrony rozprawy doktorskiej, może sobie wyobrazić, jaki szok może przeżyć kandydat, gdy dowie się o takiej nowinie: w sprawie o obronę brakuje zasadniczego dokumentu – recenzji głównego oponenta. Cały ogrom dokumentów, który przygotowywano kilka lat, jest. Jest to rekomendowany do obrony sam tekst rozprawy, ogłoszenie o dacie obrony, skład recenzentów i oponentów, ich stanowiska i tytuły naukowe. Wszystko zatwierdzone i parafowane, niezbędna informacja opublikowana na odpowiedniej platformie ministerialnej. Zaangażowano w ten proces dziesiątki poważnych osób. Jest też sama recenzja oponenta, ale nie może on poświadczyć w miejscu pracy swojego podpisu. Na czym więc polega kolizja? „Poświadczamy podpisy tylko tych wykładowców, którzy pracują na pełny etat” – sucho i bezapelacyjnie odpowiedziała mi kierowniczka działu kadr. Tak. Na początku tego roku kalendarzowego autor tych słów przeszedł do pracy akademickiej w systemie NAN Ukrainy, ale pozostał pracować na warunkach pracy dodatkowej na stanowisku profesora katedry działalności informacyjnej i relacji publicznych wydziału PR, dziennikarstwa i polityki informacyjnej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, chociaż ostatnie lata pracował tutaj na pełnym etacie. Aby w szczegółach opisać faktycznie całodniowe perypetie, związane z rozwiązaniem tego problemu, potrzeba całych kilku stron (tę kronikę upokorzenia zachowam dla wspomnień). Tutaj tylko wyliczę te wysoko postawione osoby w KNUkiS, do których zwracałem się tamtego dnia z przybyłym z Połtawy doktorantem z prośbą, by po ludzku zaradzić tej drobnej, faktycznie formalnej sprawie i nie doprowadzać jej do absurdu. Wszak w tym przypadku nie chodziło o dokument dla organów fiskalnych, kontrolnych czy wykonawczych, a jedynie o naukową recenzję profesora nie z ulicy, napisaną własnoręcznie, podpis pod którą należało potwierdzić. Oto do kogo zwracałem się z wychowankiem innej uczelni: - p.o. rektora uniwersytetu (były dziekan wydziału biznesu hotelarsko-restauracyjnego) Ihor Komarnicki, - były rektor KNUkiS, a obecnie rektor KUK Mychajło Popławski, - przewodnicząca rady naukowej KNUkiS Tetiana Nowalśka, - dwóch prorektorów KUK i KNUkiS. Nikt z nich, nawet wszechmocny, zdawałoby się, profesor M. Popławski, nie mógł przełamać kategorycznego „nie”, które wybrzmiało rano od prorektor ds. nauki KNUkiS, doktor nauk z zakresu komunikacji społecznej, profesor Julii Tracz z powołaniem się na jakieś dokumenty-instrukcje. Aby nie narażać na nieprzezwyciężalny problem przyjezdnego młodego kandydata do stopnia naukowego z dziennikarstwa, postanowiłem zwrócić się do prawników. Co się okazało? Ustawodawstwo nie zawiera wymogu, że musi to być wyłącznie główne miejsce pracy. Głównym jest to, aby instytucja, która przystawia pieczęć, oficjalnie potwierdziła: „obywatel (Imię i Nazwisko) rzeczywiście pracuje w naszej instytucji na stanowisku (nazwa stanowiska) i podpis poświadczamy”. Jeszcze dwa argumenty na twierdzenie, że problem z poświadczeniem podpisu jest świadomie stworzony. W radzie specjalistycznej KNUkiS ds. obrony rozpraw z zakresu komunikacji społecznej, gdzie autor tych słów był członkiem przez dwie kadencje, dotąd stale przyjmowano i poświadczano podpisy oficjalnych oponentów, którzy byli pracownikami dodatkowymi na tym uniwersytecie. Uniwersytet Hrynczenki, gdzie miała odbyć się obrona tej rozprawy, nigdy nie wymagał poświadczenia podpisów oponentów wyłącznie pełnoetatowych pracowników; w tej kwestii zasadniczo istniał fachowy wymóg, aby oponent miał publikacje i wydania książkowe z tematyki doktoranta. Czym ostatecznie zakończyła się historia z niepoświadczeniem mojego podpisu po takich autorytatywnych konsultacjach? Zwycięstwem zdrowego rozsądku, chociaż na walkę o niego stracono czas i nerwy. Czy więc warto było „robić zamieszanie” w tak nieuczciwy sposób? Dla tych, którzy odpowiadają zasadom bycia w zawodzie Dziennikarza i nauce z zakresu Dziennikarstwa w konkretyce mojej dawno wyprowadzonej formuły „Czterech P”: Przyzwoitość, Profesjonalizm, Patriotyzm, Prostolinijność (Pryamostoyannya), odpowiedź na to pytanie jest jednoznaczna: kategorycznie nie warto. I jest to niegodne. Woluntarystyczna zemsta za uczciwość w nauce Dwa zasadnicze pytania tego podrozdziału. 1. Dlaczego tak postąpiła prorektor ds. nauki KNUkiS Julia
Tracz, przekonawszy nawet swoich bezpośrednich przełożonych, że postępuje słusznie? 2. Dlaczego mało znana w nauce kierowniczka ds. nauki uniwersytetu o statusie narodowego zachowuje się tak wobec profesora? Wydaje mi się, że dla administracji uniwersytetu jest ona po prostu „bardzo potrzebnym człowiekiem”, ponieważ bezkarnie pozwala sobie na taki styl relacji z podwładnymi. Genezę tego zachowania będzie można zrozumieć, gdy wymienię trzy fakty moich sprzeciwów, wyrażonych w przestrzeni publicznej, dotyczących niektórych decyzji pani prorektor w czasie pracy na uniwersytecie: 1. W statusie już nowo mianowanej prorektor Julia Wasyliwna Tracz na naradzie wykładowców uniwersytetu zaproponowała… płacić sobie nawzajem do 500 hrywien (!?) za wzajemne cytowanie, aby podnieść indeks cytowań uniwersytetu. Bardziej absurdalnej i poniżającej dla uczciwych badaczy propozycji nigdy i nigdzie nie słyszałem. Jak można było o czymś takim milczeć? 2. Jako recenzent uniwersyteckiej monografii „Socjokulturowa dynamika ukraińskiego społeczeństwa” (2020) wyraziłem wątpliwość co do celowości umieszczenia jawnie nie naukowego, a polemiczno-prowokacyjnego opusu byłego prorektora ds. nauki KNUKiM i byłego ministra kultury S. Bezklubenki, który nawet w przybliżeniu nie przypominał stylu naukowego i był podobny do obelg, skierowanych przede wszystkim przeciwko akademikowi NAN Ukrainy, szestdziesiatnykowi-opozycjoniście Iwanowi Dziubie. Ponieważ ten artykuł zamawiała sama pani Tracz i ona też rekomendowała go do druku jako redaktor odpowiedzialny monografii, to o żadnym usunięciu tego tekstu ze składu nie było nawet mowy. Wtedy zaproponowałem, w geście sprzeciwu, usunięcie z tej monografii mojego własnego rozdziału, aby nie hańbić się przed porządną społecznością naukową. Monografia mimo wszystko wyszła, bez tego paszkwilu na szestdziesiatnyka-cierpiętnika Dziubę. Skład tej monografii ze wszystkimi moimi poprawkami i uwagami dotyczącymi tego nienaukowego paszkwilu zachowam dla historii. Ale prorektor tego jednak nie zapomniała. 3. Za moją odmowę rekomendowania do druku w kierowanym przeze mnie czasopiśmie KNUKiM „Ukraińska Przestrzeń Informacyjna” kilku artykułów pracowników uniwersytetu, o których dokładnie wiem, że sami ich nie pisali, lecz kupowali artykuły w uniwersyteckim syndykacie znanych w zespole dwóch-trzech intelektualnych prostytutek (one na tym po prostu zarabiały), Julia Wasyliwna długo szukała okazji, by zamknąć to czasopismo. Za drugą próbą udało jej się przekonać rektora, że koszt własny wydania czasopisma jest wysoki i uniwersytetowi ono nie jest potrzebne. To przy tym, że UPI miało certyfikat Indeksu Kopernikusa, szybko trafiło do kategorii czasopism fachowych „B”, było obecne na 11 międzynarodowych platformach naukowych i miało wysoki indeks cytowań w społeczności naukowej Ukrainy i świata. Pozostawało zrobić dwa kroki do kategorii A. Od- Rekomendowana z góry profanacja nauczania Rozmyślając nad źródłami woluntaryzmu wysokiej urzędniczki szczebla prorektorskiego, zadaję samemu sobie dziwne pytania: Czy dopuszczalny w narodowym uniwersytecie jest taki styl kierowania? Czy może być miarą relacji w dialogu „profesor-prorektor”, gdy za podstawę bierze się nie prawdę, a niczym niepotwierdzoną ambicję i elementarne ignoranctwo? Zamiast stworzonego przez panią prorektor Tracz „mysiego bałaganu” z poświadczaniem podpisu muszę wskazać p.o. rektora I. Komarnickiemu, który, sądząc po aktywności medialnej, liczy na zwycięstwo w wyborach rektora uczelni w tym roku, na przynajmniej dwie zadawnione choroby KNUKiM, które należy natychmiast leczyć dla podniesienia podupadłego autorytetu uniwersytetu. Powiedzmy, najwyższy czas przeanalizować drogę przechodzenia zadań testowych od wykładowcy do departamentu nauczania oraz wyjaśnić, dlaczego treść tych testów staje się znana tym studentom, którzy miesiącami nie chodzą na zajęcia, zasadniczo nie wykonują zadań z programu pracy przedmiotu, a testy te zdają na „celująco”. Mogę zaświadczyć to na przykładzie moich dyscyplin normatywnych dla licencjatów i magistrów, które przez ostatnie lata wykładam: „Podstawy dziennikarstwa”, „Tekst naukowy: metodologia pisania i redagowania”. Jeszcze jedno bardzo słabe, moim zdaniem, miejsce na uniwersytecie, którego rozwiązanie leży w kompetencji właśnie prorektora ds. nauki: - dlaczego na wydziale magisterskim studentom, którzy nie byli ani razu na wykładach i ćwiczeniach, wykładowcy proponują stawiać zaliczeniowe E-61; - dlaczego na kontrolę rektorską rekomendują wykonawcy z tego departamentu „wymyślić bardzo łatwe pytania”; - kto błogosławi taką „rekomendację”? - czyżby Sylabus dyscypliny, jego Program pracy był pustą formalnością? Dla kontrolerów z Ministerstwa Oświaty? Oto gdzie należałoby przyłożyć wzrok prorektora ds. nauki, aby uniwersytet pozostał na powierzchni, aby przetrwał w tym niepewnym czasie, a nie mścił się w tak nieporządny, nieprzystający do standardów klasycznego uniwersytetu sposób na profesorze, który nigdy nie szedł na łatwiznę w zawodzie i nie bał się nazywać rzeczy po imieniu. W końcu, o lekcjach takiej, na pierwszy rzut oka, lokalnej historii z posmakiem woluntaryzmu w rzekomo zreformowanej szkole wyższej, w której uczciwi i porządni wykładowcy coraz bardziej czują się niekomfortowo, warto pomyśleć nie tylko na poziomie publicystyki, jak w tym artykule, ale i na poziomie naukowego przemyślenia tego niezwykle aktualnego dla współczesnego ukraińskiego państwowotwórstwa problemu. Bo dalej milczeć już nie można. Bo to – granica, za którą – przepaść. O degradacji ukraińskiej nauki i oświaty pisano i mówiono nieskończoną ilość razy. Tylko z mojej inicjatywy – ponad dziesięć artykułów analitycznych. Ale nic, niestety, nie zmienia się na lepsze. Uniwersytety, których u nas doprawdy jest za dużo, kontynuują degradację i gwałcenie wypracowanej wiekami uczciwości, szlachetności i wzorowości społeczności naukowej. Degradacja nauki i oświaty na Ukrainie w ostatnich latach nabrała niesłychanych temp.
Tłumaczenie maszynowe
29 lipca w Bibliotece Publicznej im. Łesi Ukrainki odbyła się prezentacja książki „Zmartwychwstanie po pół wieku” Mykoły Procuka. Wydanie, podobnie jak jego główny bohater – szef sztabu UPA-Południe Wasyl Procuk-„Kropywa” – ma niezwykły los. Tutaj na tle osobistej historii rozgrywa się heroiczna karta narodowowyzwoleńczych zmagań o niepodległość Ukrainy. Przez dziesięciolecia prawda o tej walce była zniekształcana, przemilczana, ukrywana w archiwach. „Zmartwychwstanie po pół wieku” to słowo prawdy o OUN, UPA. …Mały Mykołka po raz ostatni widział swojego tatę w wieku trzech lat, w 1942 roku, a potem ten zaginął bez wieści – żadnych informacji. Przez całe życie syn próbował znaleźć ślady taty, jednak w ówczesnym państwie było to niebezpieczne. W niepodległej Ukrainie Mykoła Procuk wznowił poszukiwania i ustalił, że jego ojciec to jeden z wybitnych dowódców Ukraińskiej Powstańczej Armii – szef sztabu UPA-Południe Wasyl Procuk-„Kropywa”. Rycerz Republiki Antonowieckiej na Wołyniu, uczestnik słynnej bitwy pod Hurbami. Przyjął gorącą śmierć na Wołyniu we wsi Kordyszów 13 maja 1944 r. Po pół wieku syn i ojciec tutaj się spotkali. Aby nie mieć wątpliwości, że poległy bohater to rodziony ojciec, Mykoła Procuk wykonał test DNA. Po pochówku z honorami Wasyla Procuka-„Kropywy” w Szumsku Mykoła Wasylowycz zasiadł do książki. Pracował bardzo długo i rozważnie. Myślę, że zwracał się do wydawnictw, jednak książka nie wyszła. I pewnego razu oddał mi rękopis, w westybulu Ukraińskiego Radia na Chreszczatyku 26, z nadzieją, że kiedyś zostanie wydrukowany. Pan Mykoła słuchał moich audycji w Radio Kultura, dzwonił, wiedział, że jestem z Kordyszowa, ale nie byliśmy bliskimi znajomymi. Do dziś jest dla mnie zagadką, dlaczego wybrał mnie na łączniczkę. 1 kwietnia 2024 roku Mykoły Wasylowycza zabrakło. I podczas pożegnania w Soborze Patriarszym obiecałam, że książka będzie. Wtedy też poznałam rodzinę pana Mykoły – córkę Irynę i wnuczkę Iwankę, które mieszkają już 25 lat we Francji. Pragnienie wydania rękopisu nas połączyło i zaprzyjaźniło. Pracowałam nad książką długo, emocjonalnie przeżywałam każdą stronę, przemyśliwałam jej budowę, okładkę, dobierałam ilustracje, których część przekazała rodzina. I oto Książka narodziła się – w wydawnictwie „Bukrek”, w 2025 roku. I podczas kolejnego przyjazdu do Ukrainy pani Iryny z Iwanką, w ulubionej kawiarni obok Sofii Kijowskiej wręczyłam rodzinie egzemplarz sygnalny. Wreszcie rękopis w teczce kancelaryjnej stał się Książką, która obecnie powędrowała do ludzi. W prezentacji wzięli udział córka i wnuki autora, którzy specjalnie przybyli z zagranicy: Iryna Procuk, Iwanna Bożok z Francji oraz Pawło Bożok z Danii. Spotkanie z książką Mykoły Procuka „Zmartwychwstanie po pół wieku” stało się wydarzeniem, mówię bez przesady. Po zakończeniu ludzie nie rozchodzili się, emocjonalnie dzielili się wrażeniami, kupowali książki, prosili o autografy, dziękowali. I podsumowali: „Takiej prezentacji nie pamiętamy!”. Była naprawdę wyjątkowa. Tym, że prezentowana książka tworzyła się przez 30 lat. Tym, że wyszła już bez obecności autora na ziemi, ku jego pamięci. Wyjątkowa tym, że wszystko w niej napisane jest aktualne dzisiaj. W ujawnionej historii wielu z nas zobaczyło siebie i swoje otoczenie. My też żyliśmy wśród przemilczanej prawdy, myśleliśmy według podwójnych standardów – w szkole jedno, w domu drugie. Baliśmy się napiętnowanych sowieckim kłamstwem prawdziwych bohaterów. Wierzyliśmy narzucanym radzieckim idolom. Czegoś nie mogliśmy wiedzieć, czegoś nie chcieliśmy, coś było na śmierć zakazane. Jednak dusza pragnęła prawdy, która mogła przebić się tylko przez poszukiwania siebie, swoich korzeni, rodu, prawdziwych imion ojca i matki. Szukała śladów swojego ojca działaczka społeczna pani Natalija Osmak, córka Prezydenta UHWR Kyryła Osmaka, i znalazła. I napisała o tym książkę „Droga do Ojca”. Nie wiedziała, kim jest jej mama, pisarka Sofija Majdanśka, którą wychowywali dziadkowie, bo mama była na zesłaniu. A kiedy wróciła, to dziewczynka jej początkowo nie poznała. Ale z czasem i do końca życia mama Marija stanie się dla Sofiji najdroższą na świecie osobą. Prawda otwierała się wraz z odrodzeniem Niepodległości Ukrainy. Powstawała z archiwów i świadectw żyjących uczestników narodowowyzwoleńczej walki, wojowników UPA, rodzin, które wracały do Ukrainy po GUŁAG-u. Prawda o represjonowanej, wysiedlonej powstańczej wsi Antoniwce otworzyła się dziennikarzowi i pisarzowi Ołeksandrowi Bałabce jeszcze w 1990 roku i zdążył on zapisać świadectwa tych kilku osób, które tutaj zostały. W świadectwach – tragedia wielkiej wsi, która bezpodstawnie i okrutnie, do najmniejszego dziecka, została wysiedlona, a wieś zniszczona. Pół wieku szukał śladów swojego ojca Mykoła Procuk i znalazł miejsce jego heroicznej śmierci. O synowskim bólu, o żalu za tym, że wyrósł na sierotę, o zachwycie sławnym ojcem Wasylem Procukiem-Kropywą mowa jest w książce. Raduję się sercem, że zostałam redaktorką-opracowującą unikalnego wydania. Dziękuję drogiej przyjaciółce Darynie Maksymeć – dyrektorce wydawnictwa „Bukrek”, że z miłością wydrukowała ją. Zgodziliśmy się na tym, że książka Mykoły Procuka „Zmartwychwstanie po pół wieku” wskrzesza imiona, losy, a co za tym idzie – prawdziwą historię naszej walki o państwowość. Bez uświadomienia sobie tej prawdy nie będziemy mieli pełnego wyobrażenia o tym, kim jesteśmy naprawdę. Zdaniem pisarki Lubowi Hołoty, należy stworzyć bibliotekę z tematyki walki wyzwoleńczej. Powinien być nauczany osobny przedmiot w szkołach. Swoimi przemyśleniami podzieliła się rodzina autora. Pani Iryna Procuk opowiedziała, że urodziła się i znaczną część swojego życia spędziła poza granicami Ukrainy – w Rosji, ponieważ ojciec był wojskowym, podpułkownikiem radzieckiej armii. Córka dorastała jako zwykła radziecka uczennica. Jednak w domu tata z mamą rozmawiali po ukraińsku. W swoich przekonaniach byli Ukraińcami. I gdy tylko nadarzyła się okazja... Wnuki autora Pawło Bożok (Dania) oraz Iwanka Bożok (Francja). Córka autora Iryna Procuk oraz prowadząca Hałyna Daciuk przebija się przez lata i grubość murów oraz zakazów, a co najważniejsze – poszukiwania swoich korzeni. Serdecznie dziękuję rodzinie Mykoły Procuka – pani Irynie i jej dzieciom, których opowieści słuchałam jednym tchem, gdyż mimo tego, że już długi okres mieszkają we Francji i Danii, mają ocean miłości do rodziny, rodu, języka ukraińskiego, kultury i naszej cierpiącej Ukrainy, co czuć w każdym ich słowie, ważnej pracy kulturalno-oświatowej, którą prowadzą za granicą, a nawet w blasku oczu.
wieść o powrocie na Ukrainę, tata wrócił w 1988 roku. Tutaj, w Kijowie, wraz z początkiem niepodległości Ukrainy, Iryna zaczęła uświadamiać sobie, kim jest. Wnuki Iwanna i Pawło powiedzieli, że są szczęśliwi, mogąc być na prezentacji książki swojego dziadka, który zapowiedział im, by pamiętali, z jakiego są rodu, woził ich w dzieciństwie na Lwowszczyznę, aby nie zapominali o swoich korzeniach i znali imię ich sławnego przodka – Wasyla Procuka-Kropywy. Czterdzieści egzemplarzy książki „Zmartwychwstanie po pół wieku” rodzina podarowała Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki, której administracja przekaże je do innych kijowskich bibliotek. Serdecznie dziękuję dyrektorce Biblioteki pani Oldze Romaniuk i jej zastępcy Witalijowi Biłozirowi za błyskotliwą organizację, gościnność i szczodrość. Szczęśliwa byłam, mogąc prowadzić wydarzenie, widzieć i słyszeć drogich przyjaciół, którzy odpowiedzieli na zaproszenie, w szczególności: Lubow Hołotę, Sofiję Majdanśką, Natalę Os'mak, Witalija Moskałenkę, Ołeksandra Bałabkę, Wołodymyra Czopenkę, Serhija Prysuchina, Ołhę Chodac'ką, Ihora Zoca, Roksolanę Chmarę, Ołenę Kowałenko, Zoję Rużyn, Jurija Płaksjuka i wielu, wielu innych. Wdzięczność dla artystów ludowych Ukrainy – bandurzysty Tarasa Janyćkiego i skrzypka Kyryła Stecenki – za wspaniały akompaniament instrumentalny. Brawo! Oczekują nas prezentacje na Szumszczyźnie i w Tarnopolu, dokąd wyruszamy z rodziną. Wozimy książki i zadziwiający pszeniczny wieniec, upleciony przez niestrudzoną panią Zoję Rużyn. Złożymy go rycerzowi UPA Wasylowi Procukowi-Kropywie, który dzisiaj wraz ze swoim synem Mykołą Procukiem zjednoczyli nas w jedynym pragnieniu – zwyciężać i zwyciężyć. Bohaterom chwała! Biblioteka Centralnego Domu Oficerów SZU: – Są książki, które rodzą się ze słów. A są książki, które rodzą się ze łez… Dzisiaj było nie tylko spotkanie z nową książką. To było spotkanie z pamięcią, która ponad pół wieku czekała na zmartwychwstanie. U małego Mykoły dzieciństwo urwało się zbyt wcześnie. Miał zaledwie trzy lata, kiedy ostatni raz widział swojego ojca. Od tamtej pory życie stało się drogą poszukiwań. Drogą pytań bez odpowiedzi. Drogą syna, który nie przestawał wierzyć, że prawda niechybnie się znajdzie. I ona przyszła. Z archiwalnej ciszy, poprzez dziesięciolecia przemilczania, otworzył się los ojca – jednego z wybitnych dowódców Ukraińskiej Powstańczej Armii, który przyjął ostatnią bitwę na wołyńskiej ziemi, oddając życie za wolną Ukrainę. Tak zmartwychwstała nie tylko historia jednej rodziny – zmartwychwstała jeszcze jedna strona wielkiej historii naszego narodu. To prawda, którą latami próbowano zatrzeć. Ale prawda ma zadziwiającą właściwość – zawsze znajduje drogę do ludzkiego serca. Poruszająco było widzieć na prezentacji rodzinę autora. W tej chwili czuło się, jak pamięć jednoczy pokolenia, jak miłość do swojego rodu jest silniejsza niż czas i odległości. Na sali panowała cisza, która przemawiała głośniej niż słowa. Bo kiedy ożywa historia, serce zaczyna słuchać uważniej. „Zmartwychwstanie po pół wieku” – to książka o synu, który nie zdradził pamięci ojca. O narodzie, który nie zdradził swoich Bohaterów. O Ukrainie, która za każdym razem zmartwychwstaje, mimo wszystkich prób starcia jej imienia z historii. Bo pamięć – to też broń. I dopóki ona żyje w książkach, w rodzinach, w naszych sercach – żyć będzie i Ukraina. Wieczna chwała wszystkim, którzy złożyli Ołha Chodac'ka, pisarka, zastępczyni szefa „Kijowskiej Proświty”: – Serdecznie dziękuję za waszą natchnioną pracę nad książką i za niezwykle ciekawą i niebanalną prezentację, która, wydaje się, dotykała każdej struny duszy. Tutaj jest prawdziwa historia wysokiej siły ducha, która współbrzmi ze współczesnością, przemilczania prawdy, która mimo wszystko pro-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
życie za wolność rodzinnej ziemi. I wieczna cześć tym, którzy przywracają ich imiona z zapomnienia. Roksolana Chmara, działaczka społeczna: – Przyjaciele, byłam na wspaniałej prezentacji książki o Wasylu Prociuku, dowódcy głównego sztabu wojskowego UPA-Południe, dwukrotnym Kawalerze Złotego Krzyża. W sali Biblioteki im. Łesi Ukrainki nie było gdzie szpilki wcisnąć. Książkę napisał syn Mykoła Prociuk, który całe życie szukał swojego ojca, zaginionego bez wieści jeszcze w latach 1944–45. I wreszcie w 1994 roku udało mu się znaleźć miejsce pochówku swojego ojca i odkopać po ziarenku historię o jego sławnej walce i gorącej śmierci na Wołyniu. Prezentację prowadziła pani Hałyna Daciuk, która była redaktorką i osobą opracowującą książkę. I prowadziła ją tak przenikliwie i natchnienie, że płakałam i cieszyłam się z tego, że ta książka jednak się ukazała, nawet po śmierci syna dowódcy, pana Mykoły Prociuka. I jest to swoisty akt sprawiedliwości wobec ojca i syna, którzy już zjednoczyli się w Niebiosach. Z Francji przyjechała rodzina Mykoły Prociuka – córka i dwoje wnucząt, którzy sfinansowali wydanie tej książki i którzy, jak widać, bardzo przejmują się Ukrainą i naszą walką z odwiecznym wrogiem. A jeszcze ważne jest to, że w tej książce odkrywane są nieznane karty naszej historii o działalności sławnej OUN, UPA, która jest współbrzmiąca z obecną straszną wojną. Ołeksandr Bałabko, ukraiński pisarz, dziennikarz: – Taka prezentacja, która odbyła się w sławnej Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki, – pierwsza w mojej pamięci. Moja bratnia dusza i koleżanka – dziennikarka i pisarka – wystąpiła w nowej roli. Zrealizowała marzenie Mykoły Prociuka, jednego z założycieli Związku Oficerów Ukrainy, członka krajowego bractwa OUN–UPA, – wydać jego rękopis o ojcu, Wasylu Prociuku-Kropywie, legendarnym dowódcy Głównego sztabu wojskowego UPA „Południe”. Mykoła Wasylowycz nieprzypadkowo powierzył swój rękopis Hałynie, wszak ona nie tylko urodziła się na tarnopolskim Wołyniu, gdzie walczył Kropywa, ale i temat heroicznego oporu Ukraińców przeciwko reżimowi radzieckiemu pielęgnuje i wciela w życie już od prawie czterech dziesięcioleci. Jeszcze od czasu, gdy na OUN i UPA nałożono tabu. I oto ta pamięć oraz prawda rodziny i całej Ukrainy stała się urzeczywistniona w postaci pięknej ilustrowanej książki „Zmartwychwstanie po pół wieku”, wydanej w rodzinnym czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek”. W posłowiu redaktorka pisze: „Mówił swoim wnukom: „Wiedzcie, że dusza człowieka nie umiera”. Znalazłszy ślady swojego ojca pół wieku po jego śmierci, Mykoła Prociuk wypełnił swój synowski obowiązek”. A Hałyna wypełniła z honorem swój obywatelski, pisarski i ludzki obowiązek. Ołeksandr MOŁYBOHA Prawdziwa poezja nie szuka uznania – ona szuka echa w ludzkich sercach. Kiedy wielki mistrz Andrij Małyszko pobłogosławił jeszcze całkiem młodego ucznia z Polesia, wypowiedział prorocze słowa: „Widzę waszą literacką ścieżkę – ona aż dzwoni!”. Niedawno, kiedy poeta Andrij Demydenko skończył 75 lat, ten dzwon przerósł w majestatyczną symfonię ukraińskiej pieśni, która brzmi w każdym domu, na każdej scenie i w najbardziej skrytych zakątkach naszej zbiorowej duszy. Filozoficzna twórczość Andrija Demydenki – to unikalny fenomen, gdzie inżynierska precyzja i poeta bierze na siebie śmiałość mówić w imieniu tej, której ból jest najcięższy na ziemi. On prowadzi nas tam, gdzie miłość nie urywa się nawet z biegiem lat, – na samą granicę uczuć: Na odległość duszy. Na odległość łzy. Na odległość samego serca. Poeta Andrij Demydenko zdołał zrobić to, co udaje się tylko nielicznym: podniósł na piedestał Czasu samą ukraińską duszę – z jej tęsknotą i gwiezdną czułością, niepokorną wolą i świętą miłością do swoich rodziców i domu rodzinnego, a także umiejętnością zmartwychwstawania sto razy z rzędu. Jego twórcza ścieżka, którą kiedyś dostrzegł sam Małyszko, nazywając Andrija Demydenkę swoim najlepszym uczniem, nie po prostu dzwoni – ona wybudowała niezawodny most między pokoleniami, stając się prawdziwym źródłem, które będzie nas żywić do ostatniego dnia. Na koniec zacytuję przenikliwe i znane słowa Iwana Dracza: „Poezja Andrija Demydenki poraża i zachwyca. To unikalny, rzadki dar poety i poety-pieśniarza, który potrafi w najprostszym znaleźć najdoskonalsze, w codziennym – majestatyczne, w zwykłym – zdumiewająco niezwykłe. Wieczne”. Jurij Płaksiuk, pisarz, dziennikarz: – Nie wyolbrzymiając znaczenia prezentacji, z pewnością powiem, że na cały bezkresny biały świat tylko w Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki w Kijowie tego dnia przez trzy godziny odbywało się niesamowite historyczne wydarzenie ku czci i zmartwychwstaniu po pół wieku pamięci o wybitnym działaczu UPA Wasylu Prociuku-Kropywie. Niechże autorska książka syna Bohatera – Mykoły Prociuka – jak siwoskrzydły ptak leci do każdej spragnionej historycznej prawdy czytelniczej duszy! I napełnia ją światłem, smutnym wspomnieniem i głęboką wdzięcznością za wyczyn wielkiego Ukraińca. Wspólna fotografia na pamiątkę unikalnej prezentacji. Pisarka Lubow Hołota i Hałyna Daciuk. Lubow Hołota, pisarka, laureatka Nagrody im. Szewczenki: – To była bardzo szczera, prawdziwa rozmowa ludzi, którzy wierzą w swoją sprawę, historyczną sprawę narodowego uznania bohaterów OUN–UPA. Nie znam bardziej oddanej temu tematowi pisarki niż Hałyna Daciuk: oprócz całej biblioteki napisanych przez nią książek, przeprowadziła dziesiątki prezentacji, odkrywając przed społecznościami sławne imiona ich rodaków-bohaterów. Prezentacja była liczna, ciekawa, emocjonalna i pouczająca. I wszystko to trzymało się w kruchych, pracowitych rękach Hałyny, budowało się latami – od znajomości z autorem Mykołą Prociukiem do redagowania jego książki o ojcu – Wasylu Prociuku-Kropywie, który w wieku 29 lat przyjął gorącą śmierć w bojowej kryjówce. Po pół wieku szczątki bojowego dowódcy Kropywy trzymały synowskie ręce Mykoły, a z czasem wziął on do ręki pióro i opowiedział światu historię trzech pokoleń wołyńskiej rodziny Ukraińców, którzy wierzyli Bogu i Ukrainie. Od wczoraj sławna Biblioteka Publiczna imienia Łesi Ukrainki ma wystarczającą liczbę egzemplarzy książki Mykoły Prociuka „Zmartwychwstanie po pół wieku”, aby zaspokoić czytelnicze zainteresowanie kijowian. Również to wydanie zostanie przekazane do innych bibliotek Kijowa i Wołynia. Przeżywszy wspaniałe spotkanie, zaplanowane i przeprowadzone przez duchową współautorkę i redaktorkę książki Hałynę Daciuk, chcę zwrócić uwagę czytelników właśnie na jej utalentowaną rolę w tym, że powstała w oprawie nie tylko twórcza idea Mykoły Prociuka, – w nowej roli wystąpiła rodzina Prociuków, która zjechała się na tę prezentację, a wkrótce wraz z Hałyną Iwaniwną odwiedzi rejon szumski, przyciągając uwagę ziomków do sławnej historii bohaterów wołyńskiego kraju. Mam nadzieję, że pionierski talent Hałyny Daciuk zostanie przez nich z wdzięcznością zauważony. Tak samo, jak moje życzenie: dzisiaj jest czas na zorganizowanie serii wieczorów publicznych poświęconych książkom Hałyny Daciuk oraz jej bohaterom i bohaterkom, jej przyjaciołom-pisarzom, jej rodakom. To byłaby prawdziwa szkoła oświeceniowa, prawdziwa szkoła historii walk wyzwoleńczych, prawdziwy hołd dla przeszłości i dzisiejszego dnia nieśmiertelnych bohaterów Ukrainy. *** Dziękuję zespołowi rodzinnego tygodnika „Słowo Proświty”, na łamach którego drukowane były fragmenty przyszłej książki „Zmartwychwstanie po pół wieku”. To natchnęło i zmobilizowało! Przygotowała Hałyna DACIUK
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
dokładna dziennikarska orientacja w przestrzeni (nieprzypadkowo za plecami artysty stoi KNUBA i Uniwersytet Tarasa Szewczenki) połączyły się z absolutnie kosmiczną, subtelną empatią. Stawszy się ludowym poetyckim idolem i trzykrotnie akademikiem, pozostał tym samym szczerym chłopcem z wsi Martynowiczi, który potrafi słyszeć zapach mięty i oranki oraz leczyć duszę rumianką.
Fenomen ukraińskiej tożsamości i „Ukrainoczka”. A. Demydenko stworzył wiersze do blisko 950 piosenek. Jego głosem śpiewały prawdziwe legendy: Dmytro Hnatiuk, Nazarij Jaremczuk, Nina Matwijenko, Raisa Kyrychenko, Sofija Rotaru, Alla Pugaczowa, Oksana Biłozir, Jurij Bohatykow… I w każdym z jego utworów – żywy nerw naszej tożsamości. Przypomnijmy jego powszechnie znaną „Ukrainoczkę”. To nie tylko superestradowy hit, to manifest niezłomności kobiecej i narodowej siły i ducha. Przez wieki niewoli, najazdów i bólu wyłania się obraz młodej i czarującej kobiety, która „z łzy odrodziła się”, bo urodziła się Ukrainką.
Filozofia rodu i lekarstwo dla duszy. Największa filozoficzna i metaforyczna siła poezji Andrija Demydenka krystalizuje się i kryje w jej wzruszającej spowiedniczości. Temat rodzinnego domu, dzieciństwa („Czego nie cofniemy / I czego nigdy nie zapomnimy – / Dzieciństwo moje”.) oraz nieubłaganego biegu czasu przenika jego twórczość. Poeta niezwykle subtelnie to odczuwa i swoim poetyckim oddechem porusza w nas: „Strzeżmy tych złotych dni, gdy ojciec i matka jeszcze młodzi”. W poezjach „Ach, moja ty wsi”, „Nie kupię ja chustki” i „Studnia duszy” ukazuje się bezmierna miłość, głęboki dramatyzm ludzkiego bytu: „Ja jeszcze lato, ja jeszcze lato, a rodzice już zima”. Dla autora powrót do źródeł to nie tylko nostalgia, to jedyne skuteczne lekarstwo na życiowe rany. Gdy wysycha studnia duszy od miejskiej krzątaniny, ratunek jest jeden – usiąść na progu rodzinnego domu i stać się „prawdziwym, jak natura, / Jak wieczerza na stole”. Jednak artysta jest szczery wobec swojego czytelnika: upływ czasu jest nieubłagany. I gdy znikają stare okiennice, a rodzice „posiwieli, jak sad”, pojawia się bolesne i gorzkie pytanie: „Dokąd, dokąd nam teraz lecieć?..”.
Moralny drogowskaz: wieczny pojedynek dobra i zła
Wyrafinowany Andrij Demydenko to głęboki moralista. Jego genialna poezja „Daj, Boże, radości” ukazuje odwieczną dychotomię ludzkiej natury poprzez obrazy białej i czarnej zazdrości. To zdumiewające pod względem precyzji zestawienie: światło przeciwko ciemności, szczerość przeciwko ukrytej złości, „przyjaciele i dzień” przeciwko „zdradzie i nocy”. Poeta-myśliciel nie tylko stwierdza ten odwieczny pojedynek, lecz wznosi wysoką modlitwę o czystość ludzkiego serca, życząc każdemu domowi światłej radości. A w wierszu „Kobiecy los”, w którym sprasowane są tysiąclecia,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
organach władzy obwodu. Do komórki aktywnie przyłączała się młodzież. Zrealizowano dziesiątki dalekich i bliskich wypraw do historycznych miejsc kozackiej sławy: Tiahini, Chocimia, Wyhowa, Baturyna, Beresteczka, Pilawy, Zborowa, Siczy Zaporoskich nad Dnieprem, Konotopu, Czudnowa, Kodni, Zwiągla i in. W ukraińskim kozactwie przez wiele lat Wałerij Fedorowycz dosłużył się stopnia pułkownika UK. Jest pełnym kawalerem orderów kozackiej sławy: „Wiara”, „Honor”, „Sława”, „Rycerz”. Wolny kozacki duch szerzył się na Żytomierszczyźnie, zachęcając młodzież, zwłaszcza chłopców, do poznawania prawdziwej, a nie sfałszowanej przez komunistycznych ideologów, ukraińskiej historii, miłości do ojczystego języka, pieśni, kultury, narodowych zwyczajów i tradycji. Kozacy kosza chodzili po szkołach Żytomierza, przyjmowali w szeregi „kozacząt” uczniów młodszych klas, prowadząc patriotyczne wychowanie młodego pokolenia. Po raz pierwszy od dziesiątek lat milczenia ziomków z Jaropowicz Wałerij Bereziwśkyj podniósł kwestię istnienia w ich wsi w latach 50. XX wieku bojówki OUN. O tym we wsi mówiono szeptem, nikt niczego konkretnie nie wiedział, krążyły jedynie dziwaczne pogłoski. Wiedzieli chyba tylko, że na południowym skraju wsi nad głębokim jarem, gdzie stała chatka babci Pawłyny, starszej siostry babci Wałerija, Olhy, gdzieś przed samym nowym 1952 rokiem, zjechało tam wiele samochodów z żołnierzami, służbami KGB. Była walka, w której zginęło troje podziemnych działaczy OUN. Kim byli, co robili tutaj, we wsi – nikt niczego nie wiedział. Lecz niektórzy wieśniacy, którzy słyszeli „coś”, opowiadali w tajemnicy: to byli amerykańscy „szpijony”, którzy chcieli we wsi wysadzić biuro kołchozu. Czym im przeszkadzało to biuro, też nie mogli zrozumieć. Ale niby tak mówili ci, którzy przyjeżdżali z wojskiem z samego Żytomierza. A jak było naprawdę? Wałerij Fedorowycz zwraca się z tym pytaniem do deputowanego rady obwodowej, przewodniczącego Krajowego Ruchu Ludowego Żytomierszczyzny Swiatosława Wasylczuka. Ten złożył zapytanie do obwodowej Służby Bezpieczeństwa Ukrainy i wkrótce stamtąd otrzymano oficjalną odpowiedź. Jak się okazało, w tamtych czasach rzeczywiście we wsi działała bojówka podziemna OUN, troje ludzi, mężczyzna i dwie kobiety: „Artem”, „Nonka” i „Marta” urządzili kryjówkę na posesji krewnej Bereziwśkych, starszej siostry babci, Pawłyny. Prowadzili podziemną pracę. Jaką? Oprócz podziemnych działaczy nikt tego nie wiedział. Przebywali tam gdzieś około dwóch lat. Ale ktoś z sąsiadów mimo wszystko coś widział, doniósł gdzie trzeba i 29 grudnia 1951 roku przybyła tu karna grupa wojsk NKWD w liczbie ponad stu żołnierzy. Otoczyli posesję babci Pawłyny podwójnym pierścieniem i przez zięcia babci, Stepana, którego wzięli jako zakładnika, wysłali go na negocjacje z podziemnymi działaczami z propozycją poddania się. Ci odmówili. Wtedy funkcjonariusze KGB zaczęli zasypywać kryjówkę granatami, strzelać do niej z automatów i karabinów maszynowych. Zrozumiawszy, że nie wydostaną się żywi, podziemni działacze spalili dokumenty i, aby nie dostać się w ręce wroga żywymi, zastrzelili się w kryjówce.
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław WASYLCZUK, m. Żytomierz
Wałerij Bereziwski, syn Fedora i Niny Bereziwskich, przyszedł na świat 15 marca 1951 roku we wsi Jaropowyczi (znanej jeszcze z czasów Rusi Kijowskiej) w rejonie andruszowskim na Żytomierszczyźnie. Ojciec Fedor, wiejski inteligent, brał udział w niemiecko-sowieckim starciu w latach 1941–1945, posiadał stopień oficerski i dowodził baterią przeciwlotniczą, służbę zakończył w Austrii. Od wczesnego dzieciństwa mały Wałerij przejawiał zainteresowanie pieśnią ludową, muzyką, narodowymi obrzędami i zwyczajami. Przejąwszy ludowy melos, zwłaszcza kolędy i szczedriwki, od mamy Niny i babci Oli, gdy podrósł, każdej zimy z wiejskimi przyjaciółmi gromadził kolędniczą kompanię i chodził kolędować do krewnych i sąsiadów. “Dobryj weczir tobi, pane hospodariu”, “Nowa radist’ stała”, “Po ws’omu switi stała nowyna” oraz cały bukiet szczedriwek podczas “małankowania” na Stary Nowy Rok, “posiwalnyćki winszowania” pozostały w duszy na całe życie. Chociaż patrzyło na to krzywym okiem kierownictwo szkolne i kołchozowe, czyniąc uwagi ojcu: “nie przyuczajcie dziecka do religijnego obłędu i starych niepotrzebnych obrzędów”. W starszych klasach kierownik muzyczny kołchozowej orkiestry dętej o nieco dziwnym nazwisku Perepiczka zaangażował Wałerija do udziału w orkiestrze, gdzie chłopak opanowywał grę na kilku instrumentach naraz: trąbce, tenorze, basie. Z czasem – nauka w Kijowie w technikum energetycznym, cała nauka – po rosyjsku. I nikt nie pytał wczorajszych absolwentów ukraińskojęzycznych szkół – chcą oni tego czy nie. Logika władzy okupacyjnej jest prosta jak drut: chcesz zdobyć wykształcenie i zawód, i w ten sposób wyrwać się z “kołchozowej” niewoli – ucz się. Nie chcesz – wracaj, skąd przyszedłeś. Więc musieli cierpieć, przeuczać się, żeby z czasem otrzymać dyplom energetyka, odpowiednią pracę w zakładzie, pensję… Ale i w technikum Wałerij znalazł działającą orkiestrę dętą, zapisał się do niej i kontynuował doskonalenie swojego kunsztu gry na instrumentach dętych. Nadszedł czas służby w sowieckiej armii. Brano wtedy do niej wszystkich chłopaków, gdy tylko kończyli 19 lat. Na służbę wojskową Wałerij trafia za granicę imperium, do Czechosłowacji (było to dość prestiżowe, bo sowieckim żołnierzom płacono tam dwa razy więcej). Tam chłopak jako niemal profesjonalny muzyk trafia do połączonej orkiestry grupy sowieckich wojsk w Czechosłowacji. To było wielkie szczęście i osobisty przywilej. W orkiestrze byli inteligentni kierownicy, którzy swoje przeznaczenie rozumieli – nauczyć orkiestrantów doskonale grać na instrumentach muzycznych, nauczyć ich rozumieć i kochać sztukę, aby z czasem, po zwolnieniu ze służby wojskowej, ci poświęcili jej swoje życie i uczyli piękna innych. Wreszcie po dwóch latach “diembil”, długo wyczekiwany, wymarzony długimi żołnierskimi nocami, oczekiwany codziennie. “Wreszcie się doczekałem!” – radośnie przekonywał sam siebie Wałerij. Dowódca orkiestry, widząc nieprzeciętne zdolności muzyczne i profesjonalny kunszt chłopaka, zaproponował mu zapisanie się na nadterminową służbę w orkiestrze, nakreślił korzyści kontraktu, perspektywiczność służby w zagranicznej grupie sowieckich wojsk. Ale nie, kategorycznie nie! Do domu! Do rodzinnej Ukrainy, na Żytomierszczyznę, na jasne zorze, na ciche wody rodzinnego kraju. Tam będzie prawdziwe wolne życie. Gdzie rodzinne ukraińskie słowo, pieśń i tak piękne ukraińskie dziewczęta. Ojciec z matką, bracia, dziadek z babcią. Czyli swoje, bliskie i zrozumiałe, rodzinna wieś z jej zielonymi wieńcami sadów i niebieską taflą stawu oraz nitkami rzeczek i strumyków. Do domu! Było ciepłe i szczere przyjęcie przez rodziców. Dobre słowo powiedzieli krewni. Ale czas brać się do poważnej sprawy. Jak dawno zaplanował Wałerij, miał zdobyć profesjonalne wykształcenie muzyczne, a następnie dobrać w życiu odpowiednie stanowisko dla przyjemnej pracy i zamieszkania. Początkowo wstąpił do Żytomierskiej Szkoły Muzycznej im. W. Kosenki w klasie instrumentów dętych, w szczególności klarnetu (klarneta, mówiono we wsi) oraz saksofonu. Z czasem był kierownikiem artystycznym w Domu Kultury w rodzinnej wsi Jaropowyczi. Następnie pracuje w znanym Żytomierskim chórze ludowym “L’onok” pod batutą ludowego artysty Ukrainy Iwana Słoty, kompozytora i chórmistrza. Pasjonuje się pochodzeniem ukraińskich instrumentów dętych, niektóre zaczyna wytwarzać sam. Zwłaszcza odmiany piszczałek – sopiłek: denciwky, rebra, zozulky, ptaszeczky itp. Doskonale opanował grę na takich efektownych instrumentach dętych jak bas, trąbka, klarnet, saksofon, stale bierze udział w koncertach chóru “L’onok”, w mobilnych zespołach śpiewaczo-orkiestrowych filharmonii obwodowej jako wysokiej klasy profesjonalny muzyk przy wykonywaniu ukraińskich pieśni ludowych i motywów. Objechał z występami całą Ukrainę, odwiedził wiele obwodów byłego “es-es-es-er”, a także wiele krajów Europy Zachodniej. Mając ukraińską duszę, będąc zakochanym w rodzinnej pieśni, języku, historii, zwyczajach, jako jeden z pierwszych wraz z kolegą-muzykiem Anatolijem Bakałem włączył się w nowo powstałe w Żytomierzu komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki oraz Ludowego Ruchu Ukrainy. W 1989 roku zainteresował się historią ukraińskiego kozactwa i wydarzeniami z jego odrodzenia w najnowszej historii. Z przyjaciółmi z Ruchu chętnie wziął udział w obchodach pamiętnej daty historycznej Ukrainy – 500-lecia kozactwa zaporoskiego w sierpniu 1990 roku nad Dnieprem na ziemiach dawnej Siczy Zaporoskiej. Do miasta Nikopol i miejsc lokalizacji Siczy Zaporoskich zjechało się wtedy z całej Ukrainy do miliona uczestników pod niebiesko-żółtymi flagami, z herbami-tryzubami oraz śpiewając hymn “Szcze ne wmerła w Ukraini ni sława, ni wola” i inne bohaterskie pieśni, w szczególności UPA. Po powrocie z wyprawy, Wałerij Bereziwski, z polecenia Krajowego Zarządu Ruchu, jedzie uczyć się doświadczenia tworzenia pierwszych komórek najnowszego kozactwa do Lwowa, Kijowa. 14 października 1990 roku, zapewniwszy sobie skuteczne wsparcie Krajowego (obwodowego) Zarządu Ruchu, Wałerij Bereziwski tworzy grupę zwolenników najnowszego kozactwa, jedzie z nią do wsi Kodnia w pobliżu Żytomierza, gdzie zachowała się jedyna na Ukrainie mogiła hajdamacka powstańców “Kolijiwszczyny” z 1768 roku. Inicjatywna grupa kilkudziesięciu osób, które przybyły z Żytomierza, pod niebiesko-żółtymi flagami przeszła od stacji kolejowej przez całą długą wieś, wywołując wściekłość jednych wieśniaków (głównie starszych) i zachwyt oraz wsparcie innych (młodego pokolenia). Przełamując opór władzy i jej strażników-milicji, która zastąpiła drogę grupie przy wyjściu ze wsi, aby nie dopuścić do mogiły “Kolijiwszczyny”, która była w polu gdzieś pół kilometra za drogą do wsi Rozkopana Mohyła (przemianowanej z czasem na Myrolubiwkę). Przy wysokiej mogile z pamiątkowym znakiem uczestnicy wyprawy zatrzymali się. Tutaj mówcy-historycy opowiedzieli o wydarzeniach z 1768 roku, związanych z powstaniem ludowym “Kolijiwszczyna”, którego uczestnikami było wielu pochodzących z Żytomierszczyzny. Było to ogólnoukraińskie powstanie pod dowództwem Maksyma Zalizniaka i Iwana Honty przeciwko polskim najeźdźcom. Po krótkich przesłuchaniach historycznych przybyli z Żytomierza odbyli radę kozacką, stworzyli pierwszą w naszym obwodzie komórkę najnowszego Ukraińskiego Kozactwa, wybrali organ kierowniczy komórki. Atamanem komórki, która otrzymała nazwę “Kozacko-hajdamacki kosz”, jednogłośnie wybrano Wałerija Bereziwskiego. Komórka zaczęła aktywnie działać, z czasem została zarejestrowana w
Represyjne organy władzy surowo ukarały gospodarzy domu, w którym urządzono kryjówkę. Zięcia babci Pawliny, Stepana Szostaka, oraz jego żonę Walentynę „najbardziej humanitarny na świecie sowiecki sąd” skazał na maksymalny wymiar kary – 25 lat ciężkich robót (tak w wyroku) dla każdego z nich. W ten sposób rzucono światło na jeszcze jedną kartę walki OUN-UPA na terenach Żytomierszczyzny o odrodzenie niepodległego Państwa Ukraińskiego przeciwko moskiewskim okupantom. Walki, która trwa do dziś przeciwko imperialnemu moskiewskiemu raszyzmowi-faszyzmowi, który rozpętał przeciwko Ukrainie wojnę napastniczą w 2014 roku. …Wałerij Fedorowycz kontynuował pracę w dziedzinie ukraińskiej kultury muzycznej. Doskonalił swój kunszt, wytwarzając i udoskonalając instrumenty dęte, wytwarzał różne rodzaje sopiłek z drewna, plastiku i gliny. Zgromadził kolekcję oryginalnych wyrobów, na których grał podczas wizyt w szkołach, kolegiach, uniwersytetach Żytomierza i obwodu. W obwodowej bibliotece naukowej imienia Ołeha Olżycza trzykrotnie organizował wystawy własnoręcznie wykonanych instrumentów muzycznych, grał na nich, wzbudzając znaczne zainteresowanie wśród społeczności muzycznej i oświatowej obwodu. Na fundamencie artystycznym powstała także rodzina: żona Tetiana, posiadając wyższe wykształcenie muzyczne (konserwatorium), pracowała jako wokalistka obwodowej filharmonii, wykładała kunszt wokalny w szkole muzycznej imienia W. Kosenki. Ścieżką rodziców podążyła także córka Nina. Posiadając nienaganny słuch muzyczny, uczyła się w tej samej szkole muzycznej w klasie instrumentów perkusyjnych, którą z powodzeniem ukończyła. Obecnie z grupą muzyczną profesjonalistów koncertuje za granicą, propagując ukraińską muzykę i pieśń. Za aktywne szerzenie i propagowanie ukraińskiej kultury muzycznej, języka, pieśni oraz wieloletnią działalność w Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki (Wałerij jest członkiem zarządu obwodowego oddziału Towarzystwa) został uhonorowany najwyższym odznaczeniem Towarzystwa – medalem „Budowniczy Ukrainy”. W 2017 roku długoletnia praca artysty została uznana na szczeblu państwowym. Został „Zasłużonym Mistrzem Twórczości Ludowej Ukrainy”, co potwierdzono dekretem prezydenckim nr 251/2017 z dnia 24 sierpnia 2017 roku. W. Bereziwski jest również stypendystą prezydenckim „Za szczególne zasługi w rozwoju ukraińskiej kultury i sztuki”. Osiągnięcia artysty w rozwoju kultury na terenach Żytomierszczyzny niejednokrotnie doceniano dyplomami rady obwodowej oraz administracji obwodowej. Artysta ma wiele nowych zamierzeń. Wierzy się, że niemało z nich jeszcze się spełni. Są tego pewni liczni jego wielbiciele. Życzą tego panu Wałerijowi przyjaciele – proświcianie, zespół obwodowej filharmonii, gdzie do dziś pracuje – gorący zwolennicy jego nieprzeciętnego talentu, a także z okazji jego słonecznego jubileuszu – 75-lecia od dnia urodzin. Niech Panu sprzyja los, maestro! Wiwat! Na wiele i błogich lat!
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
– Drogi Tarasie Hryhorowyczu, w dobrym czasie zacznę (pańskimi słowami!) od tego, co wiedzą praktycznie wszyscy, a mianowicie: na początku 1853 roku komendantem Twierdzy Nowopietrowskiej, w której od października 1850 roku odbywał Pan katorżnicze zesłanie, został czterdziestotrzyletni major Iraklij Uskow (już później okazało się – potomek zaporoskich kozaków). – Jakże być porządnemu i rodzinnemu człowiekowi komendantem tego gniazda bezgranicznych podłości? Być sędzią i rozjemcą tych niekończących się codziennych obrzydliwości. A on jako naczelnik zobowiązany jest brudzić się w tym śmierdzącym błocie… – Tak więc, niezwykle ważne jest, że komendant Uskow zwolnił Pana z musztry, nieoficjalnie pozwolił pisać i malować, rad był widzieć Pana w swoim domu… W każdym razie teraz pokornie proszę, panie Tarasie, o ujawnienie praktycznie nieznanego Pańskiego zapisu w Dzienniku z 21 czerwca 1857 roku, w którym mowa o tym, że komendant „po raz setny powtórzył ze wszelkimi szczegółami… o podstępności przyjaciela swego, jakiegoś pułkownika Kiriejewskiego”1. – Historia tej treści. Iraklij Aleksandrowicz, będąc dobrze zaznajomiony w Orenburgu ze wspomnianym pułkownikiem i arystokratą Kiriejewskim, prosił go, kiedy ten wyjechał do Petersburga – osobiście i listownie z Twierdzy Nowopietrowskiej, jako w pewnym sensie chemika i znawcę spraw fotograficznych – prosił o przysłanie mu z Petersburga aparatu ze wszystkim, co niezbędne do fotografii. – Wybaczy Pan, drogi Tarasie Hryhorowyczu, jestem tak poruszony, że przypomniałem sobie jeden Pański zapis w Dzienniku: „Fakt przed oczami, a jednak nie chce się wierzyć”. Naprawdę, jeszcze jak chce się wierzyć, bo wiem, że dwa lata przed tym wykazał Pan niemałe rozeznanie w sprawach fotograficznych, nawet polecił Pan swojemu przyjacielowi Bronisławowi Zaleskiemu… specjalną publikację na ten temat. – A, między innymi, jeśli nie czytałeś, to przeczytaj wspaniały artykuł Chotyńskiego i Pisarewskiego o fotografii w „Sowriemienniku” z 1852 roku, nie pamiętam który numer… – Rzeczywiście, w 8. numerze czasopisma zamieszczono duży i gruntowny artykuł „Światłopis i jego obecny stan”! Wybaczy Pan jeszcze raz i proszę, mój Kobzarze, opowiedz dokładniej, mówiąc po Pańsku, historię-prawdę o wspomnianym pułkowniku… – Kiriejewski wykazał (również w liście) obowiązkową gotowość przysłużenia się przyjacielowi. I zażądał za tę usługę 350 rubli w srebrze. Pieniądze zaraz zostały wysłane (we wrześniu ubiegłego roku). Przyszedł także bardzo przyjacielski list o otrzymaniu tej sumy, ze wskazaniem miesiąca, a nawet dnia, w którym niechybnie zostanie otrzymany wspomniany aparat z oprzyrządowaniem i ze wszystkimi niezbędnymi solami chemicznymi. Na tym wszystko się skończyło. Szlachetny, obowiązkowy przyjaciel jak w wodę wpadł… Napisałem, na prośbę Iraklija Aleksandrowicza, do Petersburga do przyjaciela mego Markowicza2, żeby wywiedział się i powiadomił mnie, co stało się z takim a takim pułkownikiem Kiriejewskim. Od Markowicza jeszcze wieści nie otrzymano… – Wiem, szlachetny Tarasie,
T. Szewczenko. Autoportret. 1856–1857 r.
że napisał pan ten list jeszcze w kwietniu 1857 roku. O co dokładnie w nim chodziło? – Rzecz w tym, co następuje. Komendant umocnienia Nowopietrowskiego Iraklij Aleksandrowicz Uskow prosił pułkownika Ilję Aleksandrowicza Kirejewskiego o przysłanie mu camery obscury3 dla fotografii wraz z całym oprzyrządowaniem… Ani camera obscura do tej pory nie została tu otrzymana, ani nie ma pisemnego zawiadomienia o przyczynie tak niezrozumiałej powolności… Proszę cię, odwiedź Kirejewskiego i w imieniu Iraklija Aleksandrowicza zapytaj go o przyczynę jego milczenia… I proś, żeby ktokolwiek z jego krewnych, kogo znajdziesz, napisał do Iraklija Aleksandrowicza i tym samym wyprowadził go z nieznośnego niezrozumienia… – Wróćmy do pańskiej rozmowy z Uskowem, z której pan, Tarasie Hryhorowyczu, wyciągnął stanowczy wniosek… – Z tego wszystkiego wynika, że właściciel 600 dusz chłopskich, arystokrata, powiernik hrabiego Pierowskiego, wreszcie pułkownik Kirejewski – to łajdak i najpodlejsza szmata. Iraklij Aleksandrowicz daje mi formalne pełnomocnictwo, by odebrać od Kirejewskiego z powrotem te pieniądze; jestem ochoczo gotów przysłużyć mu się, jeśli nie uda się po dobroci i w zgodzie, to, nie ma rady, nieskończonymi ścieżkami prawa. W każdym razie będę bardzo rad, jeśli uda mi się ta wątpliwa operacja. – Wiem, że żywa, szczera dusza poety święta zawsze starała się wesprzeć bliźniego, ale mnie mimo wszystko uderzyła pańska natychmiastowa, stanowcza, pełna poświęcenia gotowość pomocy komendantowi. Napisał pan o tym 30 czerwca również swojemu bliskiemu przyjacielowi Mychajłowi Łazarewskiemu… – Pułkownik Kirejewski, o którego prosiłem ciebie i Markowicza, okazał się podłą, do niczego nieprzydatną szmatą. Biorę pełnomocnictwo od Iraklija Aleksandrowicza, by wycisnąć z tej szmaty wessane przez nią 350 rubli. Iraklij Aleksandrowicz (niech go nieszczęście ominie) jest moim wielkim przyjacielem. Więc wy już, druhowie, bracia moi drodzy, zróbcie to, co on tam pisze, zróbcie dla niego i dla mnie… Odwiedź ty z człowiekiem, który praktycznie i dobrze zna się na fotografii, odwiedź z takim człowiekiem pana Czerniagina4 pod wskazanym adresem. I wybierzcie, przynajmniej obejrzyjcie, kamerę do fotografii z przyrządami, którą zamawia Iraklij Aleksandrowicz, szczególnie zwróćcie uwagę na obiektywy Voigtländera5. Pieniądze dla niego, Czerniagina, wysyłane są tą samą pocztą. W przypadku niewystarczalności tej sumy, zapłać własnymi pieniędzmi, które otrzymasz z najgłębszą wdzięcznością od swojego szczerego przyjaciela Tarasa Szewczenki… – Nigdzie i nigdy Taras Szewczenko nie wykazał takiego wniknięcia w sprawę fotografii! Zwłaszcza że zrobiono to nie dla własnej pasji, a dla pomocy swojemu przyjacielowi. Oraz dla merytorycznej walki z absolutnie konkretną niesprawiedliwością, czyli podłością. Swoją drogą, już następnego dnia – 1 lipca – napisał pan do Łazarewskiego, że tak powiem, w pośpiechu… – Jak zobaczysz się z Markowiczem, to ukłoń się mu ode mnie i powiedz, niech się nie martwi, nie szuka tego podłego pułkownika Kirejewskiego, ja sam go znajdę, jak przyjadę. A ciebie jeszcze raz proszę, znajdź człowieczka, dobrze znającego się na fotografii, i wybierz u Czerniagina kamerę dla Iraklija Aleksandrowicza, on ci wielkie dzięki powie… – Do pańskiego wyjazdu z zesłania w Nowopietrowsku na wolność pozostawał miesiąc. Jak jako zesłaniec Szewczenko rozstał się z komendantem Uskowem? – Dwudziestego czwartego lipca przed świtem przeszedł silny deszcz z burzą i w pobliżu komendanckiego ogrodu do przegrodzonego wąwozu nalało się z kamienistych jarów tyle wody, że można pływać porządną łodzią, co też spróbowaliśmy z Iraklijem Aleksandrowiczem po obiedzie… Wieczorem kapitan Kosariew6 ogłosił mi, z pretensją do podziękowania, że on, na rozkaz komendanta, wydał rozkaz po pół batalionu o moim zwolnieniu. Za co ja z najgłębszą wdzięcznością dziękowałem panu komendantowi… Trzydziestego pierwszego lipca Iraklij Aleksandrowicz nagle zgodził się dać mi przepustkę prosto do Petersburga. Już na drugi dzień dotrzymał słowa, a na trzeci, czyli drugiego sierpnia o dziewiątej godzinie wieczorem, opuściłem umocnienie Nowopietrowskie… – W literaturze szewczenkowskiej słusznie uważa się za prawdziwy wyczyn przyjaźni ze strony komendanta to, że skierował zwolnionego z zesłania Szewczenkę bezpośrednio do Petersburga bez obowiązkowego zjazdu do Uralska i Orenburga. I za to znalazł się nawet przed groźbą dymisji, dobrze, że skończyło się tylko naganą od Aleksandra Katenina – dowódcy Oddzielnego Korpusu Orenburskiego. Wszakże w drodze z zesłania do Petersburga w Niżnym Nowogrodzie byłemu zesłańcowi zakomunikowano, że został zwolniony z umocnienia Nowopietrowskiego bez zachowania niezbędnych formalności, a wjazd do obu imperialnych stolic jest zabroniony. Zaniepokojony obiecanym wykonaniem prośby Uskowa dotyczącej Kirejewskiego, pan, dobry Tarasie, poinformował o tym komendanta 12 listopada 1857 roku… – Stolicy nie spodziewam się zobaczyć wcześniej niż za rok. I ja teraz nie wiem, co mam robić z listami Kirejewskiego i z pańskim pełnomocnictwem. Napiszcie mi. – Chodziło o to, że wraz z pełnomocnictwem Iraklij Aleksandrowicz przekazał Tarasowi Hryhorowyczowi dwa własnoręczne listy Kirejewskiego do niego, które potwierdzały otrzymanie przez pułkownika pieniędzy za fotokamerę. Wiadomo, że na początku 1858 roku Uskow odpowiedział Szewczence: „Listy Kirejewskiego, bądźcie łaskawi, przyślijcie mi z kopertami, tak jak są…”. Taras Hryhorowycz tak właśnie zrobił, ale już w Petersburgu, gdzie mimo wszystko próbował znaleźć podłego pułkownika… – Trzykrotnie w ciągu tygodnia bywałem w Pawłowsku i trzykrotnie pukałem na próżno do drzwi pańskiego uczciwego i do tego wysokourodzonego komisarza… O moim pobycie w Petersburgu dowiedział się i, jak zręczny szarlatan, zrozumiał i nie kazał mnie przyjmować. A przypadkowo spotkawszy się gdzieś z Markowiczem, zapewniał go, że on jeszcze zimową drogą wysłał wam wspaniały aparat fotograficzny ze wszystkimi przyrządami, nawet wysłał wiele zbędnych rzeczy. Łotr! – Choć gotowi do dalszej walki o sprawiedliwość, pan, drogi Tarasie Hryhorowyczu, zmuszony był pan poinformować Uskowa o najważniejszym… – Pełnomocnictwo wasze nie jest napisane według formy i Mychajło Łazarewski mówi, że nie może mieć żadnej mocy… – Dlatego informował pan również, że odsyła Uskowowi jego pełnomocnictwo oraz listy Kirejewskiego i dodał pan zagadkowy wiersz… – Przesyłka wasza dzisiaj właśnie wyrusza, zdaje się, otrzymacie wszystko, co niezbędne i lepszej jakości… – Okazuje się, że pan, wielki Człowieku (pańskie słowo!), dowiedział się pan od Uskowa, że petersburscy przyjaciele niezbyt sumiennie wykonali prośbę z umocnienia Nowopietrowskiego. O tym poinformował Iraklij Aleksandrowicz na początku 1858 roku, kiedy jeszcze znajdował się pan w Niżnym Nowogrodzie… – Oszukał mnie łotr Czerniagin, wysyłając obiektyw i rzeczy bardzo kiepskie, co więcej, od niedbałego pakowania większa część rzeczy jest zepsuta i potłuczona. Pan Łazarewski nawet nie zadał sobie trudu, by przejrzeć rzeczy i tylko napisał mi, że prosił Czerniagina o szybsze wysłanie ich do mnie. To mi wcale nie wyszło na dobre. – I panu, przedziwny panie Tarasie, przyszło własnoręcznie zorganizować nową przesyłkę, już przez swojego znajomego z Akademii Sztuk Pięknych, artystę i fotografa Kostiantyna Nahoreckiego, który na początku 1858 roku otworzył w Petersburgu gabinet fotograficzny. W liście z 20 sierpnia 1858 roku Iraklij Aleksandrowicz poinformował… – Przesyłkę od pana Nahoreckiego otrzymałem w całości… – Nie ma wątpliwości, że fotografie wykonane przez komendanta Uskowa pojawiły się dzięki panu. W szczególności w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” zamieszczono jego zdjęcie rodziny Uskowów… Swoją drogą, w cytowanym liście z 4 lipca 1858 roku poinformował pan, że wysłał Uskowowi swój pierwszy autoportret fotograficzny w Petersburgu z brodą, w czapce i kożuchu, niesprawiedliwie zaniżając jego wartość… – Posyłam Wam swój kiepski portret, zdjęty z natury w Petersburgu… Całuję z całego serca moich wielkich przyjaciół i pozostaję szanujący was T. Szewczenko. – Zatem pan, panie Tarasie, mając serce szerokie, zrobił pan dla swojego przyjaciela Iraklija Uskowa wszystko, co było w pańskiej mocy. Nie wszystko się udało. W sierpniu 1858 roku Iraklij Aleksandrowicz napisał do pana: „Najdobrotliwszy nasz Tarasie Hryhorowyczu! Wiedziałem, że nie poradzicie sobie z oszustem Kirejewskim…”. Ale pan sam, przypomnijmy, nie był pewien, czy „uda mi się ta wątpliwa operacja”. Jednakże wiemy to, czego nie wiedział i nie przewidział doświadczony komendant „bezgranicznego więzienia” – symbolu oszukańczej Rosji, w której „od Mołdawianina do Fina we wszystkich językach wszystko milczy…”, a mianowicie: stając do walki z imperium, nasz jedyny Kobziarz poradził sobie z nim razem z heroicznym narodem ukraińskim. W pełni odczuwając i uświadamiając sobie niewiarygodne wszechświatowe skale pańskiej wielkości, chylę się w głębokim pokłonie przed unikalnym konkretnym przejawem prawdziwej przyjaźni, dziękuję za dobrocią ogrzane serce, które nie stygnie w historycznym wirze… __________ 1 Kirejewski Ilja Aleksandrowicz (1825–?) – urzędnik do zadań specjalnych przy orenburskim i samarskim generale-gubernatorze. Od 1855 roku – pułkownik z mianowaniem do zadań specjalnych przy dowódcy Oddzielnego Korpusu Orenburskiego w latach 1851–1857 – generale, hrabim Wasylu Pierowskim, który jest jedną z najbardziej znienawidzonych przez Szewczenkę postaci Dziennika. Według słów zesłańca, „hrabia Pierowski… przybliża do swojej wysokiej osoby właśnie szumowiny. I to jakie szumowiny! Najbrudniejsze, karczemne szumowiny…” 2 Markiewicz Andrij Mykołajowycz (1830–1907) – ukraiński działacz liberalny, senator, muzyk. Syn Mykoły Markiewicza. 3 Camera obscura (łac. – „ciemny pokój”) – prototyp aparatu fotograficznego. Jest to światłoszczelne pudełko z niewielkim otworem w ściance, ekranem (matowe szkło lub kalka) po przeciwnej stronie. Znana od dawna, na jej podstawie wykonano niektóre aparaty fotograficzne. 4 Czerniagin K. W. – właściciel sklepu „Depo przyrządów fotograficznych i dagerotypowych”. 5 Taras Szewczenko podaje (z niewielką niedokładnością) nazwisko-markę założyciela biznesowej dynastii optyków i producentów sprzętu fotograficznego – Voigtländera Johanna Christopha (1732–1797). W 1756 roku założył on w Wiedniu firmę, która od 1839 roku – roku narodzin fotografii – zaczęła produkcję obiektywów, a od lat 40. XIX wieku – pierwszych całkowicie metalowych aparatów fotograficznych. 6 Kosariew Jehor Mychajłowycz (1818–1891) – dowódca kompanii, a następnie półbatalionu 1. batalionu liniowego Oddzielnego Korpusu Orenburskiego w umocnieniu Nowopietrowskim, bezpośredni przełożony szeregowego Szewczenki. Pozostały jego wspomnienia o zesłańcu w zapisach Mykoły Nowyckiego.
Autograf zapisu Szewczenki w Dzienniku z dnia 21 czerwca 1857 roku
Tłumaczenie maszynowe
Lesia SZCZERBANIUK, bibliograf, Czerniowce
Oddech współczesności – tragiczne i heroiczne czasy wielkiej wojny o wolność Ukrainy – zaczyna się od pierwszej strony tej powieści, wydanej dzięki wsparciu Ukraińskiego Instytutu Książki: poświęcono ją śpiewakowi operowemu i żołnierzowi, Bohaterowi Ukrainy Wasylowi Ślipakowi. Ten utwór jest kontynuacją wcześniejszej powieści z życia Salomei Krušelnyckiej „Kimono dla Butterfly”. Początek przenosi nas jeszcze do spokojnych lat, kiedy na scenach europejskich pisano i wystawiano nowe opery. Ich twórcy nawet nie przeczuwali, że przed nimi jest tragiczny XX wiek. A jego początek był bardzo łaskawy dla twórczego losu Salomei Krušelnyckiej. Jej lata i miesiące były zaplanowane z góry – występy na wszystkich wielkich scenach świata. A w 1910 roku, podczas gościnnych występów w Buenos Aires, wyszła za mąż za włoskiego adwokata Cezarego Ricconiego. Jak pisały miejscowe gazety, „słynna Walkiria wyszła za mąż za włoskiego adwokata”. There, gdzie stawiała stopę Salomea Krušelnycka, rozbrzmiewała muzyka. Dlatego naturalne jest, że obok wielu nazwisk światowej kultury powieść jest nasycona specyficzną terminologią muzyczną, która jednak w kontekście jest zrozumiała dla wszystkich. Przez cały utwór w wyobraźni brzmi refrenem muzyka Verdiego, Wagnera, Pucciniego, Mascagniego, Beethovena, Schumanna, Schuberta, Straussa, Pizzettiego, Lehára, Massenet… Ten pisarz ma bardzo gęsty, informacyjnie nasycony styl, który zobowiązuje do powolnego czytania. Przejrzał, przetłumaczył i przeczytał, bez przesady, setki wydań, by w szczegółach oddać atmosferę kół artystycznych Włoch i europejskich stolic. Przede wszystkim niemal wszystkie publikacje z recenzjami oper z udziałem Salomei Krušelnyckiej. Najwygodniejszym miejscem dla niej była willa „Salomea” w Viareggio, gdzie przeżyła prawie 30 lat na szczycie sławy. Tam urządzała elegijne wieczory ze śpiewem i ukraińskimi potrawami, które czasem sama przygotowywała. W willi zbierało się miłe towarzystwo śpiewaków, malarzy, muzyków, aktorów. Gospodyni zawsze była elegancko i nienagannie ubrana – zobowiązywał ją do tego jej status – i odnosiła się do wszystkich mieszkańców miasteczka z należnym szacunkiem, co było wzajemne. Autor z tak niezwykłą dokładnością w szczegółach i ciepłem opisuje ulice Viareggio i innych miast, atmosferę willi znanych Włochów, gdzie gromadziła się bohema; zewnętrzny i wewnętrzny wygląd teatrów, w których gościnnie występowała Krušelnycka, że mamy możliwość w pełni odczuć tamte odległe czasy i zanurzyć się w środowisku bohemy wraz z siostrami Krušelnyckimi. Pisarz delikatnie, a zarazem bardzo starannie przedstawia w powieści bardzo trudną drogę utalentowanej ukraińskiej śpiewaczki na najwyższe sceny Europy i świata. A do tego potrzeba, oprócz talentu i wysokiej profesjonalnej szkoły muzycznej, jeszcze niezwykłej pracowitości. Trzeba bowiem nauczyć się, i to nienagannie, języków, w których pisano i wykonywano partie operowe, kultury i sztuki tamtej epoki. Dzięki absolutnemu słuchowi muzycznemu i wytrwałości Salomei udało się, na przykład, w ciągu kilku miesięcy doskonale opanować język włoski. Ogromną rolę odgrywały dla niej kostiumy sceniczne, nad którymi pracowali najlepsi paryscy krawcy pod jej osobistym, starannym nadzorem. Chyba nie jest już dla nikogo tajemnicą, że życie kulisów artystów, zwłaszcza operowych, i to w obcym, dalekim świecie, to bardzo, bardzo trudna próba. W powieści przekonująco pokazano, jak Salomea Krušelnycka bardzo mądrze i filigranowo omijała intrygi kulisów świata wysokiej muzyki, niczym statek pośród raf. Bo jeden nieostrożny krok – i można stracić cały autorytet, który przez lata podtrzymywała ciężką pracą i dyscypliną. Salomei udało się uniknąć wszystkich intryg zakulisowych, tak by szanowało ją wytworne towarzystwo. Do tego trzeba było mieć mądrość, wyjątkową siłę ducha i, oczywiście, dobre wychowanie. Ze stron powieści odzywają się do nas wielka włoska aktorka Eleonora Duse i amerykańska tancerka Isadora Duncan, z którymi spotyka się Salomea Krušelnycka. Okazała się bardzo mile widziana w towarzystwie swoich koleżanek ze sceny, które w tym czasie przeżywały trudne chwile: Duse – długą przerwę w twórczości, Duncan – śmierć swoich dwojga dzieci. Historia sztuki pełna jest nie tylko głośnych triumfów, o których piszą wszystkie środki masowego przekazu, ale także głębokich, ukrytych przed ludzkim okiem dramatów, które pozostają za kulisami. Isadora planowała otworzyć w centrum Paryża teatr szkoły Duncan, który miał stać się schronieniem dla wszystkich wielkich artystów świata. Przygotowała nawet listę zaproszonych, a wśród Włochów –
Eleonora Duse, Enrico Caruso i Salomea Krušelnycka. Autorska wyobraźnia dołącza do tych trzech gracji także siostrę Salomei, Hannę. Przywozi ją swoim samochodem Isadora, która, zatrzymawszy się na plaży, uczy Hannę swojego niezrównanego tańca. Salomea Krušelnycka łączyła przyjacielskie stosunki z wielkim dyrygentem Arturem Toscaninim i jego żoną Carlą, z Giacomem Pucciním i jego żoną Elwirą. Tylko Salomea potrafiła uspokoić niespokojną duszę Giacoma. Przez wszystkie lata ich twórczej współpracy był jej nie tylko wdzięczny, lecz odnosił się do niej z głębokim szacunkiem. Bo tylko Salomea po głośnej porażce jego opery „Madame Butterfly” przywróciła ją triumfalnie na scenę i śpiewała w setkach przedstawień. Pierwsza część powieści nosi krótkie i drogie dla Salomei słowo – „Siostra”. Hanna, albo jak ją czule nazywano w rodzinie – Nusia – była najmłodszym dzieckiem w wielodzietnej rodzinie ojca Ambrożego, dlatego zrozumiałe, że takie dziecko zawsze było pieszczochem. Ale matka wychowywała wszystkie swoje dzieci surowo, uważając pieszczoty za zbędne, a nawet szkodliwe. Natomiast surowa i zdyscyplinowana Salomea, która świadomie i konsekwentnie poświęciła swoje życie karierze operowej, bardzo kochała swoją najmłodszą siostrzyczkę: „Ile radości mam z niej, nie sposób opisać! Sama się dziwię, jak mogę, nie kochając nic bardzo gorąco na tym świecie, kochać tak do szaleństwa naszą Nusię. No cóż, nie robię tego specjalnie i nie wiem, za co ta kukułeczka jest mi tak miła”. O talencie Nusi w rodzinie wiedziano od dzieciństwa, dlatego od najmłodszych lat nauczono ją gry na fortepianie, a potem wstąpiła do Wyższego Instytutu Muzycznego, który wkrótce miał nosić imię Mykoły Łysenki. Właśnie sam Mykoła Łysenko pobłogosławił ją na drogę wysokiej sztuki. A potem – Konserwatorium Mediolańskie, udany debiut w partii Michaeli w operze „Carmen” Georges’a Bizeta na scenie mediolańskiego teatru „Lirico” w 1912 roku. A w następnym – jedna z ulubionych partii Salomei, Mimi w „Cyganerii” Giacoma Pucciniego. Tytuł powieści jest zbieżny z komedią o świecie mody „Manekin” Francuza Paula Gavaulta, w której główną bohaterkę grała Tina de Lorenzo, cenioną przez Salomeę Krušelnyckę za prostą urodę i elegancję. Autor pisze, że na jej benefis w Viareggio Salomea wysłała siostrę Hannę. Kiedy ta wróciła z przedstawienia, posmutniała: „Wiesz, siostro, mimo komizmu i anegdotyczności sytuacji, które tak podobają się publiczności, przebija wielki smutek. Tylko my, aktorki, jesteśmy zdolne go odczuć. »Manekin«. Tytuł nie jest przypadkowy. Pieści się go, pielęgnuje, przebiera, wystawia w różnych miejscach – od podium sceny po witryny najbogatszych sklepów…”. „A potem – westchnęła, kontynuując, Salomea – kiedy się znudzi albo kiedy właściciel nie będzie miał pieniędzy, może zostać zepchnięty na strych jako zbędny rupieć. I nieważne, że to żywa istota, która pragnie szczęścia, wierzy, cierpi, kocha…”. „Tak, tak, siostro… Byśmy tylko nie zamieniły się w manekiny”. Ale powieść zaczyna się właśnie od manekinów na balkonach willi „Salomea”. Aby podtrzymać Hannę na duchu, Salomea poleciła pokojówce ubierać manekin w stroje bohaterek jej oper: codziennie kostiumy się zmieniały, a na balkonie wychodzącym do ogrodu niezmiennie stała Madame Butterfly… „Tylko praca, tylko śpiew, nowe role, wiele ról – to nasza pociecha i ratunek!” – mówiła do siostry. Jednak cała Europa pogrążyła się w grozie I wojny światowej. O czarnych dniach okupacji Galicji przez Rosjan rodzina Salomei dowiadywała się z rzadkich i spóźnionych wieści od krewnych ze Lwowa. Początek operowej kariery Hanny w takich warunkach rozpoczął się nieudanie. Salomea robiła wszystko, by naprawić sytuację. Zgodnie z wcześniejszym porozumieniem wysłała Hannę do Rzymu, do słynnego teatru „Costanzi”, jednego z nielicznych, które nadal działały. „Pod opiekę samej Emmy Carelli! – czytamy w powieści. – Krušelnycka odnosiła się do niej z szacunkiem, bo przykład Emmy jest unikatowy w operze włoskiej. Jeszcze by tak! Dyrektorka i główna reżyserka teatru! Kobieta!”. Jednak małżeństwo Riccioni nie wzięło pod uwagę, że we Włoszech przestały obowiązywać austriackie paszporty, a Hanna miała właśnie taki. Warto zwrócić uwagę także na okoliczność, znaną nam dziś w czasie pełnoskalowej wojny z rosyjskimi faszystami. We Włoszech zakazano wówczas wystawiania dzieł kompozytorów z państw nieprzyjaznych: Mozarta, także Wagnera, Straussa, Beethovena. Carelli ustaliła, że Hanna ma austriacki paszport; nie od razu wybuchł skandal nie tylko z tego powodu, lecz także z powodu zachwytu Hanny wariete, ponieważ w „Costanzi” nie otrzymała ani jednej roli. Z wielkimi trudnościami Hanna musiała dotrzeć do Viareggio. Dziewczyna bardzo ciężko to przeżywała. Nie mniej bolesnym tematem dla niej było to,
Solomija Krušelnyćka — solistka Wielkiego Teatru Warszawy, dokądkolwiek by nie stąpała, zawsze ciągnął się za nią welon autorytetu starszej siostry. Wojna zawsze łamie ustalone i zabezpieczone życie ludzi. Solomija nie miała występów gościnnych, Cezare zaczął bardzo chorować i rodzina została bez środków. Aby je zarobić, Solomija mimo wszystkich niepokojów wyjeżdża występować najpierw do Portugalii, a potem do beztroskiego i bogatego Monte Carlo. W Viareggio czekała na nią nowa próba – Anna odeszła z domu. Zamiast opery postanowiła występować na estradzie i teraz mieszka w osobnym domu z nauczycielem tańca. Dla niego było to po prostu kolejne zauroczenie, a Anna nie wiedziała, że Carlo jest żonaty i ma troje dzieci. Dla Anny to pierwsze i bardzo silne uczucie okazało się treścią całego życia. Nie zdołała przetrwać okrutnej rzeczywistości, która ją złamała. Tylko silny charakter Solomii pozwolił godnie wyjść z tak tragicznej sytuacji. Gdy choroba Anny bardzo się nasiliła, siostra znalazła w tych ciężkich wojennych latach najlepszą prywatną klinikę pod Mediolanem. Aby to zapewnić, musiała co miesiąc płacić bardzo wysoką jak na tamte czasy sumę. Jednak środków katastrofalnie brakowało, wydała wszystkie oszczędności, sprzedała swoje kosztowności, samochód... I nawet swoje bujne włosy. Te wydatki nie okazały się daremne, należyte leczenie i opieka przywróciły Annę do życia, ale ono już i dalej przebiegało z nawrotami ciężkiej choroby psychicznej. A po zakończeniu wojny Solomija postanowiła, że Annie będzie wygodniej w rodzinnym kraju, wśród bliskich. Druga część o złowieszczym i groźnym tytule „Faszyzm” mówi sama za siebie. We Włoszech, jak i w całej Europie, rozpoczęły się czarne lata dyktatury. Już w 1922 roku do władzy we Włoszech dochodzi Benito Mussolini: natychmiast ograniczono część praw i wolności, zapanował reżim autorytarny. Wszyscy musieli nauczyć się żyć pod jego rządami. Solomija znajdowała ukojenie w muzyce, w działalności koncertowej, w kontaktach z przyjaciółmi, ale była pod opieką swojego autorytatywnego męża. To bardzo wiele znaczyło, jednak sam Cezare zbyt boleśnie przeżył takie zmiany polityczne, zaczął ciężko chorować. Jesienią 1932 roku Solomija skończyła sześćdziesiąt lat. I choć nie planowała żadnych uroczystości, przyjaciele namówili ją, że najlepszym prezentem na taką datę będzie jej koncert. Choć rzadko kto występuje już na wielkiej scenie w tym wieku. Dla tego zorganizowano jej salę w reprezentacyjnej sali teatru Carlo Goldoni w Wenecji. Program ułożyła sama z utworów światowych kompozytorów, a zakończyła jak zawsze two-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ramami Mykoły Łysenki i ukraińskimi pieśniami ludowymi. W powieści zauważono, że Sołomija nie tylko czuła się Ukrainką, śpiewając po ukraińsku, ale w swoim czasie wsparła znacznymi kwotami działalność partyjną i polityczną, którą prowadzili Iwan Franko i Mychajło Pawłyk. Lecz oto Sołomija już nie występuje na wielkich scenach, jednak w willi w Viareggio w gronie przyjaciół śpiewa, akompaniując sobie na fortepianie. Jednak nadszedł czas, kiedy nie było już głowy do muzyki i śpiewów. Primadonna większość czasu opiekuje się drogim i ukochanym mężem, który podarował jej 25 lat obopólnego szczęścia rodzinnego. Jednak Cesarego katastrofalnie opuszczały siły: miał problemy z sercem, prawie stracił wzrok. 28 września 1936 roku Cesare Alfredo Augusto Riccioni odszedł do wieczności. W kurortowym Viareggio kończył się sezon letni 1939 roku, Sołomija została sama w wielkiej willi, więc postanowiła po raz kolejny pojechać do Galicji, do bliskich. Zawsze miała obowiązek wobec swojej wielkiej rodziny, wobec rodziców, którzy w swoim czasie znaleźli możliwość zapewnienia jej pierwszorzędnego wykształcenia. Tam, we Lwowie — wielki dom na dwa piętra, który kupiła jeszcze w czasach udanych tournée. Tam krewni, tam Hanna... W sierpniu stanęła na ojczystej ziemi, planowała na krótki czas, a okazało się — na zawsze… Pod koniec powieści autor przedstawia rozmowę Kruszelnickiej z przyjaciółkami: „Zwycięstwa w życiu twórczym nie mogą być zbyt częste. Triumf co wieczór? To za dużo. Najważniejszym miernikiem moich sukcesów często pozostawało poczucie tego, że zaśpiewałam swoją partię najlepiej”. Tak, to prawda – i na scenie, i w życiu wykonała swoją życiową misję bezbłędnie. Ołeksandr Bałabko nie męczy się przywracaniem sławnych imion znaczących przedstawicieli ukraińskiej sztuki do naszej duchowej skarbnicy, na kulturalną mapę Ukrainy. Szczerze życzymy szanownemu pisarzowi nowych poszukiwań twórczych, odkrywania nowych imion i pomyślnej realizacji wszystkich projektów twórczych oraz zamysłów! *** Powieść O. Bałabki „Role i manekiny” zdobyła Grand Prix na Ukraińskim festiwalu pieśni, muzyki, tańców i sztuki plastycznej w Rijece (Chorwacja), 2026. jak ogień fasadą budynku. I ktoś przybije do żebra serce ze słoniowej kości, podróżnik znajdzie dom. a ktoś, bez przekleństwa, uratuje modlitwę od ognia, i zostanie bez dachu nad głową, a ktoś będzie pisał wiersze, trochę w sypialni żeber, trochę w pustce. 25.03.2022 Już widziane Gdy pocisk trafia w asfalt, Ludzie znikają, twarze ścierają się z miejskiego albumu. Jutro walec załata ulicę, utrambuje nową warstwę bruku, będzie spacer duchów. Jutro ten, kto to zamówił, sprawdzi efektywność strachu w innym miejscu. Jutro wojenni rekreatorzy znajdą nowe nowiny. Będę czekał, aż krwawa kropla uderzy we mnie z chmur, aby naznaczyć moje czoło piętnem dziecka, które umarło. 09.04.2022 Kartka okolicznościowa Ze starego ubrania imperatora Płynie Dniepr, jak wyprana Wielkanoc. Przezroczysta woda na powierzchni. Mętna krew w głębi. Na dnie: dusze, miasto, niezlizany lód. 17.04.2022 Poezje Tomislava Domovicia przełożyła Anna Lymych. brała udział w Dniach Kultury Ukraińskiej w Zagrzebiu. Tomislav Domović – znany w wielu krajach pisarz, ma około dwudziestu samodzielnych książek poezji, otrzymał szereg wybitnych nagród za szczególne osiągnięcia w kulturze europejskiej. Oprócz poezji pisze opowiadania, powieści, utwory dramatyczne i scenariusze filmowe. Jest członkiem Chorwackiego Stowarzyszenia Pisarzy, Stowarzyszenia Scenarzystów, Chorwackiej Wspólnoty Niezależnych Artystów oraz Słowiańskiej Akademii. Mieszka i pracuje w mieście Karlovac. Pierwszego sierpnia pisarz skończył 62 lata. Jego książka „SŁAWA” jest pełna rozważań o wojnie w nieoczekiwanych i metaforycznych obrazach, mistycznych i właściwych tylko poecie porównaniach. Każdy wers jego poezji – tragiczny i szokujący, inwertowany w dyskurs wojny. Poezja podarowana Ukraińcom w momentach współodczuwania wielkiej tragedii wojny i śmierci. Jest w niej głęboka istota duszy artysty, obramowanej wysokim słowem, i właśnie to słowo łączy dwa zaprzyjaźnione narody, dwa kraje: Ukrainę i Chorwację.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana PRYCHODKO, docentka Narodowego Uniwersytetu „Kijowski Instytut Lotniczy”, proświtanka. Każdego roku na początku października w stolicy Republiki Chorwacji – Zagrzebiu – odbywają się Dni Kultury Ukraińskiej, które organizuje prezes UKPT (Ukraińskie Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo) „Kobzar” Slavko Burda. Z Ukrainy zapraszani są znani naukowcy z Kijowa, Iwano-Frankiwska, Ostroga i innych miast. Kulturę chorwacką reprezentują znani naukowcy i pisarze kraju. Szczególne miejsce zajmuje chorwacki pisarz Tomislav Domović, którego serce jest przepełnione bólem o Ukrainę od pierwszych dni rosyjsko-ukraińskiej wojny na pełną skalę. Mówią o tym jego wiersze, pod każdym z których widnieje data jednego z dni wojny. W 2024 roku w Zagrzebiu ujrzała światło dzienne książka poezji Tomislava Domovicia „SŁAWA” („SLAVA”) w języku chorwackim. Wybór z tej książki jest proponowany czytelnikom gazety „Słowo Proświty” w przekładzie poetki, proświtanki Anny Lymycz. Kilka razy ta pisłarka z Rów-szum ze szczątków szeleści, popiół krąży w świetle księżyca, srebro szarzeje, metal łączy się z metalem. My echem idziemy przez senne miasto, nasz dźwięk jest dziki i niepowstrzymany; Zorza polarna czaruje w skórze, a nad Newą – gęsty dzień, i tam ściele się para cymbałów, w jakimś mieszkaniu, które woła do Bałtyku, do rybich ości, do kalifornijskiego wina i do miłości, która nie dotrze do Kijowa. 16.03.2022. Wschodnie pieśni pod poduszką. Jutro śmierć rozłączy rozlane oczy, wystarczająco daleko, że zaśniesz, licząc pocałunki i żagle, które przepłynęły obok. Wystarczająco blisko, żeby nakarmić kaszaloty w moich żebrach wargatym planktonem, zostawić piwnicę budynku, którego już nie ma, pod waszymi paznokciami. 17.03.2022. Granat z podpisem cesarza. Nad swoim nieruchomym dzieckiem matka płonie szybciej niż słoma. A kiedy słoma jest już popiołem, ona płonie i płonie… Wiatr ją zdmuchuje, wiatr zrywa jej dach. Dziecko marzy, by wyrosnąć w węglu. Matka powraca do gwiazd. 18.03.2022. Wiosna (Gąsienice w życie). Światło, pragnienie, macki słońca spływają po ciele kobiety,
Tłumaczenie maszynowe
*** W imię miłości i prawdy – Jeden powoli wjechał na osiołku, Jeden wleciał na rakiecie balistycznej. 03.03.2022
*** Między sobą a miłością zamknij powieki. Na chwilę. Dopóki cię całuję, dopóki mój umysł jest pełen zadowolenia. Kiedy otworzysz oczy, ptaki umilkną, bo ludzi wciąż zabijano, podczas gdy nam było dobrze. 05.03.2022
Poecie
Od twojego spojrzenia odbija się blask miecza i złocenie ciszy. Cała twoja powieść to historia pobitego Kamenjara u podnóża piramidy i pocałunku wylanego między dwoma łykami wody. 06.03.2022
Cymbały
Nasze ciała – para cymbałów w rękach otyłego Księżyca. Huśtawka trwa jedną noc; dla języka przesiąkniętego gorączką, dla zwiadowcy przed Kijowem, dla tarczy w rodzinnym mieście. Tam szaleje wściekłość, cymbały dzwonią w ogonie ognia. Nagle, kiedy jesteśmy już w boskiej ciszy,
Dmytro KOLIADENKO
Tekst biblijny kształtował się przez długi czas. Źródeł niektórych obrazów, motywów i wyrażeń upatruje się w folklorze i literaturze jeszcze z końca II tysiąclecia p.n.e. (epos miasta-państwa Ugarit na terytorium
Tłumaczenie maszynowe
W Wielkiej Brytanii wydano ilustrowaną antologię ukraińskiej poezji kobiet „WarITorn Voices: Ukrainian Women’s Poetry” („Głosy okaleczone wojną: ukraińska poezja kobiet”). Zbiór zawiera 50 wierszy 12 ukraińskich poetek, napisanych podczas pełnoskalowej wojny, o czym informuje strona brytyjskiego wydawnictwa. „Pośród spustoszenia spowodowanego wojną ukraińska poezja nie umilkła. Przeciwnie: nadal mówi jasno, odważnie i naglająco. Ten zbiór łączy głosy dwunastu ukraińskich poetek, które piszą w czasie narodowej katastrofy. Ich wiersze ucieleśniają żal, tęsknotę, gniew, czułość i nieprzezwyciężoną wolę życia. Niektóre z nich, napisane daleko od linii frontu, ale prześladowane cieniem wojny, opowiadają o rozłące, niepewności, stracie, miłości i oporze. Inne, stworzone bezpośrednio na polu bitwy, dają nam unikalne, osobiste spojrzenie na wojnę, które rzadko można spotkać w jakimkolwiek języku. Te głosy tworzą potężny chór, który przeciwstawia się wymazywaniu pamięci i zachowuje istotną część ukraińskiej kultury literackiej w jednym z najbardziej krytycznych momentów w historii kraju, Europy i świata”, – czytamy w opisie do książki. W zbiorze zaprezentowano wiersze Jaryny Czornohuz, Oleny Herasymiuk, Iriny Cylik, Katarzyny Michalicyny, Iji Kiwy, Julii „Tajry” Pajewskiej, Swietłany Powaliajewej, Ewy Tur, Oleny Pawłowej, Julii Musakowskiej, Oksany Stominy i Jelizawiety Żarikowej. Z serwisu DIVOCHE.MEDIA
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...sawanej Syrii). Tymczasem wydarzenia opisane w Biblii są znacznie starsze. Przez stulecia gromadziły się różne pytania do Biblii z punktu widzenia rozmaitych nauk – geologii, geografii, klimatologii, astronomii i innych. Sytuacje opisane w Piśmie Świętym przez stulecia wydawały się nieprawdopodobne, sprzeczne z wieloma naukami. Wieloletnie badania doktora nauk teologicznych Jurija Mosenkisa wykazały, że sprzeczności między Biblią a nauką są pozorne. Jest to rezultat błędnego odczytania świętego tekstu. W szczególności zaproponowano współczesne wyjaśnienia astronomiczne, archeologiczne i klimatologiczne, które wzbudziły znaczne zainteresowanie i aprobatę przedstawicieli odpowiednich dziedzin nauki. Szczegółowo z rozwiązaniami wielowiekowych, a niekiedy kilkutysiącletnich zagadek Biblii można zapoznać się w serii wydawnictw, wśród których za podsumowujące uważa się wydanie „Ścisłe nauki potwierdzają Biblię”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do tego jest to niezwykłe – połączyć Szekspira z takimi historiami. Przyznam, że stęskniłem się za takimi aktorskimi spektaklami, w których nie reżyseria wychodzi na pierwszy plan, a gdzie aktorzy mają możliwość tworzenia ciekawych ról, ciekawych scen. Anatolij Heorhijowycz mówił, że według jego zamysłu ma to być spektakl aktorski: “Nie czekajcie, że wymyślę coś takiego, za czym będziecie mogli się schować. Przygotujcie się na to, że wszystko będzie trzymać się na was, na waszym aktorskim talencie”. Zatem rozumieliśmy, że robimy spektakl aktorski. Dla aktora przyjemnością i szczęściem jest branie udziału w takich projektach. Podczas pracy nad spektaklem padało wiele pomysłów od aktorów. Ale w tym są zarówno plusy, jak i minusy. A ja pragnąłem usłyszeć pomysły reżysera i starałem się je maksymalnie wcielić w życie. Gram tę rolę sam. Nawiasem mówiąc, we wspomnianym już spektaklu “Grek Zorba”, w którym już czternaście lat gramy z Anatolijem Heorhijowyczem, ja też jestem bez dublera i wszystko jest wspaniale, nie narzekam. O zespole mogę powiedzieć, że wszyscy są bardzo utalentowani. Natalija Sumśka podczas pracy nad spektaklem udzielała Anatolijowi Chostikojewowi wielkiego wsparcia. A grają też tacy wspaniali aktorzy, jak Arsenij Tymoszenko, Ołeksij Zubkow, Jarosław Hurewycz, Wasyl Mazur, Ołeksij Pałamarenko. Naprawdę potężny zespół, dużo młodzieży. Spektakl z pretensją do masowości. To coś, czego w teatrze nie tak często się widzi. Była komfortowa twórcza atmosfera. Chce się wierzyć, że i moja rola spełnia swoją funkcję. Na koniec sierpnia w teatrze przygotowywany jest wieczór pamięci Bohdana Stupki. Myślę, że wykonam tam piosenkę. Również czekam na nowe role w następnym sezonie teatralnym”. 1/5, – głównym terenie wystawowym Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, gdzie regularnie odbywają się ogólnoukraińskie ekspozycje, w szczególności coroczne “Malownicza Ukraina” oraz “Świąteczny wernisaż”. Przewodniczący NZAPU Kostiantyn Czerniawski z powodu stanu zdrowia nie mógł osobiście być obecny na otwarciu, jednak przekazał przesłanie do uczestników i gości. “Ten projekt – to nie po prostu wystawa artystyczna, to nasz wspólny manifest niezłomności i tożsamości. Sztuka podczas wojny jest potężną bronią i kulturalną tarczą państwa”, – zaznaczył on. Ze strony internetowej “Weczirnij Kyjiw”
Tłumaczenie maszynowe
Pod koniec 106. sezonu teatralnego w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „King Lir! Wersja” według tragedii Williama Szekspira. Artysta Ludowy Ukrainy Anatolij Chostikojew jest reżyserem-inscenizatorem, autorem redakcji scenicznej i oprawy muzycznej, a także odtwórcą głównej roli. Eduard OWCHARENKO „Król Lear” to wieczna sztuka, która porusza wieczne problemy. Są one dzisiaj dla nas i dla całej ludzkości rozstrzygające: jak przywrócić światu harmonię Bytu? Co stoi na przeszkodzie wzajemnemu zrozumieniu? Jak zachować integralność ludzkiej natury? Na czym polega tajemnica jej oddziaływania z wszechświatem i przyrodą? Zmienia się mapa geopolityczna, zachodzą przesunięcia gospodarcze, rozwijają się i doskonalą technologie. Nie zmienia się tylko człowiek. Jak łatwo zniszczyć siebie i wszystko wokół i jak trudno odrodzić to, co zniszczone! Po jednym z premierowych pokazów mieliśmy okazję porozmawiać z aktorami, którzy grają w tym spektaklu. Ołeksij Palamarenko, Artysta Ludowy Ukrainy, odtwórca roli Gloucestera: „Powiem szczerze, że cała moja praca twórcza w tym spektaklu była ogrzana talentem, pracowitością i dobrym charakterem naszego wielkiego aktora Anatolija Heorhijowycza Chostikojewa. Dał mi wiele wspaniałych pomysłów. Na przykład pomysł z lotem i inne. Miło było czuć potężną więź duchową z Mistrzem. Proponował bardzo ciekawe rzeczy, a ja starałem się je uzasadnić. Tak układała się nasza praca. To nie jest mój pierwszy wspólny spektakl z Anatolijem Heorhijowyczem. Kiedyś, gdy byłem jeszcze młodym artystą, powierzył mi rolę Kean'a w naszym błyskotliwym spektaklu „Kean IV”. Z czasem w tym samym spektaklu wszedłem w rolę możnowładcy. Uważam, że zagrałem tu dwie niezłe role. A jeszcze razem graliśmy w spektaklu „Mistrz i Małgorzata” według utworu niepopularnego już dzisiaj Michaiła Bułhakowa. Rolę Gloucestera zaproponował mi również Anatolij Heorhijowycz. Przeczytał w moich oczach moje marzenie. Czasami między aktorami istnieje taka więź na poziomie zmysłowym. Sam bym poprosił o tę rolę, ale on mnie ubiegł. Zapytał, czy chcę. Odpowiedziałem, że nie tylko chcę, ale też pragnę. Za czasów mojej pracy w teatrze „Króla Leara” wystawiał już Serhij Danczenko. Główną rolę grał tam Bohdan Stupka, a rolę Gloucestera wykonywał Stepan Ołeksenko. A ja zawsze marzyłem o osiągnięciu takich wyżyn, by otrzymać taką rolę. Z woli losu i woli Melpomeny udało mi się to. Aktorowi niemożliwie jest zdystansować się od swojej roli. A ci aktorzy, którzy mówią, że im się to udaje, kłamią. Każdy wykonawca w każdą rolę wkłada coś osobistego. Mój ojciec miał dwóch synów, zostałem sam. To jest właśnie to osobiste. Zagrałem los mojego ojca. I ten ból pozostał na zawsze. Jeśli ten ból choć odrobinę przekazał się na scenie, to znaczy, że jakieś odczucia, jakieś skojarzenia tam uformowałem. Teraz co do procesu prób. Ta zima była niełatwa zarówno przez pogodę, jak i przez ostrzały. Ale nie zważając na wszystkie nocne ostrzały, rano szliśmy do teatru i pracowaliśmy. Zrozumiałem istotę słowa niezłomność. To wzniosłe słowo dotyczy wszystkich, ponieważ każdy Ukrainiec ma kręgosłup niezłomności. To wtedy, gdy nie zważając na nieprzespaną noc, idziesz na próby i starasz się swój ból, swoje zmęczenie przekształcić w twórczość. Przyznam, że mam bardziej aktorski sposób myślenia. Nie tyle potrafię wymyślać, co potrafię uzasadniać to, co mi proponują. Te pomysły, które podawał Anatolij Heorhijowycz, musiałem w trakcie prób uczynić swoimi. Żeby widz zobaczył mój osobisty produkt. Wasyl Mazur grał rolę Gloucestera na premierze. On też robi to bardzo dobrze. Nawiasem mówiąc, mój ojciec Anatolij Palamarenko, który był na spektaklu, ocenił naturalność języka ukraińskiego na scenie. Bardzo ważne jest, kiedy myślisz w tym języku, walczysz nim, wtedy staje się on twoim. To język twojej duszy. U Wasyla Stepanowycza język ukraiński jest organiczny. On gra po swojemu, a ja – po swojemu. I to dobrze, bo w sztuce nie może być klonów. Są różne osobowości. Również do tej roli ma wejść Serhij Kałantaj. Myślę, że on też wykona bardzo dobrą pracę. Można dużo mówić o aktorach, którzy grają w spektaklu. Bez wątpienia wszystko trzyma się na Anatoliju Chostikojewie, który ma główną rolę. On jest jak szpikulec, na który nadziewa się mięso, aby to był szaszłyk, a nie po prostu przypieczone mięso. Anatolij Heorhijowycz swoim temperamentem, swoim kunsztem nas zapalał i prowadził. Jest naszym twórczym przewodnikiem. Jego pomysłem było maksymalne zbliżenie się do Ukrainy, do ludzkich dusz. Uważam, że w pewnym stopniu nam się to udało. Wspaniała rola Kenta u Arsenija Tymoszenki i u Ołeksija Zubkowa. Bardzo dobrze pracuje Ołeh Ternowyj, dodaje rytmu piosenkami. Nieźle pracują też chłopcy, którzy grają moich synów. To Jarosław Hurewycz i Wołodymyr Abazopuło. Czuć duchową jedność między mną a nimi. Natalia Sumśka ma niewielką rolę, ale jest ona niezwykle ogrzana jej talentem i kunsztem. I chociaż Szekspir nie zakładał tej postaci, to w spektaklu otrzymała ona swoje czołowe miejsce. Wśród dziewcząt szczególnie muszę wyróżnić Tetianę Szlachową i Ołenę Iwasiwę-Fesunenko, które świetnie radzą sobie ze swoimi rolami. A jeszcze bardzo podobało mi się, jak pracuje Tetiana Krysztal, która gra Kordelię. Na pokazie przedpremierowym grałem z synem Anatolija Chostikojewa, Wiaczesławem. Umiejętności odziedziczył w spadku. Jest utalentowanym młodym aktorem, wspaniałym partnerem, wziął wiele dobrego od ojca. Przyznam, dziwiło mnie, że kiedy wystawiano Szekspira w czasach sowieckich, to próbowano grać angielskich arystokratów. Ale jak można to zrobić, jeśli nie wiesz, jacy naprawdę są Anglicy i nigdy nie byłeś arystokratą? Ale był taki ogólny sowiecki schemat – mówić patetycznie i podniesionym tonem. Tego robić nie trzeba. Potrzeba, żeby w spektaklu był właściwie zadany ton – szukać Szekspira w sobie. U nas na Ukrainie są i Hamleci, i Kordelie. A kiedy dzielą ziemię we wsi, to znajdzie się dziesiątek czy dwa takich Królów Learów. Pierwsze pokazy spektaklu to dopiero początek drogi. To próba pióra. Można ją porównać do placka. Potem, żeby ten placek stał się rumiany, trzeba go dopiec. Po tym widz, który skosztował tego duchowego pokarmu, otrzymuje prawdziwą przyjemność.”
A my, aktorzy, istniejemy na świecie po to, by dawać widzowi radość, przyjemnie spędzony czas i skłaniać (w żadnym wypadku nie zmuszać) go do refleksji. Najważniejsze, żeby publiczność przyjęła ten nasz hit”. Ołeh Ternowyj, odtwórca roli Szlachcica: “Początkowo był pomysł, że będę tylko śpiewał na urodzinach Lira, czyli w spektaklu wykorzystane zostaną moje możliwości wokalne. A potem w procesie pracy pojawił się pomysł stworzenia jeszcze jednej postaci, wprowadzenia w drugim akcie umownie Szlachcica. Między sobą nazywamy scenę, w której wchodzimy z Kentem – “głupi i głupszy” (uśmiecha się). Chce się wierzyć, że wyszła zabawna warstwa między poważnymi scenami. Już wiele lat gram z Anatolijem Chostikojewem w spektaklu “Grek Zorba”, gdzie wykonuję rolę Mimito. Także swego czasu zdążyłem wejść do obsady spektaklu “Kean IV”. Tam miałem epizodyczną rolę. Przyznam, że jeszcze zanim trafiłem do Teatru Franki, zachwycałem się talentem Anatolija Heorhijowycza i poziomem tego, co demonstruje na scenie. Oczywiście, bardzo niełatwo jest wykonywać główną rolę i śledzić cały proces z boku, a jeszcze zajmować się kwestiami organizacyjnymi. Na pewnym etapie czuło się, że jest to dla niego trudne. Myślę, że byłoby to trudne dla każdego człowieka. Ale on z tym zadaniem świetnie sobie poradził. Uważam jego pomysły za niezwykle interesujące. Są kreatywne i nowoczesne. I ta historia ze studentami, którzy zabłądzili w strefie czarnobylskiej. To jego prawdziwa historia. Anatolij Heorhijowycz kiedyś ją opowiadał. A teraz znalazł paralele i zdołał wprowadzić ją w kanwę historii o Lirze. Uważam, że to bardzo oryginalne i ciekawe. Według jego słów, ukraińska wspólnota twórcza włącza się w obronę kraju na różne sposoby: artyści nie tylko tworzą prace, ale i własnoręcznie wytwarzają drony dla obrońców. Projekt można odwiedzić w Centralnym Domu Artysty przy ul. Siczych Strilciw, Anatolij Chostikojew
Tłumaczenie maszynowe
W Centralnym Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy w przeddzień Dnia Niepodległości otwarto ogólnoukraiński projekt kulturalno-artystyczny. Ekspozycja połączyła malarstwo, grafikę, rzeźbę oraz współczesne obiekty artystyczne twórców z różnych regionów Ukrainy, a otwarcie rozpoczęło się minutą ciszy dla uczczenia pamięci poległych obrońców. Na wystawie zaprezentowano dzieła, w których artyści dokonują refleksji nad współczesną historią Ukrainy: walką o wolność, wizerunkiem obrońcy, wartościami duchowymi, pamięcią historyczną oraz więzią pokoleń. Ukraina wyłania się w różnych obrazach – poprzez symbole walki i postać wojownika, poprzez modlitwę i motywy sakralne, poprzez pejzaż, kolor, abstrakcyjną formę czy eksperyment z materiałem. Wśród uczestników wystawy znaleźli się: Kostiantyn Czerniawski, Hałyna Kyryłenko-Barannikowa, Serhij Smetankin, Wiktor Kowtun, Olha Pohribna, Nazar Biłyk, Marija Polakowa, Lidija Iwanicka, Pawło Szarko oraz inni ukraińscy artyści. Zastępca przewodniczącego NZAU, rzeźbiarz Ołeksij Perhamenszczyk podkreślił, że sztuka jest jednym z głównych czynników zachowania tożsamości narodowej, a artyści prowadzą dziś swoją walkę – profesjonalizmem, talentem i twórczością. Za
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w porę odejść z zawodu, z biznesu. Kiedy trzeba zrozumieć, że nadchodzi coś innego. I od tego, że wszyscy kochają się nawzajem do szaleństwa, powstaje ten dramatyczny, tragiczny impuls. Ale uważamy, że nie jest to tragedia w pełnym tego słowa znaczeniu. To możliwość spojrzenia z widowni na to, co dzieje się w naszym życiu każdego dnia, każdej minuty. I, być może, w każdej rodzinie. To ciekawa historia… Pierwszy raz pomyślałem o „Śmierci komiwojażera” podczas pracy nad spektaklem „Promnik”, w którym Stanisław Bokłan wykonuje rolę Jimmy'ego Malduna. Kiedy pracowaliśmy nad tą inscenizacją, wydało mi się, że Stanisław Wołodymyrowycz gdzieś myśli lub marzy o roli Willy'ego Lomana. Od pierwszej myśli do realizacji projektu minęły dwa lata. Przeczytałem tę sztukę ponownie, bardzo mi się spodobała. W rozmowie powiedziałem Stanisławowi Bokłanowi: „A co, jeśli…”. Na co odpowiedział: „Spróbujmy”. Proces prób przebiegał dość ciekawie. „Śmierć komiwojażera” to niezwykle trudna sztuka. Jeśli nie ma aktorów zdolnych uczynić tę historię żywą, branie się za inscenizację jest bardzo ryzykowne. Mamy wspaniałą obsadę, „dream cast”: Stanisław Bokłan, Ołeksandra Jena, Andrij Ponomarenko, Witalij Salij, Albert Małyk, Kyryło Parastajew, Ołeksandr Waluk, Witalij Owczarow, Jurij Hrebelnyk, Anatolij Jaszczenko, Ołeh Zamiatin, Jurij Rodionow oraz wspaniała utalentowana młodzież. Niezwykle ważnym puzzlem w naszym spektaklu jest muzyka! Z jednej strony to zespół „Last call” nawet wcześniej. To znaczy, że zaczynać przygotowania do wieczornego spektaklu trzeba już w pierwszej połowie dnia. Co więcej, dział montażowy jest dziś skompletowany tylko w połowie. Cały grafik prób i premier spektakli został zrujnowany. Trzeba było wypracować nowy grafik. Najpierw pracujemy na miejscach prób. A potem na kilka dni odwołujemy wieczorne spektakle i wystawiamy nowy spektakl. Według kanonów ze światłem i dźwiękiem powinno być nie mniej niż dziesięć prób. Teraz jest na to znacznie mniej czasu. Reżyser i aktorzy muszą być na to gotowi. Musimy być stale skoncentrowani. Pracuje u nas zespół profesjonalistów, wśród których są Wład Tenenbaum, Ihor Hołowaczow oraz Ołeksij Popow. To oni odpowiadają za światło, dźwięk i montaż. Myślę, że spektakl się udał. Bardzo dobre kreacje aktorskie. To role na lata, które rzadko zdarzają się w aktorskim losie. Cieszę się z aktorów, z teatru. Przecież obecnie prawdziwy teatr psychologiczny to rzadkość. Na kolejny sezon jest wiele planów. Nasz teatr złożył kilka projektów na „Tysiącwiosnę”. Jeśli otrzymamy pozytywne opinie ekspertów, to repertuar przyszłego roku będzie budowany właśnie pod „Tysiącwiosnę”. We wrześniu będzie bardzo ciekawy projekt – nasza wspólna praca z Teatrem Franki i Grzegorzem Jarzyną „Kasandra”. Trwają ostatnie produkcyjne profesjonalne momenty. W sierpniu zaczynamy próby aktorskie. Premiera zaplanowana jest na 12 i 13 września. A jeszcze otrzymaliśmy grant od UKF i zaczęliśmy pracować nad inscenizacją powieści Anastasiji Lewkowej „Za Perekopem jest ziemia”. Reżyser Ihor Biłyć. Myślę, że to będzie również bardzo ciekawa i bardzo bolesna historia. Historia o tym, o czym trzeba mówić. Premiera zaplanowana jest na październik. 22 października odbędzie się wieczór jubileuszowy „Ta chwila jest twoim życiem”. Nad tym projektem pracują Jewhen Łunczenko i Serhij Ozyrianyj. Na scenie będzie cała trupa teatru. Jeśli się uda, to będziemy go grać przez cały sezon teatralny. Jako reżyser myślę nad nową inscenizacją. Są dwa tematy, nad którymi pracujemy. Szczegóły później. W publikacji wykorzystano materiały i zdjęcia ze strony teatru. odbudowę świątyni ponad 9,2 mln hrywien. Ważną częścią projektu stała się międzynarodowa współpraca. Część prac sfinansował Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”. Ze strony Ministerstwa Kultury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Pod koniec setnego sezonu teatralnego w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Śmierć komiwojażera” w reżyserii Kyryła Kaszlikowa według kultowej sztuki Arthura Millera. Główną rolę w spektaklu gra artysta ludowy Ukrainy Stanisław Bokłan, a scenografię i oprawę plastyczną stworzył Petro Bohomazow. Spektakl powstał przy wsparciu Karine Mnacakanian w partnerstwie z Genesis for Ukraine. Eduard OWCHARENKO Czym jest sukces – i czy rzeczywiście czyni nas szczęśliwymi? Co dzieje się z człowiekiem, który całe życie próbuje sprostać własnemu wyobrażeniu o sobie, ale traci kontakt z rzeczywistością? Willy Loman to komiwojażer, który całe życie wierzył: wytrwałość i oddanie sprawie niechybnie doprowadzą do sukcesu. Pragnie utrzymać karierę, zapewnić byt rodzinie i sprostać własnym wyobrażeniom o godnym życiu. Zaślepiony wizją sukcesu, Willy pokłada wielkie nadzieje w swoich synach. Starszy syn Biff długo szuka siebie i próbuje znaleźć własną drogę. Młodszy Happy pracuje w mieście, ale nie odczuwa radości z życia. Napięcie między pokoleniami narasta – nie przez słowa, a przez milczące oczekiwania i rozczarowania, które gromadziły się latami. To historia o człowieku, który ze wszystkich sił pragnie sprostać własnemu wyobrażeniu o sukcesie, o wyborze, który determinuje los, i o cenie, którą trzeba płacić za niezdolność do zatrzymania się. O pracy nad spektaklem opowiada Kyryło Kaszlikow, reżyser, artysta ludowy Ukrainy: „Ta historia jest wśród nas. O czym ona jest? O umiejętności i nieumiejętności kochania, o pragnieniu zrobienia wszystkiego dla bliskich. Nie rozumiejąc, że to być może wcale nie jest im potrzebne. I kiedy rodzice wkładają tak ogromny wysiłek w to, by uczynić dziecko szczęśliwym, nie rozumiejąc, że ono chce czegoś innego, powstaje dramat. A czasami – tragedia. To historia o nieumiejętności zrozumienia, że czas płynie i być może ty już nie jesteś w tym czasie. Kiedy trzeba W Żółkwi odbyło się nabożeństwo z okazji zakończenia kompleksowej renowacji Cerkwi Świętej Trójcy – zabytku architektury o znaczeniu narodowym i obiektu Światowego Dziedzictwa UNESCO. W wydarzeniu wzięli udział pierwszy wiceminister kultury Ukrainy Iwan Werbycki, przedstawiciele władz obwodowych i lokalnych, duchowieństwa, środowiska muzealnego oraz społeczeństwa. „Cerkiew Świętej Trójcy to unikalny zabytek ukraińskiej drewnianej architektury sakralnej i ważna część światowego dziedzictwa kulturowego. Zakończenie jej kompleksowej renowacji pokazuje, że nawet w warunkach pełnoskalowej wojny Ukraina kontynuuje konsekwentnie orchestra”. Jestem wdzięczny Mychajłowi Matiuchinowi za to, że w tak krótkim czasie udało mu się stworzyć prawdziwy żywy, nowoczesny dźwięk, który jest nieodłączną częścią historii Willy'ego Lomana, a z drugiej strony – to wszechświat Giedriusa Puskunigisa – jego muzyka jest po prostu niesamowita! Daje ona możliwość przeniesienia historii Willy'ego Lomana w przestrzeń tragedii! Scenograf Petro Bohomazow stworzył nam bardzo ciekawą przestrzeń. Pomysł polegał na tym, że przestrzeń przyszłego spektaklu to śpiące wielkie światowe studio filmowe, w którym można nakręcić każdy film – komedię czy tragedię – trzeba tylko przylepić tapety w pawilonach. Kiedy pojawił się ten pomysł, od razu wszystko ruszyło. Tutaj trzeba trochę wrócić do historii. Na początku lat 2000. miałem szczęście grać z Malcolmem McDowellem. Dzień zdjęciowy był w Rzymie, w pawilonie, gdzie kręcono film „Życie jest piękne” Roberto Benigniego. I kiedy myśleliśmy z Petrem o przestrzeni, przypomniałem sobie to wielkie studio filmowe. Ono ma rzeczywiście niesamowite rozmiary. Na początku spektaklu, zgodnie z naszym zamysłem, ta przestrzeń się budzi. A potem ta przestrzeń transformuje się w przestrzeń greckiej tragedii. Kiedy na scenie są tylko ludzie, tylko losy, problemy, konflikty. Tłumaczyliśmy tekst specjalnie dla nowej inscenizacji. Długo myśleliśmy, jak nazwać spektakl. Pierwszy roboczy tytuł sztuki (Miller, nawiasem mówiąc, napisał ją w 6 tygodni) brzmiał „Wewnątrz jego głowy” („Inside of His Head”). W końcu zdecydowaliśmy się zostawić „Śmierć komiwojażera”. Najtrudniejszym etapem przy narodzinach spektaklu można uznać poszukiwanie sposobu istnienia w tak zwanych „flashbackach”, wspomnieniach Willy'ego Lomana (dlaczego właściwie myśleliśmy o zmianie tytułu). Te wspomnienia są w jego głowie i nikt nie wie, czy to było naprawdę, czy to jego wyobraźnia modeluje wspomnienie. Robiliśmy dziesiątki etiud, improwizowaliśmy i wreszcie znaleźliśmy klucz do tych drzwi! Wydaje mi się, że to jedno z najciekawszych rozwiązań w spektaklu. Ogółem proces prób zajął sto prób, czyli trzy miesiące. Oczywiście stan wojenny nie mógł nie odcisnąć na nim piętna. Wcześniej nasze spektakle zaczynały się o godzinie 19:00 i był pewien cykl wypuszczania nowych spektakli. Rano można było pracować nad nową inscenizacją, a potem montować spektakl do pokazu. Właśnie w takim rytmie żyliśmy. Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji pokazujemy spektakle o godzinie 18:00, a niektóre na-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
zachowywać i odnawiać swoje zabytki. Dziękuję konserwatorom, zespołowi muzealnemu oraz partnerom międzynarodowym za profesjonalną pracę i wkład w zachowanie świątyni” – powiedział pan Werbycki. „Otrzymaliśmy cerkiew praktycznie w rozebranym stanie i bez żadnego finansowania. Jednak dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy, a także naszych międzynarodowych partnerów – Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”, a także pełnej poświęcenia pracy naszych pracowników i specjalistów Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Konserwacji Ukrainy, którzy w szczególności odnowili unikatowy barokowy ikonostas, udało nam się przywrócić świątyni jej wielkość. Dzisiaj Cerkiew Świętej Trójcy ponownie staje przed nami jako prawdziwa perła ukraińskiej sztuki sakralnej” – podkreślił dyrektor generalny Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. G. Woźnickiego Taras Woźniak. Konserwację cerkwi rozpoczął w 2019 roku Państwowy Historyczno-Architektoniczny Rezerwat w mieście Żółkiew. Po przyłączeniu muzeum-rezerwatu „Zamek w Żółkwi” do Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki prace kontynuowano. Galeria zapewniła korektę dokumentacji naukowo-projektowej i zorganizowała wykonanie kompleksowej konserwacji. W latach 2022–2023 Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy skierowało na
Tłumaczenie maszynowe
Od razu powiem, że chodzi rzeczywiście o Wyspę w znaczeniu dosłownym i przenośnym. Jest ona ze wszystkich stron obmywana wodami, ale położona nie w oceanie, a niedaleko Tarnopola. Ta starodawna i malownicza wieś obecnie należy do wielkoberezowickiej wspólnoty terytorialnej (w obwodzie tarnopolskim), jest ona bezgranicznie bogata w swoje skarby: duchowe i architektoniczne perły, znaczące wydarzenia oraz sławnych synów i córki. Właściwie o tym wszystkim w swojej nowej książce pod tytułem „Wyspa: wielka historia małej ojczyzny” w porywający sposób opowiada redaktor naczelny ogólnoukraińskiej gazety społeczno-politycznej „Silśkyj hospodar”, zasłużony dziennikarz Ukrainy Bohdan Nowosiadłyj. Z nim prowadzimy rozmowę o pracy nad wydaniem i jego znamiennych cechach. – Panie Bohdanie, wiem, że jest pan autorem, współautorem lub redaktorem ponad dwudziestu różnorodnych książek. Dlaczego podjął się pan napisania dzieła dokumentalnego o Wyspie, przecież nie jest pan rodowitym mieszkańcem tej miejscowości? – Z podmiejską Wyspą wiąże mnie bardzo wiele czynników przez ponad sześć dziesięcioleci. Przede wszystkim urodziła się w niej świętej pamięci moja mama, mam tam wielu krewnych i przyjaciół jeszcze z dzieciństwa i młodości. Z wieloma z nich w swoim czasie uczyłem się w bucniowskiej szkole, pracowałem w cukrowni „Podilla”, w korporacji oświetleniowej „Watra”. Dlatego wiele wiem o tej wsi, pamiętam z opowieści rodaków i w końcu synowski obowiązek skłonił mnie do tego, by, jak to mówią, chwycić za pióro. A pewności w tej sprawie dodało mi niewielkie doświadczenie w tworzeniu podobnych książek jeszcze od lat dwutysięcznych. Właśnie wtedy między innymi napisałem dwa popularnonaukowe szkice o rodzinnej wsi Bucniów, która, nawiasem mówiąc, graniczy z Wyspą, aktywnie pomagałem w napisaniu książki „Krasówka” — stolicy dzieciństwa legendarnego kierownika „Tarnopilhaz” Ołeha Karawanskoho w rejonie tarnopolskim. I co nie mniej ważne, do tej pory zapoznałem się z podobnymi wydaniami o ponad pięćdziesięciu miejscowościach obwodu tarnopolskiego i sąsiednich obwodów. – Co pan osobiście może powiedzieć o swojej kolejnej pracy drukowanej? – Najlepiej, oczywiście, może o niej powiedzieć niezaangażowany sędzia — przyszły czytelnik. Tym bardziej, że o Wyspie napisano już niemało książek. Ciekawy szczegół, obecnie o tej wsi i przez mieszkańców Wyspy na inne tematy napisano ponad czterdzieści różnorodnych wydań, o których, nawiasem mówiąc, również wspomina się w mojej książce. Ja zaś mogę powiedzieć chyba tylko oczywiste rzeczy. Nad książką, z aktywną pomocą miejscowych badaczek historii Natalii Krupy, Teodozji Rybaczok, Marii Firman, Halyny Shuby, pracowników miejscowego starostwa i szkoły-liceum, innych zakochanych w rodzinnej wsi entuzjastów, pracowałem pięć lat. Napisana ona została w gatunku wydania popularnonaukowego, które obejmuje ramy czasowe siedmiu wieków, poczynając od pierwszej oficjalnie potwierdzonej wzmianki dokumentalnej w 1431 roku. W książce jest 786 stron, wykorzystano ponad pół tysiąca ukraińskich, polskich, austriackich i innych pierwowzorów. I na oko powiem, nie mniejsza liczba fotografii autorskich oraz z archiwów mieszkańców Wyspy. W zbieraniu materiałów po ziarenku pomagali mi naukowcy, koledzy dziennikarze i wychodźcy z Wyspy nie tylko na Ukrainie, ale też w Australii i USA. Szczególną wdzięczność, jak i w końcu wszystkim mieszkańcom Wyspy, chcę wyrazić doktorom nauk Wasylowi Teremce, Iwanowi Krupskiemu i Mykole Łazarowyczowi odpowiednio z kijowskiego, lwowskiego i zachodnioukraińskiego uniwersytetów narodowych za wykwalifikowane wsparcie naukowe mojej pracy. – Ale to, że tak powiem, okładka, ogólne rzeczy, a o czym konkretnie mowa w książce? – W książce między innymi mowa o tym, że jeszcze od lat 1620. Wyspa doświadczyła niszczycielskich najazdów tatarskich, a w 1649 roku, przy przejściu spod Zbaraża do Zborowa, tędy przechodzili kozacy Bohdana Chmielnickiego. Wyspa jako miejscowość jeszcze w 1763 roku zaznaczona jest na austriackiej mapie von Miga. Już wtedy we wsi funkcjonowała cerkiew. Znana wieś stała się także dzięki skarbom duchowym — obecnej cerkwi Świętego Archanioła Michała, obrazy w której malował sławny artysta Kornyło Ustijanowycz i którą w swoim czasie odwiedzał książę UGKC, metropolita Andrzej Szeptycki, oraz figurce Matki Bożej z leczniczym źródłem, przy której modlił się głowa Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Lubomyr Huzar. Całą epoką w niej można nazwać posługę wielkiego patrioty ojca Wasyla Hłuchoweckiego. A w latach 1990., na początku wyjścia z podziemia UGKC, proboszczował tu ks. Wasyl Semeniuk, późniejszy arcybiskup i metropolita tarnopolsko-zborowski. Odrębną sławną, dramatyczną i tragiczną stroną wsi ze swoimi intrygami miłosnymi wydaje się życiowy kronikarz dynastii hrabiego Baworowskiego oraz jego majestatyczny zamek, który zniszczyły wojska rosyjskie podczas I wojny światowej. Nawiasem mówiąc, muzyki dzieci hrabiego uczył syn genialnego Mozarta, a potomek hrabiego – Jerzy Baworowski – był posłem do Sejmu Krajowego we Lwowie. Wśród wybitnych osobistości, o których mowa w książce, można wymienić wybitnego historyka oraz działacza społeczno-politycznego Galicji i Bukowiny Myrona Kordubę, członka parlamentu ZUNR, przyjaciela Symona Petlury Antina Czerneckiego, szlachetną dynastię artystów i dyrygentów Antkowych, poetę-patriotę Wasyla Jarmusza, któremu kagebiści prosto w oczy mówili: „Masz w sercu za dużo Ukrainy”, oraz młodą dumę rodzimej nauki, doktor pedagogiki, rówieśniczkę ukraińskiej niepodległości Ołhę Potapczuk. A jeszcze w książce mowa o narodowowyzwoleńczej walce rodaków w okresie II wojny światowej, o placówkach oświatowych, kulturze, sztuce, potencjale przemysłowym i, oczywiście, o wspieraniu przez mieszkańców Wyspy Sił Zbrojnych Ukrainy, dzięki którym mamy możliwość pracować i tworzyć na rodzinnej ziemi. – Jestem przekonany, że po naszej rozmowie u czytelników pojawi się pytanie: gdzie można kupić tę książkę? – Niestety, na razie na świat wyszło tylko kilka jej egzemplarzy sygnalnych. Szczerze chcę wierzyć, że wśród miłośników historii rodzinnego kraju znajdą się darczyńcy, którzy wspomogą dodruk tego wydania. Rozmawiał Petro HUDYMA, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Fotografia Rusłana Żyrowa
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe