Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2008 рік

16 s. · 47 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 32 (461), 7–13 sierpnia 2008

Zdjęcie: Ołesź Dmytrenko Borys OLIJNYK Jeśli nie wdawać się w rozległe teorie, to główne powołanie języka polega na tym, by z biologicznego człowieka tworzyć istotę rozumną, czyli obywatela, który nie unosi się w próżni, lecz chodzi po ziemi określonego państwa. Zatem wszystkich, którzy żyją i działają na suwerennej Ukrainie, powinien jednoczyć w społeczeństwo język ukraiński, który trzeba po prostu znać. Właśnie z takich prostych i naturalnych, jak powietrze, zasad wychodzili deputowani, którzy niemal dwie dekady temu na sesji Rady Najwyższej jeszcze USRR utwierdzali państwowość języka ukraińskiego. Jako ówczesny sprawozdawca w tej sprawie wzywałem posłów: „Zapewniam: dokonacie aktu, który na zawsze pozostanie w pamięci narodu ukraińskiego. Zdobędziecie jeszcze głębszy szacunek swoich dzieci i wnuków za to, że wprowadzicie je w język ukraiński — jeden z najbardziej melodyjnych nie tylko w słowiańszczyźnie, lecz na całym świecie”. Ustawę przyjęto jednogłośnie. Nastrój był wtedy uroczo podniosły. Dziś tego nie odczuwam, w siedemnastym roku niepodległości, ponieważ przestrzeń funkcjonowania, czyli żywotności ojczystego słowa, choć brzmi to paradoksalnie, wyraźnie się zawęża. Zazwyczaj u nas winą obarcza się presję północnego sąsiada. Wybaczcie, a gdzież jest nasze państwo, które nawet palcem nie kiwnęło, gdy gasną albo ledwo wegetują ukraińskie czasopisma? Zanim kogokolwiek oskarżymy, warto spojrzeć na własnych małorosjan, którzy „zapisali się” do wielkorosjan i przez dziesięciolecia nie są w stanie nauczyć się języka ojczystego. To właśnie oni najgłośniej krzyczą o presji „ukrainizacji”. Zwracam się do rdzennych Rosjan: powstrzymajcie tych samozwańców, którzy, występując w waszym imieniu, swoją nieudolnością kompromitują i poniżają naród rosyjski! Najbardziej wymowną oznaką prowincjonalizmu jest bezkrytyczne przebieranie się w obce, co często leży tak, jak siodło na krowie. Posłuchajcie: „lizing”, „faktoring”, „franczyzing”, „faks”, „ksero”, „drukarka”, „kartridż”, „winczester” (okazuje się, że to nie broń, lecz zaledwie „program zabezpieczenia”), „stapler”, „penitencjarna” PROBLEMY WSI POLESIA DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ „PROSWITY” IWAN MAZEPA I JEGO EPOKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Mowa o mowie

(Panie, wybacz) system. A pewien człowiek usłyszał w telewizji: „…jak informował nas nju-mejker Prezydenta”. Żaden zdobywca tak triumfalnie nie opanował naszej przestrzeni duchowej! Co więcej, bez najmniejszego z naszej strony oporu. A zresztą, kto będzie stawiał opór? Prasa? Ale to już nie prasa, lecz „media”, i zajmuje się ona „briefingami”, „ratingami” i „promoszyngami”. Może telewizja? Ale przecież tam tylko słychać o nowych „sprejach”, „pampersach” i „duplexach”. To może, wybaczcie, artyści i artystki? Oni już i sztukę zamienili na „art”, i teraz mają „art-rynek”, „art-festiwale” czy „art-menedżerowie”, sami zaś tylko to robią, że utwierdzają własny „brend”. A dla tych wszystkich „mini-super-marketów”, „basterów”, „blokbasterów” i wyżej wymienionych zniekształceń w języku ukraińskim istnieją swoje, normalne odpowiedniki. Niestety, nawet po uchwaleniu ustawy o państwowym statusie języka ukraińskiego, która miała postawić ostateczną kropkę w tym bolesnym temacie, problemy językowe, jak się wydaje, dopiero się zaczynają. Zazwyczaj niektórzy wielosłowni gorliwcy rodzimego słowa nie wykraczają poza lamenty nad tym, jak zakazywano „mowy kalinowej”. To bazarowe lirnictwo, jak się zdaje, ma na celu odwrócić nas od prawomocnego pytania: co zrobiliśmy już w suwerennym państwie, gdzie wszystkie te zakazy zniesiono i wprowadzono państwowość języka ukraińskiego? Odpowiedź, niestety, jest niepocieszająca: poza pojedynczymi oddolnymi akcjami, poza sporadycznymi działaniami dobroczynnymi, na poziomie państwowym realnie i rzeczywiście zrobiono niewiele. Skłońmy głowy przed ofiarnym działaniem ku pamięci Anatolija Pohribnego, który dzielnie przeciwstawiał się praktyce unifikacyjnej wobec języka. Wspomnijmy dobrym słowem Proświtę, która dzięki staraniom jej przewodniczącego Pawła Mowczana nie pozwala nam zasnąć w łachmanach obojętności. Podziękujmy także czasopismu „Dniepr” i jego redaktorowi naczelnemu Mykole Łukiwemu, którzy nie omijają problemu językowego. I profesorowi Wasylowi Wasylowyczowi Jaremence i wielu innym obrońcom rodzimego słowa. Są w każdej wsi i w każdym mieście; ich jest setki tysięcy, jeśli nie miliony. Niestety jednak ci entuzjaści — bezsrebrnicy, podobnie jak ich wysiłki — nie są skoordynowani celową państwową pomocą, a przede wszystkim władzą lokalną. Od czego warto zacząć? Moim zdaniem od utworzenia komitetu ochrony języka ukraińskiego, o czym od lat mówię z trybuny parlamentarnej i innych trybun, apelując do opinii publicznej i do najwyższych struktur władzy. Ten komitet ma nie tylko bronić języka przed zaśmieceniem bezgramotną obcą naleciałością, lecz także koordynować wysiłki wszystkich dobroczyńców, reagować na ich sygnały dotyczące lekceważącego, a nawet wrogiego stosunku do rodzimego słowa; planować uzgodnione działania w tej dziedzinie itp. Jednym słowem, prowadzić konsekwentną politykę państwową, co powinno znaleźć odbicie w samej nazwie: Państwowy Komitet Ochrony Języka Ukraińskiego. W jego skład powinni wejść, oprócz znanych filologów, wybitni pedagodzy, psychologowie, filozofowie, nauczyciele-praktycy, historycy, pisarze, artyści, działacze teatralni, politolodzy, sportowcy, specjaliści wojskowi, duchowni, autorytety, które reprezentują cały wachlarz sfery duchowej i społeczno-politycznej. Na tę wyjątkowo potrzebną sprawę poszłoby nie tak znów wiele środków. Jestem pewien, że patriotycznie nastawieni działacze wzięliby się do tego społecznie, na zasadach społecznych. Ale aparat komitetu musi utrzymywać państwo. Oczywiście każde przedsięwzięcie można zrealizować tylko pod warunkiem, że stanie się przedmiotem jawności. Skoro jednak na Ukrainie media są w większości w rękach kilku oligarchów, których interesy są bardzo odległe nie tylko od problemów językowych, lecz także od Ukrainy w ogóle, — należy mieć zarówno czysto ukraińskie czasopisma, jak i kanały w radiu i telewizji, dla dziennikarzy których idea rozwoju i ochrony języka stałaby się obywatelskim powołaniem. ŻNIWA W LEKKI DZIEŃ Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

POLITYKA

— Już w 1990 roku zadeklarował Pan, że Pana zadaniem jako polityka jest Ukraina w NATO. Czy nadal widzi Pan perspektywę dla naszego państwa w NATO? — Nowa ukraińska narodowo-demokratyczna rewolucja 1989—1991 lat odbyła się nie tylko pod sztandarem stworzenia państwa ukraińskiego, ale także pod sztandarem europeizacji Ukrainy, co znalazło odzwierciedlenie w haśle „Powróćmy Ukrainę do domu, do Europy”. Ten powrót do Europy rozumieliśmy i przedstawialiśmy jako pragnienie Ukraińców, by żyć według europejskiej skali wartości, zgodnie z demokratycznymi zasadami, przy wysokich standardach socjalnych i wysokim poziomie bezpieczeństwa. Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. właśnie takie proeuropejskie stanowisko narodowych demokratów znalazło poparcie wśród naszych obywateli i stało się jednym z decydujących czynników konsolidacji Ukraińców w dążeniu do niepodległości Ukrainy. Państwowość ukraińska powstała także jako rezultat cywilizacyjnego wyboru narodu ukraińskiego: wracamy do znanego nam europejskiego otoczenia z chrześcijańskimi i demokratycznymi wartościami, a nie szukamy jakiejś innej perspektywy. W tym świetle członkostwo Ukrainy w NATO i UE to praktyczna realizacja europejskiego cywilizacyjnego wyboru Ukraińców, dokonanego już podczas ukraińskiej rewolucji 1989—1991 lat. Członkostwo w NATO to także międzynarodowe gwarancje naszej państwowości. — Czy w XX wieku Ukraina nie otrzymywała takich gwarancji? — W pierwszej połowie XX wieku Ukraińcy wielokrotnie proklamowali swoją niepodległość. Przypomnijmy choćby okres UNR, Karpacką Ukrainę itd. Jednak traciliśmy ją, i to w dużej mierze właśnie z powodu braku międzynarodowych gwarancji. Dlatego właśnie dzięki członkostwu w NATO Ukraina uzyska międzynarodowe gwarancje własnego bezpieczeństwa i państwowości. — Czy ktoś nam zagraża? — Bardzo często słyszymy, że dla Ukrainy nie ma bezpośredniego zagrożenia wojskowego, a zatem po co mielibyśmy pchać się do tego NATO. Tak, rzeczywiście, obecnie bezpośredniego zagrożenia wojskowego nie ma. Nie gwarantuje to jednak, że nie pojawi się ono w niedalekiej przyszłości, na co wskazuje cała dotychczasowa historia ludzkości, a także historia Ukrainy. Niestety, nadal aktualna jest starożytna mądrość: „Chcesz pokoju — przygotuj się do wojny”. Dopóki na świecie istnieje broń, dopóty istnieje niebezpieczeństwo pojawienia się bezpośredniego zagrożenia wojskowego. Kwestia bezpieczeństwa to kluczowa sprawa dla każdej władzy, każdego społeczeństwa, każdego narodu. Nie należy tak szybko zapominać o Tuzłę, o niedawnych wypowiedziach Putina, który straszył nas wycelowaniem w Ukrainę rakiet jądrowych. Pamiętajmy też o tym, że w naszym Sewastopolu stoi obca rosyjska Flota Czarnomorska. Ponadto we współczesnym świecie państwa doświadczają zagrożeń wskutek intensywnych wpływów zewnętrznych w sferze humanitarnej, gospodarczej, energetycznej, informacyjnej i innych. Przejawiają się one w wojnach gospodarczych i handlowych, ekspansji kulturowej, nielegalnej migracji, przestępczości transgranicznej oraz międzynarodowym terroryzmie. Oznacza to, że można zniszczyć lub podważyć państwowość tego czy innego narodu nie tylko klasycznymi rodzajami broni, ale także za pomocą wymienionych wpływów. Neutralizować je samodzielnie jest niezwykle trudno, łatwiej przeciwdziałać im solidarnie z innymi demokratycznymi państwami w systemie zbiorowego bezpieczeństwa. Ważne jest, by zrozumieć, że NATO — to właśnie taki system zbiorowego bezpieczeństwa demokratycznego świata, dzięki członkostwu w którym chcemy odwrócić od Ukrainy wszystkie negatywne wpły-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«BEZ UKRAINY ZBUDOWANIE NOWEJ EUROPY PO PROSTU NIEMOŻLIWE»

i ochronić się przed możliwym w przyszłości bezpośrednim zagrożeniem militarnym. — Zatem z jakiejkolwiek strony byśmy nie spojrzeli, czy członkostwo Ukrainy w NATO jest korzystne? — Jako członek NATO Ukraina w pełni włączy się w system zbiorowych wysiłków na rzecz likwidacji zagrożeń, jakie stwarza niekontrolowana migracja. Dziś jest to bardzo poważne nowe wyzwanie i zagrożenie dla wielu państw, w tym także dla Ukrainy. Główny strumień nielegalnych migrantów pochodzi z krajów azjatyckich. To ludzie o innej kulturze, innych tradycjach, innej mentalności. Niekontrolowana migracja stanowi również niebezpieczeństwo rozprzestrzeniania broni, terroryzmu, różnych nietypowych chorób. Ukraina leży w takim położeniu geograficznym, że te szlaki w dużej mierze przebiegają przez nasze terytorium i sami nie poradzimy sobie z tym problemem. Pamiętajmy, że nasze wschodnie granice są otwarte. Rosja zaś jest zainteresowana nieuregulowaniem granic z Ukrainą, aby nie zatrzymywać niekontrolowanego strumienia migracji na swoim terytorium, lecz kierować migrantów na nasze. Po wejściu w życie umowy z UE o readmisji niekontrolowana migracja stała się realnym zagrożeniem dla naszego kraju. Nie wolno zapominać także o współczesnych wojnach informacyjnych, zwłaszcza o tak zwanych „cyberatakach”. Coraz więcej pieniędzy i towarów na świecie przepływa kanałami obsługiwanymi na bazie globalnych sieci informacyjnych. Wystarczy zablokować systemy informacyjne państwa, aby sparaliżować zwykły rytm życia kraju, a nawet spowodować upadłość całych gałęzi gospodarki. Widzieliśmy już takie próby wobec Estonii, kiedy Rosja zorganizowała ataki hakerów na systemy informacyjne tego kraju. „Cyberataki”, podobnie jak międzynarodowy terroryzm i niekontrolowana migracja, to najnowsze globalne wyzwanie, na które można znaleźć odpowiedź jedynie w systemie ścisłej współpracy międzynarodowej. Przy okazji, NATO utworzyło w Estonii centrum, którego zadaniem jest opracowywanie systemów ochrony przed takimi atakami. — Zapewne we współpracy z NATO i UE Ukraina będzie zmuszona grać według ich reguł? — Jeżeli Ukraina stanie się członkiem NATO, a później także Unii Europejskiej, to będzie zmuszona przyjąć europejskie reguły gry zarówno w polityce, jak i w gospodarce, w sferze społecznej, ekologicznej, kulturalnej, informacyjnej i bezpieczeństwa. I jest to w interesie Ukraińców. Władza będzie zmuszona liczyć się z tym czynnikiem zewnętrznym, z europejskimi regułami gry. Wreszcie prawo będzie jedno dla wszystkich. Produkt krajowy brutto będzie wytwarzany i dzielony w interesie możliwie najszerszego kręgu naszych obywateli, a nie jedynie w interesie niewielkiej garstki oligarchów. Kto zaprzeczy, że potrzebujemy takiego modelu gospodarki, w którym główną część produktu gospodarczego stanowiłoby wynagrodzenie pracujących, a sam produkt dzielił się między większość obywateli i w ten sposób formował się „средній klasa”? To ludzie ekonomicznie niezależni od władzy, ludzie, którzy są nosicielami demokracji, tradycji narodowej i prawa narodowego. Zatem gdy Ukraina stanie się członkiem NATO i UE, przyjmie system reguł, które są ukierunkowane nie na zapewnienie wystawnego życia niewielkiej garstki oligarchów i wysokich urzędników, lecz na zapewnienie godnego ludzkiego życia przeważającej części społeczeństwa. Ukraina otrzyma także możliwość obrony swojej tożsamości narodowej, przekształci się z przedmiotu w podmiot polityki europejskiej. — Czy uważa Pan, że Ukraina bez członkostwa w tych organizacjach nie może podnieść poziomu życia? — Obecnie na świecie konkurują i walczą o rynki, zasoby, technologie, wreszcie o swój sposób życia i swoją tradycję nie poszczególne kraje, lecz całe grupy państw, działające solidarnie jako regionalne cywilizacje. Jedną z takich grup stanowią kraje członkowskie UE, Kanada i USA. Można wyodrębnić także grupę państw muzułmańskich, grupę państw Azji Południowo-Wschodniej. Osobno stoją takie giganty jak Chiny i Indie. I jeśli chcemy przetrwać w tej walce i zająć godne miejsce w globalnej konkurencji o „miejsce pod słońcem”, to musimy przybić do jakiegoś brzegu. Tu zasada „moja chata z kraju” nie działa, bo każdy wie, że w historycznych burzach i kłopotach pierwszy płonie właśnie ten dom, który stoi „na skraju”. Zupełnie oczywiste jest, że miejsce Ukrainy jest we wspólnocie narodów europejskich i w euroatlantyckich strukturach integracyjnych. — Dlaczego zatem Rosja jest przeciwna temu, by Ukraina weszła do NATO? — Ukraina, w porównaniu z Rosją, wybrała inny wektor rozwoju. Choć powoli, Ukraina konsekwentnie zmierza drogą euroatlantyckiej integracji, drogą demokracji. W Rosji natomiast umacnia się kurs na autorytaryzm. Zatem nasze wektory rozwoju są różne. Rosyjscy przywódcy szukają dla Rosji jakiejś szczególnej cywilizacyjnej drogi i w tym celu świadomie przeciwstawiają siebie Europie. A przy okazji kuszą i podburzają również Ukrainę do tej konfrontacji. Rosja boi się europeizacji Ukrainy, boi się jej demokratyzacji. Jednocześnie członkostwo Ukrainy w NATO pozbawi Rosję fantomowego imperialnego bólu za utraconą kolonią. Dopiero przystąpiwszy do NATO, Ukraina wejdzie w etap stabilnego demokratycznego rozwoju oraz stabilnych i równoprawnych stosunków z Rosją. — Ale z Rosji zapewniają nas, że wstąpienie Ukrainy do NATO zagraża jej. — To, że Rosja tak zdecydowanie sprzeciwia się członkostwu Ukrainy w NATO, ma bardzo mało przyczyn, rzeczywiście związanych z jej bezpieczeństwem. Na przykład rosyjskie władze twierdzą, że wstąpienie Ukrainy do NATO to przybliżenie NATO do granic Rosji. Ale Rosja od dawna ma wspólne granice z krajami NATO — z Norwegią, Polską, Litwą, Łotwą i Estonią. Poza motywami imperialnymi w stanowisku Rosji widoczna jest zazdrość wobec Ukrainy jako konkurenta. Na przykład Ukraina i Rosja oferują NATO swoje lotnictwo do przewozu ładunków wojskowych. Zatem Rosja jest zainteresowana tym, aby wyeliminować ukraińskie wojskowe lotnictwo transportowe jako konkurenta, a w tym celu trzeba oddalić Ukrainę od NATO. Członkostwo w NATO stworzy również możliwości przenikania ukraińskich opracowań z dziedziny wojskowej na zachodnie rynki, a zatem znacząco zwiększy konkurencyjność ukraińskich przedsiębiorstw zbrojeniowych wobec rosyjskich. Dlatego zrozumiałe jest, że Rosja nie potrzebuje takiego konkurenta jak Ukraina. Chcę, abyśmy wreszcie obalili mity stworzone wokół wstąpienia Ukrainy do NATO. — I pierwszy z nich, prawdopodobnie, ten, że NATO skłóci nas z Rosją? — Nie skłóci. Tak jak Rosja nie skłóciła się z żadnym z krajów członkowskich NATO. Ponieważ Rosja sama znalazła się wobec bardzo poważnych wyzwań i zagrożeń. Podobnie jak Zachód, Rosję zagraża niekontrolowana migracja, międzynarodowy terioryzm i fundamentalizm muzułmański. Tych zagrożeń nie zdoła odwrócić bez szerokiej współpracy z NATO i strukturami europejskimi. Równie dobrze nie poradzi sobie samodzielnie także z „cyberatakami”. Istnieje wiele czynników, które nie pozostawiają Rosji alternatywy poza ścisłą współpracą z NATO. Są to m.in. zarówno technologiczne zacofanie Rosji, jak i wyzwanie dla niej, wywołane dynamicznym rozwojem Chin. Rosja jest skazana na bardzo ścisłą współpracę z krajami zjednoczonymi w NATO. Jestem przekonany, że bez głębokiej współpracy z Sojuszem Rosja nie będzie w stanie zagwarantować sobie bezpieczeństwa i integralności terytorialnej. Członkostwo Ukrainy w NATO jedynie sprzyjać będzie normalizacji stosunków z Rosją, która w końcu przestanie zamachiwać się na Ukrainę i skupi się na rozwiązywaniu własnych problemów. — Bardzo często słyszymy, że Ukraina, wstępując do NATO, odrywa się od słowiańskich korzeni. Czy to prawda? — To kolejny mit. Idąc do NATO, Ukraińcy nie odrywają się od świata słowiańskiego, jak również od prawosławnego. Członkami NATO są takie państwa prawosławne jak Bułgaria, Grecja i Rumunia. Co zaś do narodów słowiańskich, to w NATO nie jest ich jeden czy dwa — to Polacy, Czesi, Słowacy, Słoweńcy, Bułgarzy i Chorwaci. Zatem nie odrywamy się od kontynentu słowiańskiego, lecz go poszerzamy w ramach NATO. I to trzeba uświadamiać sobie. — Proszę wyjaśnić sytuację, dlaczego społeczeństwo jest niedostatecznie informowane o kwestiach bezpieczeństwa, w tym o NATO. Nawet za prezydenta Kuczmy było więcej informacji o NATO. — Są ku temu kilka powodów. Po pierwsze, takie wiodące siły polityczne jak Partia Regionów, BJuT i, do pewnego stopnia, „Nasza Ukraina” nie są partiami ideologicznymi, lecz raczej holdingami biznesowymi. Zazwyczaj reprezentują interesy wielkiego kapitału, który zwykle nie ma przejrzystych źródeł pochodzenia. Znaczna część tego kapitału narodziła się w środowisku kryminalnym i obecnie nastawiona jest na uzyskiwanie nadmiernych zysków. Właściciele takiego kapitału nie chcą wstępować do NATO, ponieważ zdają sobie sprawę, że znajdą się pod działaniem europejskiego prawa i będą musieli liczyć się z wartościami, które wyznaje Europa. Integracja Ukrainy z euroatlantyckimi strukturami położy kres „dzikiemu kapitalizmowi” i panowaniu „prawa dżungli”, które powodują masowe grabieże obywateli Ukrainy. Dlatego przedstawiciele wielkiego biznesu najmują różnych Witrenków, Morozów, Symonenków, płacą mediom, by kształtowały te stereotypy i odwodziły naród ukraiński od wyboru europejskiego. Oni nie myślą o perspektywach narodu i państwa. Jednak ostatecznie także wielki biznes będzie musiał zgodzić się na wstąpienie Ukrainy do NATO. Bo dla ich biznesu nastawionego na eksport potrzebne są potężne rynki zewnętrzne. Pojemność rynków UE to biliony dolarów, a nie setki miliardów, jak rynek Rosji. Na razie u właścicieli kapitału przeważa siła przyzwyczajenia i, do pewnego stopnia, nienasycenie i żądza. Ale z czasem odczują potrzebę integracji właśnie z zachodnimi rynkami krajów UE i NATO. Warunkiem dopuszczenia na te rynki jest natomiast gotowość kraju do podzielania wspólnych wartości i życia zgodnie z zasadą zbiorowej solidarności z państwami, które je ukształtowały. — Jakie inne przyczyny istnieje blokada informacyjna wobec NATO? — Nasza władza i polityka wciąż są bardzo podatne na wpływy zagraniczne. Nieliczne są przypadki, gdy człowiek jeszcze wczoraj był obywatelem innego państwa lub nawet pracownikiem zagranicznej służby specjalnej, a teraz już zasiada w ukraińskim parlamencie albo na wysokim stanowisku w egzekutywie. Wpływ takiej agentury jest bardzo duży. Jeśli chodzi o Partię Regionów, to bez wątpienia kontroluje ją obecnie radykalne skrzydło „jastrzębi” na czele z Janukowyczem, które są zorientowane prorosyjsko. Bardziej dbają o rosyjskie interesy niż o interesy Ukrainy. Gdy siła polityczna w swojej działalności przechodzi na pozycje radykalne, miejsca na umiarkowanie i rozsądek nie pozostaje. Czy zatem zdejmą blokadę informacyjną wobec NATO w kontrolowanych przez siebie mediach? Nie są zainteresowane prawdą o NATO także siły lewicowe, zwłaszcza komuniści — ci wieczni „zawodowi bojownicy” o interesy pokrzywdzonych. W warunkach pobytu Ukrainy w NATO i UE komunistom po prostu nie pozostanie miejsca. Wtedy bowiem na Ukrainie ukształtuje się masowa „klasa średnia”, znacząco zmniejszy się ubóstwo i wzrosną standardy socjalne. W takich warunkach nie będzie miejsca na demagogię socjalną, na której pasożytują komuniści. W końcu nie wszyscy przedstawiciele demokratycznej koalicji, niestety, uświadamiają sobie naglącą potrzebę wstąpienia Ukrainy do NATO jako sposobu zagwarantowania bezpieczeństwa narodowego i głębokiej modernizacji kraju. — Jak Pan/Pani widzi miejsce NATO we współczesnym świecie? — Jeśli w przeszłości NATO było blokiem wojskowym, który przeciwstawiał się siłom Układu Warszawskiego, to sam Sojusz i jego rola na świecie intensywnie się zmieniają. Cały świat znajduje się obecnie w warunkach głębokich przemian, które dotyczą większości instytucji międzynarodowych. Powszechnie uznana potrzeba reformy ONZ powoduje, że reformowane są także międzynarodowe struktury bezpieczeństwa. W szczególności NATO przekształca się z bloku wojskowego w system międzynarodowego zbiorowego bezpieczeństwa, który odpowiada na różnorodne współczesne zagrożenia nie tylko na terytorium państw członkowskich NATO, lecz także w innych regionach świata. Widzimy to na przykładzie sankcjonowanej przez ONZ misji NATO w Afganistanie. Wspólnie z NATO aktywnie działają tam takie neutralne państwa europejskie jak Finlandia i Szwecja. Co więcej, NATO wspierają odległa Australia i Rosja, która udostępnia dane wywiadowcze, przestrzeń powietrzną do przewozu wojskowych ładunków to-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

co. Przykład Afganistanu dowodzi, że współczesne zagrożenia, w szczególności narkobiznes, nabierają globalnej skali i wymagają połączenia wysiłków wielu państw. Dlatego Rosja współpracuje z NATO w Afganistanie. Przecież przez jej terytorium, według oficjalnych oświadczeń, przenika na Zachód ponad jedna trzecia narkotyków. Część tego narkobiznesu przechodzi również przez terytorium Ukrainy. Adekwatna odpowiedź na współczesne globalne wyzwania i zagrożenia wymaga strategicznego widzenia całego kompleksu światowych transformacji na 20, 30 czy nawet 50 lat, a także aktywnej międzynarodowej pozycji i działalności wielu krajów. — Jakie kraje, Pana zdaniem, mają taką wizję? — Na obszarze euroatlantyckim, uważam, są dwa podmioty, które mają strategiczne myślenie i widzą długoterminową perspektywę. Przede wszystkim są to USA, a także państwa Europy Środkowo-Wschodniej, które wcześniej należały do tak zwanego „obozu socjalistycznego”, a obecnie są członkami NATO i UE. Te ostatnie, choć nie mają tak globalnej wizji jak USA, intuicyjnie czują, dokąd powinna zmierzać Europa. Dlatego opowiadają się za członkostwem Ukrainy w NATO, ponieważ rozumieją, że bez Ukrainy zbudowanie stabilnej Europy bez linii podziału jest po prostu niemożliwe. Na tym tle rozczarowują takie kraje Starej Europy jak Niemcy i Francja. Obecni przywódcy tych krajów demonstrują całkowicie przestarzałe myślenie, które momentami przypomina nawet politykę początku XX wieku. Tak, premier Francji w przededniu szczytu w Bukareszcie posunął się do stwierdzenia, że przyznanie Ukrainie i Gruzji MAP zmieni „równowagę sił w Europie”. O jakiej „równowadze sił” we współczesnych warunkach mówi jeden z przywódców państwa francuskiego? Koncepcja „równowagi sił” była właściwa Europie w epoce poprzedzającej pierwszą i drugą wojnę światową i dominowała w czasach „zimnej wojny”. Oczywiste jest, że jest ona nie tylko dawno przestarzała, ale i nieproduktywna, jeśli nie szkodliwa, a obecnie wyznaje ją tylko Kreml. Bezpieczeństwo europejskie XXI wieku wymaga wypracowania jednolitego systemu bezpieczeństwa, który przenikałby cały region euroatlantycki. Zrozumiałe jest, że nie ma innego kandydata do tej roli poza NATO. Jeśli NATO w 1949 roku tworzyło się na wartościowych podstawach ochrony cywilizacji europejskiej i wspólnoty demokratycznej, to obecna kanclerz Niemiec Merkel zaproponowała politykę merkantylizmu, podszytą gazem i separatystyczną dwustronną współpracą Niemiec i Rosji. Zatem kwestia MAP dla Ukrainy ujawniła poważny problem z nowym pokoleniem zachodnioeuropejskich polityków. Jeśli liderzy powojennej Europy wykazywali dalekowzroczność i odwagę w podejmowaniu decyzji, to obecni liderzy Starej Europy zastępują myślenie geopolityczne kalkulacją taktyczną, zorientowaną na krótkoterminową własną korzyść. Niemcy i Francja w walce o przywództwo na kontynencie europejskim wypuszczają z rąk strategiczną wizję przyszłości Europy. Nie sądzę, aby takie podejście miało perspektywy i uważam, że sztafeta strategicznego widzenia budowy nowej Europy obiektywnie przechodzi obecnie do nowych państw NATO i UE. Stabilna przyszłość Europy nie jest możliwa również bez pamięci o lekcjach historii. Faktycznie zaś Francja i Niemcy zajęły pozycję „ułagodzenia agresora”, nadając nadmierną wagę czynnikowi Rosji. Niemcy z własnej historii powinny rozumieć, jakie niebezpieczeństwo kryje się w takiej polityce. Bardzo dobrze rozumieją to na przykład Czesi, którzy stali się ofiarami polityki „ułagodzenia agresora” poprzez słynny „układ monachijski” wielkich mocarstw w 1938 roku. Wreszcie, próba Niemiec i Francji wprowadzenia jakichś szczególnych kryteriów dopuszczenia Ukrainy i Gruzji do MAP jest polityką podwójnych standardów i torpeduje jedną z podstawowych zasad istnienia NATO — zasadę „otwartych drzwi”. Przystąpienie do MAP — programu reform — wymaga jedynie woli władz krajowych. Ukraina tę wolę zadeklarowała jeszcze w 2003 roku w ustawie „O podstawach bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”, która przewiduje osiągnięcie członkostwa w NATO, a demokratyczna władza ją realizuje, w szczególności poprzez złożenie wniosku o przystąpienie Ukrainy do MAP. — Na co można liczyć Ukrainie w tak skomplikowanej sytuacji międzynarodowej? — Jestem przekonany, że marszu Ukrainy do Europy nie zatrzymają żadne zewnętrzne ani wewnętrzne przeszkody i intrygi. Ukraińcy muszą żyć własnym rozumem, wierzyć we własne siły i walczyć o europejski los. Rozmawiała Natalia MAKSYMENKO administracji, wykonywały ledwie w 20 procentach. A w Ministerstwie ds. Sytuacji Nadzwyczajnych z kolei narzekają na ciągłą rotację kadr, co nie pozwala normalnie pracować. A co tu dla nas nadzwyczajnego? Dla państwa, gdzie w ciągu niespełna 17 lat w każdym ministerstwie zmieniło się po 10–12 ministrów, bo u nas było, zdaje się, 12 rządów. Klęska żywiołowa skłania teraz do mówienia także o innych potencjalnych klęskach, zrodzonych z filozofii obojętności. Takich punktów na Ukrainie są dziesiątki. Nawet jeśli mówić o żywiole wodnym, to nie jest tajemnicą, jakie niebezpieczeństwo stanowią tak zwane sztuczne morza na Dnieprze. Inne potencjalne niebezpieczeństwo to wyeksploatowane zakłady chemiczne. Takie, z nagromadzonymi tysiącami ton odpadów chemicznych, znajdują się w szczególności w Donbasie. Istnieje niezliczona ilość niepotrzebnych już, ale skrajnie niebezpiecznych pestycydów w sektorze rolniczym. A nawet dobita przez dziesięciolecia gospodarka komunalna kryje w sobie potencjalne nieszczęścia. …Prezydenci, premierzy, ministrowie, politycy i politykierzy przychodzą i odchodzą. Pozostaje kraj… I przykro, że w społeczeństwie nadal będzie utrzymywać się filozofia potopów, klęska żywiołowa obojętności. nie powinien opuszczać Ukrainy po 2017 roku, i Federacja Rosyjska pod żadnym pozorem nie ma prawa oddawać Sewastopola. Byłaby to wielka przegrana Rosji na kierunku południowym, twierdzą zwolennicy twardego kursu rosyjskiego. Oczywiście Ukraina może przeciwstawić temu aktywizację współpracy z Europą. W szczególności także ukraińsko-amerykańskie ćwiczenia morskie z zaproszeniem innych krajów „Sea Breeze”. 26 lipca na Ukrainie odbyła się ceremonia zamknięcia dwutygodniowych ćwiczeń „Sea Breeze-2008”. Według słów ministra obrony Ukrainy, ćwiczenia „Sea Breeze-2008” sprzyjają utrzymaniu pokoju, wzmocnieniu zaufania i wzajemnego zrozumienia między żołnierzami różnych krajów. „Przeprowadzanie takich manewrów — powiedział minister obrony Ukrainy — rozpatruje się jako okazję do lepszego przygotowania się do udziału w operacjach pokojowych w składzie sił wielonarodowych”. Jurij Jechanurow wyraził podziękowania przedstawicielom sił opozycyjnych, którzy brali udział w akcjach protestacyjnych podczas przeprowadzania ukraińsko-amerykańskich manewrów. Zaznaczył, że zagraniczni partnerzy mogli przekonać się, iż ukraińska oficjalna władza nie zabrania obywatelom wyrażania swojego punktu widzenia. Na tle procesów, które zachodzą w Rosji, to wielki plus dla Ukrainy. Ataki na Ukrainę za jej wspólne z USA ćwiczenia wojskowe to szczyt cynizmu, ponieważ Federacja Rosyjska w pobliżu swoich północnych granic przeprowadza ćwiczenia wspólnie z USA i NATO „Północny Orzeł 2008”, które rozpoczęły się na Morzu Barentsa z udziałem okrętów NATO i Federacji Rosyjskiej. Wszystkie te rosyjskie prowokacje nie byłyby tak straszne, gdyby, jak powiedział były szef Sekretariatu Prezydenta Ołeh Rybaczuk, Ukraina tak wiele nie traciła w wyniku wewnętrznych sporów. Faktycznie trwa ukraińsko-ukraińska wojna o władzę. Ze smutnego doświadczenia historycznego wiemy, że w takich wojnach nie bywa zwycięzców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Zdjęcie ze strony Prezydenta Ukrainy tego „stanu wyjątkowego”? Ograniczenia pewnych praw, na przykład do zgromadzeń i wieców? Żeby mniej gadali? A mówić jest o czym. Najmniej chciałoby się teraz wszczynać debaty polityczne na górze tysięcy ludzi czy akcentować fakty maruderstwa lub spekulacji w strefach klęski. To wtedy, gdy kilogram gryki sprytni handlarze oferują nieszczęsnym ludziom po 20 hrywien, a litr oleju — po 100. Jakie czasy, takie obyczaje. Albo jacy my. Ale klęska naświetliła inną żywiołowość — nieśmiertelnej, niestety, komunistyczno-sowieckiej filozofii „Po nas — choćby potop”, tutaj już w dosłownym sensie. Żywioł obojętności wobec tego, co dzieje się w twoim państwie, twoim wspólnym domu. Okazuje się, że u nas nawet na ogólnoukraińskim poziomie, nawet w stołecznych resortach, takich jak Ministerstwo ds. Sytuacji Nadzwyczajnych czy Hydrometeorologiczne Centrum, do tej pory nie ma programów komputerowych do mniej więcej poprawnego prognozowania powodzi. Ziemne wały, które uratowały przed zalaniem czarowne podolskie miasto Jampol, znajdują się w takim samym stanie, w jakim zbudowano je prawie 40 lat temu, po czym wszystko nie dochodziły ręce do ich remontów i rekonstrukcji. I tylko liczone centymetry uratowały miasto. U nas na rzekach, nawet niedaleko mostów kolejowych i torów można bezkarnie wybierać żwir, stawiając pod zagrożenie komunikację. Nawet nie przez 17 lat niepodległości, a przez poprzednie dziesięciolecia, prawie przez stulecie, my tak i nie nauczyliśmy się budować mostów i dróg w skomplikowanych strefach ekologicznych. A dlatego pierwszymi padały stosunkowo nowe budowle, a w zamian najtrwalszymi okazały się zbudowane jeszcze za czasów Austro-Węgier. I kiedy mówią, że takiego żywiołu nie było 100 czy 200 lat, to czy i wtedy, wiek-dwa temu, kiedy nie było komputerów, a były łopata i kilof, ginęły od powodzi dziesiątki ludzi? Co już mówić o drapieżnym wycinaniu lasów nad rzekami na Zakarpaciu, Bukowinie! Przy okazji, te regiony w ostatnich latach już kilka razy ogłaszano strefami klęski ekologicznej, przyjmowano odpowiednie programy rządowe, które, jak oświadczył na dniach przewodniczący Czerniowieckiej obwodowej administracji państwowej, wywołały wielkie zmiany społeczno-polityczne, albo były ostrzeżeniem. Przecież bardzo wiele z tego, co obecnie dzieje się na Ukrainie, daje grunt dla politycznego, gospodarczego i duchowego ataku. I chociaż na Ukrainie jest niemało działaczy w rodzaju akademika Tołoczki, którzy wszystkie rozmowy o rosyjskim ataku nazywają ukraińskim kompleksem, jednak świat widzi, że to nie kompleks, a próba Federacji Rosyjskiej podporządkowania byłych kolonii. Na przykładzie niedawnej wizyty na Ukrainie kanclerz Niemiec Angeli Merkel widzimy, że Europa dość zawoalowanie zwraca uwagę na te procesy. A oto kandydat na prezydenta USA od Republikanów senator John McCain nazywa rzeczy po imieniu i mówi o nacisku Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Według jego słów, obecne zachowanie rosyjskich władz, żeby ich święto było tak pompatyczne, jak za czasów ZSRR. Dlatego dowódca rosyjskiej Floty Czarnomorskiej Ołeksandr Kleckow twierdzi, że nie wiadomo mu o jakichkolwiek ograniczeniach Ukrainy wobec rosyjskiej strzelaniny. A według słów przewodniczącego Sewastopolskiej miejskiej administracji państwowej Serhija Kunicyna, dowództwo floty FR w przededniu obchodów ostrzeżono o tym, że strzelanie podczas parady jest zabronione. Ponieważ takie sytuacje nie są odosobnione, to Rosjanie uważają, że najlepszą obroną jest atak. Według twierdzeń ekspertów z Centrum im. Razumkowa, w Federacji Rosyjskiej propaganda państwowa aktywnie kultywuje wrogość wobec Ukrainy. Jako skutek tej propagandy, uważają eksperci, gwałtownie pogorszył się stosunek rosyjskich obywateli do Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

WOJNA WŁADZY, W KTÓREJ NIE BĘDZIE ZWYCIĘZCÓW

Petro ANTONENKO. Nazywają to żywiołem, nawet nie precyzując jakim. To powódź. Mówi się o niej jako o takiej, której nie było w ostatnich 70, 100 czy 200 latach, a może od czasów Sumerów czy Scytów. Straty wyniosły około 4—5 miliardów hrywien, czyli miliard dolarów. Zatem na całe nieszczęście — drobnostka w porównaniu z majątkiem któregoś z naszych miliarderów, jeśli wierzyć rankingom amerykańskiego magazynu „Forbes” czy polskiego „Wprost”. Ale z tego powodu zwołują specjalną sesję Rady Najwyższej Ukrainy. Niektóre regiony ogłaszają strefą nadzwyczajnego stanu ekologicznego. Co od. Halyna ŁEWYCKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy, m. Kijów. Jeszcze kilka dni temu padały oświadczenia, jak sprzyjający dla Ukrainy jest obecny rok, jak niesłychane będą zbiory. Jednak ludowa mądrość uczy nas: nie chwal dnia przed zachodem słońca. I dosłownie trzech dni niewidzianych od stu lat ulew na Przedkarpaciu, w Karpatach, na Zakarpaciu, na Bukowinie okazało się dość, by nadzieje dziesiątek tysięcy ludzi popłynęły mętnymi nurtami rozlanego Dniestru w niebyt. Ten kaprys żywiołu spadł na barki całego narodu. Tak zapewnia premier, Prezydent, którzy 27 lipca przebywali w strefie klęski. Przedstawiciele rządu szukają setek milionów dodatkowych środków, aby zrekompensować straty wyrządzone przez naturę. Mają nadzieję, że losem dziesiątek tysięcy ludzi przejmą się parlamentarzyści i łaskawie przerwą swój wypoczynek, aby przyjąć zmiany do Budżetu Państwa. Dzięki temu można będzie zrekompensować straty. Wśród analityków pojawiają się próby „wróżenia”, czy można było wyciągnąć wnioski ze wszystkich poprzednich powodzi, usypać nad brzegami kapryśnego Dniestru wysokie wały, aby nie dopuścić do rozlania wody. Chcę spojrzeć na ten problem inaczej. A może to ostrzeżenie, aby i mężowie stanu, którzy coraz bardziej kłócą się między sobą, i zwykli Ukraińcy, którzy często sens życia widzą w butelce, wreszcie się opamiętali. Trudno nazwać przypadkiem to, że 12 lipca na dziedzińcu znanego Ławrowskiego Monasteru, który znajduje się 13 kilometrów od Starego Sambora, właśnie w strefie, gdzie po dwóch tygodniach rozszalał się żywioł, na złamaniu starej czereśni pojawił się obraz Matki Boskiej. To dość wyraźny kontur Matki Boskiej wielkości niemal człowieka. Nie będę komentować tego przypadku, jedynie przypomnę, że wszystkie takie objawienia (nie tylko na ukraińskiej ziemi, ale na świecie w ogóle) albo widy nie służą wzmocnieniu pokoju na ziemi. Wręcz przeciwnie, trzeba mówić o wzroście napięcia, którego jaskrawym przykładem jest zachowanie Rosji wobec Gruzji. Inaczej niż prowokacją trudno nazwać to, że podczas obchodów 27 lipca w Sewastopolu Dnia Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej, mimo zakazu ukraińskiego rządu, podczas parady okrętów rosyjscy marynarze oddali kilka strzałów armatnich. Według rosyjskiej wersji, tylko ślepymi nabojami. Jednak to nie zmienia sytuacji, bo fakt decyzji ukraińskiego rządu pozostaje niezaprzeczalny. Przyczyna zakazu strzelania dla Rosjan w Sewastopolu jest w pierwszej kolejności podyktowana bezpieczeństwem ludzi. Kilka lat temu, po starcie rakiety z kutra jej fragmenty spadły na widzów i raniły dwie osoby. Jednak rosyjskim czarnomorcom chce się. Rozpalaniu zimnej wojny z Ukrainą służą takie rosyjskie propagandowe hasła: kierownictwo Ukrainy wciąga naród we wrogie FR NATO; wykorzenianie języka rosyjskiego i kultury; wyparcie Floty Czarnomorskiej; opluwanie i przekręcanie wspólnej historii. Wszechrosyjskie centrum przeprowadziło sondaż opinii publicznej. Uzyskane wyniki świadczą, że 21 procent respondentów postrzega Ukrainę jako wrogie państwo, podczas gdy jeszcze w zeszłym roku wskaźnik ten wynosił tylko 7 procent. I choć były prezydent Ukrainy Ł. Kuczma winę za ten stan przerzuca na obecne kierownictwo Ukrainy, jednak trzeba być ślepym, żeby nie widzieć prowokacyjnych działań Łużkowa, Zatulina. Niedawno moskiewski mer oświadczył, że rosyjska Flota Czarnomorska pod żadnym pozorem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

WIEŚ I LUDZIE

Z GŁĘBI WIEKÓW Wołodymyr Seryczenko z zawodu jest fizykiem, ale jest zakochany w historii rodzinnych stron i całkiem zasadnie uważa siebie, jak i wielu współmieszkańców, za kozaka. Z pasją opowiada o tysiącletniej historii wsi, która była jednym z forpocztów czernihowskich książąt. O tym, że ludzie mieszkali tu tysiące lat temu, świadczy 20 dawnych stanowisk archeologicznych, póki co zakonserwowanych i niezbadanych. W szkole znajduje się muzeum: tam można dowiedzieć się o ciekawych nazwach ulic Petruszyna — Telenowszczyna, Poczepniowszczyna, Honcza (ostatnia nazwa wiąże się z rozpowszechnionym tu od dawna polowaniem). Wieś od wieków dzieli się na Górę i Dół, nawet z wyglądu jej górna część jest wyższa o jakieś 12 metrów i zawsze istniała nawet różnica w charakterach górali i mieszkańców dołu. A stuletnia wiejska cerkiew znajduje się na najwyższym, jak przyjęto, punkcie wsi, będąc zabytkiem drewnianej architektury Polesia. Wieśniacy szczycą się swoim słynnym ziomkiem, znanym ukraińskim pisarzem Wołodymyrem Drozdem, którego twórczość w postrzeganiu świata, w żywiole językowym jest mocno związana z rodzinnym krajem. Wołodymyr Hryhorowycz kilka lat temu ja półdetektywistyczna historia zaczęła się od tego, że mieszkańcy dość dużej wsi Chaliawyn pod Czernihowem zaczęli pisać listy do środków masowego przekazu w związku z tym, że pod wsią „rozpoczęto budowę obiektu o nieznanym przeznaczeniu”. Ponieważ wyższy i jedyny organ władzy państwowej na wsi — miejscowa rada wiejska — nic nie mógł wyjaśnić ziomkom w sprawie tajemniczej samowoli budowlanej i „szkodliwości tej produkcji”, to 6 czerwca rada wiejska złożyła wniosek do Zarządu Kontroli Wykorzystania i Ochrony Ziem w obwodzie czernihowskim. W tym liście zawarto prośbę organu państwowego o „przeprowadzenie kontroli pod kątem legalności i celowego wykorzystania działki ziemskiej, ogrodzonej na początku czerwca 2008 roku przez Kowtuna Wiktora Wołodymyrowycza, kierownika gospodarstwa rolnego „KVV”. Dalej w liście opowiedziano, że działka o powierzchni prawie 0,80 hektara jest częścią działki ziemskiej o powierzchni 50,80 hektara, nadanej w stałe użytkowanie Kowtunowi jeszcze w grudniu 1992 roku, której już od 10 lat nikt nie uprawia, nawet podatku od niej nie płaci. Ale szczególnie zaniepokoiło radę wiejską to, że tę odgrodzoną działkę rolnik planuje przeznaczyć na „przetwarzanie odpadów niemetalowych”. Zauważcie: póki co wszystko jest na poziomie plotek. Przez długi czas władza we wsi nie mogła „wydobyć” od Kowtuna żadnych danych, co też zamierza budować na wiejskich obrzeżach. Ten po prostu ignorował radę wiejską i współmieszkańców. Według słów przewodniczącej rady wiejskiej Ałły Lisowej, Kowtuna niemożliwe było zmusić przez lata do zapłacenia podatku. Młodzi mieszkańcy Petruszyna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

DŁUGA „DROGA DO KOMUNIZMU”

Mówią, że każda wioska ma swoje słówka. Petruszyn, starodawna poleska wieś, położona 20 kilometrów na północ od Czernihowa, ma własny język, ciekawą poleską „gwarę”. Jak twierdzi dyrektor miejscowej szkoły Wołodymyr Dmytrowycz Seryczenko, właśnie tutaj, w międzyrzeczu Desny i Snowu, zachowały się pozostałości starosłowiańskiego języka z czasów Rusi Kijowskiej. Ciekawych ukraińsko-rosyjsko-białoruskich dialektyzmów w języku mieszkańców Petruszyna jest bardzo dużo. „Pajedziem u Czarnihaw?” — mówią. A my „pajedziem u Piatruszyn”. odszedł z życia. Pozostały jego wspaniałe książki, wdzięczna pamięć rodaków, uwieczniona między innymi w nazwie jednej z centralnych ulic wsi, tej, która prowadzi do świątyni. JAK MA PRZEŻYĆ ROLNIK? Obecnie niewielka (258 gospodarstw, 640 mieszkańców) poleska wieś żyje tymi samymi troskami, problemami i nadziejami, co cała wiejska Ukraina. Pozostało samo wspomnienie o dawnym kołchozie „Droga do komunizmu”. Choć kołchoz był stosunkowo silny, droga ta zaprowadziła go donikąd. Po licznych reformowaniach we wsi pozostały resztki ostatniego z gospodarstw zbiorowych o nie mniej głośnej nazwie „Sukces” oraz porzuceni na pastwę losu rolnicy. Jak w wielu wsiach, także tutaj popracowali tak zwani „inwestorzy”, nic wsi nie dając, a w zamian zagarniając niemały majątek zbiorowy. Prawda, tutaj rolnicy tak po prostu nie oddali swojego i sądzą się o majątek. Rozmawiam z sekretarz rady wiejskiej w Petruszynie Tetianą Hannuszczenko: — Tetiano Ołeksijiwno, jak żyją i przeżywają Wasi rodacy? — Jak kto może. Młodsi i zdrowsi, otrzymawszy udziały w ziemi i majątku, skooperowali się rodzinnie i gospodarują na kilku hektarach. Przychodzą jacyś inwestorzy, proszą rolników o wydzierżawienie udziałów i oferują pracę. Ale w większości ludzie polegają na gospodarstwie pomocniczym. — I co z tego mają? Na przykład za mleko? — Mleko u nas jest tańsze niż woda. Jeśli zimą cena za litr wynosiła około 1,80 hrywny, to obecnie płacą zaledwie hrywnę. Niektórzy próbują zawieźć coś na sprzedaż na bazar do Czernihowa, ale przejazd autobusem w obie strony kosztuje ponad 10 hrywien. Podróż własnym transportem też nie wyjdzie tanio. — We wsi jest niemało pustych domów? — Tak. Gospodarze oczywiście są, ale mieszkają w mieście. To ci, którzy odziedziczyli domy po rodzicach. Sprzedawać nie śpieszą się, uprawiają ogrody. Zresztą kupców na razie nie ma: choć nasza wieś jest niedaleko od miasta, to „w zaułku”, na uboczu od autostrad. W naszej wsi swego czasu budowano niemało obiektów socjalnych. Teraz nie są używane, pomieszczenia niszczeją. NIEDOKOŃCZONE BUDOWY I GŁUPOTY Z tymi obiektami dzieje się to samo, co niestety wszędzie: niemało z nich jest niedokończonych, pustych lub na wpół zrujnowanych. Główna niedokończona budowa wsi, którą ukończą chyba tylko Marsjanie, to wiejski dom kultury. Zaczęli budować w latach 80. i zamierzyli się na 400 miejsc. Obecnie taka sala pomieściłaby niemal całą wieś. Boli patrzeć na tę półruinę. Klub mieści się w części sporego budynku administracyjnego, gdzie kiedyś była siedziba kołchozu. Druga część budynku jest pusta. To jest to, co przydzielono rolnikom „na udziały majątkowe” byłego przedsiębiorstwa rolnego. „Hula” też połowa niegdyś zadbanego budynku punktu usługowego (pół budynku zajmuje poczta). Jeszcze jedna półruina w centrum wsi to dawne przedszkole. Zbudowali je z rozmachem jak na tak niewielką wieś. Była nawet podłoga z ogrzewaniem. Ten budynek, prawda, wykupił już przyjezdny inwestor, który miał zamiar otworzyć tutaj, oczywiście po remoncie i przebudowie, fabrykę miękkich zabawek. Myśleli, że będzie produkcja, wpływy do budżetu i miejsca pracy dla rolników. Ale minęły już dwa lata, a wszystko to na razie na poziomie rozmów. Widocznie taniej jest przywozić zabawki z Chin. Oto tak przeżywa ta niewielka poleska wieś z sympatycznymi, pracowitymi ludźmi, z pustymi domami, zniszczonymi obiektami socjalnymi. Wieś, której „droga do komunizmu” przekształciła się w nie mniej przewlekłą drogę do lepszego losu, który wciąż jest gdzieś tam, na horyzoncie, i na który te nieśmiertelne wsie zasługują. z przeróbki opon o wydajności aż 6 ton na dobę. Dlatego farmer bierze się jeszcze za oczyszczenie przyległych śmietnisk, w szczególności słynnego miejskiego wysypiska nieopodal. Słowem, pełna idylla. Prawda, tylko w słowach, bez żadnej opinii odpowiednich służb. I uwierzylibyśmy słowom Wiktora Wołodymyrowycza, że zasypie biedne czernihowskie lady tanią króliczyną i warzywami. Prawda, trochę męczy jedna myśl: poprzednie ponad półtoradecyletnie farmerstwo Kowtuna zakończyło się bezsławnie. Jego dawne gospodarstwo farmerskie „Obrij” zbankrutowało, sprzęt, pomieszczenia poszły za długi. W każdym razie nie zamierzam zawstydzać nieszczęsnego farmera za takie gospodarowanie, za puste, zarośnięte chwastami 50 hektarów ziemi. Żyjemy w dziwnym kraju, gdzie, jak się okazuje, można ignorować organy władzy, gdzie można spokojnie rozpoczynać budowę jakiejś oponiarskiej chimery bez niczego: bez zmiany statusu ziemi, bez pozwolenia władz lokalnych na budowę, bez projektu (!), nie mówiąc już o licznych uzgodnieniach i pozwoleniach odpowiednich służb, od zarządu architektury po straż pożarną i sanitarną. Przypadek, niestety, typowy dla dzisiejszej ukraińskiej wsi. Bezkontrolne obchodzenie się z największym bogactwem Ukrainy nabiera rozmachu. Czy nie czas zatrzymać? Materiały przygotował Petro ANTONENKO Zdjęcia autora „Dom kultury” jako pomnik niedokończonych budów, których tysiące są po wsiach Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ziemski dériban

...tok na ziemię. Zapewne czytelnicy już zrozumieli, że tym bardziej do rady gminy nie złożono żadnego wniosku ani prośby o zezwolenie na jakąkolwiek budowę. Władza dla niektórych w tym państwie najwyraźniej nie istnieje. Tymczasem, dopóki wspomniana inspekcja reagowała na zapytanie rady gminy, na działce rozpoczęto budowę. Kopano wykopy, zakładano fundament, a na nim szybko wyrosły trzy budowle, przypominające beczki ustawione pionowo. Kilka kolejnych dowieziono, i czekały one na montaż. Wreszcie na prośbę rady gminy na miejsce zdarzenia przybyła komisja rejonowej administracji państwowej, w której skład weszli m.in. przedstawiciele architektury i zarządu zasobów ziemi. Konkluzja komisji była jednoznaczna: to całkowicie nielegalna, samowolna budowa. Rejonowa administracja państwowa skierowała listy aż do czterech obwodowych służb państwowych: inspekcji gruntowej, zarządu architektury, służby sanitarnej i ekologicznej. Prośba — wydać opinie w sprawie samowoli budowlanej. Czyli dlaczego robi się to bez oficjalnej zmiany statusu działki gruntowej — bez przeniesienia jej z ziemi o przeznaczeniu rolnym do działki pod zabudowę? Czy nie wyrządzono szkody samej ziemi? Jakie będą skutki sanitarne i ekologiczne? Wszystkie te opinie są potrzebne władzom rejonowym do wstrzymania budowy, a także po to, by pozbawić rolnika całej 50-hektarowej działki gruntowej. Tego ostatniego nie może jednostronnie dokonać ani rada gminy, na terenie której znajduje się ta ziemia, ani rada i administracja rejonowa, w gestii których pozostają te grunty poza wsią. Można to zrobić tylko na mocy decyzji sądu. A teraz opowiemy, co dokładnie buduje na obrzeżach wsi rolnik-samowolnik. Wiktor Kowtun zamierzył się tym razem aż na dwie sprawy: wybudować fermę królików i hodować króliki, a także zbudować gospodarstwo szklarniowe i uprawiać warzywa. A lśniące pionowe metalowe cygara, które zaplanował ustawić w liczbie do dziesięciu, to, jak się okazuje, będzie „Chaławińska elektrociepłownia”. Będzie wytwarzać ciepło, a być może, o zgrozo, także energię elektryczną. I jednocześnie nie tylko nie będzie zanieczyszczać, lecz będzie oczyszczać środowisko. Metalowe zbiorniki to piece do przetwarzania zużytych opon samochodowych. W żadnym razie nie przez spalanie, zapewnia rolnik, natomiast używa mądrego terminu — piroliza. Czyli „samorozkład opon”. Jednym słowem, zakład

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

to oznacza, że wcale nie dbamy o przyszłość państwa. Ukraiński Instytut Ekologii Człowieka jako organizacja społeczna już od 16 lat zajmuje się kwestiami bezpieczeństwa ekologicznego zdrowia dzieci. Wraz z pedagogami opracowaliśmy i wdrożyliśmy w praktykę szereg programów — „Ekologiczna placówka przedszkolna”, „Ekologiczna szkoła, przedszkole”, „Ekologia dziecka — przyszłość” i inne. Od 2000 roku nawiązaliśmy z pedagogami stały monitoring oraz endoekologiczną profilaktykę dzieci w systemie oświaty w rejonach obwodu kijowskiego, gdzie obecnie występuje podwyższone tło radiologiczne, tak zwana strefa czarnobylska. Tylko poprzez system oświaty, ustanawiając stały monitoring stanu zdrowia dzieci, stałą profilaktykę endoekologiczną, zwracając szczególną uwagę na dostarczanie dzieciom wysokiej jakości wody pitnej, ustanawiając jasny system edukacji ekologicznej i oświaty, można zatrzymać wymieranie narodu. Priorytetem polityki państwowej musi być zdrowie ludzi. Należy jak najszybciej odrodzić edukację ekologiczną i oświatę, przede wszystkim dla urzędników wszystkich szczebli władzy. Dzięki codziennej trosce o nasze dzieci, wnuki, kierując się zasadą „Wszystko co najlepsze — dzieciom”, damy szansę na pełnowartościowe życie następnym pokoleniom, a Ukrainie — na odrodzenie. Natalia Bondarenko, przedstawicielka szkoły pracy socjalnej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zwróciła uwagę na to, że za granicą od dawna stosuje się postępowe metody w psychiatrii. Lekarze psychiatrzy powinni jedynie stawiać diagnozę i określać sposób leczenia. Chorzy powinni przebywać w szpitalu przez minimum czasu, w dalszej kolejności potrzebują stałej pomocy w miejscu zamieszkania. W stary, przeżyty system nawet inwestować środki jest daremnie, trzeba rozwijać środki pomocnicze. W Unii Europejskiej, na przykład, opracowano konkretne programy rozwoju psychiatrii dla każdego kraju. Najbardziej rozwinięty system pomocniczy jest w USA. Tam istnieje osiem rodzajów samego tylko zapewnienia mieszkań dla chorych psychicznie. Potrzeba, aby rozwojowi psychiatrii poświęcało uwagę nie tylko Ministerstwo Ochrony Zdrowia, ale także Ministerstwo Polityki Społecznej, Ministerstwo Rodziny, Młodzieży i Sportu oraz cała społeczność. Na zachodzie sytuacja zaczęła zmieniać się na lepsze po tym, jak media przekazały społeczeństwu wagę tego problemu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ZDROWIE NARODU

...ego stosowanie: dwie łyżki stołowe drobno posiekanych płatków zalać dwiema szklankami wrzątku. Zaparzać przez godzinę i wypić w czterech dawkach. Dzieciom — pół szklanki. Olejek różany to dobry środek na ropnie i gangrenę płuc. Działa rozkurczowo, przeciwdrobnoustrojowo i gojąco na rany. Przypomnijmy francuskie powiedzenie: „Woda różana daje życie skórze”. Z świeżych płatków róży można przygotować napar do przemywania suchej, starczej skóry: dwie łyżki stołowe drobno pokrojonych płatków zalać szklanką wrzątku, zaparzać 20 minut, a po ostudzeniu przecedzić.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

ODRODŹMY EDUKACJĘ EKOLOGICZNĄ Refleksje po programie telewizyjnym

Mychajło KURYK, profesor. Na Pierwszym Kanale Narodowym, w programie „Ukraiński wymiar” odbyła się kolejna audycja telewizyjna poświęcona ważnemu dla Ukrainy problemowi: czy rzeczywiście ma miejsce kryzys demograficzny i jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy? W programie wzięło udział trzech ekspertów reprezentujących różne struktury. Byli to przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia Ukrainy, Centrum Badań Demograficznych przy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz organizacji społecznej zajmującej się problemami zdrowia dzieci. Uczestnikom planowanej dyskusji przed rozpoczęciem programu rozdano dane statystyczne dotyczące śmiertelności ludzi na Ukrainie w latach 2006–2007. Świadczą one o tym, że w ciągu ostatnich dwóch lat na Ukrainie zmarło ponad milion osób, z czego prawie 10% z tak zwanych przyczyn zewnętrznych (wypadki drogowe stanowią prawie 2% i liczba ta rośnie, wypadki na wodzie, pożary, klęski żywiołowe, zatrucia alkoholowe, samobójstwa itp.). Już same te liczby, które nie obejmują wszystkich przyczyn kryzysu demograficznego w kraju, porażają tym, że w latach niepodległości Ukraina z wysokorozwiniętej republiki byłego ZSRR przekształciła się w wymierający kraj w Europie. Wystarczy wymienić tylko to: od 1993 roku (rok rozpoczęcia depopulacji ludności Ukrainy) państwo traci rocznie tyle samo ludzi, ile wynosi populacja miasta Biała Cerkiew (obwód kijowski). Liczba ta robi wrażenie. Wokół przyczyn takiej depopulacji rozgorzała dyskusja między prowadzącą a uczestnikami programu. Prowadząca broniła głównej tezy: wszystko zależy od człowieka, musi on dbać o to, by chronić siebie, prowadzić zdrowy tryb życia i nie chorować. Eksperci podkreślali, że bez troski państwa o ludzi, o ich zdrowie, bez jasnej polityki demograficznej rozwój państwa jest niemożliwy. Właśnie taka dyskusja skłoniła mnie, jako jednego z jej uczestników, do napisania tych słów. Iluż nas zostanie za dwadzieścia pięć lat — 25, 20 czy 15 milionów? Nie ujawniając przyczyn ekologicznego ludobójstwa narodu i nie wskazując dróg wyjścia z tak haniebnego stanu, może się zdarzyć, że zdobywszy niepodległość dla Ukraińców, w końcu dojdziemy do tego, że na Ukrainie nie pozostaną rdzenni mieszkańcy. Etniczni Ukraińcy będą w miejscach tak zwanej rezerwacji: Kanadzie, Grenlandii, Australii. Dla badania problemów wpływu środowiska na zdrowie dzieci w okresie poczarnobylskim zorganizowano społeczny Ukraiński Instytut Ekologii Człowieka. Od 1992 roku Instytut prowadzi stały monitoring stanu zdrowia dzieci w warunkach tak zwanego zorganizowanego dzieciństwa (przedszkola, szkoły). Instytut przebadał w ciągu tych lat prawie 7 tysięcy dzieci w różnym wieku, głównie w stolicy i obwodzie. Analiza takiego materiału statystycznego, który daje możliwość wykrycia wpływu środowiska na stan zdrowia dzieci, pozwala wyciągnąć szereg ważnych wniosków. Kto jest winny wszystkiemu, co jest? Sami ludzie i, w pierwszej kolejności, wszyscy, którzy przez te lata rządzili i rządzą państwem. Wszystkie gałęzie władzy. Wszystko powinno być podporządkowane idei rozwoju człowieka, zachowaniu jego zdrowia, począwszy od dzieciństwa, wszak człowiek jest największym bogactwem państwa. Tymczasem od czasów niepodległości wszystkie struktury władzy (oprócz oświatowych) zdają się nie dostrzegać problemów dzieci. Przez zaniedbanie ekologii państwo uniemożliwia wychowanie zdrowych i szczęśliwych dzieci. Kiedy obecnie wśród dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym stosunkowo zdrowych jest tylko 20%, a w poszczególnych regionach znacznie mniej, kiedy na 100 noworodków tylko 40 można uznać za stosunkowo zdrowe, to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

OKRUCIEŃSTWO UKRAIŃSKIEGO SYSTEMU PSYCHIATRYCZNEGO

Nadia KYRIAN Posiedzenie otworzyła redaktor naczelna gazety „Izwiestija w Ukrainie” Janina Sokołowska. Poinformowała ona, że na Ukrainie pracowała niedawno międzynarodowa komisja, która sprawdzała stan placówek psychiatrycznych i wyciągnęła niepokojące wnioski, które nigdzie nie zostały opublikowane. — Serce boli, gdy patrzę na to, co się dzieje — powiedział Rusłan Imerelli, prezes Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej inwalidów — użytkowników pomocy psychiatrycznej „User”. — Dowiedziałem się, że przedstawiciele międzynarodowej komisji z Polski i Niemiec sporządzili deklarację na podstawie kontroli. Zachodni specjaliści oświadczyli, że z takim stanem psychiatrii do Europy nas nie przyjmą. To dokument uczciwy i szczery, ale uważam, że zbyt tolerancyjny. Nasze państwo dopuszcza się ludobójstwa wobec psychicznie chorych pacjentów — choćby dlatego, że nie zwraca uwagi na ten problem. Brak woli politycznej kierownictwa, aby zmienić sytuację. Komisja wyjechała, a wszystko zostało tak, jak było. Przecież nasi najwyżsi urzędnicy nie leczą się w ukraińskich szpitalach, dlatego jest im obojętne, co się tam dzieje. Psychiatrii społecznej u nas nie ma. Swego czasu przy szpitalu Pawłowskim stworzono Centrum rehabilitacji medyczno-społecznej, które jest niezwykle potrzebne. Centrum zostało stworzone w celu rozpoczęcia rehabilitacji społecznej i rozpowszechnienia jej na całą Ukrainę. Wiele osób dawało pieniądze na to centrum, w szczególności przekazywano pomoc z Fundacji Kateryny Juszczenko. Obecnie tego centrum faktycznie nie ma — gospodarują tam jakieś zagraniczne firmy farmaceutyczne. Uważam, że ktoś powinien ponieść za to odpowiedzialność. Nasza kolejna akcja będzie skierowana do mera Kijowa — w celu przywrócenia Centrum jego prawdziwego przeznaczenia. Uczestnikom konferencji prasowej zaprezentowano zdjęcia wykonane przez przedstawicieli zagranicznej komisji, które potwierdzają przerażający stan szpitali psychiatrycznych: chorzy psychicznie przebywają po 20 osób w jednej sali, toalety i kabiny prysznicowe są w złym stanie, w jadalni, niczym w więzieniu, są kraty, z których na Zachodzie dawno zrezygnowano. Te zdjęcia skomentowała Iryna Korol, przedstawicielka Stowarzyszenia Psychiatrów Ukrainy. — Zrozumiałam z tych zdjęć, że przedstawiciele niemiecko-polskiego stowarzyszenia zdrowia psychicznego wiele widzieli, ale tylko to, co im pokazywano. Zaprezentowała swoje zdjęcia jednego z typowych szpitali miejskich: sala dla osób starszych, których nie wiadomo czy ktoś w ogóle odwiedza: straszni, wychudzeni pacjenci, niektórzy leżą na samym materacu, bez prześcieradeł, sala z „toaletą” — w niej wiadro, cała sala przesiąknięta tym zapachem… Opowiedziała, że nierzadko podczas wizyt komisji w szpitalach problemowych chorych spędzano do jednego pomieszczenia, zamykano drzwi i mówiono, że to pomieszczenie nie jest używane. Należy radykalnie zmieniać nasz system psychiatryczny, wyprowadzić go z przestarzałego stanu. Samymi tabletkami jeszcze nikogo i nigdzie nie wyleczono. Najważniejsze to poświęcać dużą uwagę wewnętrznemu stanowi osobowości, ponieważ od tego, na ile pacjent będzie otwarty na lekarza, na tyle skuteczna będzie rehabilitacja. W szpitalu chorzy psychicznie nie powinni spędzać dużo czasu (nie więcej niż dwa miesiące). Są choroby, w których osiągnięcie pełnego wyzdrowienia jest niemożliwe. W tym przypadku za wyzdrowienie można uznać osiągnięcie najbardziej akceptowalnego dla pacjenta poziomu dobrostanu, powrót do pracy, życia w społeczeństwie. Potrzeba, aby zmienił się nasz stosunek do osób psychicznie chorych, aby nie było dyskryminacji z tego powodu. Szczególnie niedopuszczalne jest długoterminowe przebywanie dzieci w szpitalu. Dziecko po tym nierzadko wchodzi na aspołeczną drogę rozwoju. Należy edukować rodziców, pomagać im w biedzie. Ołena Razliwanowa, przewodnicząca komitetu „Za doskonałą psychiatrię”, podkreśliła, że tylko przedstawiciele innych państw zmusili nasze kierownictwo do zobaczenia i usłyszenia tego, czego nie chcieli ani słyszeć, ani widzieć. Ten problem można pokonać tylko wspólnymi siłami. Wielką rolę muszą odegrać media, aby przyciągnąć uwagę opinii publicznej. Eksperci zauważyli, że na Ukrainie jest niezwykle duża liczba chorych przewlekle — przecież metody, które u nas stosują, nie dają należytych rezultatów. Społeczeństwo musi stworzyć wokół chorego człowieka takie warunki, które skłaniałyby go do oporu wobec choroby. Przecież nierzadko psychicznie chorymi stają się ludzie o wrażliwej duszy, którzy nie wytrzymali naszych warunków życia. W szczególności do Stowarzyszenia Psychiatrów niedawno wpłynął list-skarga pacjenta z diagnozą „upośledzony umysłowo”, w którym pisze on między innymi: „Z leczenia na oddziale… pozostało mi niezwykle nieprzyjemne odczucie, które można porównać chyba tylko z sytuacją społeczno-polityczną w naszym państwie lub z globalnym stanem społecznym i ekologicznym zarówno cywilizacji, jak i planety, co jest ze sobą powiązane”. Mimo wszystko należy zaznaczyć: przez 17 lat osiągnięto pewien postęp. Obecnie każdy pacjent ma własne łóżko (w latach 80. były dwa łóżka na trzech). W tych dniach odbyło się posiedzenie klubu prasowego gazety „Izwiestija w Ukrainie” oraz centrum prasowego „Gławred-Media” pod tytułem „Okrucieństwo ukraińskiego systemu psychiatrycznego: wnioski komisji międzynarodowej”. Podano następujące dane statystyczne: na Ukrainie oficjalnie zarejestrowanych jest prawie milion dwieście tysięcy obywateli z zaburzeniami psychicznymi. W rzeczywistości jest ich znacznie więcej, ponieważ ludzie boją się zwracać do lekarzy z takimi problemami. Nie jest tajemnicą, że psychiatrię w czasach totalitarnych wielokrotnie wykorzystywano jako środek walki z dysydentami, a z kroniki kryminalnej wiadomo, że czasami dla osiągnięcia jakichś własnych merkantylnych celów bogaci i wpływowi krewni zamykali tam swoich bliskich. Faktem jest, że szpitale psychiatryczne w naszym państwie tradycyjnie należą do najbardziej zamkniętych placówek. Zresztą w społeczeństwie stosunek do chorych psychicznie jest niejednoznaczny: trudno im znaleźć pracę, są pozbawieni należytej uwagi i opieki. Według prognoz naukowców, jeśli społeczeństwo nie zareaguje i wszystko będzie rozwijać się tak jak obecnie, to w 2020 roku niepełnosprawność z przyczyn psychiatrycznych wyjdzie na drugie miejsce po chorobach sercowo-naczyniowych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

RÓŻA

Oksana GORBACZUK Róża to doprawdy królowa kwiatów. Jej ojczyzną jest Wschód. Według indyjskiej legendy najpiękniejsza kobieta świata, bogini Lakszmi, narodziła się z pąka róży. W Indiach do dziś przyjmuje się szanowanych gości obowiązkowym rytuałem: ozdabia się ich wieńcami z róż. Różę nazywa się też miłosierną kwiatem, ponieważ ma właściwości lecznicze. Wykorzystuje się płatki róż oraz olejek eteryczny. Płatki białej róży, które zawierają substancje żywiczne i śluzowe, można stosować jako dobry środek przeczyszczający i robaczy dla małych dzieci. Natomiast kwiaty czerwonej róży, zawierające substancje katechinowe, taninowe, kwercetynę i cyjaninę, stosuje się jako skuteczny środek ściągający przy biegunkach i kataralnych chorobach żołądkowo-jelitowych. Napar do wewnętrz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

EDUKACJA

Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcie autora Właśnie na tym kładziono nacisk podczas konferencji prasowej w agencji UNIAN, która zgromadziła przedstawicieli Sieci Obywatelskiej „Opora” oraz dziennikarzy. Podsumowywano wyniki badań eksperckich dotyczących analizy warunków i zasad przyjmowania na uczelnie wyższe, omawiano konkretne rezultaty w celu ich nagłośnienia w mediach. Znając ogólny poziom korupcji i opierając się na faktach ze swoich badań, grupa prawna Sieci Obywatelskiej „Opora” krytykowała „szczególne warunki” oraz „specyficzne formy” egzaminów wstępnych i poddała w wątpliwość skuteczność realizacji Programu niezależnej oceny wiedzy. Ponieważ rekrutacja na uczelnie niweluje tę reformę, choć została ona dobrze przeprowadzona w zakresie oceny jakości wiedzy. Tak, wiele uczelni wyższych, pomimo pomyślnych wyników zewnętrznej niezależnej oceny wiedzy, wprowadziło własne testy, dodatkowe egzaminy, rozmowy kwalifikacyjne oraz konkursy twórcze dla kandydatów. Obecnie na Ukrainie obowiązują opracowane przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Warunki przyjmowania na uczelnie wyższe, a także Zasady przyjmowania na uczelnie wyższe. Zgodnie z nimi, podczas rekrutacji na studia finansowane z budżetu państwa pierwszeństwo mają posiadacze złotych medali, zwycięzcy olimpiad, kandydaci z kategorii uprzywilejowanych oraz absolwenci kursów przygotowawczych, co dyskryminuje młodzież, która nie należy do osób uprzywilejowanych. Jako przykład na konferencji prasowej opowiedziano o kandydacie, który według wyników zewnętrznej niezależnej oceny otrzymał (z 200 możliwych) 197 punktów z języka i literatury ukraińskiej, 194 z matematyki, 199 z geografii. Jednak komisja rekrutacyjna Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki odmówiła nawet przyjęcia dokumentów na wydział geograficzny na kierunek „turystyka”, tłumacząc to tym, że „zamówienie państwowe zostało już zapełnione sierotami i inwalidami”, a kandydat może spróbować dostać się na studia płatne. Z powodu takiego podejścia kandydat, który marzył właśnie o tej uczelni i wybranym zawodzie, nie mógł nawet złożyć dokumentów na uczelnię i stracił możliwość studiowania w tym roku. Takie przypadki nie są odosobnione. Stało się tak, ponieważ w punkcie 15 Warunków przyjmowania na uczelnie wyższe zapisano maksymalną liczbę miejsc — od 40 do 60% dla uprzywilejowanych kategorii kandydatów. Zatem naruszane jest konstytucyjne prawo obywateli do równego dostępu. Motywacją wprowadzanych w edukacji zmian jest przezwyciężenie korupcji, ponieważ testy zewnętrzne to ocena osiągnięć edukacyjnych uczniów przez niezależną instytucję, która nie jest powiązana ani ze szkołami, ani z uczelniami wyższymi. Choć istnieje zbyt wiele „ale” — dodatkowe warunki przyjęcia, własne zasady uczelni. Eksperci nalegają, że reforma się udała i podkreślają jej wyjątkową rolę w obiektywnym monitorowaniu jakości krajowej edukacji. Jednocześnie niezależne testy ujawniły szereg problemów, które trudno było przewidzieć. Aby zapobiec ich powtórzeniu w przyszłym roku, należy je rozwiązywać niezwłocznie dzisiaj — „na gorąco”. W kwietniu tego roku, podczas kampanii testowej, utworzono grupę roboczą ds. przygotowania koncepcji zewnętrznej niezależnej oceny na Ukrainie pod kierownictwem przewodniczącej podkomisji ds. edukacji podstawowej Komisji ds. nauki i edukacji Rady Najwyższej Ukrainy, deputowanej ludowej Ukrainy Łesi Orobeć. Aby podsumować wyniki niezależnych testów z 2008 roku, przeprowadziła ona konferencję prasową, na której ogłosiła wyniki zewnętrznej oceny. Podstawą do dyskusji na ten temat stało się przeprowadzenie dwutygodniowej trasy w większości obwodów Ukrainy, gdzie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

KRĘTA ŚCIEŻKA DO ALMA MATER

U każdego jest ona własna. Tak samo jak marzenie, talent. A za drzwiami szkoły wczorajszy absolwent staje wobec mnóstwa problemów, które trzeba rozwiązywać bezbłędnie, bo czasem od tego zależy jego los, dalsze życie. Niestety, te problemy tworzy właśnie społeczeństwo, a „najbardziej wyrafinowanym” z nich jest korupcja. Jak ją pokonać, żeby „jednym махом — siedmiu pobić”? Na walkę z korupcją na Ukrainie rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki przekazał 45 milionów dolarów. Jednym z punktów umowy jest walka z korupcją w szkolnictwie wyższym. Niezależna ocena wiedzy uczniów to zaś podstawowy etap reform w uczelniach wyższych. Tegoroczna kampania rekrutacyjna zbliża się do końca. Główną nowością — zewnętrzna ocena wiedzy — władza uważa za panaceum na wszystkie nieszczęścia: łapownictwo i korupcję. Jednak ta innowacja, jak się wydaje, nie pokonała korupcji, bo warunki i zasady przyjęć do wyższych uczelni mają wiele nieprzystających do siebie elementów i luk, z których można zręcznie skorzystać, by obejść niezależne testowanie. typ do wyższego wykształcenia. A wrażenie o placówce edukacyjnej u przyszłych studentów kształtuje się właśnie na podstawie „twarzy” komisji rekrutacyjnej, dlatego równie ważne jest, aby uczelnie odpowiedzialniej podchodziły do jej pracy. Radca prawny Obywatelskiej Sieci „Opora” Maksym Baryszników poinformował, że eksperci przeprowadzili badanie warunków i zasad przyjęć na 73 wyższe uczelnie Ukrainy. Eksperci zauważyli, że dokumenty opracowane przez Ministerstwo Edukacji i Nauki są napisane nieprzejrzyście i zbyt skomplikowanym językiem, nawet dla prawników. Jak zatem mają się w nich orientować kandydaci i ich rodzice? Straciwszy sporo czasu, by zrozumieć wszystkie niuanse tych „warunków i zasad” przyjęć na uczelnie, prawnicy doszli do wniosku, że dokumenty nie odpowiadają zobowiązaniom, które zapewniają obywatelom swobodny dostęp do wyższego wykształcenia. Dlatego prawnicy Obywatelskiej Sieci „Opora” są przekonani, że po zakończeniu kampanii rekrutacyjnej ukraińskie sądy będą rozpatrywać skargi kandydatów, którzy nie dostali się na wyższe uczelnie. Jeszcze jeden nierozwiązany problem to fakt, że wielu kandydatów składało kopie dokumentów do kilku uczelni. Jak tu szybko dowiedzieć się, że zostałeś przyjęty? Przecież po zakwalifikowaniu na oryginały dokumentów przeznaczono zaledwie pięć dni! Dlatego byłoby dobrze, gdyby Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy rozesłało do uczelni zarządzenia dotyczące obowiązkowego publikowania na swoich stronach internetowych informacji o tych, którzy zostali zakwalifikowani. To da innym kandydatom możliwość na czas dowiedzenia się o wynikach i przywiezienia dokumentów do zapisu. Zdarzają się przypadki dyskryminacji ze względu na płeć: na Dniepropetrowskim Narodowym Uniwersytecie Kolei obowiązują ograniczenia płciowe dotyczące specjalności wojskowych. Andrij Hewko, koordynator programów edukacyjnych Obywatelskiej Sieci „Opora”, zwrócił się do Ministerstwa Edukacji i Nauki oraz uczelni z inicjatywą opracowania na przyszły rok nowych warunków przyjęć, a także zniesienia norm dotyczących uprzywilejowanych kategorii kandydatów. Jedynym kryterium doboru kandydatów, jego zdaniem, powinna być wiedza potwierdzona certyfikatami niezależnej zewnętrznej oceny. Właśnie w tym celu ją wprowadzano. Aby jednak to zrealizować, potrzebne są niepopularne kroki Rady Najwyższej i rządu, ponieważ pokonać korupcję można, jedynie zmieniając sam zasadę udzielania przywilejów w edukacji. Powstała absurdalna sytuacja, w której nawet uprzywilejowanych dzieli się na „gatunki”. Na przykład dzieci jednych zabitych górników mają prawo studiować wyłącznie na specjalnościach górniczych, a dzieci zabitych w kopalni imienia Zasiadki — na wszystkich specjalnościach. W rozwiniętych krajach świata praktyki uprzywilejowanych przyjęć na wyższe uczelnie nie ma. Zamiast tego państwo tworzy preferencyjne warunki udzielania i spłaty kredytów studenckich. To pomaga rozwiązać problemy wstępu na studia społecznie niechronionych warstw ludności. Przedstawiciele „Opory” poinformowali, że zgodnie z punktem 29 Warunków przyjęć na uczelnie Ukrainy „Komisja rekrutacyjna rozstrzyga wszystkie kwestie związane z przyjęciem do wyższej uczelni, a w przypadku naruszenia praw do równego dostępu do edukacji kandydaci mają prawo składać skargi do Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy oraz zwracać się do sądu”. Aby pomóc kandydatom, ich rodzicom ze skargami na działania lub zaniechania, dopuszczone przez komisje rekrutacyjne uczelni, a także na fakty braku należytej reakcji odpowiedzialnych organów władzy państwowej na stwierdzone naruszenia, Obywatelska Sieć „Opora” uruchomiła „gorącą linię”: 425-31-55. Można też napisać na adres elektroniczny vstup@opora.org.ua. Zgłoszenia i skargi będą rozpatrywać doświadczeni specjaliści w dziedzinie edukacji i prawa. Zatem problem walki z korupcją w szkolnictwie wyższym wymaga od państwa kompleksowego podejścia, głębokiej analizy metod i mechanizmów jej wprowadzania oraz starannego studium. A przede wszystkim — odpowiedzialności samego społeczeństwa, bo od duchowości, wykształcenia, uczciwości każdego obywatela zależy, czy nasze zdolne i utalentowane dzieci będą studiować na równie prestiżowych uniwersytetach ukraińskich, jak Harvard czy Oksford. trasę po regionach. Największe poparcie zyskała tam idea, by przeprowadzać ZNO po ukończeniu szkoły. Oznacza to, że najpierw trzeba uzyskać świadectwo ukończenia szkoły średniej, i dopiero po tym przystępować do ZNO, a nie rozpoczynać testowania w kwietniu, jak miało to miejsce w tym roku. Nauczyciele poparli ideę obowiązkowego uwzględniania średniej ocen ze świadectwa w przypadku, gdy wyniki z certyfikatów są jednakowe. Pozwoli to na poziomie wiedzy z przedmiotów profilowych konkurować z ogólnym poziomem wykształcenia i nie tracić zainteresowania nauką w szkole. Interesująca jest propozycja utworzenia banku zadań testowych, tak aby w przyszłości poszczególne komisje z każdego przedmiotu przygotowywały kilka tysięcy zadań, które byłyby publikowane co roku. Trzeba, by wszyscy wiedzieli, z jakich zbiorów będą pochodziły zadania do testowania. Pozwoli to przygotować się do egzaminu i zdjąć kwestię poufności. Tak więc tegoroczne wyniki zewnętrznego niezależnego oceniania oraz poszukiwanie nowych optymalnych rozwiązań dla pomyślnej przyszłości obecnych maturzystów, którzy mają być konkurencyjni nie tylko na ukraińskim rynku wiedzy, z pewnością są warte czasu i wysiłku. Przygotowała Maria SKRYNNYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

NIEZALEŻNE TESTOWANIE: DZIEŃ JUTRZEJSZY

odbyło się 14 spotkań z pedagogami, dyrektorami szkół, pracownikami oświaty. Podczas nich omawiano kwestie testowania, możliwych problemów i wyjątków. Na podstawie uzyskanych certyfikatów wyciągnięto główny wniosek: szkoła podstawowa zdała swój test. Teraz test zdają uczelnie wyższe. Cała Ukraina czeka na odpowiedź na pytanie, czy rektorzy zdołają usprawiedliwić nadzieje milionów absolwentów i ich rodziców oraz tysięcy pedagogów, którzy włożyli wysiłek w przeprowadzenie testowania. Obecnie kwestia, czy ta reforma ma być, czy nie ma być, już nie stoi, a pedagodzy pozytywnie ocenili te nowości — to jedna z najlepszych reform w czasach niepodległości ogólnie i w oświacie w szczególności. Oprócz tego nauczyciele nie chcą być statystami. Są współautorami reformy oświatowej, którą planują wprowadzać etapami, reformując system testowania. Z pozytywnych wiadomości: mit o „wiejskim uczniu” i zacofaniu wiejskiej oświaty został obalony. Od kilku lat z rzędu (i ten rok nie jest wyjątkiem) różnica między wiedzą ucznia miejskiego a wiejskiego jest minimalna. Świadczy to o tym, że dzieci wiejskie mają motywację do nauki i rozumieją, że od ich umiejętności i wiedzy zależy przyjęcie na uczelnię wyższą. Istnieje opinia, że na podstawie wyników testowania będzie oceniany nauczyciel, który przygotowywał uczniów. Zewnętrzne niezależne ocenianie nie powinno negatywnie wpłynąć na nauczyciela, bo sukces ucznia przede wszystkim zależy od niego samego, motywacji i rodziców. Testowanie — to kamień wrzucony do wody, który wywoła kręgi i dotrze do wszystkich sfer oświaty. Po raz pierwszy od wielu lat odrodził się prestiż wiedzy i podnosi się wizerunek nauczyciela. Oprócz tego pojawiła się konkurencja w szkole średniej. Nauczycielka z obwodu iwano-frankowskiego przygotowała ucznia z matematyki na 200 punktów. Zrobiła ksero certyfikatu i już w następnym roku ustawia się do niej kolejka chętnych do przygotowania się do przyjęcia. To zdrowa konkurencja w sferze oświatowej, jakiej od dawna nie było. Podsumowaniem 14 regionalnych konferencji stały się propozycje dotyczące dalszego udoskonalenia i zmian testowania na przyszłość, które opracowała rada koordynacyjna. Wchodzą do niej zastępca ministra oświaty Pawło Polański, prezes Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Serhij Kwit, naczelniczka kijowskiej oświaty Lilija Hrynewycz. Wyodrębniono kwestię przeprowadzania procedury testowej dopiero po roku szkolnym; wprowadzenie niezależnego oceniania dla wszystkich absolwentów szkół w postaci dwumodułowego systemu zadań (wykonanie zadań pierwszego modułu podsumowuje państwową egzaminację końcową, a drugi określa gotowość do nauki w uczelni wyższej; oba moduły wykonują wyłącznie kandydaci na studia); zmniejszenie liczby zadań ukierunkowanych na wykrywanie wiedzy i zwiększenie udziału zadań ujawniających umiejętności analityczne, organizacyjne, badawcze, komunikacyjne i inne; wprowadzenie sesji zimowej dla absolwentów minionych lat itd. Jednak często zdarza się, że propozycje stołeczne nie zawsze można uwzględnić w regionach. Dlatego właśnie pojawiła się potrzeba zrobienia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie samymi książkami: “Wianek” — rzecz ładna, ale porównując go do bogatych w treść egzemplarzy Wachterowa (Mir w rasskazach), Tułupowa (Nowaja Szkoła, cz. I i II), mimowolnie myślę: dlaczego kijowska “Proświta” nie wyda czytanki, która odpowiada nowym warunkom? Przecież w “Proświcie” zgromadzili się wybitni działacze narodowi, znawcy szkoły… Kraj potrzebuje czytanki. Z szczerym poważaniem, Pyłyp Kapelhorodśkyj Konokowo Władykaukaz. żel. 1906 r. 26/X”. Tego samego dnia do listu, adresowanego do B. D. Hrinczenki, dodaje jeszcze pocztówkę do “Proświty”, tak samo przejętą poczuciem bezinteresowności: “Będę pisał “Ukraińcy na Kubaniu” w najbliższych dniach. O honorarium nie myślę, bo każdy Ukrainiec powinien pracować dla “Proświty”, a nie dla pieniędzy. Bardzo żałuję, że pieniędzmi pomóc nie mogę. Jeśli moja praca będzie użyteczna, proszę zapisać mnie na członka kijowskiej “Proświty”, która ze wszystkich “Proświt” rosyjskiej Ukrainy pierwsza wzięła się do dzieła. Czas dobry! Z prawdziwym szacunkiem do pracowników, P. Kapelhorodśkyj 26.X 1906”. Miesiąc później P. Kapelhorodśkyj po młodzieńczemu żałośnie i przepraszająco zawiadamia towarzystwo “Proświta” o tym, że z dotrzymaniem obietnicy nie wyszło tak, jak się wydawało, i zwięźle wymienia przyczyny, które w tym przeszkodziły: “Towarzystwu “Proświta” — Kijów. Niestety, nie mogłem ukończyć swojej książki tak szybko, jak obiecałem: od początku listopada do 10 dnia byłem bardzo chory, ledwie wyzdrowiałem. Teraz praca jest ukończona, ale w tych dniach wyszedł z druku “Kalendarz-Informator” Obwodu Kubańskiego na 1907 r. Wychodzi on co pięć lat, sporządzany jest przez Komitet statystyczny i bardzo ważne jest poprawienie niektórych drobiazgów mojej pracy zgodnie z nowymi wiadomościami. Napisałem właśnie do księgarni w Jekaterynodarze i mam już “Awizo” na przesyłkę. Do końca miesiąca obowiązkowo przepiszę i oddam na pocztę. Do książeczki można dodać mapę, którą wyślę razem z zeszytem. Proszę o wybaczenie. Z prawdziwym szacunkiem, Pyłyp Kapelhorodśkyj, listopad, 22, 1906”. Lecz pracę nad rękopisem udało się zakończyć i Pyłyp Kapelhorodśkyj spieszy się, by wysłać go do Kijowa, choć czuje pewną niedoskonałość. “Komisji Wydawniczej Towarzystwa “Proświta”. Wysyłając swoją pracę “Ukraińcy na Kubaniu”, zwracam się do Towarzystwa z pokorną prośbą — o przyjęcie mnie na członka-współpracownika. Pragnę, aby moja niewielka praca została zatwierdzona do druku, by choć krztynę tego wielkiego dzieła wykonać, do którego wzywa “Proświta”. Niestety, zła choroba przerwała moją pracę i nie dała wykonać jej jak należy… Inogorodnyje — niesłychana klasa, której jeszcze nie dotykało piśmiennictwo. Pisać o nich można, korzystając jedynie z doniesień miejscowych gazet oraz własnego doświadczenia, potwierdzonego wiadomościami statystycznymi. Z prawdziwym szacunkiem, Pyłyp Kapelhorodśkyj, st. Konokowo, Władykaukaz ż. d. 1906 r. 2 stycznia”. Ciąg dalszy nastąpi. POSTACIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

PYŁYP KAPELHORODSKI: SPOJRZENIE PRZEZ STULECIA

Leonid BOJKO, kandydat nauk filologicznych, laureat nagrody im. Iwana Bahrianego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wiadomo, że towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki założyli ukraińscy patrioci-narodowcy O. Partycki i A. Wachnianyn we Lwowie 8 grudnia 1868 roku w celu szerzenia świadomości narodowej narodu ukraińskiego. Lecz, niestety, do Wielkiej Ukrainy „Proświta” dotarła dopiero po 38 latach — w wyniku wydarzeń rewolucyjnych w Imperium Rosyjskim w burzliwym 1905 roku. Zatem istotne zmiany, które zaszły na Ukrainie, kardynalnie zmieniły również życie młodego pisarza, rzucając go daleko od ojczyzny: najpierw na Kubań, a dalej — na Północny Kaukaz aż do Morza Kaspijskiego. Lecz gdziekolwiek rzucał los Pyłypa Kapelhorodskiego — do Dagestanu, do Czeczenii, do Karanogaju, na Stawropolszczyznę, jakkolwiek ciężko układały się okoliczności w życiu osobistym i społecznym, nigdy ani na chwilę nie zapominał o rodzinnej Ukrainie; przeciwnie — pragnął brać jak najaktywniejszy udział w życiu oświatowo-kulturalnym swojego narodu. Pyłyp Kapelhorodski drukuje w prasie kubańskiej i ukraińskiej dziesiątki szkiców, ostrych artykułów publicystycznych, odezw, listów, wierszy, skierowanych w obronie swoich rodaków na Ukrainie i na Kubaniu, z których środowiska sam wyszedł. Ale wróćmy bliżej do istoty ówczesnych problemów i zaangażowania w nie Pyłypa Kapelhorodskiego. A istota ich jest taka: w 1906 roku Borys Hrynczenko zostaje redaktorem czasopisma „Nowa hromada” i jednym z najaktywniejszych organizatorów, a z czasem przewodniczącym towarzystwa „Proświta”. Zakładając w Kijowie towarzystwo „Proświta”, Borys Hrynczenko w przemówieniu na pierwszym zebraniu powiedział między innymi: „Rozpoczynamy swoją działalność w czasie, gdy na arenę historii występują masy robotnicze jako działacze, a nie bierni twórcy nowego życia”. Nawiasem mówiąc, takiego samego zdania była również Łesia Ukrainka — członkini zarządu „Proświty”. Przebywając w Jekaterynodarze, P. Kapelhorodski zapoznał się z dziesięcioma przykazaniami „Proświty”, w których jasno i wyraźnie sformułowano dewizę proświcianina, którą przyjmujemy jak modlitwę. Przytaczamy je bez zmian: 1. Ja jestem „Proświtą”, która wyprowadziła Ciebie i wyprowadza innych z ostępów ciemności, niewoli ducha. Pomóż dobrej sprawie! 2. „Proświta” nigdy nie pozostawiała bez odpowiedzi wołania duszy, która szuka wyjścia z ciemności. 3. Pamiętaj, że dzień 8 grudnia jest dniem narodzin „Proświty”. Dzień ten wspomnij podarunkiem dla niej! 4. Oświata i wiedza pozwalają Tobie lepiej żyć. Pamiętaj, że są jeszcze miliony Ukraińców, którzy również tego pragną i czekają na Twoją pomoc. Wstępuj w szeregi członków „Proświty”. 5. Nie zabijaj ducha narodu swoją obojętnością! Przyłóż rękę do przebudzenia go, zrób to jako członek „Proświty”. 6. Nie bądź pasożytem na ciele narodu, który Ciebie wychował. Jeśli już masz wykształcenie, daj je innym. Bądź członkiem „Proświty”! 7. Bierz od innych narodów i kultur wszystko, co dobre i piękne, i dawaj swojemu narodowi. Czyń dzieło oświatowe! 8. „Proświta” — to najlepszy strażnik ukraińskiego ducha, i Ty jako członek stań w jej szeregach! 9. „Proświta” — to wielka armia. Kto nie jest w jej szeregach, ten dezerter! 10. Niech nie będzie ani jednego Ukraińca, który nie byłby członkiem „Proświty”. Wydrukowano w Kalendarzu „Proświty” na 1927 rok. Zapoznawszy się z tą odezwą i wziąwszy jej wezwania głęboko do serca, Pyłyp Kapelhorodski bez wahania zwrócił się do komisji wydawniczej towarzystwa „Proświta” z gotowością wzięcia aktywnego udziału w jej działalności, aby „choć odrobinę pomóc dziełu „Proświty”. Pragnąc maksymalnie zachować nie tylko treść, ale i patos odezwy pisarza do „Proświty”, przytaczam jego listy i cytaty z oryginałów, które cudem zachowały się w pozostałościach archiwum. Podajemy list pierwszy z Kubania: „Kijów Bulwar Kudriawski, kwart. 6 Towarzystwo „Proświta” Komisji Wydawniczej Tow. „Proświta” Pragnąc służyć szanownemu Towarzystwu, proszę o odpowiedź, czy nie pisze już ktoś na temat: „Początek chrześcijaństwa”? Jeśli nie, chętnie podejmę się tego, bo mam już dużo materiału. Ależ w mojej rozprawie historycznej przeprowadzana jest jedna myśl — szkoda z połączenia religii z rządem. Jednak muszę zaznaczyć, że pracę moją mogę wysłać chyba za trzy tygodnie, bo inna sprawa przeszkadza teraz wziąć się do niej. Oprócz tego można będzie wysłać rozprawę „Ukraińcy na Kubaniu”. To temat bardzo ciekawy, gdyby go wykonać jak należy, bo na Ukrainie nawet nie wiedzą, że na Kubaniu żyje 800 tysięcy rodaków bez żadnych praw, lat po 30, jako przyjezdni najemni robotnicy. Z poważaniem, P. Kapelhorodski”. (Na tekście listu w górnym rogu zapis ołówkiem: „Odpowiedziano”, a przez cały list po przekątnej „Zgoda”). Przejęty dziesięcioma przykazaniami Towarzystwa „Proświta”, Pyłyp Kapelhorodski zapewnia Borysa Hrynczenkę, że chce zrobić coś dobrego dla swojego narodu lub, mówiąc słowami żony B. Hrynczenki — poetki Zahirnej, pragnie wnieść i „swój ostatni datek” złożyć na to, by krajowi swemu pomóc w jego niedoli”. Rodzina Kapelhorodskich — pisarz, jego żona Paraskewa Iwaniwna, dzieci Nadija i Mychajło. Pyłyp Kapelhorodski. Szczerze pragnąc przejść od obietnic do czynów, 26 października 1906 roku P. Kapelhorodski zwraca się do samego B. Hrynczenki z takim wzruszającym listem: „Wielce szanowny Borysie Dmytrowyczu! Proszę wybaczyć mi chęć odpowiedzi nie komitetowi wydawniczemu „Proświta”, a Panu na Pana list. Pan pracował nad oświatą ludową wiele lat, kiedy jeszcze o towarzystwach oświatowych nie można było nawet marzyć. Pan pracował w gorzkich okolicznościach, a nadziei na lepsze nie porzucał, bo i w nas, czytelnikach Pana, budził wiarę i chęć pracy. Dlaczego więc teraz, w relatywnie lepszych okolicznościach, Pan jakby nie wierzy w bezinteresownych (choć jeszcze niezdarnych) robotników, i na mój pierwszy list, w którym zgadzałem się choć odrobinę pomóc dziełu oświaty, Pan szczegółowo dowodzi, że nie może Pan ręczyć za honorarium pieniężne. Proszę mi wierzyć, ja wcale nie myślałem o pieniądzach i nawet z „Nowej hromady” oraz „Rady” otrzymywać jakieś 20—30 karbowańców za pół roku jest mi wstyd, ale na nieszczęście, rodzina i warunki mojej pracy na Kubaniu zmuszają mnie brać te pieniądze, aby nie tak już czerstwy kęs chleba jeść. Rozumie się, ja chętnie będę pisał i do „Nowej hromady”, i dla „Proświty”, ale proszę zauważyć, że praca partyjna i wiejskie towarzystwa spółdzielcze zabierają niemało wolnego czasu i „Ukraińcy na Kubaniu” będą gotowe za jakieś trzy tygodnie. Materiału prawie wcale nie ma, gdyby nie archiwum, które mam pod ręką, książek o Kubańszczyźnie nie sposób szukać, bo znane rozprawy dotyczą samych kozaków, nie zwracają uwagi na przyjezdnych. Zatem przede wszystkim należy wysnuć całą książkę na wiadomościach naukowych, a jeszcze i plan dodać. Odpowiedzi Dziadowi Mychajłowi nie czytałem, bo pewnie niektóre numery „Rady” urząd pocztowy konfiskuje: ja nie otrzymuję ich. Ale teraz u nas jest własny urząd (Konokowo, stacja) i może będę otrzymywał wszystko. Odpowiedź Dziadowi Mychajłowi pisałem i ja, ale pewnie nie poszła do druku. Odkąd istnieją „wolności”, Uspieńska 2-klasowa szkoła wysuwa takie „niebezpieczne” egzemplarze jak choćby „Wianek”, „Ewangelia według Mateusza”. Inspektora jeszcze nie było i ukraińskie słowo zakazów nie ma. Zatem teraz nie możemy zadowolić się ani paliatywem — używaniem ukraińskich książek razem z rosyjskimi,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rzędach i stworzyć jednolity rejestr członków Proświty obwodu kijowskiego. Ponadto w ramach realizacji inicjatyw „Proświty” postanowiono zwrócić się z pismami do obwodowych, rejonowych i miejskich administracji państwowych. W obwodzie kijowskim obecnie aktywnie działają Boryspolskie, Wyszhorodzkie, Wołodarskie, Wasylkowskie, Kijowsko-Swiatoszyńskie, Makarowskie rejonowe, a także Białocerkiewskie, Perejasławsko-Chmielnickie i Fastowskie miejskie oddziały Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«PROŚWITA»

Jewhen BUKET Zdjęcia autora 24 lipca w sekretariacie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki odbyło się zebranie rady Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia «Proświty». Przewodniczący zjednoczenia Wasyl Kliczaku przedstawił kierownikom organizacji miejskich i rejonowych nowo mianowanego sekretarza odpowiedzialnego obwodowej «Proświty» Petra Piwniuka. Uczestnicy zebrania podzielili się doświadczeniem w pracy, nakreślili perspektywy działalności, potwierdzili zamiary włączenia się w działania Ogólnoukraińskiego Towarzystwa z okazji obchodów 140-lecia powstania «Proświty» i zaproponowali przeprowadzenie z okazji jubileuszu szeregu własnych akcji w celu popularyzacji oświecenia wśród mieszkańców Kijowszczyzny. Przedstawiciele sekretariatu OUT «Proświta» zwrócili uwagę na niewystarczającą pracę organizacyjną działaczy «Proświty» na Kijowszczyźnie. Tak więc przerejestrowanie członków towarzystwa wykonano w obwodzie tylko w 20%, a przerejestrowanie zjednoczeń — w 10%. W 2008 roku utworzono nowe ogniwa podstawowe tylko w rejonie wyszogrodzkim, a z wieloma ogniwami, które tworzono w ciągu ostatnich 10 lat, obecnie utracono kontakt. Wśród pierwszorzędnych zadań na najbliższe miesiące, oprócz opracowania i wykonania programu działań na 140-lecie «Proświty», rada Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia uchwaliła aktywizację pracy w ogniwach podstawowych. Ługańskie obwodowe zjednoczenie «Proświty» zawsze stara się być w czołówce bojowników o utwierdzenie ukraińskiej państwowości na wschodzie Ukrainy, napełnienie jej treścią narodową. W szczególności regularnie odbywają się wydarzenia kulturalno-oświatowe, poświęcone ważnym datom historii ojczystej, wybitnym działaczom ukraińskiej nauki, kultury, ruchu narodowowyzwoleńczego. Wśród takich spraw warto wymienić konferencje naukowo-praktyczne i czytania społeczne z okazji 100-lecia Romana Szuchewycza, 65. rocznicy utworzenia UPA oraz 99. rocznicy urodzin Stepana Bandery. Na tych wydarzeniach obejrzano rzadkie jeszcze na Ługańszczyźnie filmy, które wywołały wielki rezonans nie tylko w naszym obwodzie, ale i daleko poza jego granicami, a nawet za granicą. Ważnymi wydarzeniami w życiu społecznym Ługańszczyzny stały się zorganizowane i przeprowadzone przez obwodowe zjednoczenie wydarzenia kulturalno-artystyczne, poświęcone 110. rocznicy urodzin Wołodymyra Sosiury, 125-leciu Iwana Ohijenki, 100-leciu Iwana Bahrianeho, sławnym rodakom, wybitnym działaczom ruchu narodowowyzwoleńczego i praw człowieka — Iwanowi i Nadiji Switłycznym, Mykole Rudence, którego muzeum-izbę z inicjatywy działaczy «Proświty» z Ługańszczyzny otwarto w gimnazjum w Biliji w rejonie łutuhynskim. Szczególne miejsce w życiu narodowo-kulturalnym obwodu zajmują coroczne uroczyste obchody ku czci wybitnego ukraińskiego pisarza, leksykografa, działacza społeczno-politycznego Borysa Hrinczenki, który w latach 1887—1893 nauczał w miejscowości Ołeksijiwka na Ługańszczyźnie. Działacze «Proświty» z naszego obwodu tradycyjnie obchodzą Dzień Jedności Ukrainy, Dzień Ukraińskiego Kozactwa — Święto Opieki Matki Bożej, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa (począwszy od 2003 roku). Na Ługańszczyźnie właśnie z inicjatywy działaczy «Proświty» odbywają się akcje poświęcone Dniu Europy. Do tych działań aktywnie włączamy członków innych organizacji społecznych o kierunku narodowo-patriotycznym, dzięki czemu pojawiają się nowi sympatycy «Proświty», którzy z czasem wstępują w szeregi Towarzystwa. Ługańscy działacze «Proświty» regularnie biorą udział także w ogólnoukraińskich akcjach kulturalno-artystycznych. Jako ważny czynnik ukraińskiego odrodzenia narodowego na wschodzie kraju należy szczególnie wyróżnić Kościół — Ukraiński Kościół Greckokatolicki oraz Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego. Księża tradycyjnych ukraińskich Kościołów i wielu świeckich to członkowie «Proświty», a proboszcz parafii «Chrystusa Króla» UKGK w Ługańsku ks. Mychajło Juszyszyn kieruje jednym z rejonowych w mieście zjednoczeń «Proświty». Często występuje on w obwodowych środkach masowego przekazu, prowadząc aktywną pracę duchowo-oświatową. Wielka rola w rozwoju i wzmocnieniu Ługańskiego obwodowego zjednoczenia «Proświty».

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Tu żyje nasza historia

Zoja DIDENKO Obchodząc 140-lecie Towarzystwa „Proświta” na Ukrainie, członkowie Proświty z Chmielnickiego odbyli podróż historycznymi miejscami obwodu czernihowskiego. Odwiedzili Memoriał Bohaterów Krut, historyczny rezerwat „Hannina Pustyń”, na terenie którego znajdują się mogiły ukraińskiego pisarza Pantelejmona Kulisza, jego żony Hanny Biłozerskiej oraz jej brata Wasyla, przyjaciół Tarasa Szewczenki. Podczas wizyty w dawnej stolicy hetmańskiej Baturynie mieszkańcy Chmielnickiego uczcili pamięć jej mieszkańców, którzy 300 lat temu zostali po zwierzęcemu wymordowani przez wojsko Mienszykowa z rozkazu Piotra I. Odwiedzili miejsce, gdzie doszło do słynnej bitwy pod Konotopem. Byli także w Krupickim Baturyńskim klasztorze, gdzie oddali pokłon cudownej ikonie świętego Mikołaja, a także w pałacu i w cerkwi-grobowcu hetmana Kiryła Razumowskiego. Ze szczególnym wzruszeniem członkowie Proświty z Chmielnickiego odwiedzili w Baturynie miejsce, gdzie zatrzymano trumnę z ciałem Tarasa Szewczenki w drodze na jego wieczny spoczynek – na Czernieczą Horę. W drodze powrotnej zajrzeli do Sosnicy, do muzeum-siedziby światowej sławy ukraińskiego pisarza i reżysera filmowego Aleksandra Dowżenki. Materiały wideo z tej niezapomnianej podróży zostaną wykorzystane w programie edukacyjnym „Kochajcie swoją Ukrainę” Chmielnickiej Obwodowej TRK „Podilla-Centr”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zrzeszenie o autorytecie ługańskim

Centrum „Widrodżennia” (Odrodzenie), utworzone piętnaście lat temu staraniem kanadyjskich Ukraińców przy skutecznym wsparciu ówczesnych szanowanych działaczy Proświty — zastępcy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, znanego lekarza, pisarza, regionalisty i działacza społecznego Jurija Jenenki oraz rektora Ługańskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. T. H. Szewczenki, historyka Anatolija Klimowa. Pierwszym dyrektorem Centrum był ukraiński oficer kadrowy, pułkownik w stanie spoczynku, poeta-proświtianin Wołodymyr Jefaniw; obecnie kieruje nim przewodniczący Ługańskiego obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, aktywny badacz mało znanych kart najnowszej historii Ukrainy, a zwłaszcza Ługańszczyzny, Wołodymyr Siemisiahа. Centrum „Odrodzenie” jest obecnie głównym ośrodkiem jednoczenia ukraińskich sił narodowo-patriotycznych regionu, a jego biblioteka liczy ponad 25 000 tomów, przeważnie rzadkich wydań, które przywieźli lub przesłali Ukraińcy z diaspory. Obwodowe zrzeszenie proświtiańskie utworzyło własną księgarnię, zebraną z dzieł ukraińskich pisarzy i naukowców Ługańszczyzny. Równocześnie proświtiańscy historycy przygotowują gruntowne wydanie „Historii Ługańskiego kraju”, aktywnie angażując do przyszłej pracy dane z archiwów, zwłaszcza tych, które jeszcze niedawno były zamknięte. Znacznym osiągnięciem ługańskich proświtian stało się utworzenie z inicjatywy Wołodymyra Siemisiahy, pod egidą przewodniczącego obwodowej administracji Ołeksandra Antypowa, obwodowego Komitetu Szewczenkowskiego, którego główny cel to wszechstronne wspieranie wychowania patriotycznego młodzieży kraju oraz popieranie procesów budowy państwowości. Jednym z najważniejszych kamieni milowych jego działalności będzie przygotowanie i przeprowadzenie w obwodzie imprez poświęconych 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza. Sam Wołodymyr Siemisiaha jest zastępcą przewodniczącego tego komitetu. Prawdziwą dumą obwodowego zrzeszenia „Proświty” jest kameralny zespół filharmoniczny „Cantabile”, którym kieruje kompozytor i muzyk, laureat wielu nagród i wyróżnień artystycznych Jurij Kołomojcew. Kolektyw artystyczny, którym kieruje pan Jurij, wielokrotnie z powodzeniem występował nie tylko na Ukrainie, lecz także daleko poza jej granicami, zwłaszcza w Rosji, Serbii, Chinach. To właśnie proświtianie wystąpili w obronie zespołu pracowniczego Ługańskiej Obwodowej Filharmonii, gdy jej nowe kierownictwo za zgodą obwodowej rady chciało faktycznie zniszczyć dobrze znaną i szanowaną instytucję kultury i sztuki. Osobną kartą działalności proświtian regionu jest badanie Hołodomoru 1932— 1933 roku na Ługańszczyźnie. Szczególnie starannie historię Hołodomoru w naszym kraju badają: przewodnicząca obwodowego oddziału Stowarzyszenia badaczy Hołodomorów na Ukrainie, działaczka Proświty Iryna Mahryćka, kierownik Katedry Historii Ukrainy Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, profesor Anatolij Klimow, działacze Proświty Wira Annusowa z Biłowodśka, Wołodymyr Hrynko i Jurij Kodenko z Ługańska oraz inni. Anatolija Klimowa, Irynę Mahryćką i Wołodymyra Semystiahę włączono w skład Społecznej Rady przy przewodniczącym obwodowej administracji państwowej ds. badań nad Hołodomorem na Ługańszczyźnie. Znacznie wzrósł autorytet obwodowego zrzeszenia „Proświty” po niedawnym posiedzeniu Doniecko-go Apelacyjnego Sądu Administracyjnego, który uznał za niezgodną z prawem decyzję Ługańskiej Rady Obwodowej o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu regionalnego. Obwodowe zrzeszenie proświtiańskie kieruje pracę na rozszerzenie szeregów Towarzystwa, tworząc nowe miejscowe zrzeszenia i ogniwa, przyciągając nowych ludzi do już istniejących. Tylko w ciągu ostatniego roku powstało Markiwskie rejonowe zrzeszenie, wzmocniono proświtiańskie ogniwa w rejonach: antracytowskim, biłowodzkim, łutugińskim, nowopskowskim, perewalskim, swatowskim, trojćkim oraz w miastach Ługańsk, Siewierodonieck, Stachanow. Szczególnie odnotujemy Brusiwską wiejską pierwotną komórkę „Proświty” w rejonie biłowodzkim, powstałą na bazie miejscowego klubu, w odbudowie którego (po zniszczeniu budynku przez żywioł) ważną rolę odegrało obwodowe zrzeszenie proświtiańskie, przekazując do biblioteki klubu ponad dwadzieścia tysięcy książek. W bezpośrednich audycjach radiowych i telewizyjnych regularnie występują czołowi działacze Proświty w obwodzie — Wołodymyr Semystiaha, Olha Borysowa, Jurij Kyseliow, Oleksij Nežywyj, Walentyn Tkalicz i inni. Dołączają do nich nauczyciele języka i literatury ukraińskiej — Jelizaweta Kolesnikowa, Iwanna Kolesnyk, Nina Pokryszka i inni. Interesujący jest proświtiański młodzieżowy teleturniej, który co tydzień wychodzi na antenę obwodową. Młodzież szkolna aktywnie uczestniczy w przedsięwzięciach „Proświty” ku pamięci ofiar Hołodomoru i represji politycznych, w pracy proświtiańskiego zrzeszenia literackiego „Pierwoccwit” (twórcza kierowniczka — działaczka Proświty Jelizaweta Kolesnikowa), które działa przy UKC „Widrodżennia” i co miesiąc zbiera się na wieczory poświęcone twórczości znanych ługańskich poetów ukraińskich. Znaczącą rolę w hartowaniu ideowym działaczy Proświty Ługańszczyzny i w nawiązywaniu pracy organizacyjnej obwodowego zrzeszenia odgrywa ogólnoukraińska gazeta proświtiańska „Słowo Proświty”. Zarząd wykupił prenumeratę tego wydania dla 150 zakładów edukacyjnych obwodu. Sami działacze Proświty co roku prenumerują kilkaset egzemplarzy (do 500—700). Obwodowe zrzeszenie proświtiańskie otrzymuje gazety wydawane w Czernihowie — „Siwerszczyna”, w Sewastopolu — „Dzwin Sewastopola”, w Iwano-Frankiwsku — „Halicka Proświta”. Taka łączność informacyjna przekonuje, że jesteśmy jedni. Obwodowy zarząd „Proświty” rozpowszechnia nie tylko wydawnictwa periodyczne, lecz także książki — tylko w ciągu roku przekazano zakładom edukacyjnym obwodu literatury na łączną sumę 2,5 mln hrywien. W Antracycie przewodniczący rejonowego zrzeszenia proświtiańskiego, niestrudzony badacz historii rejonu antracytowskiego, dyrektor muzeum krajoznawczego Iwan Zachartschenko wydaje czasopisma „Diakiwśkie starożytności”, „Krynyczka”. Wokół tych wydawnictw skupia się świadome ukraińskie społeczeństwo rejonu, wielu rodaków wstąpiło do „Proświty”. Jednak w działalności proświtiańskich zrzeszeń Ługańszczyzny istnieją poważne problemy. Wśród nich — nieżyczliwy stosunek władz do działaczy Proświty, który szczególnie przejawia się na wsi, gdzie ludzi łatwo zastraszyć. Depopulacja, którą odczuła cała Ukraina, szczególnie boleśnie uderzyła we wieś. Starsi ludzie umierają, młodzież na wsi nie zostaje, a, osiedlając się w mieście (najczęściej w stolicy obwodu), wyrzeka się języka ojczystego. Tak więc w rosyjskojęzycznej atmosferze Ługańska asymilują się potomkowie sławnych kozaków i czumaków. Prokremlowskie lokalne władze, ogłaszając język rosyjski „regionalnym”, schlebiają temu przeciwnaturalnemu procesowi. Poznając prawdę, ludzie przychodzą do „Proświty” i prowadzą za sobą innych. Tylko od początku 2008 roku do szeregów zrzeszenia obwodowego przyjęto ponad dwieście osób, wśród których wielu młodych — nie tylko z Ługańska, lecz także z różnych rejonów i miast obwodu. Przed nami dużo pracy, lecz można z pewnością stwierdzić: rozszerzając swoje członkostwo ilościowo i jakościowo (wśród działaczy Proświty — ludowi i zasłużeni artyści, pisarze, profesorowie, akademik) oraz obejmując nowe dziedziny działalności, „Proświta” na Ługańszczyźnie coraz wytrwalej i przekonująco ogłasza się jako jeden z najważniejszych i najpotężniejszych czynników życia społecznego wschodniej Ukrainy. Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Tacy oni, proświtianie

o ludowej artystce Kateryni Biłokur, „Tę kobietę kocham”, a także o spektaklach o tematyce francuskiej: „Żelsomina”, „Sand albo Aurora Wolności” wg Pierrette Dupoyet oraz „Życie w różowym świetle” wg Simony Berto. Wszechstronny talent aktorski Haliny Każan mocno ujawnił się także w programie humorystycznym „Niech go diabli!”, w którym czyta utwory Iwana Franki, Wasyla Stefanyka, Pawła Hłazowego, Kostii Wołyniaka (Teodozija Mandziuka) i innych. Głęboka znajomość ustnej twórczości ludowej mieszkańców Wołynia pomogła stworzyć program „Legendy i baśnie mojej ziemi”. Pani Halina twórczo współpracuje z kapelą bandurzystów Wołyńskiego Państwowego Kolegium Kultury i Sztuki oraz z muzealnymi placówkami obwodu. Przez dziesięć lat na katedrze historii i kultury języka ukraińskiego Wołyńskiego Narodowego Uniwersytetu im. Łesi Ukrainki prowadzi specjalny kurs „Środki artystycznej wyrazistości unikalnej siły regionu”, za co w 1998 roku została odznaczona Złotym Trzezubem NRU, wręczonym aktorce przez Wiaczesława Czornowiła. Halina Każan była jednym z inicjatorów utworzenia i pierwszych członków Wołyńskiej Organizacji Krajowej Ukraińskiej Unii Helsińskiej. Jest laureatką I Międzynarodowego Festiwalu Poezji Ukraińskiej „Srebrna ziemia” w Użhorodzie (1993 r.), laureatką obwodowej nagrody Ludowego Ruchu Ukrainy „Prosvitok” (1995 r.) oraz obwodowej nagrody Funduszu Kultury „Opętanie” (1999 r.). W 1996 i 2004 roku na zaproszenie żeńskiej społeczności Ukrainek we Francji reprezentowała sztukę poetycką Ojczyzny w tym europejskim kraju, gdzie zaprzyjaźniła się z wnuczką Hnata Chotkiewicza, Haliną Chotkiewicz, francuską aktorką i dramatopisarką, laureatką nagrody „Oscar” Pierrette Dupoyet. Halina Wołodymyriwna Każan jest członkinią Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy (od 1974 roku) oraz członkinią Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (od 2006 roku). W 1997 roku nadano jej honorowy tytuł zasłużonej artystki Ukrainy. Posiadając dar przekonywania, pani Halina skupia wokół siebie ludzi nieobojętnych, prawdziwych ukraińskich patriotów: inteligencję twórczą, pedagogów, młodzież i osoby w podeszłym wieku. Jest jedną z or-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

OPTYMISTKA Z NIEŁATWYM LOSEM

Natalia HATALSKA, przewodnicząca oddziału „Świteź” Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego Mieszka w centrum obwodowym Wołynia — Łucku — dobry człowiek: wielka optymistka z niełatwym losem, potężna osobowość twórcza, obojętna na dobra materialne, odważna, dzielna kobieta, a zarazem kochająca i czuła mama, babcia, siostra i wierna przyjaciółka, dusza każdego towarzystwa. Kukułka nakukała jubilatce już sześć dziesiątek. Ale ta ruchliwa, krzepka, pełna życia kobieta z młodzieńczym uśmiechem i promiennym wyrazem twarzy wciąż zadziwia ostrym umysłem i błyskotliwą pamięcią, wytrwałością w osiąganiu wyznaczonego celu i bezkompromisowością. Poetycka, żarliwa natura, nieprzejednana wobec fałszu i obłudy. W najokrutniejszych czasach niszczenia naszej kultury narodowej objeździła całą Ukrainę, opowiadając ludziom o wysokiej poezji, pełnym pasji słowie i jasnej nadziei Łesi Ukrainki i Liny Kostenko, Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, Wołodymyra Sosiury i Pawła Hłazowego. Hałyna Wołodymyriwna Każan (nazwisko panieńskie Rudiuk) urodziła się 25 lipca (według dokumentów — 11 sierpnia) 1948 roku we wsi Hajky w rejonie turzyskim na Wołyniu w rodzinie chłopskiej. W wieku przedszkolnym przeprowadziła się z rodzicami do osady Iwanyczi, gdzie w szkole nr 1 zdobyła wykształcenie średnie. Po pomyślnym ukończeniu szkoły w 1967 roku rozpoczęła naukę w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej im. I. K. Karpenki-Karego. Kształciła się w klasie aktorstwa ludowego artysty Ukrainy, profesora Anatolija Skybenki. Ukończyła tę uczelnię w 1971 roku. Od tego czasu na zawsze związała swój los ze sceną. Drogę zawodową aktorka rozpoczęła w Zakarpackim Teatrze Dramatu w mieście Użhorod. Profesjonalizm twórczy i świadomość obywatelska kształtowały się i hartowały wśród koryfeuszy Lwowskiego Akademickiego Teatru im. Marii Zańkowieckiej, któremu poświęciła dziewięć lat życia. W 1980 roku Hałyna Każan powróciła na rodzinny Wołyń i zaczęła pracować jako artystka obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego im. T. H. Szewczenki. W 1985 roku aktorka została laureatką republikańskiego konkursu wśród mistrzów słowa artystycznego, a w 1986 roku przeszła do pracy w Wołyńskiej Filharmonii Obwodowej, gdzie stworzyła Teatr Jednego Aktora. Jednocześnie zajmowała się oświeceniową działalnością, koncertowała po Ukrainie, swoją pracą twórczą przyczyniając się do odrodzenia języka ukraińskiego i kultury narodowej. Utalentowana aktorka Hałyna Każan stworzyła i odegrała na scenach Ukrainy i za granicą cały szereg monospektakli według utworów klasyków ukraińskich i zagranicznych. Są to m.in. „Marusia Czuraj” i „Beresteczko” według powieści wierszowanych Liny Kostenko, „Duma o Ukrainie” według poezji Tarasa Szewczenki, „Jaka to muzyka — miłość!” według poematu „Mazepa” Wołodymyra Sosiury, „Monologi eksponatów faszystowskiego obozu koncentracyjnego” (według utworów wołyńskiego poety Ołeksandra Bohaczuka). Szczególnie bliskie aktorce są wizerunki kobiece, los kobiety. Wśród monospektakli Hałyny Każan znajdują się wyraziste „Opętana”, „Ogień moich pieśni”, „Wierz mi, że cię kochałam” według twórczości Łesi Ukrainki, „Święte świętych” według powieści Wołodymyra Jaworiwskiego „Autoportret z wyobraźni”. Olena Szułha Natalia Petriwna Sawczuk urodziła się w starodawnym wołyńskim miasteczku Dubno, w błogosławionym kraju, gdzie każdy metr ziemi oddycha sławą przodków i ich wysokim duchem. Tutaj, obok zaniedbanego zamku księcia Konstantego Ostrogskiego, mijało jej dzieciństwo. Obserwowała, jak polski kościół zamieniono w magazyn, zresztą modlić się w nim nie było komu — Polacy w pośpiechu wyjeżdżali do etnicznej ojczyzny. System wojującego ateizmu niszczył świątynie, nie wyjaśniając, czy prawosławna, czy katolicka, ale nie mógł zniszczyć wiary w ludzkich duszach. Przybysze nie są w stanie zrozumieć, że rdzenna ludność żywi się energią rodzinnej ziemi. Właśnie ziemia — święta i grzeszna — pomagała ludziom nie stracić wiary i wzywała do walki. Pamięć historyczna, genetyczna — to jest to, na czym stoi naród, nacja. Rodzinne geny wzywają do źródeł. Więc plądrowanie i pogarda wywoływały jedynie głęboko ukryty opór, który czasami wyrywał się na zewnątrz. Wołyńskie podania i legendy, pieśni ludowe pozostawiały w dziecięcej pamięci głęboki ślad. I choć dorośli na głos mówili daleko nie wszystko, dziecięce serce czuło niesprawiedliwość i krzywdę, które cierpiał rodzimy naród. Właśnie dlatego po ukończeniu szkoły w samym sercu Wołynia — Zdołbunowie — Natalka wstąpiła na ukrainistykę wydziału filologicznego Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego. Ucząc, miała możliwość nie tylko przekazać dzieciom swoich ziomków wiedzę o języku ojczystym, ale także zaszczepić miłość do głębokich źródeł słowa, do korzeni ziemi przodków. Wkrótce młodą nauczycielkę zaproszono do pracy w wydziale oświaty rejonu zdołbunowskiego. Zgodziła się, bo rozumiała, że będzie mogła wpływać na proces nauczania nie w jednej szkole, a w całym rejonie. Z czasem przeszła do zarządu oświaty obwodu rówieńskiego. Tutaj opracowała programy kursów krajoznawczych, fakultetów, konkursów, kółek, zajęć wychowawczych dla szkół i wyższych uczelni Rówieńszczyzny. Hałyna Każan w roli Marusi Czuraj. „czytaniu utworów literackich”, który porywa słuchaczy wysokim poziomem profesjonalnym i naukowo-metodycznym. Hałyna Wołodymyriwna jest stałą prowadzącą międzynarodowych festiwali folkloru ukraińskiego „Berehynia” (Łuck), „Pokut” (Charków), „Ród nasz piękny” (Kijów), „Zadzwoń, banduro, w kozackim kraju” (Dniepr) i innych. Przez długi czas pani Hałyna pracowała w studiu Telewizji Wołyńskiej, tworząc wiele ciekawych i pożytecznych programów oraz audycji o niezwykłych ludzkich losach i wybitnych miejscach Ukrainy, malowniczych zakątkach przyrody i pięknie rodzinnego kraju. Jej artykuły w prasie zachwycają szerokością zainteresowań, swoistością postrzegania świata, szczerością, wyrafinowaniem językowym. Zasłużona artystka Ukrainy Hałyna Każan wspiera wszystkie imprezy kulturalno-artystyczne, które prowadzą narodowo-patriotyczne placówki oświatowe kraju. Ale zwycięstwa w konkursach — to nie najważniejsze, uważa pani Natalia. Istotne, aby wszyscy uczniowie dołączyli do wiedzy o własnym narodzie, dlatego z jej inicjatywy tworzone są świetlice i kąciki ukrainoznawcze niemal we wszystkich szkołach obwodu. Natalia Petriwna była wśród inicjatorów świętowania 100-lecia urodzin organizatorów akcji-wędrówek wołyńskich prośwician szlakami I. J. Franki „Od Kołodieżnego do Nahujowic” (2006 r.), na ojczyznę T. H. Szewczenki „Na pielgrzymkę do Tarasa” (2007 r.). W ubiegłym roku wołyńscy proświcianie wybrali Hałynę Każan przewodniczącą obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta”. Ludowy artysta Ukrainy Tetiana Hałkun ze stworzonego przez artystkę wizerunku scenicznego namalowała portret wielkiej oświeceniowczyni przeszłości Halszki Hulewiczówny. Właśnie ten portret otwiera ekspozycję wystawy „Opętana Ukrainą”, którą otwarto w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym z okazji jubileuszu oświeceniowczyni. Na wystawie eksponowane są dokumenty fotograficzne, afisze, stroje sceniczne, fragmenty dekoracji. Stworzone przez aktorkę wizerunki bohaterów monospektakli jaskrawo ilustrują nie tylko karty historii i kultury narodowej, ale także rysują portret naszej wybitnej współczesnej. system pilnował, aby do rodaków nie trafili ci, którzy nie wpisywali się w tło komunistycznej ideologii. Dlatego wołyńska społeczność przywraca obecnie nie zapomniane, a jedynie przemilczane imiona. Przez dziesięciolecia niesłusznie pozostawały one na marginesie naszej duchowości. Natalia Sawczuk pragnie więc przekazać rodakom prawdę o wybitnych krajanach, jest aktywną autorką tekstów w prasie obwodowej i ogólnoukraińskiej. I nie ma to w żaden sposób związku z jej obowiązkami służbowymi, to nakaz duszy. “Wierzę w przyszłość Ukrainy!” — takie jest jej credo. Działalność pani Natalii znajduje wsparcie rodziny. Córka Oksana jest następczynią matki, z zawodu filologiem, kandydatem nauk, jedną z pierwszych prac naukowych w latach 90. poświęciła twórczości wcześniej przemilczanego wybitnego ukraińskiego pisarza Ułasa Samczuka. Siostrzenica Ołena Jefimczuk jest laureatką Ogólnoukraińskiego konkursu “Hranosłow” oraz ukraińsko-niemieckiej nagrody Olesia Honczara. Siostra Maria, z zawodu architekt, jest najbliższą przyjaciółką i osobą o podobnych poglądach, zawsze wspiera radą i czynem. Mąż przychylnie odnosi się do przekonań żony i wspiera ją we wszystkich przedsięwzięciach. W rodzinie panuje więc zgoda i harmonia. Jako osoba głęboko wierząca, Natalia Petriwna wraz z bliskimi co niedzielę uczestniczy w nabożeństwach. Jednak wyjścia do świątyni nie uważa za najważniejsze: ważne, aby Bóg był w duszy. Z pewnością może powiedzieć, że zawsze przestrzegała Bożych przykazań. Działalność pedagogiczną kontynuuje również obecnie jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, stały członek jury konkursów ukrainoznawczych Ukrainy i obwodu. Jest członkiem zarządu obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki i ma jeszcze wiele pomysłów oraz twórczych zamierzeń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«WIERZĘ W PRZYSZŁOŚĆ!»

Tę niezwykłą kobietę zna cała proświtiańska społeczność Równeńszczyzny. Zawsze elegancka, wyszukana, życzliwa, promieniuje blaskiem i niestrudzonym entuzjazmem, a pragnieniem działania zapala wszystkich wokół. Natalia Sawczuk była jedną z inicjatorek odrodzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki na Równeńszczyźnie. W 1993 roku została wybrana do składu zarządu obwodowego zrzeszenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wspólnie z przewodniczącym miejskiego zrzeszenia „Proświty” Jarosławem Hirnykiem utworzyła przy obwodowym zarządzie oświaty i nauki ognisko towarzystwa. Z jej inicjatywy zapoczątkowano pierwszy na Ukrainie program wychowania patriotycznego uczniów „Moja ziemia — ziemia moich ojców” oraz obwodowy przegląd-konkurs pieśni patriotycznej „Czerwona kalina”. Pracę z dziećmi i młodzieżą pani Natalia uważa również obecnie za najważniejszą, ponieważ jakiego wychowasz młode pokolenie, takie będzie przyszłość twojego kraju. Dlatego opiekuje się olimpiadami z języka ojczystego i literatury, Międzynarodowym Konkursem Znawców Języka Ukraińskiego im. Piotra Jacyka. Wychowankowie Natalii Pietrowny — zwycięzcy konkursów i olimpiad — podejmują studia u wybitnego poety-emigranta, naszego zemiaka Oleksy Stefanowycza w Ostrogu, a także obchodzą jubileusze innych poetów „szkoły praskiej” w Zdołbunowie. Bez niej nie obywają się Dni Szewczenkowskie ani wieczory poetyckie młodzieży twórczej. Wiele pracy włożyła w utworzenie muzeum Ułasa Samczuka w Dermaniu, włączyła się też w ustawienie mu pomnika w Równem. Pani Natalia była jedną z inicjatorek uczczenia pamięci wybitnego artysty, grafika i działacza społecznego, żołnierza UPA, członka Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Nila Chasewycza, rodem z Kostopolszczyzny, który zginął w 1952 roku. 4 marca 2002 roku z inicjatywy proświtian, a zwłaszcza Natalii Sawczuk, odbyła się wędrówka do miejsca śmierci patrioty, a w Równem jedna z ulic została nazwana jego imieniem. Pani Natalia poprzez proświtiańskie imprezy dąży do tego, by przywrócić swojemu narodowi jego historię, której przez wieki obcy najeźdźcy nie pozwalali pisać i badać. Już za jej pamięci komunistyczna sys-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

IDEOLOGICZNA PRZYPRAWA BITWY POD POŁTAWĄ

Latem 2009 roku Ukraina będzie obchodzić 300-lecie wydarzeń związanych z wystąpieniem wojskowo-politycznym Iwana Mazepy. W odróżnieniu od Rosji, dla nas nie jest to święto. Doktor filologii, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Wołodymyr Panczenko uważa, że klęska hetmana Mazepy w bitwie pod Połtawą stała się początkiem naszej narodowej katastrofy. Dzisiaj trudno przewidzieć, jaką „ciężką artylerię” zaangażuje północny sąsiad, aby hucznie świętować sławę „rosyjskiego oręża”. Można spodziewać się wszystkiego: od szowinistycznego posmaku rosyjskiej estrady w centrum Połtawy po świąteczne fajerwerki i saluty… Wołodymyr Panczenko stoi na czele komitetu społecznego, któremu nie jest obojętne, jak będą przebiegać wydarzenia latem 2009 roku. Ulana HLIBCZUK — Kiedyś wpadł mi w oko materiał w gazecie o tym, że ma dojść do spotkania ówczesnych ministrów kultury Ukrainy i Rosji, Jurija Bohuckiego i Michaiła Szwydkoja. Ich plany dotyczące wspólnego świętowania bitwy pod Połtawą zaniepokoiły mnie. Zgodźcie się, że trudno sobie wyobrazić, jak dwa państwa mogą uczcić niejednoznaczne w historii wydarzenie. Dla Ukrainy bitwa pod Połtawą zakończyła się narodową katastrofą, po której ustała jakakolwiek forma autonomii, a dla Rosji utrwaliła się w historii jako sława „rosyjskiego oręża”. Jak można wspólnie świętować sławę „oręża” i narodową katastrofę? My, wraz z kolegami naukowcami, postanowiliśmy pojechać do Połtawy i przeprowadzić tam „okrągły stół”. Dyskusja to pierwszy krok. Przede wszystkim poruszyliśmy problem Muzeum Połtawskiego, które tak i pozostaje muzeum Piotra I. Jest tam nawet ekspozycja poświęcona rosyjskiej flocie. Kiedy zapytaliśmy pracowników muzeum, jak rosyjska flota wiąże się z bitwą pod Połtawą, odpowiedzi nie otrzymaliśmy. Po powrocie przeprowadziliśmy „okrągły stół” w Kijowie. Jego podsumowaniem stało się utworzenie komitetu społecznego, mnie wybrano przewodniczącym. Zaczęliśmy od tego, że napisaliśmy list do Prezydenta Ukrainy, w którym sformułowaliśmy swoje inicjatywy i kompleks wydarzeń związanych z Mazepą i Połtawą. Nie można wszystkiego przywiązywać tylko do bitwy pod Połtawą z 1709 roku. Było wiele innych wydarzeń. Na przykład jesienią 1708 roku Iwan Mazepa dokonał wyboru politycznego, który doprowadził do sojuszu ukraińsko-szwedzkiego. Przyczyny takiego kroku trzeba znać. Myślę, że właśnie dzięki naszemu listowi 9 października 2007 roku pojawił się dekret Prezydenta Ukrainy „O obchodach 300-lecia wydarzeń związanych z wystąpieniem wojskowo-politycznym Iwana Mazepy oraz zawarciem sojuszu ukraińsko-szwedzkiego”. Filozofia tego dekretu mi się podoba. To jak cząstka szerszej przestrzeni historycznej, bez konkretnego przywiązania do bitwy. Zgodnie z dekretem utworzono rządowy komitet organizacyjny na czele z wicepremierem Iwanem Wasiunykiem. Równolegle pracował nasz komitet społeczny. Kilkakrotnie wyjeżdżaliśmy do Połtawy, spotykaliśmy się z władzami lokalnymi. Omawialiśmy, jak zmienić ekspozycję muzeum, uczcić pamięć poległych kozaków. — Ma Pan na myśli, że nie ma tam ani jednego ukraińskiego znaku pamięci? — Jest szwedzki memoriał i rosyjski — pompatyczny kurhan-grobowiec i świątynia, otwarta jeszcze przy udziale cara Mikołaja II w 1909 roku. Wtedy przyjeżdżał Patriarcha rosyjski, otwarto muzeum. Żadnego ukraińskiego znaku, który zaświadczyłby, że na polu bitwy polegli kozacy, nie ma. Jest tylko maleńki krzyż naprzeciwko monumentalnej mogiły Szwedów. Ustawiony bez udziału władz, tylko podkreśla naszą nędzę… — Zatem kontynuujmy o pracy komitetu społecznego. Wołodymyr Panczenko — Z czasem nadszedł moment, kiedy naszą aktywność zauważyły organy państwowe. Z inicjatywy Sekretariatu Prezydenta włączono mnie do państwowego komitetu organizacyjnego. Wysiłki komitetu państwowego i społecznego połączyły się. Przygotowaliśmy dokumenty: koncepcję obchodów bitwy pod Połtawą i plan realizacji działań. 12 czerwca miało odbyć się wyjazdowe posiedzenie w Połtawie z udziałem Wasiunyka i ministra kultury Wowkuna, ale nie doszło do skutku. Potem jeszcze raz mieliśmy jechać — i znowu się zerwało. Zrozumiałe, że czas pracuje przeciwko nam. W sierpniu wszyscy urzędnicy idą na urlop. Kiedy realizować 20 punktów tych dokumentów? Taka jest rzeczywistość dzisiaj. — Mimo wszystko proszę opowiedzieć o tym dokumencie. — Pierwsze dwa punkty dokumentu dotyczą reekspozycji muzeum. Mamy propozycje, które przygotowali historycy NAN Ukrainy, dotyczące odnowienia i przesunięcia akcentów znaczeniowych na wydarzenie historyczne z 1709 roku. 17 października tego roku w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej z udziałem Ukrainy, Szwecji, Polski, Rosji planujemy przeprowadzić międzynarodową konferencję naukową „Iwan Mazepa i jego epoka”. Konferencja zacznie się w Kijowie, a zakończy w Połtawie. Mają wziąć udział autorytatywni uczeni, którzy będą pełnić nie tylko naukową, ale i naukowo-popularyzatorską misję. — Celem konferencji jest postawienie właśnie ukraińskich akcentów? — Należy przedstawić ukraińskie spojrzenie na tamte wydarzenia. Przecież Muzeum Połtawskie to spojrzenie rosyjskie. Mamy zgłoszenia na konferencję ze strony rosyjskiej, w szczególności od petersburskiej historyk Tatiany Jakowlewej-Kairowej. W serii „ŻZL” wyszła jej monografia „Iwan Mazepa”. W rosyjskiej historiografii to chyba pierwsze bezstronne spojrzenie na postać hetmana i jego epokę. Jeszcze jeden ciekawy punkt dotyczy Samijła Wełyczki — słynnego kronikarza. Mieszkał dziesięć kilometrów od pola bitwy pod Połtawą, we wsi Żuky. Była to własność Koczubeja. W tej wsi też stacjonowały wojska Karola i Mazepy, ale nie trafiła ona do rezerwatu „Pole Bitwy pod Połtawą”. Więc zaproponowaliśmy postawienie tam pomnika Samijła Wełyczki, odnowienie cerkwi, przy której został pochowany. Jest tam już pomnik słowackiego kronikarza Daniela Krmana, który też był świadkiem tamtych wydarzeń i w swoim dzienniku napisał o latach 1708—1709. Oczywiście pomnik ustawili Słowacy. Jak dla mnie, to rysuje się ciekawa idea: stworzyć panteon trzem kronikarzom: Samijłowi Wełyczce, Danielowi Krmanowi oraz Gustawowi Adlerfeldowi, który był oficjalnym kronikarzem Karola XII i zginął na polu bitwy. Doprowadził swój dziennik do decydującej bitwy. — A jego kronika? — Z nią wydarzyła się dramatyczna historia. Ktoś podchwycił torbę poległego i przeszła ona szlak wycofującego się wojska. W 1730 roku tę kronikę wydano w Rotterdamie w języku francuskim. Nawiasem mówiąc, w bibliotece Kirowohradu przechowuje się pierwsze wydanie dziennika w czterech niewielkich tomikach w języku oryginału. Nazywa się „Historia wojenna Karola XII”. — Ta opowieść wywołuje gorzkie emocje… U nas mimo wszystko niski jest poziom wydawniczy: nikt z wydawców nie ma nawet impulsu, by wydać takie dzieła. Śp. Anatol Perepadia mawiał, że pierwszą zasadą powinno być pragnienie tłumacza. Pragnienie. — Pojawiają się takie pragnienia. W składzie naszej grupy społecznej jest wydawca. Potrzeba wydawnictwa w pracy komitetu organizacyjnego była naszym obowiązkowym punktem. Oczywiście, op- Opracowujemy także ideę książki. Przeprowadziliśmy już rozmowy z Kirowohradem w sprawie tłumaczenia kroniki Aderfelda. Jednakże jeszcze nie zdecydowaliśmy ostatecznie, co będzie w Połtawie latem 2009 roku, ponieważ pomniki i konferencje to bardzo dobrze, ale dziś trudno przewidzieć ideologiczną przyprawę przyszłego wydarzenia. Tym bardziej, że mogą być przeróżne niespodzianki ze strony Rosji. Póki co, ona swoją inicjatywę wykazała tak: do Połtawy przyjeżdżał Wiktor Czernomyrdin i spotykał się z merem miasta Andrijem Matkowskim. Zawarli memorandum, które ze strony połtawskiego mera było niepoprawne. Matkowski za to otrzymał upomnienie MSZ Ukrainy. Nie można zawierać umów z innym państwem bez wiedzy MSZ. Obok muzeum zachował się budynek z 1909 roku — pierwsze muzeum bitwy pod Połtawą. Jest on pusty i wymaga renowacji. W memorandum strona rosyjska zobowiązuje się go odrestaurować i otworzyć tam szkołę prawosławną oraz centrum kulturalne Federacji Rosyjskiej. Powstaje pytanie: czy to będzie centrum kulturalne, czy ideologiczny forpoczt? Zderzyliśmy się z przeszkodami prawnymi. Ten budynek jest własnością Cerkwi i po prostu zabrać go, na przykład, w ręce miasta, jest niemożliwe. Zatem trzeba dogadywać się z Ukraińską Cerkwią Patriarchatu Moskiewskiego, a to nie jest proste. Możliwe, że lepiej zacząć proces wywłaszczenia mienia cerkiewnego, inaczej będziemy mieć rzeczywiście aktywny rosyjski forpoczt obok muzeum i pola bitwy pod Połtawą. Dalej wszystko będzie zależeć od stanowiska Kijowa, od Wasiunyka i realnych działań państwowego komitetu organizacyjnego. — Żeby nie wyszło tak, jak z pomnikiem carycy Katarzyny… — I ja się tym przejmuję. Tracimy czas: zerwało się jedno posiedzenie, drugie… Musimy być bardziej dynamiczni i wyraźniejsi w stanowisku wobec pomnika Mazepy. Połtawska miejska administracja państwowa proponuje ustanowić pomnik trzem: królowi, carowi i hetmanowi. Miasto przeprowadziło konkurs i już wyłoniło najlepszy projekt. Jego koncepcyjny zamysł niby nie jest zły: szachownica i główne postacie w formie figur szachowych. Ale pomnik Piotra I już jest. Kiedyś wnętrzowy, stoi przed wejściem do muzeum. Obawiając się histerii Moskwy, rada miasta podjęła decyzję, by tego pomnika nie ruszać. Jeśli zaś zrealizować pomnik-szachownicę, to wychodzi, że Piotrów będzie dwóch. — Za dużo… — Oprócz tego, architektonicznie i przestrzennie zamysł szachownicy rozwiązać jest trudno. Można ustanowić pomnik tylko Mazepie. I nie na polu bitwy, a w Połtawie. Tam jest ładne historyczne miejsce przy cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej z XVIII wieku, obok domu Kotlarewskiego. To najlepsze wyjście — nie przeciągać negatywnych akcentów znaczeniowych. Pole bitwy pod Połtawą to miejsce klęski ukraińskiego hetmana. Swoją drogą, jako mecenas Mazepa wiele zrobił dla Połtawy. W szczególności Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego budowano za jego środki. Będę nalegał, aby pomnik wzniesiono do 30 marca. Według wersji historyków, właśnie tego dnia w 1639 roku urodził się Iwan Mazepa. — Mówił Pan, że w październiku będzie odbywać się międzynarodowa konferencja naukowa, poświęcona Iwanowi Mazepie i jego epoce. Wątpię, żeby coś podobnego było w Rosji, a ciekawi mnie, czy Szwecja inicjowała takie zgromadzenia naukowe? — O szerokich konferencjach naukowych nic mi nie wiadomo, ale wiem, że w Połtawie często pracują szwedzcy archeolodzy. Na „okrągłym stole”, który zorganizował nasz komitet społeczny, był ciekawy referat szwedzkiego uczonego, który opowiadał o znaleziskach archeologicznych. Szwedzi korzystają z nowoczesnej techniki. Pokazywali nam przyrząd i jego możliwości: coś podobnego do zdjęć rentgenowskich przez ziemię. Tak, już jest technika, która daje możliwość obejścia się bez łopaty. Wiadomo, że na szczeblu państwowym trwały rozmowy o tym, aby w Szwecji ustanowić pomnik Mazepy. Jednak Szwedzi dość powściągliwie odnoszą się do postaci Karola XII. W ich historiografii jest ona niejednoznaczna. Wszak właśnie za jego panowania nastąpił upadek wielkiego państwa. Wielkie imperia, z reguły, mają kiepski finał. Dlatego dziwię się dążeniu Rosji do imperialnej przyszłości. Swoją drogą, teraz u nich wystartował teleprojekt „Imię Rosji”, coś w rodzaju naszych „Wielkich Ukraińców”. Dziś lideruje Stalin, drugiej pozycji nie pamiętam, a trzecie i czwarte miejsce zajmują Lenin oraz Iwan Groźny. Niech to będzie show, a nie badanie socjologiczne, ale ukryta jest w nim gorzka prawda o Rosji. Agresywny szereg imion świadczy o jej imperialnym apetycie… — Jak być Ukrainie obok takiego drapieżnego sąsiada? — Nam nikt nie będzie straszny, jeśli będziemy wiedzieć, do czego dążyć. Naszym największym problemem jest konsolidacja społeczeństwa, zjednoczenie społeczności wokół trzech-czterech głównych punktów, które dotyczą polityki wewnętrznej i zagranicznej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

niemało ludzi w różnym wieku. Imiona wielu z nich znajdujemy na stronach tej książki. To oryginalna poetka, była dyrektor sowchozu im. Suworowa z Jampola Hałyna Sira, miłośnik książek Wołodymyr Afanasjew, mędrzec-encyklopedysta Mefodij Riabyj, utalentowani artyści amatorzy z Cekyniwki, Szlachowej, Buszy, Olhopola oraz innych wsi nadniestrzańskich i nadbużańskich. aromaty — te owoce leżą długo. Iwan Wołoszeniuk to późna jabłoń”. Mając zwyczaj kupowania dobrych książek, nie chowam ich do szafy, lecz daję czytać. Kiedyś, przeczytawszy “Barwinek chłodu nie czuje”, mój sąsiad zwrócił nie książkę, a pieniądze: “Zostawiam, żeby czytały dzieci i wnuki, a ty sobie kupisz jeszcze jedną”. To najlepsza ocena twórczości Iwana Wołoszeniuka. Ma Iwan Stepanowycz dawnego, niezawodnego przyjaciela — fotoreportera Ołeksandra Hordijewycza. 48 lat na papierze zachować dla potomnych ich twarze, a także odtworzyć świat duchowy wyrazistych osobowości. Weterani dziennikarstwa od niedawna współpracują z dyrektorem generalnym firmy “Winobłahrolis”, znanym mecenasem Mychajłem Wdowcowem. Dba on nie tylko o zachowanie przyrody Podola, jego zabytków historycznych — Buszy, Hajdamackiego Jaru, ale także owocnie zajmuje się krajoznawstwem — niedawno ukazało się jego opracowanie z historii rodzinnej wsi. RODZINNY KRAJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

ZIEMIA, KTÓRA ŻYWI, DODAJE SKRZYDEŁ

Nina HNATIUK Nieprzypadkowo prezentacja nowych publikacji dwojga Podolan, zakochanych w rodzinnej ziemi, odbywała się nie w jakiejś prestiżowej sali, a pod wielowiekowymi lipami, które posadził jeszcze dziadek Mychajła Kociubynskiego. Na podwórzu Winnickiego Muzeum Literacko-Memoriałowego klasyka literatury ukraińskiej zebrali się dziennikarze, pisarze, krajoznawcy, bibliotekarze, nauczyciele, miłośnicy przyrody. Miło było pośród kwiatowej różnorodności, która wypełniła całą przestrzeń tego świętego zakątka niedaleko Bohu Południowego, nie tylko powitać zasłużonego dziennikarza Ukrainy, pisarza Iwana Wołoszeniuka z okazji 70. rocznicy urodzin, ale i z okazji wydania nowej książki „Wszystko to, co na serce legło”. Jest to swoisty liryczny kronikarski zapis jego dziennikarskich świąt i dni powszednich. Przez pół wieku pracy w gazetach i radiu Iwan Stepanowycz spotkał niemało ludzi, którzy pozostali w jego sercu na wieki. A wśród nich przede wszystkim przyjaciele młodości, koledzy radiodziennikarze Tymofij Boborykin, Jewhen Kyjiwskyj, pisarze Stanisław Telniuk, Mykoła Riabyj, Anatolij Bortniak. A mieści się radio obwodowe w Winnicy przy ulicy Czkałowa, w starodawnym dworku, gdzie podczas wojny domowej był sztab Symona Petlury. Zatem tam, do „sypialni” S. Petlury, przychodziło 19 listopada 1984 roku na zebraniu Winnickiej organizacji obwodowej Związku Pisarzy Ukrainy przyjmowano w szeregi pisarskie Iwana Wołoszeniuka. W tamtym czasie miał już ukończone 46 lat. I ja, charakteryzując jego dorobek twórczy, powiedziałam wtedy: „Wołoszeniuk jest jak jabłoń. Są wśród odmian tych drzew wczesne, które szybko owocują, ale owoce ich leżą najwyżej dwa tygodnie; są późne, które długo dojrzewają, gromadząc wagę, smak i Po raz pierwszy Ołena Pczilka odwiedziła Mohylów nad Dniestrem w latach 80. przedostatniego stulecia: razem z córką Łesią przyjeżdżała do znajomych. Jesienią 1917 r. w Mohylowie Podolskim osiedliła się z rodziną córka pisarki Izydora, w małżeństwie Borysowa. Właśnie do niej wkrótce musiała przeprowadzić się siedemdziesięcioletnia matka. Oto jakimi były okoliczności tej przeprowadzki. W marcu 1920 r. w Hadziaczu, gdzie mieszkała Ołena Pczilka, odbył się wieczór Tarasa Szewczenki. W sali gimnazjum zaśpiewali „Szcze ne wmerła Ukrajina…”, rozwinęli żółto-błękitny sztandar. Ktoś od razu doniósł władzom. Na święto przybył miejscowy bolszewicki przywódca Kramarenko, rzucił sztandar sobie pod nogi, deptał go, grożąc zebranym. W sali zaczęto wołać: „Hańba Kramarence!” Z ostrym protestem wystąpiła Ołena Pczilka. Rankiem następnego dnia ją aresztowano. Bliskim udało się, choć nie było to łatwe, wyzwolić starą matkę i odwieźć do Mohylowa Podolskiego, gdzie jej zięć Jurij Borysow kierował technikum rolniczym, a Izydora czytała wykłady w tej placówce oświatowej (później zostali wykładowcami kursów pedagogicznych). Po roku z Łocmanskiej Kamianki (koło Jekaterynosławia) przeprowadziła się do matki ze swoją rodziną jeszcze jedna córka — Olha, po mężu Krywyniuk. Miała wykształcenie medyczne, pracowała jako lekarz, ale, jak prawie wszyscy w tej utalentowanej rodzinie, pisała, tłumaczyła, zbierała materiały etnograficzne. Olha została pierwszą biografką Łesi Ukrainki. Nieco wcześniej do rodziny Kosaczów dołączyła ich synowa Ołeksandra Sudowszczykowa, znana pisarka, która przyjęła męski pseudonim Hryćko Hryhorenko. Tak w niewielkim podolskim miasteczku na południowo-zachodnim ukraińskim pograniczu zebrała się razem wielka, znana na Ukrainie rodzina Kosaczów. Wkrótce stała się tutaj ośrodkiem życia kulturalno-artystycznego. W Hadziaczu i Mohylowie Podolskim Ołena Pczilka napisała szereg sztuk dla dzieci: „Wesnianyj ranok Tarasowyj”, „Kazka Zełenoho Haju”, ków pracował jako fotoreporter agencji informacyjnych TASS—RATAU, Ukrinformu, wydał nie jeden album fotograficzny. I w dniu jubileuszu swojego pobratymca Ołeksandr Hordijewycz zaprezentował nowy album fotograficzny — „Zobaczyć i poczuć”. W nim — niepowtarzalne krajobrazy rodzinnego Podola, ulubione miejsca w Karpatach, paryskie i warszawskie ulice, podwórka. Ale najbardziej, co zapada w pamięć w albumie fotograficznym, — fotoportrety Wołodymyra Jaworiwskiego i Sofiji Rotaru, Mychajła Stelmaha i Andrija Czebikina, Witalija Hazynskiego i Ołeha Czornohuza, Bohdana Stupki i Wołodymyra Zabasztanskiego, sławnych rolników Pyłypa Żeliuka i Anatolija Paczewskiego… Artyście udało się nie tylko na fo- „Dwie czariwnyci”, „Skarb”, „Boroćba”, „Kobzarewi lita”, „Myr myrom”, „Kyselyk”. Te utwory były skierowane na wychowanie u młodych Ukraińców miłości do Ukrainy (wbrew ówczesnym ciężkim okolicznościom po klęsce ukraińskiej rewolucji), jej pięknej przyrody, szacunku do tragicznej i heroicznej historii rodzinnego kraju, wielkich jej działaczy, przede wszystkim Tarasa Szewczenki. Według niektórych ze sztuk wystawiono spektakle: Olha Krywyniuk, ucząc w szkole imienia Iwana Dowżka w rejonie jampolskim — „Romantyczni owydy Ketros”. Do książki włączono też opowieści o wielu podolskich artystach, drogich sercu ludziach. A kończy się książka Mychajła Wdowcowa takimi nieoczekiwanymi wersami: „Niedawno odwiedziłem Karpaty. W Rachowie dwaj Huculi w wieku czterdziestu—czterdziestu pięciu lat wyjaśniali mi przyczyny powstania katastrofalnych powodzi w górach. — „Winą tutaj nie są naturalne kataklizmy. Usunąć ich za pomocą budowy nowych dróg nie jest możliwe. Wina leży w niesprawiedliwości naszego życia. Nadszedł czas zmieniać się nam samym, bo to nas karze Pan!” Ja sobie pomyślałem: „Jaki potężny mechanizm samooczyszczenia!” chłopskim, przy wszystkich nieszczęściach, tyle pracy i kłopotu”. Zainteresowała się Ołena Petriwna także „kaliniwskim cudem” — kolejnym religijnym wybuchem w świadomości chłopów tamtego czasu, o czym też opublikowała osobny artykuł w „Etnohraficznym wisnyku” z 1925 roku — „Ukraińskie legendy ludowe ostatniego czasu: (Zapisy z lat 20. na Winniczyźnie)”. W Mohylowie Podolskim Ołena Pczilka pisała także opowiadania (w niektórych odzwierciedlono życie naddniestrzańskich wsi), wiersze, tłumaczyła, korespondowała, troszczyła się o wydanie na Ukrainie utworów Łesi Ukrainki, wspierała początkujących literatów. Było to jej właściwe przez całe życie: tak, właśnie Ołenie Pczilce zawdzięczał młody poeta z Winniczyzny Walerian Tarnohradskyj, którego zbiór „Barwinkowyj cwit” ze swoim wstępem wydała w 1911 roku. Od lata 1924 roku Ołena Pczilka zaczęła otrzymywać emeryturę osobistą, a we wrześniu wybrano ją członkiem korespondentem Akademii Nauk Ukrainy. To wydarzenie zbiegło się z jej przeprowadzką do Kijowa razem z rodziną córki Olhi. Wkrótce w Kijowie znaleźli się też Borysowowie. Kilka miesięcy przed tym z powodu choroby opuściła Mohylów Podolski Ołeksandra Sudowszczykowa (Hryćko Hryhorenko): zmarła w Kijowie w kwietniu. To „wyjście” z dalekiego podolskiego miasteczka do Kijowa nie przyniosło szczęścia Kosaczom. Nadejdą straszne lata trzydzieste, a z nimi liczne aresztowania, zsyłki, więzienia i obozy koncentracyjne — i w tym piekle wybitny ród Kosaczów był deptany i sprowadzony do zera. Prawdopodobnie mohylowsko-podolski okres życia Ołeny Pczilki był ostatnim mniej więcej spokojnym i zdatnym do twórczości. Jednak on do dziś jest niedostatecznie zbadany, wymaga dalszej uwagi naukowców i krajoznawców. „Kraso Ukrajiny, Podolla”, — pisała Łesia Ukrainka o naszym kraju, nie podejrzewając, że w przyszłości te miejsca wejdą w los jej rodziny, że jej imieniem oraz imionami Ołeny Pczilki i Hryćka Hryhorenki będą szczycić się winniczanie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

POMNIK GOGOLA

Anatol Podolinnyj, profesor Winnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego W Mohylowie Podolskim stoi pomnik Mikołaja Gogola. Na jego postumencie wyryto słowa: „N. W. Gogolowi. Od obywateli miasta. 1872 rok”. Jest to jeden z pierwszych pomników wielkiego pisarza na Ukrainie i w Rosji. Kto zatem go odsłonił i jak to się stało? Historię pomnika lubił opowiadać literaturoznawca, akademik Mykoła Hudzij, który urodził się w Mohylowie Podolskim. Sam zaś słyszał ją w kręgu rodzinnym jeszcze przed rewolucją. Był to przekaz rodzinny. Gdzieś w latach siedemdziesiątych minionego, przedostatniego stulecia w Mohylowie Podolskim działał teatr amatorski. Aby uczcić pamięć o Gogolu, miejscowi aktorzy postanowili wystawić „Rewizora”, ale… w mohylowskim wariancie, bo także w ich mieście pojawił się „Chlestakow”. Pewien odeski oszust, „kupiec” Halperin, dzień wcześniej zdołał oszukać prawie połowę mohylowskich kupców i urzędników, podając się za inspektora ze stolicy. Otóż każdemu bohaterowi gogolowskiej komedii znaleziono odpowiednią osobę w urzędniczym i ziemiańskim świecie powiatowego miasta. Na scenie odtworzono nawet komnaty burmistrza, zdobyto stroje, które w Mohylowie nosili urzędnicy, policjanci i różne panstwo. Nadszedł dzień przedstawienia. Rozpoczął się pierwszy akt. Nieoczekiwanie widzowie ujrzeli na scenie swojego burmistrza Chadżi, sędziego miejskiego Syliča, ziemian Krasowskiego i Pień-kowskiego oraz innych znajomych. Postać miejscowego naczelnika poczty udanie odtworzył Kalenyk Hudzij, ojciec przyszłego akademika. W trakcie gry aktorzy celowo „zapominali” imiona głównych bohaterów i nazywali ich prawdziwymi imionami miejscowych możnowładców. Na sali wybuchał śmiech przemieszany z gniewnymi okrzykami. Niektórzy z tych, którzy poznali siebie na scenie, wybiegli precz. Tymczasem głowa rodziny, który siedział wraz z całą rodziną w pierwszym rzędzie, patrzył w milczeniu. Patrzył, znosił i… nie wytrzymał. Kiedy w pewnym momencie aktor szczególnie udanie i dowcipnie przedrzeźniał Chadżiego, ten zerwał się z miejsca, wskoczył na scenę i z całej siły wymierzył policzek swojemu sobowtórowi. Aktor się nie zgubił i Chadżi natychmiast dostał odpłatę. Na scenę wypadli też inni „bohaterowie” komedii. Działo się coś nieprawdopodobnego. Wrzawa, śmiech, zamieszanie. Jedni krzyczeli: „Zamknąć komedię!”. Inni, a takich było znacznie więcej, wołali: „Dalej!”. Wybuchła prawdziwa bójka, podczas której sypały się zęby i twarze pokryły się sińcami. Kalenikowi Hudziejowi ktoś nadgryzł ucho. Nawet mohylowscy stróże porządku nie od razu uspokoili rozszalały tłum. Po długiej przerwie, kiedy salę opuścili wszyscy wyśmiani urzędnicy, przedstawienie wznowiono. Na koniec wykonawcom urządzono burzliwą owację, i wtedy ktoś z widzów wybiegł na scenę i zaproponował: — Zbierzmy pieniądze na pomnik Mikołaja Wasiljewicza Gogola w naszym mieście! Między rzędami zaczął krążyć kapelusz. Posypały się w nim banknoty i złote monety. Cokół pojawił się szybko. Wykuli go z najlepszego białego „żarnowego” kamienia grusziańscy (z tego samego powiatu) kamieniarze. Popiersie pisarza zamówiono zaś aż w Kijowie. Niestety, sprawa się przeciągnęła. Mijały lata, jednak w końcu nadszedł czas i brązowy autor „Rewizora” został ustawiony na cokole na skrzyżowaniu Ormiańskiej ulicy i Aleksandrowskiej alei. Był to rok 1897. Mikołaj Gogol stanął w mieście, w którym 240 lat temu jego przodek, pułkownik Ostap Hohol, stanął na czele Prydnistrowskiego pułku kozackiego. Stąd wzięły się korzenie Gogoli. Czy zatem nie pora, by mohylowianie pomyśleli o kolejnym pomniku Gogola, tym razem Ostapa, pułkownika, hetmana nakazowego, towarzysza Bohdana Chmielnickiego?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

OLENA PCZIŁKA W MOHYLEWIE PODILSKIM

Franki, zorganizowała w niej studio dramatyczne. Matka chętnie odwiedzała szkolne przedstawienia. Pisarka utrzymywała kontakty z miejscowymi pedagogami M. A. Kramarskim, kierownikiem chóru amatorskiego H. D. Hrynewyczem, uczniem Mykoły Leontowycza, M. W. Symaszkewyczem, P. O. Domanyckim, M. M. Rodniewyczem, O. W. Iwanowem, którzy całkowicie oddawali się pracy kulturalno-społecznej, naukowej i literackiej. W szczególności O. W. Iwanow korespondował z Oleną Pcziłką po jej przeprowadzce do Kijowa; na jego prośbę napisała ona autobiografię. Pisarka bywała także poza miastem, w okolicznych wsiach i miasteczkach — Ląd­owej, Jurkowcach, Serebriji, Ozaryncach: zapisywała ludowe pieśni, zbierała materiały etnograficzne. W powiecie mohylewskim znalazła kilku aktywnych zapisywaczy utworów pieśniowych ludowych. Byli to głównie nauczyciele (W. Parasunko, R. Benzar, H. Melnyczenkowa i in.), którzy przekazali jej zeszyty z zapisami kalendarzowej liryki obrzędowej. Olenę Pcziłkę bardzo zainteresowało malowanie na ścianach chłopskich chat — zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz. Później, w 1929 roku, opublikowała naukową rozprawę „Ukraińskie chłopskie malowanie na ścianach”, gdzie pisała m.in.: „…jaką trzeba mieć miłość do piękna, jakie pragnienie go, by przyjmować, przy całej nędzy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

TRADYCYJNA KULTURA

Ludmiła IWANNIKOWA Zazynky (początek żniw), żniwa, obżynky (dożynki) — to zakończenie wiosenno-letniego cyklu obrzędowości kalendarzowej, związanej z przywoływaniem urodzaju. Łączy się tu poezję pracy rolniczej, radość z obfitych zbiorów z prastarymi wierzeniami w nieprzerwalność życia przyrody, z ubóstwianiem ziemi, niwy, chleba, samych żniwiarzy, z magią przywoływania, która miała zapewnić dobry urodzaj w przyszłym roku. Obrzędy żniwne są niezwykle uroczyste, swoją uroczystością są spokrewnione z obrzędem weselnym (a może nawet zapożyczyły w nim niektóre elementy), a także z kolędowaniem i szczedrowaniem, wszak w pieśniach żniwnych i dożynkowych głównym motywem jest wielbienie panów gospodarzy, księżnej (najlepszej żniwiarki) oraz żniwiarzy, brzmi życzenie bogactwa i dobrobytu. Wysławia się tu także ostatni snop, który nabiera mitycznych cech prastarego słowiańskiego bóstwa, uosabiającego ducha przodków, ducha niwy, urodzajności, dostatku. Specjalnego obrzędu „zazynky” nie było, przynajmniej nie został on odnotowany w literaturze etnograficznej. Ludzie, z którymi spotykano się w różnych obwodach, dają sprzeczne świadectwa. „Zazynok — to pierwsza garść, przynoszono ją do domu i stawiano na pokuciu, dopóki nie przyjdzie czas siewu, a wtedy młóci się na ziarno i sieje. Obżynok — ostatnia garść. Kłosy te święcono na Spasa (Przemienienie Pańskie) w cerkwi razem z jabłkami. Obrzędu nie było — wyszedł człowiek, pomodlił się, przeżegnał i pracuje”. (wieś Hubcza, obwód chmielnicki). Zatem niwę zaczynano żąć w lekki dzień, w pole wychodziła cała rodzina, gospodarz brał chleb, stawał twarzą do wschodu słońca i, zdejmując czapkę, błogosławił: „Daj, Boże, w czas dobry, w dobrym zdrowiu pożąć i do przyszłego roku doczekać!” Tak było u nas na Wołyniu, kiedy obrzęd utracił swoją pierwotność. A w centralnej Ukrainie do końca XIX wieku zachowała się tradycja rozpoczynania żniw metodą tołoki (wspólnej pracy): P. P. Czubynski zauważa, że na Czernihowszczyźnie zboże żęto całą gromadą, po wcześniejszym umówieniu się. Można to było robić w dowolnym dniu, oprócz poniedziałku, który uważano za nieszczęśliwy. Ale najczęściej zaczynano w środę lub piątek. Dzień zazynok obchodzono jak święto. Gospodyni przygotowywała na obiad pierogi z serem. Po obiedzie cała rodzina wyruszała w pole, gdzie gospodarz pierwszy zaczynał żąć ze słowami: „Panie, pobłogosław!” Przez całe żniwa sam gospodarz powinien zżąć nie więcej niż pięć snopów. Resztę na Podolu żęto tołoką, jak opisuje Ołeksij Woropaj: „Tydzień po Piotrze zaczynały się żniwa. Pierwszymi wychodzili na niwę z sierpami i wiązali snopy”. Ciekawe były rytualne działania z pierwszymi zżętymi kłosami. Na przykład, zżnąwszy pierwszy snop, jedna ze żniwiarek podnosiła go wysoko nad sobą i zwracała się do niego, jak do żywej istoty, modlitwą-recytatywem, życząc dobrych żniw i bogatego urodzaju. Potem ten snop zanoszono do domu i stawiano na pokuciu pod obrazem. Niezwykle archaiczne rzeczy udało mi się zapisać od starców z mojej rodzinnej wsi Hubcza w rejonie starokonstantynowskim obwodu chmielnickiego. W naszej wsi pierwszy snop nazywano Koladą i wiązano go z pierwszych zżętych łodyg wszelkiego zboża — żyta, pszenicy, owsa, jęczmienia. Zatem zbierano go nie jednego dnia, a przez całe żniwa i składano razem w ogromny kwiat, który stał na polu. „Sierpem machnie — i zżnie pierwszą garść, którą weźmie… Garstkę żyta, owsa, jęczmienia — wszystkiego, co jest w polu — i taki snopek wychodzi Kolada. A przewiązuje go tak: weźmie kilka łodyg stąd, zakręci i do góry kłoski postawi z tych łodyżek. Wtedy kładzie ją na me-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Żniwne obrzędy na Ukrainie

...ży, a potem zabiera do domu i wiesza w komorze pod belką, żeby nie zjadły jej myszy przed Bożym Narodzeniem. A na Boże Narodzenie wnosi ją do chaty i stawia w kącie honorowym (pokucie), tam stoi dwa tygodnie, przez wszystkie święta, a potem młócą ją i oddają kurom” (zapisano 5 września 1992 r.). Na Podolu gospodyni sama również zaczynała żniwa pierwszym snopem, przynosiła go do domu i stawiała albo w kącie honorowym, albo w stodole, gdzie przechowywano go do końca młócki. Po tym młócono go osobno od innych, a ziarno z niego święcono w cerkwi i przed początkiem siewu mieszano z całym ziarnem siewnym. Słomą z pierwszego snopa karmiono krowy, żeby nie chorowały. Zwykle podczas żniw wiązano snopy, a aby zabezpieczyć chleb przed deszczem do końca żniw, składano je w kopy. Kopa — 60 snopów, ustawionych krzyżowo jeden przy drugim kłosami do środka. Czasem układano półkopki — po 30 snopów. Każda półkopka lub kopa miała dwa szczególne snopy, które chroniły ją przed deszczem i przed kiełkowaniem ziarna w ziemi. Pierwszy snop, który kładziono na ziemi, w moim siole nazywano „dusza”. A na niego już układano krzyżowo wszystkie inne snopy. Robiono to po to, żeby kłosy nie przyrastały do ziemi, bo czasem długo padają deszcze” (Zapisano od matki 12.03.1994 r.). Żadnych rytualnych działań z „duszą” nie odbywało się, młócono ją razem ze wszystkimi snopami. Kiedy kończono kopę, gospodarz na wierzchu kładł „czapkę” — ogromny snop, który wiązał bardzo ciasno, grubym powrósłem, tak aby nie dało się wyciągnąć stamtąd ani jednej słomki. Ten snop ubijano o ziemię, żeby miał równy wierzch, po którym spływałaby woda i nie wnikała do kopy. Robił to gospodarz mocnymi rękami. Najbogatszym i najpiękniejszym był obrzęd dożynek. Do jego elementów należą archaiczne rytuały: pletienie dożynkowego wieńca, za- wiązanie brody, uczczenie ostatniego snopa. Żniwa żyta w większości regionów Ukrainy zwykle kończono przed Spasem, a czasem nawet przed Iljaszem. W zależności od tego, którego dnia kończono żniwa, temu świętemu wiązano brodę: „Na niwie zostawiają kępkę żyta. Dziewczęta wkładają do środka kawałek chleba i szczyptę soli. I potem tę kępkę zakręcają »na brodę Iljasza« (na brodę Spasa, Pantelejmona). Przy tym wykonuje się szczedriwkę »Chodzi Iljasz do Wasyla« (M. Maksymowycz. „Dni i miesiące ukraińskiego chłopa”). Czym więc jest owa »broda«? Większość uczonych zgadza się, że to ofiara składana ziemi i polnym duchom, ptakom. Według wyobrażeń naszych przodków duchy zbożowe latem żyją na polach. Gdy zaś zboże dojrzewa i chłopi zaczynają żąć lub kosić, bóstwo zbożowe ucieka przed sierpem i kosą i chowa się w tych kłosach, które jeszcze pozostały na polu (te wierzenia odzwierciedlono w „Leśnej pieśni” Lesi Ukrainki). Razem z ostatnimi zżętymi kłosami bóstwo zbożowe chowa się w ostatnim snopie dożynkowym, który przynosi się na klepisko lub do chaty. Dlatego też snop dożynkowy niekiedy niesiono w postaci żywej istoty w ludzkim ubraniu i ustawiano na pokucie, gdzie zwykle przebywają duchy przodków. Taki snop nazywa się także Didukhem. Echo dawnych wyobrażeń o ostatnim snopie znajdujemy w pieśniach obżynkowych: Toczył się snopeczek po polu, Prosił się żniwiarek do domu: — Weźcie mnie, żniwiarki, ze sobą, Zanieście mnie do stodoły, Bo ja już w czystym polu się namęczyłem, A z wietrzykiem bujnym się naczekałem, A drobnym deszczykiem się napiłem, A jasnym słoneczkiem się napiekłem, Ja w stodółce pogoszczę I jeszcze raz pójdę na niwkę. Wyhodowane żyto, jak się wierzyło, dawało zapasy także dla żytnich duchów. Dlatego nie wolno było zabierać z pola wszystkiego, część chleba trzeba było zostawić dla nich, aby mogły przezimować. Zachowując ten zwyczaj, na polu zawsze zostawiano kilka niezżętych kłosków, a w sadzie — jabłka. O ofiarnym przeznaczeniu ostatnich kłosów żyta dla duchów niwy, samej ziemi, świadczą ludowe przekazy z różnych zakątków Ukrainy: „Ostatnie kłosy, ostatni krzak, ostatni burak, marchewka się nie wykopuje, lecz zostawia się. Mówią, że to dla niwy, żeby zostało” (wieś Ruta w rejonie horodniańskim obwodu czernihowskiego). „Jak żęło się pszenicę czy żyto, to rzucało się w polu 5—6 kłosków — to jest broda, żeby ziemia nie była głodna. Moja matka jeszcze żyła i tak robiła. Brała 3—4 kłoski, skręcała, tą słomą wiązała na pętlę — i zostawiała. »Zostawiłam, mówi, brodę, żeby w przyszłym roku urodziło«. Deszcze ją wymoczą, wróble wydziobią — i stoi sobie na polu pęk słomy” (zapisano 1.09.1992 r. od matki). Czasem niedożęte kłoski wiązano w pęk czerwoną nitką albo wpletano kłoskową kitę, rzeczywiście podobną do brody, przyginając kłosy do ziemi. Na Wołyniu i na Podlasiu brodę ozdabiano wstążkami i kwiatami: Siedzi kogut na kopie, dziwi się brodzie: — Ach, czyja to broda, srebrem-złotem szyta, czerwonym jedwabiem owita? Na Wołyniu brodę nazywają „kozą”, bo tu polnego ducha wyobrażano sobie w postaci kozy: Gdzie koza chodzi, tam żyto rodzi, gdzie koza nogą, tam żyto kopą, gdzie koza rogiem, tam żyto stogiem. Być może później, gdy symboliczne znaczenie samej „brody” częściowo się zatarło, pod nią zaczęto kłaść widzialne znaki ofiary — chleb, sól, wodę. Tak więc, według świadectwa moich wsiowych, pod „brodę” kładziono kawałek chleba, żeby go jadły ptaszki. Na Czernihowszczyźnie przy „brodzie” kładziono kromkę chleba, szczyptę soli i słoik z wodą, mówiąc: Oto tobie, broda, chleb, sól i woda! Czy „broda” nie uosabiała samego ducha pola i urodzaju? Pod brodą odbywały się różne obrzędowe czynności, które miały zapewnić dobre plony w następnym roku. Dziewczęta odpalały trawę wokół brody, wymłacały z niej trochę ziarna i siały je między źdźbłami, mówiąc: „Rodź, Boże, na każdego dolę: biednego i bogatego!” Ziemię pod brodą spulchniano sierpami. Jednym z elementów magii ziemi była magia ludzkiego ciała, które miało przekazać ziemi swoją siłę dla przyszłego plonu. Dlatego zmuszano parobków, by przeszli (przeczołgali się) między źdźbłami brody. A dziewczęta tarzały się po niwie wokół brody, prosząc o zwrot swojej siły, śpiewając: Niwko, niwko, oddaj moją siłkę, ja na tobie pracowałam, całą siłkę zostawiłam. Skończywszy z brodą, żniwiarze wróżyli na przyszły plon. Kobiety rzucały sierp za siebie przez głowę. Jeśli sierp uderzył ostrym końcem o ziemię, to w przyszłym roku będzie urodzaj, a jeśli tępym lub trzonkiem — to wróży brak chleba. Jeśli czyjś sierp utkwi ostrzem w ziemi, to ten żniwiarz w przyszłym roku będzie żął na tym polu. Skończywszy magiczne czynności z brodą, żniwiarki splatały z ostatnich kłosów, zebranych na polu, wieniec dożynkowy. Czasem wieniec robiono z kłosów wziętych z ostatniego snopa. Na Chersońszczyźnie zamiast wieńca robiono krzyż. Na Podolu, oprócz wieńca, plotło się jeszcze kwiatę — to 5 albo 6 osobnych małych snopków lub pęków, splecionych tak, że z zewnątrz przypominały ją. Na Czernihowszczyźnie plecono dwa wieńce — jeden z żyta, a drugi z pszenicy. Każdy wieniec przeplatano polnymi kwiatami. Wieniec dożynkowy wkładano na głowę najpiękniejszej dziewczynie lub najlepszej żniwiarce (według wyboru żniwiarzy). Wręczano jej w ręce kwiatę i ze śpiewem wszyscy szli do dworu pańskiego, jeśli żęto na tołokę. Niezwykle piękny i uroczysty ten pochód! Z przodu szedł chłopak i niósł ozdobiony kwieciem ostatni snop. Obok szła „księżniczka” w wieńcu, za nią — „druhny”-żniwiarki. Gospodarz wychodził na ganek i witał żniwiarzy chlebem i solą. Księżniczka stawała przed gospodarzem na kolana i, skłoniwszy się, oddawała mu wieniec ze słowami: „Daj, Boże, żebyśmy za rok znów dożyli żąć żyto, wieniec wam przynieść!” Albo: „Masz wieniec, a nam daj na taniec!” Za to gospodarz dawał jej kilka monet (trzy albo pięć rubli) i mówił: „Daj, Boże, żeby i twoją głowę przykryto ślubnym wiankiem!” Gospodarza witali też inni żniwiarze słowami: „Daj, Boże, wam w przyszłym roku siać, orać, a nam zbierać!” Albo: „Daj, Boże, żeby w przyszłym roku urodził się chleb!” Gospodarz zapraszał żniwiarzy do domu i częstował obiadem. Czasem dożynki kończyły się wielkim obiadem i beczką gorzałki pośrodku pańskiego dworu dla całej wsi. Nierzadko wieczerza łączyła się z muzyką i tańcami (muzykantów najmowano za pieniądze ofiarowane przez pana). Dlatego młodzież zawsze chętnie zbierała się na tołokę. Przyjąwszy snop, gospodarz stawiał go w kącie pod obrazami albo w stodole, a wieniec wieszał w izbie na kołku. W dzień Spasa (Przemienienia, 19 sierpnia) niesiono je do cerkwi i poświęcano razem z chlebem upieczonym z nowego plonu. Potem wieniec albo wymłócono i wysiewano z pierwszym siewem ozimym tego samego roku, albo przechowywano do następnego roku, a wyłuskawszy z niego ziarno, siano na nowym polu. W mojej rodzinnej wsi wieniec z chlebem i solą wynoszono na pole pierwszego dnia siewu ozimego i, wymłóciwszy ziarno z kłosów, rozsiewano na roli przygotowanej pod oziminę. Znane są też obrzędowe czynności z Didukhem (ostatnim snopem); stawiano go w kącie pod obrazami i przechowywano przez święta Bożego Narodzenia, a potem wymłacano i dodawano ziarno do nowego siewu. Co ciekawe, ubóstwienie Didukha lepiej przetrwało u południowych Słowian. Tam jego obraz uosabia prawdziwie praslowiańskie bóstwo — ducha przodków i niwy. Na przykład u Łużyczan snop przewiązany kwiatami wiozą do wsi na wozie, za którym idą dziewczęta i kobiety z bukietami polnych kwiatów. W Białorusi, na Smoleńszczyźnie, do ostatniego snopa dorabiają ręce i nogi ze słomy i ubierają go w białą koszulę, a na głowę kładą chustę. Tu nazywają go „babą”. Bułgarzy robią z ostatniego snopa istotę przypominającą człowieka i nazywają ją „żniwiarska mona” (żniwna matka). Podobnie jak kupalna Maryna, a jeszcze bardziej Maślana Kukła, ubierają ją w kobiecą koszulę i noszą wokół wsi, a potem rzucają do rzeki albo palą na wodzie, a popiół rozsiewają po polach. To przypomina wiosenno-letnie obrzędy, w których symbolicznie odtwarzano śmierć i zmartwychwstanie przyrody i plonu. Obrzędy dożynkowe odprawiano wyłącznie nad zbożami ozimymi — żytem i pszenicą. To piękne archaiczne działania, które zniknęły wraz z zanikiem dawnego chłopskiego ustroju życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DUCHOWA PRZESTRZEŃ

zgasł błędny ogień w jego ciele i na zawsze zamarła jego namiętność. Potem wspólnie złożyli dziękczynienie Panu. Walka z rozpustą jest bardzo trudna dla człowieka, a szczególnie dla mnicha. Przekaz klasztorny zachował nam krótkie wiadomości o zakończeniu ziemskiego życia świątobliwego Ioana. Niedługo przed śmiercią wykopał sobie dół. Schodząc tam, zawisł pośrodku i tak przyjął swój zgon. Stało się to 18 lipca 1160 roku. Święte relikwie jego zachowywano w takim stanie do XIX wieku, potem złożono je w relikwiarzu. Pamięć świątobliwego Ioana Wielostradalnego obchodzi się także 11 października w gronie Soboru Świętych Ojców Peczerskich Kijowskich, spoczywających w Bliskich Jaskiniach, oraz w drugą niedzielę Wielkiego Postu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

MODLITWAMI POKONAĆ NAMIĘTNOŚĆ 1 LIPCA — WIELEBNEGO JANA WIELOCIERPIĘTNEGO

Wszystkim narodzonym na ziemi od pierwszego człowieka Adama sądzono było być do niego podobnymi. Ziemskie rozkosze pokonały człowieka, od tamtej pory namiętności zawładnęły rodzajem ludzkim. Kijowsko-Pieczerski mnich-rekluz Jan Wielocierpiętny, który żył w XII wieku, był przekonany, że on również jest jednym z tych, którzy popadli w niewolę namiętności. Uważał, że nie ma na ziemi nikogo podobnego do niego pod względem liczby grzechów, które posiadał. Opowiadając o swoich młodych latach, mówił, że już wtedy cierpiał z powodu pożądliwości. Nic nie mogło go od niej uwolnić, dlatego wybrał swoją dalszą drogę życiową — do Ławry Kijowsko-Pieczerskiej i wkrótce złożył śluby zakonne. W świętej wspólnocie surowo przestrzegał ślubów zakonnych. Lecz, wyczerpany nieczystymi pragnieniami, wymyślał sobie coraz to nowe cierpienia: po dwa, po trzy dni, a czasem tygodniami nie spożywał pokarmów, morzył się pragnieniem, noce spędzał na modlitwach, zupełnie bez snu, nie zdejmując kajdanów. Robił to przez trzy lata. Do błogosławionego Jana zaczął przychodzić jeden z braci, którego diabeł również dręczył pożądliwością. Błagał Jana, aby prosił Pana o złagodzenie tych namiętności. Błogosławiony Jan opowiedział bratu o swoim dziwnym i pełnym cierpień życiu. Nie zaznawszy spokoju, poszedł do pieczary, gdzie spoczywały relikwie świętego ojca Antoniego, założyciela Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. Przebywając w pieczarze dniem i nocą, modlił się i usłyszał słowa wielebnego Antoniego: „Janie! Janie! Należy ci się tutaj zamknąć i ciemnością oraz milczeniem pokonać namiętność, a Pan pomoże ci modlitwami wielebnych Swoich”. Jan osiedlił się w miejscu ciasnym i pełnym smutku, przebywał tam 30 lat. Kontynuował walkę z cielesnymi myślami i żył, podtrzymując się skąpym pożywieniem. A później, gdy już zupełnie nie mógł znieść walki cielesnej, postanowił żyć nago i nałożyć na swoje ciało ciężkie okowy, których nie zdejmował, wycieńczając się chłodem i żelazem. Lecz i tego okazało się mu za mało, więc postanowił zakopać się w ziemię. Wykopał głęboki dół — taki, że mieściło się w nim całe ciało, odkryte pozostawały tylko ręce, ramiona i głowa. Z początkiem Wielkiego Postu błogosławiony Jan wszedł do dołu i zasypał się ziemią. Przebywał tam siedem tygodni. Ale i to nie uśmierzyło pożądliwości. Tymczasem diabeł nadal napawał go strachem, mając tylko jedno pragnienie — wygnać błogosławionego Jana z dołu. A ten szybko poczuł kolejne złoczyństwo nieczystego: nogi zaczęły płonąć tak, że kurczyły się ścięgna i zaczęły trzeszczeć kości. Ogień docierał już do wnętrzności, lecz Boży sługa, zapominając o strasznych mękach, radował się, że ocalił swoją duszę. Wiedział, że podczas pokus diabelskich musimy być mężni i zawsze pamiętać, że „kto wytrwa do końca, ten będzie zbawiony” (Mt 10, 22). Lecz na Jana Wielocierpiętnego czekały jeszcze straszniejsze wydarzenia, gdy nastała noc Zmartwychwstania Chrystusowego. Straszny i wściekły wąż rzucił się na niego i chwycił jego głowę oraz ręce w swoją paszczę. Włosy na głowie i na brodzie natychmiast stanęły w płomieniach. Był już niemal w gardzieli węża, gdy zawołał z głębi serca swego: „Panie Boże, Zbawicielu mój! Dlaczegoś mnie opuścił? Zmiłuj się nade mną, Władco, jako że Tyś jedyny Człowiekolubca. Ocal mnie, grzesznego, jedyny Boże bezgrzeszny! Uwolnij mnie od skazy nieprawości mojej, abym nie zaplątał się w sidła wroga na wieki wieków. Uwolnij mnie z paszczy wroga tego, który jak lew ryczący krąży, pragnąc mnie pożreć. Wznieś moc Twoją i przyjdź, aby mnie ocalić. Zabłyśnij błyskawicą Twoją i przegoń go, aby zniknął sprzed Oblicza Twego”. Jak tylko wielebny Jan zakończył tę modlitwę, w jednej chwili błysnęła błyskawica — i wąż zniknął na zawsze. Jana opromieniło Boskie światło, usłyszał głos: „Janie! Janie! To pomoc ci była, a dalej bądź uważniejszy wobec siebie i strzeż się, abyś gorzej nie ucierpiał w przyszłości”. Po tych słowach Jan z pokłonem zapytał: „Panie, po coś mnie zostawił na tak gorzką mękę?” I otrzymał odpowiedź: „Według siły cierpliwości twojej zesłałem na ciebie próbę, abyś oczyścił się jak złoto w ogniu. Bo Bóg nie dopuszcza na człowieka nieszczęść ponad siły, aby przypadkiem nie osłabł, lecz jak pan sługom mocnym i silnym ciężkie i wielkie sprawy powierza, nieudolnym zaś i słabym — małe i lekkie dzieła wyznacza. I wiedz: w walce z namiętnościami, w intencji której wznosisz modlitwy, pomódl się za siebie do zmarłego, który leży naprzeciwko, aby ulżył ci w walce z pożądliwością. On bowiem uczynił więcej niż Józef i może pomóc tym, którzy z powodu tej namiętności ciężko cierpią”. Mowa była o Józefie, synu Jakuba, którego nie zdołała skłonić do cudzołóstwa żona Egipcjanina Potyfara. A także o Mojżeszu Węgrzynie, którego święte relikwie już ponad sto lat spoczywały naprzeciwko. A tymczasem na wielebnego Jana zstąpiło niewiarygodne światło. Nie potrzebował świecy ani w dzień, ani w nocy, gdyż otrzymał od Pana cudowny dar widzenia wszystkiego nawet w ciemności. Poszli z mnichem, który pozostał w Ławrze Pieczerskiej, pomodlić się przy relikwiach wielebnego Mojżesza Węgrzyna: Jan wziął jedną kość z relikwii wielebnego Mojżesza i dał bratu, aby ten przyłożył ją do swojego ciała. Zrobiwszy to, mnich poczuł, jak

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

NIE DAĆ SIĘ SKUSIĆ BOGACTWU I ZASZCZYTOM 8 SIERPNIA — WSPOMNIENIE ŚWIĘTEGO MOJŻESZA WĘGRA

Błogosławiony Mojżesz był z pochodzenia Węgrem (w starosłowiańszczyźnie — ugrin). Urodził się w 983 roku. Węgierską ziemię sto lat wcześniej niż ukraińską oświecili Świętym Prawosławiem równi apostołom bracia Cyryl i Metody. Dlatego książę Włodzimierz w swoim czasie zaprosił do Kijowa wielu kaznodziejów z Węgier, wśród których było trzech braci Ugrinów: Mojżesz, Jerzy i Efremi. Pochodzili ze szlachetnego rodu, posiadali wysokie jak na tamte czasy wykształcenie, wychowywano ich w wierze prawosławnej. Przybywszy do Kijowa, bracia trafili do służby wojskowej u błogosławionego księcia Borysa, syna Wielkiego księcia Włodzimierza — Chrzciciela Ukrainy-Rusi. Za czyny orężne zostali wyróżnieni wysokimi nagrodami. W 1015 roku zmarł książę Włodzimierz, a na jego miejscu w Kijowie zasiadł jeden z synów — Świętopełk. Rozpoczął on wojnę domową z braćmi, za co otrzymał przydomek Przeklęty. Podczas wojny zginął książę Borys i jego sługa Jerzy, gdyż własnym ciałem osłaniał księcia. Efrem Węgier założył monaster Borysa i Gleba w mieście Torżok (Rosja). Kanonizowano go jako świętego Efrema Nowotorskiego (wspomnienie 10 lutego). Po bitwie Mojżesz przybył do Kijowa do Predsławy, siostry książąt-męczenników Borysa i Gleba oraz księcia Jarosława, który wygnał Świętopełka z Kijowa. Z pomocą teścia, polskiego króla Bolesława, Świętopełk znów znalazł się na kijowskim tronie. Powracając do Polski, król zabrał ze sobą dwie siostry Jarosława, a wraz z nimi Mojżesza Węgra. Wojownicy króla prowadzili Mojżesza w niewolę, związanego za ręce i nogi metalowymi łańcuchami. Pięć lat spędził na obczyźnie. Przebywając w więzieniu, Mojżesz modlił się do Pana i złożył Mu ślub: jeśli powróci do domu żywy, zostanie mnichem, a pozostałe dni poświęci służbie Bogu. Lecz Pan zesłał na niego pokusy. Wpadł w oko szlachetnie urodzonej polskiej wdowie, która posiadała bogactwo i władzę. Zaczęła ona uwodzić Mojżesza. Wykupiła go za 1000 złotych. Tak błogosławiony Mojżesz znalazł się we władaniu niegodziwej wdowy. Wzmocnił modlitwy i post, przyjmując jedynie suchy chleb i wodę, zdjął z siebie drogie szaty, jak uczynił to niegdyś Józef, bojąc się grzechu (Księga Rodzaju 39). Zawstydzona Polka wpadła w gniew i wrzuciła świętego do lochu, mając zamiar zamorzyć go głodem. A jej zaufane osoby wciąż namawiały Mojżesza, by ożenił się z młodą panią. Zapewniały Mojżesza, że życie małżeńskie nawet patriarchom nie przeszkadzało podobać się Panu. Przytaczały nawet słowa Jezusa Chrystusa: „...dlatego to opuści człowiek ojca swego i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem” (Mt 19, 5), a także słowa apostoła Pawła: „Jeśli nie potrafią zapanować nad sobą, niech wstępują w związki małżeńskie, bo lepiej jest żyć w małżeństwie, niż płonąć” (1 Kor 7, 9). Błogosławiony Mojżesz odmawiał zawarcia małżeństwa. Wtedy przebiegła wdowa podjęła nową decyzję. Rozkazała posadzić błogosławionego Mojżesza na pięknym koniu i w towarzystwie sług wozić go po swoich miastach i wsiach, pokazując mu: „Wszystko to jest twoje, jeśli ci się podoba, rób z tym, co zechcesz”. Lecz jemu wszystko było obojętne. W tym czasie do błogosławionego Mojżesza, za sprawą Bożą, potajemnie przedostał się mnich-hieromnich ze Świętej Góry Athos i dokonał jego postrzyżyn mniszych. Gdy okrutna właścicielka się dowiedziała, torturowała Mojżesza, zmuszając go do zdjęcia mniszego stroju, który był już przesiąknięty krwią. „Ja już nigdy nie będę mógł wyrzec się mnichostwa i miłości do Boga, i żadne znęcanie się, ani ogniem, ani mieczem, ani zadawaniem ran nie może zmusić mnie do wyrzeczenia się Boga i wielkiego anielskiego stanu” — taka była odpowiedź Mojżesza. Wdowa, która straciła już bojaźń Bożą, zwróciła się do króla Bolesława o radę, a ten polecił przyprowadzić jeńca do siebie. Zobaczywszy niezłomną wiarę błogosławionego, zaprzestał namawiania do zawarcia małżeństwa z najbogatszą kobietą Polski, a zwłaszcza gdy usłyszał słowa Pańskie z ust mężnego Mojżesza: „Cóż bowiem za korzyść odniesie człowiek, choćby cały świat zyskał, a na swej duszy szkodę poniósł? Albo co da człowiek w zamian za swoją duszę? (Mt 16, 26), a ty, który obiecywałeś mi zaszczyty i sławę, wkrótce sam wszystko zostawisz i grób przyjmie cię wolnym od wszystkiego. Tak samo i tę kobietę okrutnie zabiją”. Tak też wkrótce się stało. Pan ukarał oboje za prześladowanie Swoich wiernych. W 1027 roku król Bolesław niespodziewanie zmarł, a w narodzie wybuchła wielka smuta, zabito wielu panów, w tym również kusicielkę. Wyzdrowiawszy, święty Mojżesz wyruszył do Kijowa. Spełniło się jego marzenie — przybył do Monasteru Kijowsko-Pieczerskiego, do pieczary świętego Antoniego. Prawdopodobnie był to 1031 rok. Za wielką cnotliwość Pan obdarzył świętego Mojżesza darem uzdrawiania z namiętności cielesnych. W rękach zawsze miał laskę, bez której nie mógł chodzić. Dotykając laską chorych, uwalniał ich od cielesnych pokus. Przekonał się o tym święty Jan Wielce Cierpiący, który przebywał w pieczarze Antoniego. Swoją śmierć święty Mojżesz przewidział wcześniej, dlatego 26 lipca 1043 roku, przyjąwszy Święte Tajemnice Chrystusowe, cicho odszedł do Pana. Jego relikwie spoczywają w Bliskich Pieczarach i tym, którzy przychodzą z wiarą i modlitwą, udzielają zwycięstwa nad namiętnościami nieczystymi. Dzień jego pamięci obchodzi się również 11 października oraz w drugą niedzielę Wielkiego Postu. Stronę przygotował Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Świętego Zwiastowania przy cerkwi Pokrowskiej, miasto Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Z notatnika pisarza

…I poszli na targ, żeby się ogrzać w znanej Pawłowi „kafejce”. Szli ulicami zasypanego śniegiem Krzemieńczuka i nie zauważali ani ulic, ani domów, ani witryn sklepowych, widzieli tylko śnieg ubity tysiącami podeszw pod nogami, w wielu miejscach rozjeżdżony przez dzieciarnię na długie, wąskie pasy błyszczącego lodu, po których Natalka nie omijała okazji, by przejechać się z rozpędu, i wtedy Paweł musiał biec obok, podtrzymując ją za rękę, żeby nie upadła. Dalej polegała już całkowicie na Pawle, a on prowadził ją, pewnie wybierając drogę, zapewne dobrze znając miasto, podczas gdy Natalka była tu zaledwie kilka razy: pomagała mamie handlować na targu, przyjeżdżała po podręczniki, mundurek szkolny, przybory do rysowania i pisania. Targowy tłum wrzał, handlował, kupował i sprzedawał, pchał się, tworzył ścisk i rozlewał się na wszystkie cztery wejścia i wyjścia, i Paweł znów wziął Natalkę za rękę, bo jeszcze się zgubi, i puścił dopiero przed drzwiami kawiarni. Wewnątrz owiało ich oczekiwanym ciepłem i niedomowymi, drażniącymi zapachami z kuchni; wzięli po szklance kakao i po kawałku tortu biszkoptowego, ogrzali się, posilili i wkrótce wyszli. Ale jeszcze tutaj, na targu, Paweł na chwilkę zajrzał do sklepiku z szyldem „Vélo-moto”, wpadła tam także Natalka i obserwowała, jak chłopak gospodarskim okiem przygląda się rowerom. — Masz? — zapytał Paweł. — Tak. Ojca. — A ja chcę sobie kupić na wiosnę. Natalka powiedziała prawdę, lecz nie całą. Rower w ich domu rzeczywiście został po ojcu, a sam ojciec od dwóch lat leżał na cmentarzu wiejskim: późnym wieczorem szedł do domu brzegiem drogi, a samochód, jadąc z szaleńczą prędkością, potrącił go i pomknął dalej, i nikt w nim nie drgnął na myśl o popełnionej zbrodni. Paweł nie rzucał słów na wiatr i kiedy stopniał śnieg i z ciepłych krajów przyleciały żurawie i jaskółki, on i Natalka umówili się listownie, że spotkają się na rowerach w połowie drogi między swoimi wsiami. Dalsze spotkania po prostu nie mogły się nie powtarzać. Uciekali od ciekawskich spojrzeń sąsiadów i kolegów z klasy, ukrywali wspólną tajemnicę przed bliskimi — to były ich i niczyje więcej chwile, i wtedy obojgu wydawało się, że jeśli na świecie istnieje szczęście, to właśnie tym jest: być obok siebie na odległość ręki, mówić do siebie zwyczajne, niewymyślane i nieprzymuszone słowa, patrzeć sobie w oczy, pełne jasnej radości i bolesnego przeczucia czegoś nieznanego i nęcącego. Od wsi do wsi — siedem kilometrów albo trochę więcej; można jechać asfaltową szosą, a można też polnymi dróżkami, i oni wybierali dróżki, gdzie po koleinie wyjeżdżonej przez kołchozowe ciężarówki wesoło i zachęcająco szeleściły opony rowerowe, a prąd napotkanego powietrza chłodził twarz, rozpaloną od oczekiwanego spotkania z nią, z nim. O czym wtedy rozmawiali? A czy to ma znaczenie… Zjeżdżali się, by jeszcze raz się upewnić: na tym świecie jest ona i jest on, i to wystarczy, by świat był piękny. Kwitnące sady już przekwitły, w starszych klasach zaczęły się egzaminy, bocianice w gniazdach siadły wysiadywać przyszłe bocianięta, i Paweł zapytał: — Byłaś na Pywysie? — Nie — roześmiała się Natalka, bo z Pawłem zawsze chciało jej się śmiać. — To może pojedziemy? — A daleko? — Jeśli pieszo, to może i daleko. I pojechali. Szosą do Hradyzka, a za Hradyzkiem objazdowymi drogami — do morza-zbiornika, nad którym wznosiła się słynna góra Pywycha, najwyższa na Lewobrzeżu. — A ty tam byłeś? — zapytała Natalka w drodze. — Byłem. Jeden raz. Tam jest pięknie!.. Paweł nie miał dość tego jednego razu, by obliczyć czas, i na Pywychę wdrapywali się, ciągnąc za sobą rowery, dopiero gdy słońce schodziło na wodę bezbrzeżnego morza. Tarcza słoneczna powoli nadszczerbiała od spodu, zmieniała barwę — z rozżarzonej stawała się po prostu czerwona, można było na nią patrzeć i oczy nie oślepały, dopóki nie pochłonęła jej ciemniejąca woda. Zapatrzeni w słońce i wodę, nie zauważyli, co dzieje się za nimi. Ocknęli się od szarpnięcia wiatru, który nadleciał ze stepu, zza pleców: stali, przytuleni bokami, a ręka Pawła leżała na ramieniu Natalki. Po raz pierwszy. A kiedy to sobie uświadomili, Natalka odwróciła się do Pawła i przylgnęła do niego młodziutkimi piersiami. On zdrętwiał, a ona znieruchomiała. Szybko ciemniało; trzeba było ruszać z powrotem, i teraz już nie oni ciągnęli za sobą swoich dwukołowych pomocników, lecz tamci ciągnęli ich w dół. Wiatr w gęstych strumieniach ocierał się o ich twarze, szarpał i nie cichł, i nagle dołączyły do niego pierwsze zimne krople. — Pawle! — krzyknęła Natalka prawie przestraszona.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

NIE WIERZ, NIE BÓJ SIĘ, NIE PROŚ Fragment powieści

— No, czego ty?.. — niewzruszenie powiedział chłopak. — No, deszcz. Chyba nie widziałaś deszczu? — A jak my trafimy do domu? — Tak, jak i tutaj. Jednak wiatr przyniósł nie po prostu deszcz, a prawdziwą ulewę. Byli już na dole, u podnóża góry, kiedy strugi wody zamieniły się w nieprzerwany potok, zdawało się, że wylewa się z jednego olbrzymiego niebieskiego wiadra, i w minutę na Pawle i Natalce suchej nitki nie zostało. — Gdzieś tutaj widziałem stóg, jak szliśmy tutaj! — przekrzykując szum deszczu, głośno powiedział Pawło. — Aha, no przecież jest!.. Rzeczywiście, pod górą, dokąd jeszcze nie dotarły okolice Hradyźka, ale gdzie już stąpała czyjaś gospodarska noga, samotnie marniał pod ulewą stóg zeszłorocznego siana, nakryty porządnym kawałkiem brezentu, jakoś tam dopasowanym i zamocowanym, żeby nie zdmuchnął go wiatr. Z jednej strony siano było dobrze wybrane, i w tę zapadlinę, przypominającą niewielką jaskinię, wcisnęli się Natalka z Pawłem — przemoczeni, zaskoczeni przez żywioł znienacka i nieprzygotowani, by poradzić sobie, gdyby nie ten przygotowany przez jakiegoś troskliwego gospodarza stóg. Siano, ku zdziwieniu, zachowało zapach zeszłorocznych skoszonych traw; gęste, przesiąknięte nimi powietrze, nagrzane rozpalonym dniem i jeszcze nie wystudzone o tej porze, zapierało dech, dopóki się do niego nie przyzwyczaili. Ale mimo wszystko było to schronienie przed niepogodą, za które zdobywcy Pywychy musieli komuś nieznanemu dziękować. Przytłumiony i jednostajny szumiał gdzieś nad głowami deszcz, nie zamierzając ustawać, i Pawło z Natalką tylko kilka minut cieszyli się ratunkiem. W ciemności, która nadciągnęła szybko i nieuchronnie, zagubione kołatały ich serca, w których coraz bardziej zbierał się niepokój. Pawło opamiętał się pierwszy: wtykał rozczapierzone palce w gęste, zlezane i jakby umyślnie sprasowane siano, ono poddawało się niechętnie, i mimo wszystko wyrywał je garść za garścią, jaskinia powoli się pogłębiała, a pod nogami narastała, grubiała i wywyższała się szeleszcząca, chrupiąca masa. Starania Pawła przerwał niezrozumiały dźwięk, chłopak przysłuchał się i domyślił — to niepowstrzymanie szczękała zębami Natalka. Tego jeszcze brakowało! W ciemności namacał jej rękę — rękę trzęsła febra, i tutaj Pawło się przestraszył. To przecież była jego zachcianka jechać na Pywychę, i on musiał teraz brać na siebie odpowiedzialność za swoją nierozwagę. — Nie bój się, — powiedział cicho, wyganiając z głosu drżenie. — Nie zginiemy, zaraz się rozgrzejemy. — A-ha… — głośno, niezdolna się powstrzymać, szczękała zębami Natalka w całkowicie mokrym ubraniu, nie wyobrażając sobie, jak zdobędą tutaj choć trochę ciepła. — Siadaj tutaj, — podpowiedział ręką Pawło, pomógł jej przytulić się plecami do środka stogu i zabrał się do przykrywania dziewczyny wyrywanymi garściami siana. — A ty? — nieposłusznymi wargami zdołała zapytać ona. — Ja… też. Umościł się obok Natalki i tak samo otulił się sianem — już nie ciepłym i nie tak pachnącym, jak na początku. I wtedy coś podpowiedziało im jedyne wyjście z trudnej sytuacji, bez którego nigdy nie odzyskali by zbawiennego ciepła. Najpierw ręka Pawła znalazła rękę Natalki, tę samą, która niedawno trzęsła się w febrze, a teraz powoli cichła i pozbywała się chłodu jednocześnie z ręką Pawła. Dalej obrócili się do siebie i przycisnęli tak, że między ich ciałami wcale nie zostało przestrzeni — ani na nitkę wysuszonej źdźbła trawy, ani na chłód, ani na cokolwiek innego. Leżeli zdrętwiali i zagubieni od takiej niespotykanej bliskości, prawie nie oddychali. I nie spostrzegli, jak stało im się ciepło i dobrze, i nie martwili się, że gdzieś tam w domu zamartwiają się o nich matki, nie znajdując sobie miejsca i nie wiedząc, gdzie ich szukać pośród głupiej, mokrej od deszczu nocy. Byli sobie we dwoje. Mokły, przytulone do stogu, rowery, czujnie przeczekiwała nieustającą ulewę niewidoczna w ciemności Pywycha, i Natalka nagle zaśpiewała kołysankę: Oj, lu-lu, lu-lu, oj, lu-lu, lu-lu, mały papieruszku. Mama cię znalazła, mama cię znalazła, jak pieliła pietruszkę. Zatroskała się, zatroskała młoda wdówka, że nie skoszona, że nie skoszona zielona dąbrowa. Czy żyto żąć, czy żyto żąć, czy słomę wiązać, Zdjęcie Cezarego Hanuszkiewicza czy za mąż iść, czy za mąż iść, czy dziecko kołysać… Pawło to aż przestał oddychać. Natalka skończyła pieśń i dopiero teraz zrozumiała jej jednoznaczną i nawet prowokacyjną, jak na sytuację, w której się znaleźli, treść. Dlaczego przypomniała jej się właśnie teraz i tutaj? Jaki nieczysty pociągnął ją za język? Przestraszyła się — co pomyśli o niej Pawło… “Czy za mąż iść, czy za mąż iść, czy dziecko kołysać…” — echem napływały na Pawła ostatnie słowa, zmuszając wyobrażać sobie, że to przecież może śpiewać się i o nich, wszak teraz nic nie przeszkadza im przekroczyć granicę, za którą możliwe jest i zamążpójście, i kołysanie dziecka. Ta myśl błysnęła i przeniknęła mózg, unieruchomiła całe ciało do całkowitego zdrętwienia, Pawło zaczął bać się samej obecności jej w rozpalonej, rozwichrzonej świadomości, ale im bardziej próbował pozbyć się jej, tym natrętniej ona gnieździła się w jego myśleniu. I nagle Natalka wydała mu się dojrzalsza od swoich lat i od niego, Pawła, wydała się mądrzejsza, niż on o niej dotąd myślał. Śpiewała dla niego, jak dla małego dziecka, żałując go i pieszcząc pieśnią. Żeby całkiem się nie rozczulić, zapytał: — Ja takiej kołysanki nie… U nas takich nie śpiewają. — Mnie babcia Lesia nauczyła. Wiesz, kto to są Bojkowie? — Nie. A kto? — Moja babcia — z przesiedlonych Bojków. To bardzo długa historia. Kiedyś opowiem… — A papieruszek?.. On kto? — Teraz papieruszek — ty. Do kogo kołysanka śpiewa się, ten i papieruszek. Chcesz spać? — Nie wiem… Tobie nie zimno? — Nie. I ubranie prawie wyschło. Wzmianka o ubraniu przywróciła ich z krótkiego zapomnienia, przypomniała, gdzie są i jak tutaj się znaleźli. Ich uwaga znowu przeniosła się na nieustanny i nieosłabnący szum deszczu, który przyjmował na siebie i nagłaśniał brezent na wierzchu stogu. Myśleli o swojej niezawodnej niewoli, z której nie byli w stanie uciec, bo i uciekać nie mieli dokąd: noc z deszczem połączyły się przeciwko nim, i zostawało jedyne — przetrwać i przeczekać. — Co mi jutro będzie!.. — głos Natalki zadrżał, i Pawło, żałując jej i pocieszając, lekko ścisnął ręką ramię. W odpowiedzi poczuł na swoim policzku dłoń Natalki. Policzek w jednej chwili zapłonął, Natalka to poczuła i ostrożnie zabrała rękę. Znowu zdrętwieli i leżeli tak, dopóki zasnęli, jak niemowlęta…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

fest” — to zjawisko wybitne. Oto dlaczego swego czasu mieliśmy „Płacz Jeremiji”, „Komu Wnyz”, „Wij”, „Mertwyj piweń”, „Oczeretanyj kit”, „Bumboks”. Wszyscy oni wymagają znacznie większej uwagi. Kiedy dziennikarze mówią, że mamy wiele festiwali, odpowiadam: powinno ich być dziesięciokrotnie, stukrotnie więcej. Wtedy muzycy nie czuliby się obco na tym świecie. W tym roku odkryłem dla siebie jeden sekret Mykoły Kulczynskiego. Opowiedział, że jego ojciec, który był księdzem, dowiadywał się o adresy byłych żołnierzy UPA. I choć sami żyli biednie, regularnie wysyłał im paczki z suszonymi owocami, miodem, słodyczami… To tradycyjne wsparcie, ofiarność wobec tych, na których trzyma się Ukraina — to moralna podstawa „Mazepa-fest”. Rozmawiał Ołeksandr JEWTUSZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

KULTURA

Było tam wszystko: od szalonej muzyki i zapalnych tańców po żartobliwe przyśpiewki i subtelne, lecz przejrzyste aluzje. Same kołomyjki są tego warte: trzeba umieć w tradycyjny rytm czterowiersza delikatnie wcisnąć cały ogrom stosunków społecznych, od prymitywno-codziennych po uogólniono-filozoficzne. Albo spróbujcie, nie dotykając wysokiej polityki, bez otwartego ganienia globalizmu i na tle jego widma sztucznie wymalowanego lokalnego rusińskiego separatyzmu, zrymować w jednej przyśpiewce Bałohę z barłogiem, tak by ten czuł się nie jakimś tam surkisowskim miedwiedczukiem, lecz wielkim niedźwiedziem… No właśnie: to nie polityka, lecz czysta ekologia! Na zakończenie podzielę się z czytelnikami również swoją radością, bo i ja, jako przedstawiciel stołecznych humorystów-satyryków, przejęty niezwykłą sympatią do wesołych i dowcipnych górali oraz ich niezrównanie malowniczego kraju, czego szczerze i otwarcie się nie wyparłem, gościnni gospodarze wręczyli mi dyplom honorowego uczestnika festiwalu, a także huculską kryśanię (słomiany kapelusz) i amulet-ochronkę w dodatku — i teraz już, można powiedzieć, naprawdę jestem ohuculony.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

POTĘŻNA ENERGETYKA, JEDNOŚĆ, WYSZYWANKI ORAZ… POŚWIĘCENIE

— Wśród licznej publiczności raczej nie znajdziemy rozczarowanych tym wydarzeniem, prawda? — Publiczność zaskoczyła samych muzyków swoim oddźwiękiem, emocjonalnym samospaleniem, jednością. Kiedy wróciłem do Kijowa, poczułem, że byłem w innym żywiole, w krainie „Mazepa-fest”, gdzie panują własne prawa. Ludzie postrzegali organizatorów tak, jak pewnie wcześniej postrzegano kosmonautów. Podchodzili, prosili o autograf, wręczali kwiaty, pisali propozycje, próbowali bronić świętego imienia Iwana Mazepy przed obecnym krętactwem mera. Ludzie przyjechali z Sum, Charkowa, Dniepru, Doniecka, Kirowohradu, Zaporoża. Jako wizytówkę festiwalu wykorzystujemy piosenkę „Hucuł” zespołu „Komu Wnyz”. Ten potężny utwór ludzie odbierali jak hymn. — „Mazepa-fest” to jedyny na Ukrainie festiwal, gdzie główny reżyser jest jednocześnie motorem, sercem i prowadzącym, który przebywa nie na scenie, a na widowni wśród publiczności. Jak powstał taki pomysł? — Zaczęło się to na pierwszej „Czerwonej Rucie”, kiedy wraz ze współprowadzącym Stefkiem Orobcem byliśmy na sali przy konsolecie dźwiękowej, ponieważ nie chcieliśmy plątać się między muzykami, gdyż scena to ich domena. Naszą rolę prowadzących traktowano jako swego rodzaju notatki na marginesie. Na „Mazepa-fest” wykorzystuję blitz-wywiady z publicznością, a prowadzenie łączę z dramaturgią koncertu. Sashko Położynski nazwał to „głosem z nieba”. Niektórych muzyków to irytuje, gdyż cały czas znajdują się w polu mojego widzenia, a ja jestem komentatorem bardzo skrupulatnym. Hryć HAJOWYJ, Jasinia — Kijów Zdjęcia autora Tak wielu świątecznie ubranych Hucułek i Hucułów, zebranych w grupę o kilkanaście kilometrów powyżej geograficznego centrum Europy, dotąd nigdy nie widziałem. Prawda, że i wcześniej, mieszkając na rodzinnej Czernihowszczyźnie, słyszałem, że są niezwykli górale — Hucułowie. Oni wszystko wiedzą, wszystko potrafią, wszędzie pierwsi zdążą. Ktoś opowiadał, jakoby amerykańscy astronauci, wylądowawszy na Księżycu, nagle usłyszeli za górą jakiś podejrzany brzęk. Spoglądają — a tam już Hucułowie swoimi ciupagami skałę łupią. „To wy przylecieliście na Księżyc wcześniej od nas?!” — dziwią się astronauci. „Nie na księżyc, a na pół roku”, — odpowiadają Hucułowie, obdarzeni szczególnym po- Pan Johan przygotowuje „juszkę Dowbusza” dla całej huculskiej rodziny — Jaka była atmosfera i energetyka imprezy? — Jak nigdy, potężnie patriotyczna i organiczna. Poczuliśmy, że publiczność tego potrzebuje, że to nie nasz wymysł. Czuło się jedność siedmiu tysięcy widzów, z których połowę stanowiła młodzież, a resztę ludzie w średnim i starszym wieku. — Były jakieś nadzwyczajne wrażenia? — Ludzie pragną wszystkiego, co ukraińskie. Mykoła Kulczynski zaproponował widzom przyjście w wyszywankach, a drugiego dnia wszystkich zaproszono na scenę. Wałerij Melnyk z połtawskiego „Trans-Formera” wzruszył się, widząc morze wyszywanek. To było naturalne, ludzi nikt nie zmuszał. W tamte dni widzieliśmy współobywateli w wyszywankach wszędzie na ulicach. Atmosfera życzliwości, tolerancji i wrażliwości oczarowywała. — Publiczność wyłoniła swoich ulubieńców? — Tak. To grupa Stepana Chumaka, „Flit”, „Platyna”, „Drymba da Dzyga”, „Trans-Former”, „Arachnofobia”, „Efekt motyla”. Poza konkurencją byli „Tartak”, „Wij”, siostry Telniuk, „Pikkardiyska tercja”. Szczególnie wyróżnili się „pikkardyjczycy”. Ich dialog z publicznością był zdumiewająco radosny, ciepły. — Muzycy nie traktowali festiwalu jak kolejnego występu. Dla nich to było wydarzenie. — Swój udział postrzegają jako nagrodę, jako pewne wyróżnienie, gdyż właśnie oni przeszli przez sito naszego bardzo skrupulatnego doboru. Oprócz tego dyrekcja festiwalu płaci godne honoraria. Tak było od samego początku. „Mazepa-fest” planowano także jako swego rodzaju pomoc dla muzyków. Nie jest tajemnicą, że uczestnicy nawet najbardziej znanych kolektywów nie żyją tylko z muzyki, a zmuszeni są gdzieś dorabiać. Myślę, że w kontekście kulturowym „Mazepa- Szósty Ogólnoukraiński festiwal „Mazepa-fest”, który tradycyjnie odbywa się latem na Polu Śpiewaczym w Połtawie, był, według słów organizatorów, najpotężniejszym pod względem skali i najbardziej treściwym w sensie zadeklarowanych wartości patriotyzmu, wolności, historyzmu i ukraińskości. Właśnie w tym roku Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy włączyło imprezę do rejestru najważniejszych wydarzeń państwowych. Odpowiednie miało być też wsparcie, gdyż w poprzednich latach „Mazepa-fest” odbywał się dzięki prywatnym darowiznom i oddaniu sprawie Mykoły Kulczynskiego — dyrektora i deputowanego ludowego. Zatem Dzień Muzyki Ludowej zaprezentował autentykę i zaadaptowany folklor. Prawdziwą furorę wywołali Ostap Stachiw z Kanady, Wołodymyr Smotrytel z Chmielnickiego, grupy „Del toro”, „Bożyczi”, „Burdon”, „Kontrabas”. W Dniu Ukraińskiego Kina publiczność na stojąco witała filmy „Władyka Andriej”, „Bohdan Chmielnicki”. Były to pokazy przedpremierowe. Jeszcze przez dwa dni rozbrzmiewała muzyka współczesna. Przez wszystkie cztery dni były niesamowite komplety publiczności. I ani jednego brutalnego incydentu. Rozmawiamy z reżyserem i prowadzącym festiwal Serhijem Archypczukiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

BARWNY FAJERWERK WERCHOWYŃSKIEGO ŚMIECHU

poczuciem humoru, do którego i ja od małego byłem przychylny, więc zawsze darzyłem ich sympatią i niepohamowanym pragnieniem zobaczenia choć jednego prawdziwego Hucuła. I oto wreszcie okazja — i to jaka! — się nadarzyła. Dwie doby trwał i zakończył się na wesołej, podniosłej nucie Drugi Międzynarodowy Huculski Festiwal Humoru i Satyry „Berbenyci fyhliv” (czyli „Beczka żartów”), który zorganizowali na terenie bazy turystycznej „Edelweiss” w Jasinie: Rachowskie Towarzystwo Rejonowe Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Huculszczyzna”, redakcja iwanofrankiwskiego czasopisma „Karpaty. Turystyka, wypoczynek” oraz administracja kompleksu turystycznego „Oaza”. Zaplanowano to wydarzenie jako święto rodzinne, którego celem jest zachowanie etnicznej gwary i oryginalnego, autentycznego humoru różnych górskich zakątków. Zebrali się twórcy śmiechu i miłośnicy śmiechu z całej Huculszczyzny, która rozciąga się wokół centrum Europy na Przedkarpaciu, Zakarpaciu oraz przyległych obecnie rumuńskich, węgierskich i słowackich terenach po lewej stronie Czeremoszu, a także z diaspory wraz z Kijowem. Uczestnicy festiwalu na czele z jego głównym organizatorem i przewodnikiem Iwanem Berkelą, w towarzystwie kapeli ludowej, przeszli paradnym marszem przez osadę, podziwiali niezwykle malownicze okolice, urządzili konferencję prasową na rozłożonym wokół bazy wernisażu — wystawie-sprzedaży prac mistrzów ludowych — można było nabyć takie dzieła sztuki miejscowych rzemieślników, których nawet na Zjeździe św. Andrzeja w Kijowie się nie kupi. Humorystów hojnie częstowano „zupą Dowbusza” oraz „kuleszą z bryndzą i masełkiem”, a miłośników picia do syta częstowano wodą „Sajańską”, bo źródła „Polany Kwasowej”, „Lużańskiej”, „Swalawskiej” i innych słynnych wód mineralnych Zakarpacia, okazuje się, zostały już wyprzedane nie wiadomo komu, za co i po co — i teraz nie ma ich nawet w sprzedaży detalicznej. Ale to tak, między innymi, przy okazji, słowo, które u Hucułów zawsze jest dowcipne i nierzadko śmieszne. Dlatego autorytatywnemu jury konkursu estradowo-artystycznego, któremu przewodniczył znany daleko poza granicami regionu karpackiego kołomyjski poeta-humorysta Mykoła Sawczuk, niełatwo było wyłonić zwycięzców i laureatów w przewidzianych programem konkursowym czterech kategoriach: „Czybryk-szebetun” (dla dzieci i młodzieży do 16 lat), „A ja tak fyhljuju” (dla autorów-wykonawców), „W rakaszi na sceni” (dla profesjonalnych i amatorskich zespołów twórczych) oraz „Koly kuma (kumy) nema wdoma” (inscenizacje według własnych przygotowań). Zwycięzca konkursu, dziewięcioklasista Taras Rewenko, osiedle typu miejskiego Bohorodczany, obwód iwanofrankiwski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Iwan Dracz, jak każdy człowiek, miał i ma swoje marzenia. Kiedyś poeta i polityk pragnął zostać reżyserem filmowym. Artystyczne marzenie nie spełniło się, za to na Ukrainie pojawił się utalentowany scenarzysta filmowy. Rozmowę z artystą przeczytajcie w następnym numerze „Słowa Proświty”.

wieje wietrzyk,/ Jak brat zagada;/ Tam w szerokim polu wola; /Tam sine morze/ Wygrywa, chwali Boga,/ Tęsknotę rozpędza…” Obraz ukończony w 1964 roku. Jak czytano temat i samo słowo „powrót” dla współczesnych, z czyimi losami kojarzyło się ono w tamtych latach — aluzja głębokiej i niepokojącej treści. Nawet w kamieniach milowych swojej biografii artysta widział skojarzenia z twórczym losem Tarasa. W 1929 roku pokazał swoje rysunki Mitrofanowi Siemionowiczowi Fiodorowowi, byłemu wychowankowi Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, uczniowi Ilji Riepina. Jak twierdzi Hanna Mykołajiwna, Fiodorow nawet w swoich listach do Riepina do Finlandii pisał o utalentowanym uczniu. Sam Heorhij Stepanowycz całe życie będzie wspominał ulubionego pedagoga, który zginął na wojnie podczas blokady. Mielichow przeszedł wojnę jako żołnierz, wyzwalał Ukrainę i Polskę, widział płonący Reichstag. Zdołał utrwalić to, co zobaczył, na rysunkach, a te „reportaże” z ołówkiem w ręku posłużyły później jeszcze jednemu wyrazistemu nurtowi jego twórczości — psychologicznie subtelnemu i prawdziwemu motywowi, który można by nazwać „Drogami wojny”. Unikał bezpośredniości nawet w oficjalnych zamówionych pracach, pozostawał wierny sobie, a tam, gdzie mógł wypowiedzieć się szczerze — w pejzażach rodzinnej Ukrainy, portretach współczesnych — otworzył przed widzem nowy świat wizualny: jasny, ekspresyjny, pełen wewnętrznego serdecznego ciepła. Nawet w niezmiennie obowiązkowych tematach ideologicznych tamtego czasu znajduje możliwość wplecenia swojego ulubionego motywu. Tak w obrazie „Maksym Gorki na Ukrainie” twórca „Burewiestnika” czyta chłopom „Kobziarza”. A płótno, wypełnione biało-różową poświatą róż, które podkreślają wizerunek głównej bohaterki, — też słoneczno-różane, ma śmieszną dla naszego współczesnego odbiorcy nazwę „Portret brygadzistki Krymskiego sowchozu olejków eterycznych „Dolina róż” Wiery Riepiczewej”. Gdzie jesteś dzisiaj, Królowo różanego pola? Patrzymy teraz na te płótna, zauważając w nich inne wartości, niż te, które zakładała dyktatorska epoka. I chwała silnemu i sumiennemu talentowi, że niepowstrzymywane ramami obrazów wybuchają dynamity delikatnego majowego bzu, te same róże i białe kaliny koralowe oraz maki przy huśtawce z dziewczynką. Hosanna tobie, dyktaturo Sztuki! Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 105B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301232 Nakład — 20000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. „Wiejski dziedziniec w Kaniowie” Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny. na 3 miesiące — 11,32 hrywny. na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 3 2 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

“Autoportret” Walentyna DAWIDENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN W 1948 roku namalował obraz “Wiejskie podwórko w Kaniowie”. Jako delikatne intermezzo po monumentalnym dziele epickim “Młody Szewczenko w pracowni K. P. Briułłowa”, ale temat brzmi tak samo, bo Kaniów to również miejsce Szewczenki. To majestatyczne płótno, znane z reprodukcji każdemu Ukraińcowi, stało się ikoniczne w szewczenkianie. Heorhij Melichow stworzył dziesięć portretów Kobziarza, a na wystawie w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy eksponowano jeszcze jedną pracę rodzajową, poświęconą Kobziarzowi — “Powrót”. Charakterystyczną cechą malarza jest unikanie patosu, schematyczności nawet w tak “odpowiedzialnych” dziełach. A przypomnijmy, że rozkwit jego twórczości przypadł na lata 50., kiedy panował kult oficjalnych zamówień, a rady artystyczne sprawdzały nie tylko poziom fachowy i jakość artystyczną dzieł, ale także wypełnienie ideologiczne, “po maksimum”. Heorhij Melichow malował własny, przejmujący motyw nawet w zatwierdzonych tematach historycznych, w tej samej szewczenkianie. Na otwarciu wystawy żona

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy trwa wystawa z okazji 100. rocznicy urodzin Heorhija Melychowa, wybitnego ukraińskiego malarza, autora słynnego płótna „Młody T. H. Szewczenko w pracowni K. P. Briułłowa” (1947). Jego biografia twórcza naznaczona jest znamiennymi cechami ukraińskiej sztuki połowy i drugiej połowy XX wieku. prace”. Siedemnaście lat po słynnym płótnie o Kobziarzu stworzył kolejne — „Powrót”. Stan emocjonalny swojej skomplikowanej epoki — drugiej połowy lat 50. XX wieku mistrz odzwierciedla w nastroju obrazu, niczym historyczne echo w losie Szewczenki. Poeta powraca z dalekiej niewoli ze smutkiem i tęsknotą za ojczystym krajem, „…a Ukraina!/ A stepy szerokie!/ Tam po- artystki Hanna Mykołajiwna opowiedziała mi, że cierpiętniczą drogę życiową Tarasa Heorhij Stepanowycz odbierał bardzo osobiście, gdyż sam dorastał w wielodzietnej rodzinie jako półsierota. „Całe życie czytał i czytał na nowo poezje Szewczenki — mówi Hanna Mykołajiwna, i pod wpływem tych wrażeń malował swoje „Portret brygadzistki krymskiego sowchozu olejków eterycznych „Dolina Róż” Wiery Riepiczewej” Redaktor naczelny Wałentyna DAWŁDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn