Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

IMIĘ KOBZARZA ŁĄCZY UKRAIŃCÓW 60 lat temu wzniesiono pierwszy pomnik Tarasa Szewczenki na kontynencie amerykańskim

Слово Просвіти, №32 за 2011 рік

Anatolij RYŻENKO, m. Pryłuki, obwód czernihowski. W Kanadzie, w Palermo, w pobliżu Toronto, w 1951 roku wzniesiono pierwszy na kontynencie amerykańskim pomnik Tarasa Szewczenki. Odsłonięcie pomnika odbyło się 1 lipca 1951 roku i stało się znaczącym wydarzeniem w życiu kanadyjskich Ukraińców. Akt ten upamiętnił 60-lecie pracy twórczej ukraińskich osadników w Kanadzie, ich wkład w życie gospodarcze, kulturalne, społeczne i polityczne kraju. Ukraińscy emigranci, których jeszcze pod koniec XIX wieku los rzucił za morza i oceany, w szczególności do Kanady, w pierwszych dziesięcioleciach pobytu na nowych ziemiach przeżywali ciężkie czasy, ich życie było pełne nędzy, ciężkiej pracy fizycznej, narodowego upokorzenia, pogardy. W gęstych lasach, na bagnistych moczarach, z dala od świata i ludzi, musieli pracować w nie do zniesienia warunkach. Wielu z nich nie spełniło marzenia, którym się pocieszali — zarobić pieniądze i wrócić do domu, do rodziny. Taki był los pierwszych ukraińskich osadników w Kanadzie. Czytając utwory Tarasa Szewczenki, ukraińscy emigranci znajdowali w nich słowa także o swojej niedoli na obczyźnie. Poeta wiele wierszy poświęcił tematowi obczyzny. Tak, w wierszu „Przyczynna” znajdujemy wersy: Orzeł wyjął kare oczy Na obcym polu, Białe ciało wilki zjadły — Taka jego dola. I ileż dziewcząt, nie doczekawszy się swoich ukochanych zza morza, wpadało w rozpacz, popadało w obłęd, odbierało sobie życie. Jakby o ich bólach mówił poeta w wierszu „Myśl” (1838 r., S.-Petersburg): Wietrze bujny, wietrze bujny! Ty z morzem rozmawiasz, Obudź je, zagraj ty z nim, Zapytaj sine morze. Ono wie, gdzie mój miły, Bo go nosiło. Ono powie, sine morze, Gdzie go podziało. Tak woła-błaga dziewczyna w rozpaczy, aby wiatr pomógł jej znaleźć miłego, który udał się za sine morze — na obczyznę. Ukraińcy-robotnicy na obczyźnie mogli tylko marzyć o powrocie na Ukrainę. Taras Szewczenko stał się dla nich wszystkim, z czego składa się uczucie do ojczystego kraju. Niejeden z nich przemawiał do poety jego własnymi słowami: Uderz, ojcze, orle siwy! Niech ja zapłaczę, Niech swoją Ukrainę Ja jeszcze raz zobaczę. Przeglądając gdzieś w dalekiej Kanadzie Szewczenkowego „Kobzarza”, ukraiński emigrant z wzruszeniem czytał wersy, które były jakby o nim: Dokąd idziesz, nie pytając? Na kogo porzuciłeś Ojca, matkę staruszkę, Młodą dziewczynę? Na obczyźnie nie ci ludzie, — Ciężko z nimi żyć! Nie będzie z kim zapłakać, Nie będzie z kim porozmawiać. Wielką klęską byli dla ukraińskich bezrobotnych lata 1913—1914 oraz lata 30. ubiegłego wieku. I choć wspomniane wiersze Szewczenko pisał na pół wieku przed początkiem emigracji Ukraińców za ocean, były one jakby przepowiednią tej narodowej tragedii ukraińskiego narodu. Jakby przestroga dla Ukraińców, aby nie opuszczali ojczystej ziemi i nie wędrowali za ocean, brzmią te wersy: Na obcym kraju Nie szukajcie, nie pytajcie Tego, czego nie ma I na niebie, a nie tylko Na obcym polu.. Motywy obczyzny szczególnie wyraźnie brzmią w jego „poezji niewolniczej” (1847—1857). Tak jak Szewczenko na zesłaniu marzył o powrocie na Ukrainę, tak marzyły o powrocie do ojczyzny tysiące kanadyjskich Ukraińców. Do Kanady przyjeżdżali młodzi, zdrowi pracownicy. Oddawali jej swoją krzepką siłę, swoje lata. Niektórzy żyli tu ponad 50 lat. I przez cały czas tęsknili-smucili się za Ukrainą. Lecz nie tracili nadziei na powrót na ojczystą ziemię, tak jak nie tracił jej Szewczenko na zesłaniu, gdy pisał: Może jeszcze ja spojrzę Na moją Ukrainę… Może jeszcze ja podzielę się Słowami-łzami Z dąbrowami zielonymi! Z ciemnymi łęgami! Ukraińscy emigranci szczerze kochali Ukrainę. Gorący apel poety — „swoją Ukrainę kochajcie!” — i za morzami-oceanami budził miłość do ojczystej ziemi. Ukraińscy osadnicy za oceanem uczyli się obcego, ale i nie wyrzekali się swojego. W niełatwych warunkach zachowywali ojczysty język ukraiński, uczyli i uczą swoje dzieci, pielęgnują ukraińską pieśń, muzykę i tańce. Stworzyli swoje towarzystwa kulturalno-oświatowe, wydają swoje gazety, rozpowszechniają ukraińską literaturę, zwłaszcza utwory Szewczenki, organizują festiwale pieśni i muzyki, konkursy ukraińskich tańców ludowych, wystawiają sztuki, prowadzą inne działania kulturoznawcze. Choć żyją na obczyźnie, dokąd rzuciła ich niedola, jednak nie zrywają więzi z Ukrainą i jej narodem, jego bogatą kulturą narodową. Świadectwem tego są coroczne zgromadzenia szerokiej społeczności w Palermo przy pomniku Tarasa Szewczenki. Ten pomnik to rezultat pracy znanych ukraińskich rzeźbiarzy M. Wrońskiego, O. Olijnyka oraz architekta W. Hniezdyłowa. Wykonano go na Ukrainie. Brązową postać poety ustawiono na niewysokim postumencie z szarego granitu. Wyryto na nim napis: „T. H. Szewczenko 1814—1861. Od narodu ukraińskiego dla Ukraińców Kanady”. Od czasu odsłonięcia pomnika Wielkiego Kobzarza to miejsce stało się święte — Kanadyjskim Kaniowem! Tutaj co roku odbywają się obchody odsłonięcia pomnika oraz Dnia Kanady. Przychodzą tu ludzie, by pokłonić się i oddać hołd genialnemu śpiewakowi uciemiężonych, bojownikowi o wolność wszystkich pracujących — narodowemu, ludowemu poecie Ukrainy, który jednocześnie jest poetą międzynarodowym, ogólnoludzkim, którego wolnościowe słowo od dawna jest bliskie wielu narodom. Wzniesienie pomnika T. Szewczenki na kanadyjskiej ziemi stało się uwiecznieniem jego nieśmiertelnym imieniem pracy twórczej wszystkich Ukraińców Kanady. Jestem pewien, że czytelnikom ciekawie będzie dowiedzieć się także o historii spełnienia marzenia zagranicznych Ukraińców dotyczącego wzniesienia pomnika. O tym dowiedziałem się z tygodnika „Życie i słowo” (wydanie specjalne z 28 czerwca 1976 r.), wydanego w Toronto. Przesłał mi go Dmytro Prodaniuk, z którym korespondowałem przez piętnaście lat. Konkretne działania dotyczące wzniesienia pomnika rozpoczęto jeszcze przed drugą wojną światową. Planując godnie uczcić 50-lecie masowego osadnictwa Ukraińców w Kanadzie, Towarzystwo Ukraiński Dom Robotniczo-Farmerski (TURF Dom), poprzednik Towarzystwa Zjednoczonych Ukraińców Kanady (TZUK), utworzyło w tym celu w Winnipeg w 1939 roku “Canadian Shevchenko Memorial Community”. Lecz na przeszkodzie stanęła II wojna światowa. Podjęto więc decyzję, by godnie uczcić już 60-lecie Ukraińców w Kanadzie, wznosząc pomnik Tarasa Szewczenki. Krajowy Komitet Wykonawczy (KKW) Związku Ukraińców Kanady (ZUK) rozpoczął wcielanie w życie szlachetnej inicjatywy — wykonanie pomnika oraz wszystkiego, co wiązało się z jego ustawieniem na kanadyjskiej ziemi. Wszystkie części do jego budowy, w szczególności bloki marmurowe, brązowy wieniec cokołu oraz rzeźbę o wysokości 3,2 metra, wykonano na Ukrainie i wysłano jako dar dla Ukraińców w Kanadzie. Pojawiła się również myśl o potrzebie zbudowania obok pomnika muzeum, w którym można by umieścić eksponaty odzwierciedlające twórczość i drogę życiową Tarasa Szewczenki, a także pierwsze ciężkie próby losu ukraińskich osadników w Kanadzie. Zgodnie z uchwałą KKW ZUK, od stycznia 1951 roku w organizacjach społecznych rozpoczęto szeroką pracę wyjaśniającą, w trakcie której podkreślano znaczący wkład Ukraińców w gospodarczy i kulturalny rozwój Kanady. Dzięki ZUK w całym kraju odbyły się konferencje, masowe wiece, wykłady itp., wielką pracę publicystyczną i informacyjną wykonała ukraińska prasa ludowa — „Ukraińskie żyttia”, „Ukraińskie słowo” i „Ukraińska Kanada”. Na łamach tych gazet drukowano wspomnienia pierwszych osadników, historie życia ukraińskich pracujących w Kanadzie. Gorący czciciele pamięci T. Szewczenki z wielkim entuzjazmem poparli inicjatywę ZUK. Odpowiedzieli tak szczerymi datkami, że nie tylko umożliwili ustawienie pomnika, ale także zebrali środki na budowę Muzeum i

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn