Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2011 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

UPALNE LATO POLITYCZNE NA UKRAINIE, czyli BUMERANG LECI W PRZYSZŁOŚĆ

Mychajło SŁABOSZPYCKI w W Kijowie jest gorąco. Wydaje się, że znacznie goręcej niż w całej Ukrainie, nawet na jej samym południu. To wrażenie nieokiełznanego upału w stolicy Ukrainy wynika najpewniej z wysokiego napięcia politycznego. Chyba nigdy (może poza ponad dwadzieścia lat temu, podczas GKČP) latem nie obserwowano takiego zjawiska. Lato jest tradycyjnie porą „bezwietrzną”. Wesołe desanty posłów, działaczy państwowych, urzędników państwowych, milionerów, a także wszystkich innych, którym w kieszeniach nie hula wiatr, wylegują się pod słońcem znanych zagranicznych kurortów lub, w gorszym wypadku, na krymskich plażach. Z reguły latem Kijów jest wyludniony, spokojny i cichy. Kronika życia politycznego w tym czasie w mediach jest skromna do nieprzyzwoitości. Zazwyczaj są to kilkuzdaniowe komunikaty o jakimś oficjalnym przedsięwzięciu… Tymczasem obecnie społeczeństwo obserwuje napięty wątek politycznego serialu, który nazywa się procesami byłej premier Ukrainy Julii Tymoszenko oraz byłego ministra spraw wewnętrznych, dawnego legendarnego „dowódcy polowego” Pomarańczowej Rewolucji Jurija Łucenki. W tych wydarzeniach, jak w kropli wody, odbijają się wszystkie cechy struktury chwili, gdy Partia Regionów z zapałem wciela się w togę tępego rewanżysty. Oprócz tego, że nawet u osoby zupełnie odległej od prawa pojawiają się setki zasadnych pytań do ukraińskiej Temidy, a zwłaszcza do tych, którzy za nią stoją i którzy zamienili ją w swoją posłuszną marionetkę, każdemu nienaiwnemu wydaje się, że nawet nie zamaskowany drugi plan tego demagogiczno-spekulacyjnego sądu. Oczywiście władcy muszą za wszelką cenę nie dopuścić Julii Tymoszenko do kolejnych wyborów parlamentarnych jesienią 2012 roku. Bez niej partia „Batkiwszczyna” zostanie wykrwawiona i straci wiele głosów. Zatem Tymoszenko trzeba jakoś oryginalnie skazać. Na przykład warunkowo. Albo naprawdę, ale z odroczeniem wykonania wyroku. Najważniejsze, by na czas wyborów miała status, który nie pozwoli jej ubiegać się o mandat deputowanej. Oczywiście trzeba nie dopuścić na wybory także charyzmatycznego Jurija Łucenki, który zawsze stanowi wielkie niebezpieczeństwo dla swoich przeciwników politycznych. Nawiasem mówiąc, postać Łucenki jest w ukraińskim świecie politycznym wyjątkowa przede wszystkim tym, że nie jest zamieszany w żadne schematy korupcyjne, łapownictwo ani polityczne zdrady i kompromisy dla własnej korzyści. Toteż Łucenko po prostu jest skazany na pozostanie politykiem o wysokim poziomie poparcia, który łatwo wejdzie do parlamentu. I choć jak bardzo starają się słudzy Temidy w todze sędziowskiej udowodnić jego przestępstwa właśnie z kategorii korupcyjnych, wszystko to wygląda śmiesznie i żałośnie. Niemal każdy na Ukrainie wie, że Borys Kolesnikow „ze towarzyszami” postanowił ukarać byłego ministra spraw wewnętrznych za swój areszt i przetrzymywanie w areszcie. I tylko naiwniak nie rozumie, że w ten sposób władza próbuje wychowywać społeczeństwo: patrzcie, jeśli z taką brutalnością i samowolą traktujemy czołowych przedstawicieli ukraińskiego świata politycznego, z niezwykle popularnymi w Ukrainie ludźmi, to wyobraźcie sobie, co możemy zrobić z każdym z was pierwszym lepszym… Jednym słowem, w ten sposób dochodzi również do totalnego zastraszania ukraińskiego społeczeństwa. Donieccy muzycy polityczni umieją grać tylko na jednej strunie. Nie ma tu mowy o orkiestrze — nie potrafią nawet opanować jakiegokolwiek jednego instrumentu. Jeszcze raz wracając do Peczerskiego Sądu Rejonowego, w którym rozpatruje się sprawy Julii Tymoszenko i Jurija Łucenki, trzeba powiedzieć, że pod jego drzwiami nie brakuje gorących bitew słownych, a czasem wręcz bójek, tylko w dni, gdy nie ma posiedzeń sądowych. Oburzeni haniebnym sądem zwolennicy Tymoszenko i Łucenki przychodzą tu, by psychologicznie ich wesprzeć i wyrazić swoje gniewne protesty. A zwerbowani przez regionałów wolontariusze (mówi się, że po 40—50 hrywien każdy) podsycają falę słownego oburzenia pod adresem oskarżonych i żądają dla nich jak najsurowszej kary. Wystarczy nawet jedno spojrzenie na ten kontyngent, by się przekonać, że to w większości zdegradowani marginesi, gotowi za czterdzieści srebrników sprzedać nawet własną matkę. Taka jednak jest rzeczywistość ukraińskiej polityki: często taranem siłowym — w większości ze strony regionałów — jest właśnie ten kontyngent. Widzieliśmy ich na wszystkich antymajdanach, blokowali pracę CWK podczas różnych wyborów parlamentarnych, a także prezydenckich. Jak szarańcza na plantacjach, nagle pojawiali się w stolicy Ukrainy, zadziwiając swoją brutalnością, agresywną frazeologią i daleką od elementarnego savoir-vivre'u manierą. Element plebsokratyczny jest aktywnym uczestnikiem ukraińskiej polityki; tę destrukcyjną siłę, Zakończenie na str. 2 „KRĄG MIASTECZKA BERESTECZKA...” …KIEDY PRZYJDĄ ZŁOTE ŻNIWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gdy w normalny sposób zmieniali się na olimpie władzy zwycięzcy i pokonani, gdy władza przekazywana była spokojnie, bez przemocy i prześladowań. Regionałowie stworzyli ponury i złowieszczy precedens. Instynkt samozachowawczy nie powstrzymał ich. Puszka Pandory została otwarta. Tendencja życia politycznego już wskazuje: władza powoli wymyka się z rąk regionałów. Rating Wiktora Janukowycza za krótki okres jego sprawowania urzędu prezydenta spadł ponad trzykrotnie. Czegoś takiego w tak krótkim czasie dotąd nie znał żaden ukraiński prezydent. Gwałtownie spada w dół także krzywa ratingu regionałów w ogóle. I będzie spadać dalej, ponieważ będą musieli zainicjować jeszcze cały kaskad niepopularnych posunięć (wystarczy choćby wziąć pod uwagę kodeks emerytalny czy podwyższenie opłat za usługi komunalne…). Dowcipny i ironiczny Jurij Łucenko już dziś może powiedzieć swoim oprawcom: „Do zobaczenia w nowym scenariuszu – wy na ławie oskarżonych, a ja na wolności w roli tego, kto będzie domagał się od sądu najsurowszego wyroku”. Taka, niestety, logiczna cecha ukraińskiej walki politycznej. I jakby zapowiedzią niedalekiej przyszłości nad stolicą Ukrainy nocami przelatują burze z grzmotami i oślepiającymi błyskawicami. Michajło SŁABOSZPYCKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «UPALNE LATO POLITYCZNE NA UKRAINIE, czyli BUMERANG LECI W PRZYSZŁOŚĆ», s. 1

UPALNE LATO POLITYCZNE NA UKRAINIE, albo BUMERANG LECI W PRZYSZŁOŚĆ

Zakończenie. Początek na str. 1 gotową zmieść ze swojej drogi wszystko i wszystkich, tak chętnie wypuszczają na arenę regionałowie, ani trochę nie przejmując się tym, że kiedyś ona może się obrócić także przeciwko nim. Zresztą o sądach i sprawach karnych. Ostatnio tego jest bardzo dużo. Ożywiło się rozpatrywanie udziału byłego prezydenta Leonida Kuczmy w sprawie Heorhija Honhadze, zainspirowanej taśmami majora Melnyczenki. Efektownie aresztowano przewodniczącego Państwowej komisji do spraw regulacji rynków usług finansowych Wasyla Wołhę, któremu zarzuca się przyjęcie łapówki w kwocie 500 tysięcy dolarów. Całkiem prawdopodobne, że staniemy się świadkami kolejnych głośnych spraw. Wszystko to ma wywrzeć wrażenie na Europie: patrzcie, mówiąc krótko, u nas nie ma osób nietykalnych, wszyscy są jednakowo równi wobec prawa i mogą stanąć przed sądem. Ale to bajeczka dla naiwnych. Po pierwsze, regionałowie swoich nie wydają. A wśród nich, zdaje się, jest nie jeden, którym powinna zainteresować się ukraińska Temida. Wszyscy, którzy obecnie stają przed sądem, to albo polityczni opozycjoniści regionałów, albo poplecznicy, którzy starają się prowadzić samodzielną grę, wykorzystując wyłącznie swój tymczasowy sojusz z regionałami. Do takich należy zwłaszcza wyjątkowo ambitny Wołha, który, wypuszczając pąki- Mykoła TABORYT Zdaje się, że kucharze – politechnolodzy czy pomocnicy głowy państwa – znów nam wcisnęli kutię z miodem. Z politycznej kuchni, która znajduje się na Pieczerskim pagórku, zapachniało smażeniną, wręcz zaśmierdziało. Przyczyną stał się kolejny skandal wokół niezdarnej próby świty przedstawienia Janukowycza białym, puszystym i z niebieską kokardką z boku. Chodzi o list ukraińskiej inteligencji rzekomo popierający Prezydenta i jego „zdecydowaną” walkę z korupcją. Kilka dni temu opublikowały go dwie agencje informacyjne – Ukrinform i UNN. Świstek rzekomo podpisały znane osobistości Ukrainy, takie jak Witalij Korotycz, prezes AN Ukrainy Borys Patona, prezydent Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” Serhij Kwit, dyrektor Międzynarodowego Les TANIUK Ostatnimi dniami, podczas mojej choroby i długiej nieobecności w Kijowie, w prasie i środkach masowego przekazu zaczęło figurować moje nazwisko w związku z listem do Szysia od politycznie zbankrutowanych socjalistów, zakłada swój „Związek Sił Lewicy”, a potem skacze (byle tylko dopaść deputowackiego biuletynu) do pociągu regionałów. Kuczma to przypadek wyjątkowy także dlatego, że jego sądowy wątek może potwierdzać eksponowaną przez ekipę Janukowycza bezstronność wobec tych, kim zainteresowała się Temida. Są tu również czynniki subiektywne, na które wskazują ukraińskie media. Po pierwsze, Janukowycz żywi urazę do byłego prezydenta za to, że ten rzekomo pomógł ukraść mu zwycięstwo w wyborach prezydenckich 2004 roku. Mówi się również, że zięć Leonida Kuczmy, oligarcha Wiktor Pinczuk, ma podzielić się majątkami z otoczeniem Janukowycza. Wtedy sprawa powiązania Leonida Kuczmy ze śmiercią Gongadzego zostanie zakończona. Sprawy sądowe nie przesłaniają społeczeństwu innych, na swój sposób znaczących wydarzeń. Oto znowu na Ukrainie pojawił się „Żyrinowski w sutannie”, jak trafnie ochrzczono ekscentrycznego, narcystycznego i demagogicznego moskiewskiego patriarchę Cyryla, który zapragnął jeździć na Ukrainę, jakby do siebie do domu. Marzy mu się tu „russkij mir”, który ma pochłonąć nie tylko ukraińskie cerkwie, ale całą Ukrainę. No cóż, prawdziwy komisarz-emisariusz Kremla w sutannie i jaskrawych atrybutach bogactwa, na wzór zegarka wartego dwadzieścia tysięcy dolarów, na który od razu zwrócili uwagę przedstawiciele mediów. Nieprzyzwoity, amoralny przepych jednostki, która pretenduje do statusu sługi Pańskiego. Koszmar, teatr absurdu, wodewil, cyrk. Z jednej strony krzyż, z drugiej glamourowe błyskotki, z trzeciej złośliwe słowa, zupełnie niezgodne z deklarowanym statusem nieproszonego gościa. Ale to już inny temat, o którym porozmawiamy następnym razem. We wszystkich wydarzeniach, które dziś się dzieją, jest nie tylko przeszłość, w której znajdziemy motywacje i wyjaśnienia tego, co współczesne. Są w nich także przyszłość, która rodzi się w nich już dziś. Łatwo wyobrazić sobie te sądy nad dzisiejszymi wysokimi urzędnikami, które wstrząsną Ukrainą za kilka lat. Janukowycz i jego zespół stworzyli precedens sądowej rozprawy nad swoimi politycznymi rywalami i poprzednikami, zupełnie nie przypuszczając, że biorą do ręki bumerang. Wszystko to powtórzy się dokładnie na odwrót, gdy to oni będą oskarżonymi, a ich równie bezlitośnie i demonstracyjnie demagogicznie będą sądzić ich przeciwnicy. Janukowycz i jego zespół złamali niepisaną zasadę, która dotąd triumfowała na Ukrainie,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

SĄD CZY SĄDZISKO?

W piątek Peczerski Sąd Rejonowy podjął decyzję o aresztowaniu Julii Tymoszenko. Takie postanowienie ogłosił sędzia Rodion Kiriejew. Zwolennicy Tymoszenko ogłosili bezterminową akcję protestacyjną, a z oświadczeniami popierającymi ją wystąpiły rady miejscowe kilku obwodów, organizacje społeczne i przedstawiciele Kościoła, a także rząd Stanów Zjednoczonych, MSZ Francji, Rosji i Wielkiej Brytanii, deputowany do Parlamentu Europejskiego Michael Gahler i inni. W związku z tym „Słowo Proświty” poprosiło przedstawicieli różnych sił politycznych o odpowiedź na dwa pytania: 1. Czy istnieją podstawy prawne do aresztowania Julii Tymoszenko? 2. Jak oceniacie reakcję międzynarodową na decyzję władzy i sądu? Serhij PASZYŃSKYJ, deputowany ludowy Ukrainy: 1. Sędzia Kiriejew nie miał żadnych podstaw prawnych do zmiany środka zapobiegawczego. Nawet jeśli sąd uznaje, że oskarżony narusza procedurę, przewidziana jest kara w postaci grzywny administracyjnej, a nie aresztu. Sędzia popełnił przestępstwo kryminalne, za które poniesie odpowiedzialność. 2. Bardzo nas cieszy, że reakcja świata była jednomyślna: wszyscy stanęli w obronie, we wsparciu Ju. Tymoszenko. Dla Janukowycza to ostatni sygnał. Kolejnym sygnałem będzie pełna izolacja międzynarodowa. Chcę dodać, że wszystko rozstrzyga naród Ukrainy. Apeluję do wszystkich o poparcie dla Julii Wołodymyrówny, aby nie dopuścić do dyktatury w kraju. Jurij HRYMCZAK, deputowany ludowy Ukrainy: 1. Żadnych podstaw prawnych. Istnieje wykaz kwestii w Kodeksie postępowania karnego, zgodnie z którymi można zmienić środek zapobiegawczy. Ani jednego odwołania do KPK w postanowieniu sądu nie było. W poniedziałek powtórzyli to, co miało miejsce na ostatnim posiedzeniu sądu w piątek, kiedy nasz „unikalny” premier Mykoła Azarow wygłaszał swoje oceniające sądy, faktycznie obrażając Julię Wołodymyrówną. A kiedy ona próbowała zadawać mu pytania, to ją ciągle przerywano, nie dawano jej wypowiedzieć się, powołując się na to, że są to jej subiektywne rozważania. Minister spraw zagranicznych Kostiantyn Hryszczenko przez pół godziny pouczał, jak należało postępować Tymoszenko, kiedy była premierem. Ale na prawo się nie powoływał, tylko na własne wrażenia. 2. Wizerunek Ukrainy pogarsza się z każdym dniem, a nawet z każdą godziną tych haniebnych procesów. Mamy „unikalny” rząd i „unikalną” władzę. Ona jednym махом poróżniła się i z Zachodem, i ze Wschodem. Dalsze perspektywy: jeśli władza nie słucha Zachodu, to Zachód będzie wprowadzał sankcje. Nina DIACZENKO, aktywistka Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińska Unia Wojskowa” (przewodniczący Oleh Kalasznikow): 1. Julia Wołodymyrówna nie okazuje szacunku dla sądu. Sąd przestrzega procedury, a ona bezczelnie oskarża go o brak kompetencji, nie zwraca uwagi na uwagi sędziego Kiriejewa. Zmienia adwokatów. Proponują jej obrońcę z urzędu, a ona odmawia. 2. Właśnie wróciłam do Kijowa z wypoczynku na wsi. Tam nie było możliwości śledzenia wiadomości. Teraz będę czytać prasę i wyciągać wnioski. Uważam, że Tymoszenko jest głównym korupcjonistą w kraju. Jeśli zamknie się ją samą, to oczywiście nic nie zmieni. A jeśli, zaczynając od niej, pójdzie łańcuch spraw, zamykani będą inni korupcjoniści, naród zobaczy, że w więzieniu mogą siedzieć nie tylko zwykli ludzie, ale i wysocy urzędnicy, to być może zmieni się też stosunek do Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Smród z politycznej kuchni

centrum badań perspektywicznych Wira Nanivska, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Petro Kononenko, rektor Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki Leonid Hubers'kyj. Wśród nich są także nazwiska Wołodymyra Cybulki, Ołeksandra Złotnika, Wiktora Hucała, Olhy Bohomolec, Łesia Tanjuka… Stanowisko Tanjuka wobec listu przedstawione jest w jego własnym oświadczeniu. Od listu natychmiast się odcieł także Serhij Kwit. Olha Bohomolec również. Co do reszty, ich stanowisko jest nieznane. Choć, biorąc pod uwagę wiek i znając „kto jest kim”, jak mówią Anglicy, można każdemu z sygnatariuszy wystawić odpowiednią ocenę. Na przykład wyczerpującą charakterystykę Korotyczowi (gdzie korzyść, tam i on) dał już O. Honczar. Toteż nie należy się dziwić, że ich położenie i stanowisko „czego sobie życzycie?” Administracja Prezydenta wykorzystała w stu procentach. Ale wróćmy do pachołków. Oczywiście swojego patrona — prezydenta — odgrywa jego świta. Odgrywa, jak świadczą ciągłe wpadki z Wiktorem Janukowyczem i polityką, którą prowadzi, wyjątkowo paskudnie. Dla zapyziałej wsi Chacapetówki czy prowincjonalnego miasteczka Jenakijewe byłoby to jeszcze nic. Lecz dla państwa Ukraina z jej deklarowaną niepodległością i demokratycznymi zasadami to szyderstwo. Szyderstwo prymitywów nad Ukraińcami wyższymi moralnie i intelektualnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W związku z pewnymi nieinteligentnymi igraszkami

Prezydenta, z którego tekstem zapoznałem się wreszcie dzisiaj, po powrocie do Kijowa. Uważam za konieczne oświadczyć, że treść i ton tej utrzymanej w lokajskim stylu petycji do cara-batiuszki są mi obce i sprzeciwiają się moim zasadom moralnym. Zgadzam się, że walkę z korupcją w Ukrainie należy prowadzić najaktywniej (przypomnijmy niezrealizowane hasło Czornowoła «Bandytom — więzienia!»), ale nie na słowach i obietnicach-cacankach, lecz realnie. Ponieważ skorumpowany jest cały system obecnej ukraińskiej władzy, która stała się faktycznie okupacyjna i straciła ludzkie oblicze. Boskiego i ludzkiego sądu wymagają wszechobecne przekupne sądownictwo, zdzierczy biznes, faryzeizm życia cerkiewnego tak zwanego moskiewskiego prawosławia w Ukrainie; korupcja dotknęła naukę, medycynę, oświatę, kulturę, system podatkowy i emerytalny — Ukrainę nieuchronnie prowadzi się ku nowej Ruinie — poprzez demontaż jej najwyższych wartości narodowych, poprzez zaszczepianie niewolnictwa, powszechną rusyfikację i lumpenizację. Co do konkretnego listu, to mojego podpisu pod nim nie ma i nie mogło być. Zadzwoniono do mnie i zapytano, czy nie wziąłbym udziału w podpisaniu zbiorowego listu w obronie Serhija Kwita i Ołhy Bohomolec. Ja, który zawsze podpisywałem listy w obronie praw człowieka do Breżniewa, Kosygina, Szczerbyckiego, Gorbaczowa oraz do najwyższych organizacji międzynarodowych w obronie demokracji i ochronie represjonowanych — odpowiedziałem zgodą, ale powiedziałem, że potrzebuję tekstu listu. Więcej do mnie nikt nie dzwonił. Jestem głęboko oburzony pojawieniem się mojego nazwiska pod tekstem, który, moim zdaniem, kompromituje każdego porządnego człowieka, człowieka honoru. Uważam takie działania za niedopuszczalne nawet w naszym skrajnie skorumpowanym społeczeństwie i proszę o opublikowanie tego mojego oświadczenia. 6 sierpnia 2011 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

TWORZYĆ UKRAIŃSKI ŚWIAT!

BŁĘKITNY I ŻÓŁTY KOLORY — ULUBIONE OD DZIECIŃSTWA — O to, czy marzył Pan o niepodległości — nie pytam. Myślę — jednoznacznie… — Oczywiście, wszyscy chcieliśmy niepodległości. Marzyłem o niej od dzieciństwa. Urodziłem się i wychowałem na brzegu Morza Azowskiego, gdzie były step i morze, niebo i step. Wiosną rozkwitały jaskry i przebiśniegi. Dlatego błękitny i żółty kolory — to moje ulubione od dzieciństwa, choć jeszcze nie wiedziałem, że to barwy naszej flagi. Studiując na Uniwersytecie Kijowskim im. Tarasa Szewczenki, my też chcieliśmy niepodległości. Ale nie myśleliśmy, że stanie się to tak szybko. Zawsze starałem się skłaniać zrusyfikowanych kijowian do języka ukraińskiego. Chciałem, żeby Ukraińcy wrócili do języka ojczystego, a przedstawiciele innych narodowości, oprócz swojego, znali jeszcze język kraju, w którym żyją. Nikt przeciwko temu nie protestował, przynajmniej ze mną wszyscy rozmawiali po ukraińsku. Ale te rozmowy, widocznie, stawały się znane wszystkim, dlatego czujne organy od razu zaliczyły mnie do nacjonalistów. Wtedy uważano to za wielki grzech, ale komsorg naszego roku broniła mnie: „Przecież on nieumyślnie, on po prostu tak ma”. Albo jeszcze mówili: „On rozmawia w języku ukraińskim wszędzie, gdzie trzeba i gdzie nie trzeba”. W żadnym normalnym kraju niedopuszczalne są takie rozumowania. Kiedy ukończyłem uniwersytet, dostałem skierowanie do Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy. Początkowo kierownik działu historii języka ukraińskiego K. K. Cijłujko przyjął mnie do siebie, ale wkrótce zaliczył do nacjonalistów, ponieważ redagując podręcznik szkolny, zamiast „procenty” napisałem „widsołky”, zamiast „faktory” — „czynnyky”. Jednak miałem szczęście, bo później zaprosił mnie Ołeksandr Sawowycz Melnyczuk, akademik, kierownik działu językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego. I kiedy mój poprzedni przełożony go ostrzegał, mówiąc: „Ponomariw to nacjonalista”, odpowiedział: „Mnie to nie interesuje, mnie interesuje, jak on będzie pracował”. W tym dziale pracowałem długo, ale z różnych przyczyn musiałem odejść z Instytutu rzekomo „na własne życzenie”. IWAN DZIUBA DOKONAŁ WTEDY REWOLUCJI W UMYSŁACH! — Jedną z tych przyczyn — rozpowszechnianie w „samizdacie” pracy I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja”? — Po pierwsze, agitowałem wszystkich za językiem ukraińskim. Kiedy Iwan Dziuba napisał pracę „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, w mieszkaniu Zynowiji Tarasiwny Franko był niby sztab. My tam wyczytywaliśmy, redagowaliśmy, tłumaczyliśmy to dzieło na język rosyjski (żeby przekazać do innych republik), organizowaliśmy przedruk na maszynach do pisania. Z wzruszeniem wspominam, jak to się działo. Miałem znajomą maszynistkę, która pracowała w radiu. Z nazwiska — Rosjanka. Pewnego razu poprosiłem o przedrukowanie „dużego tekstu, najlepiej tak, żeby nikt go nie widział”. Powiedziała: „Proszę przyjść za tydzień”. Już po dwóch dniach telefon: „Ołeksandrze Danyłowiczu, pisałam dzień i noc, na jednym oddechu, nie mogłam się oderwać…”. Potem znowu poszedłem do niej z tym samym zleceniem. Odpowiedziała: „Nie mogę, bo już mi Serhij Płaczynda przyniósł tę pracę”. Iwan Dziuba dokonał wtedy rewolucji w umysłach! Wielu młodych ludzi zaczęło wracać do języka ukraińskiego. Z tą pracą wiązały się dwa okresy: pierwszy — kiedy można było mówić: „Tak, oczywiście, czytałem „Internacjonalizm czy rusyfikację”, czytają ją nawet w tramwajach i trolejbusach”. A już w połowie lat 70., kiedy jeszcze mocniej zaczęto dokręcać śrubę, Mychajłyna Kociubynśka poradziła mi: „Ty nic nie wiesz, nic nie widziałeś, z nikim nie rozmawiałeś”. Do tego była żona jednego mojego kolegi doniosła na niego, że jest nacjonalistą i poskarżyła się, że to ja tak na niego wpływam. Wzywano mnie do KGB dla różnych wyjaśnień i propozycji. Ponieważ na nic nie przystałem, z Instytutu Językoznawstwa musiałem odejść „na własne życzenie”, choć dopiero co obroniłem rozprawę kandydacką. Przez pewien czas byłem bez pracy, nigdzie mnie nie przyjmowali. Potem dzięki wsparciu przyjaciół zatrudniłem się w wydawnictwie „Technika”. Wreszcie w 1979 roku profesor Ałła Petriwna Kowal zaproponowała mi przejście na jej katedrę języka i stylistyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Od tamtej pory tam pracuję, gdzie przeszedłem drogę od asystenta do kierownika, broniąc rozprawę doktorską. Po „chruszczowowskiej odwilży” zaczęły się aresztowania. Pod koniec lat 80. — na początku lat 90. było narodowe uniesienie, kiedy przestaliśmy bać się „kompetentnych organów”, kiedy było studenckie głodowanie w 1990 roku. My, wykładowcy, na wszelkie sposoby wspieraliśmy młodzież. I nagle stało się to doniosłe wydarzenie — ogłoszono Niepodległość. Naiwnie myśleliśmy, że teraz osiągniemy wszystko, czego chcieliśmy. NAROBILIŚMY DUŻO BŁĘDÓW — Dlaczego więc te nadzieje się nie spełniły? — Po pierwsze, do władzy doszli ci sami komuniści, tylko przemalowani. Zresztą nasi demokraci, patrioci narobili dużo błędów. Nie jestem zachwycony L. Krawczukiem, jednym z ideologów komunistów. Ale przecież on wtedy zaproponował Ruchowi współpracę. Wiaczesław Czornowił odmówił. A być może coś by z tego wyszło. Bo na przykład pierwszy sekretarz Kompartii Litwy A. Brazauskas stanął na czele Litwy i doprowadził ją do prawdziwej niepodległości. Za prezydentury L. Krawczuka i na fali narodowego uniesienia zaczął aktywnie odradzać się język ukraiński. Moi dawni studenci z Doniecczyzny i Ługańszczyzny donosili: „Nawet u nas na ulicach coraz częściej można usłyszeć język ukraiński”. Bo na Ukrainie nie ma ludzi, którzy zupełnie go nie znają. Jednak potrzeba jakiejś fali, wskazówki z góry, żeby ludzie włączyli się w proces odrodzenia swojego języka. I taki proces ruszył. Potem do władzy doszedł Łeonid Kuczma, który w swojej „mowie tronowej” obiecał uczynić język rosyjski drugim państwowym. Zrealizować tego nie udało się, bo powstała cała Ukraina. „Proświta” wtedy zorganizowała Ogólnoukraińską konferencję „Język państwowy — język oficjalny”, delegaci zjechali się ze wszystkich zakątków państwa. Ale Zdjęcie Olesia Dmytrenki faktycznie Kuczma dał sygnał wszystkim antyukraińskim siłom, które już przygotowały się były do zaakceptowania niepodległej Ukrainy ze wszystkimi jej atrybutami, w tym także z jedynym językiem państwowym. Sygnał został usłyszany, zaczął się odwrót. Dalej tendencje te się nasiliły, komuniści, którzy początkowo przycichli, ocknęli się. Niestety, wśród naszych komunistów ukraińskich nie ma. Oni albo sami skrócili sobie życie (zastrzelili się M. Chwylowyj, M. Skrypnyk), albo ich rozstrzelano. Wszyscy obecni nasi komuniści są antyukraińscy. Przez długi czas był jeden prawdziwy Ukrainiec — wspaniały poeta Borys Olijnyk, ale w końcu zrozumiał, w jakiej kałuży się znalazł, i odszedł od nich. Przez te lata wiele straciliśmy. Było jeszcze jedno uniesienie — Majdan. Tak uwierzyliśmy w Juszczenkę! Pokładano w nim wiele nadziei, sporo obiecywał, ale w istocie nie zrealizował prawie nic. Miał osiem miesięcy nieograniczonej władzy, wrogowie ukraińskiej Niepodległości przyczaili się: ktoś wyjechał do rajów podatkowych, ktoś do Rosji… Ale W. Juszczenko zmarnował ten czas. Bardzo sprzyjająca sytuacja znów zaistniała po wyborach w 2007 roku. Wiktor Juszczenko — Prezydent, Julia Tymoszenko — premier, Arsenij Jaceniuk — przewodniczący Rady Najwyższej, w koalicji było 228 osób. Układały się stosunki z Unią Europejską, z NATO. Wszystko mogłoby być normalnie. Ale Prezydent razem z W. Bałohą, I. Pluszczem i jeszcze z niektórymi “drogimi przyjaciółmi” rozwalili koalicję. Oczywiście, i J. Tymoszenko, i A. Jaceniuk mają wady, ale trzeba było zjednoczyć się w imię Ukrainy. Niestety, nikt nie zdołał wznieść się ponad swoje ambicje. Można lubić Julię Tymoszenko, można nie lubić, ale w ostatnich wyborach prezydenckich zagłosowała na nią połowa Ukrainy. I gdyby nie “przeciwsi” (głosujący przeciw wszystkim), zwyciężyłaby. Teraz, w szczególności dzięki “przeciwsi”, musimy żyć pod antyukraińską władzą na czele z nowym Prezydentem. Jeśli ktoś nie widzi różnicy między J. Tymoszenko a W. Janukowyczem, to niech przypomni sobie: w rządzie J. Tymoszenko ministrem oświaty i nauki był Iwan Wakarczuk, jeden z najlepszych rektorów uniwersytetów Ukrainy. A teraz — ukrainofob D. Tabacznyk. Ministra oświaty z takimi poglądami na Ukrainę i jej historię nawet za władzy radzieckiej być nie mogło. JESTEM JEDNAK OPTYMISTĄ — Znana jest jego wypowiedź o Galicjanach, którzy “rąk nie myli”. — Nie Tabacznykowi sądzić o poziomie kulturalnym Galicji i Bukowiny. Pod wieloma względami (choć nie we wszystkim) trzeba było nam uczyć się od Galicjan. Albo taki fakt. Błogosławił Prezydenta “na carstwo” nie nasz patriarcha (niechby już choć nie Filaret, to Wołodymyr), a wątpliwej świętości przyjezdny Kirił z Rosji, który teraz nie wychodzi z Ukrainy i pragnie za wszelką cenę tworzyć tu tak zwany “ruski mir”. D. Tabacznyk mu wszelkimi sposobami sprzyja. A w obwodach z językiem ukraińskim jest znacznie gorzej niż w stolicy. W Odessie, gdzie było dwie trzecie szkół z ukraińskim językiem nauczania, nowy mer miasta O. Kostusew wszędzie poodkrywał rosyjskie klasy. Znając sytuację językową w Odessie, można przewidzieć, że tylko część Ukraińców będzie walczyć przeciwko temu, a większości jest wszystko jedno — jaka szkoła, tam pójdą. Czyli zaczęła się nowa rusyfikacja naszej południowej perły. — A co dała Niepodległość osobiście Panu? — Mnie Niepodległość Ukrainy dała wiele. W przeddzień Niepodległości wiosną 1991 roku obroniłem pracę doktorską. Pracowałem na wydziale dziennikarstwa, przychylnie odnosił się do mnie były dziekan Anatolij Zacharowycz Moskałenko, który wiele zrobił dla rozwoju ukraińskiego dziennikarstwa. Nasza katedra w 1991 roku wydała pierwszy niezaangażowany ideologicznie podręcznik “Współczesny język ukraiński” dla studentów wydziałów dziennikarstwa, który doczekał się już pięciu wydań. W 1992 roku wydrukowałem i jeszcze trzykrotnie wznawiałem podręcznik “Stylistyka współczesnego języka ukraińskiego”. Opublikowałem porady językowo-stylistyczne “Kultura słowa” (cztery wydania) z przedmową Iwana Dziuby, któremu jestem bardzo wdzięczny. Iwan Mychajłowycz, mimo wielkiego zajęcia (był akademikiem-sekretarzem Oddziału Literatury, Języka i Sztukoznawstwa), znalazł czas, aby zapoznać się z podręcznikiem i napisać przedmowę. Wiele wydrukowano artykułów publicystycznych w różnych wydawnictwach, w szczególności w “Słowie Proświty”, w czasopiśmie “Urok ukraiński” itd. Mimo wszystko przykro, że niepodległa Ukraina okazała się daleka od tej, o której marzyliśmy. Co mamy teraz robić? Jestem jednak optymistą, choć dla optymizmu obecnie jest bardzo mało podstaw. Przyłączam się do mądrej rady nowego Głowy Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Światosława Szewczuka: “On (Kirił) przyjeżdża tutaj tworzyć “ruski mir”, a my musimy tworzyć ukraiński świat”. Wszystkim zjednoczyć się, pozbyć się własnych ambicji dla stworzenia pełnowartościowego ukraińskiego świata na swojej odwiecznej ziemi. Rozmawiała Nadija KYRIAN. Ołeksandr PONOMARIW — ukraiński językoznawca, tłumacz, publicysta, działacz społeczny. Doktor nauk filologicznych, profesor. Autor ponad 200 prac naukowych. Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W przeddzień 20-lecia Niepodległości dzieli się swoimi przemyśleniami o znaczeniu tego kamienia milowego w naszej historii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«NASZA DUMA, NASZA PIEŚŃ NIE UMRZE, NIE ZGINIE»

Serhij DOWHAL, przewodniczący Dniepropetrowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki PIERWSZY IMPULS — PLENUM SPU Dobrze pamiętam, jak wszystko się zaczynało. Potrafię nawet przypomnieć sobie, co popchnęło mnie do aktywnej walki o utrwalenie, a w ówczesnych realiach — o ratowanie — języka ukraińskiego. Oczywiście, kolejne Plenum Związku Pisarzy Ukrainy, którego materiały opublikowała «Literaturna Ukrajina». Wtedy, pod koniec lat 80., było ono poświęcone skrajnie niepokojącej sytuacji, jaka wytworzyła się wokół języka ukraińskiego. Występowali pisarze, a ich dusze dosłownie rozrywała rozpacz. Poruszony, zaproponowałem redaktorce dniepropetrowskiej obwodowej gazety młodzieżowej «Prapor junosti» Marii Zobenko prowadzenie na łamach wydawnictwa stałej rubryki poświęconej losom języka ukraińskiego. Otrzymałem zgodę, mimo że wtedy kierowałem działem «nieprofilowym» — młodzieży robotniczej i gospodarki. I za to jestem Marii Oлександrivnie szczególnie wdzięczny. Temat językowy wywołał niemałe zainteresowanie. Według opinii czytelników przez pewien czas przyćmił on wszystkie inne. W końcu dniepropetrowski poeta Anatolij Szklar na łamach «Prapora junosti» zaproponował ideę stworzenia Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego. Przy okazji do agitacji na ten temat powstała też improwizowana platforma — niewielki teren przy pomniku Łomonosowa w Dniepropetrowsku. Nowo mianowany zastępca redaktora «Prapora junosti» Wiktor Czajka właśnie tutaj wcielał w życie ideę dyskusji, komunikacji z czytelnikami na różne tematy. Pewnego razu zaproponowano także temat językowy, który potem stał się najważniejszym. Bo niezależnie od tego, co radzono do omówienia, wszystko wracało do dyskusji o losie słowiczej mowy. A to dzięki wytrwałości byłego więźnia politycznego Ołeksandra Kuźmenki oraz inżyniera Wołodymyra Nedoszytego. To już później odkryłem dla siebie wiele nowego. A przede wszystkim wspaniałego człowieka, prawdziwego patriotę Ukrainy Ołeksandra Kuźmenkę. To jego skromne domostwo przy ulicy Armijskiej w Dniepropetrowsku stało się nieoficjalnym miejscem spotkań szistdziesiatnykiw, wszystkich, którzy w czasach radzieckich wszelkimi sposobami starali się przybliżyć niepodległość naszego państwa. A opowieści dziadka Saszy o historii walki o ukraińską Ukrainę na terenach Siczosławszczyzny można było słuchać godzinami. Mnie chyba najbardziej zapadły w pamięć jego wspomnienia o tym, jak niebezpiecznie było nawet składać kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki na Komsomolskiej (obecnie — Monastyrskiej) wyspie w Dniepropetrowsku, bo niemal za każdym krzakiem takiego bohatera pilnowali «obserwatorzy». Z czasem uformowała się grupa inicjatywna ds. stworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Pierwsze jej posiedzenie odbyło się 22 lipca 1988 roku. Ten dzień jest dla nas historyczny. Przecież po raz pierwszy wyznaczono dążenie do stworzenia legalnej, że tak powiem, proukraińskiej organizacji społecznej jeszcze na terenach byłego Związku Radzieckiego. Patrzę na skład uczestników tamtego zebrania. Znany ukraiński reżyser Serhij Archypczuk, obecnie członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Anatolij Szklar, Mychajło Kudriawcew, Ludmyła Łewczenko, Ołeś Zawhorodnij, Wiktor Sawczenko, zasłużony artysta Ukrainy Iwan Szułyk, obecnie znany nie tylko na Ukrainie doktor nauk historycznych, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, ksiądz Jurij Mycyk, jego koledzy — wykładowcy Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Państwowego Jewhen Chwostenko (nawiasem mówiąc, syn jednego z wysokich rangą urzędników komitetu obwodowego partii komunistycznej, który stał się szczerym orędownikiem idei ukraińskiej państwowości), Łeonid Sachno i inni. Z czasem zebrało się 37 osób. I właśnie ich, po bohaterach-szistdziesiatnykach, należy uważać za jednych z pionierów walki o niepodległość państwa ukraińskiego w naszym kraju. Mimo że wśród nich byli etatowi pracownicy ówczesnego komitetu obwodowego partii komunistycznej Kateryna Samareć i Jurij Pawłun, którzy znaleźli się w naszych szeregach «służbowo», skierowani przez swoje kierownictwo, do którego zwróciliśmy się o wsparcie, przecież deklarowaliśmy dążenie do wcielania w życie «zasad leninowskiej polityki narodowościowej». To już teraz możemy wiele opowiedzieć o prawdziwej istocie tych «zasad», a wtedy, w czasach radzieckich, sytuacja wymagała od nas elastycznych działań. Ale i dzisiaj do Kateryny Samareć i do Jurija Pawłuna nie mam żadnych pretensji, raczej przeciwnie — nasze relacje pozostały przyjacielskie. Następne posiedzenie grupy inicjatywnej, już znacznie liczniejsze, odbyło się 12 sierpnia tego samego roku. Wziął w nim udział także obecny wicepremier Ukrainy Serhij Tihipko, wtedy sekretarz Dniepropetrowskiego Komitetu Obwodowego Komsomołu. Serhij Łeonidowycz wtedy jeszcze rozmawiał tylko po rosyjsku, przecież choć był pochodzenia z ukraińskiej wsi w Mołdawii, języka ukraińskiego do tego czasu nie uczył się. Ale obiecał jak najszybciej to zrobić. I słowa dotrzymał. Pod koniec września 1988 roku odbyła się konferencja założycielska Dniepropetrowskiej Organizacji Obwodowej Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego (wtedy nazywaliśmy się właśnie tak). Aula Domu Naukowców ledwo pomieściła wszystkich chętnych. W przyjętej rezolucji konferencji zaznaczono w szczególności, że za początek działalności Towarzystwa na Dniepropetrowszczyźnie należy uznać 22 lipca 1988 roku. Właśnie ten dzień jest dla nas swoistym punktem wyjścia procesów, które doprowadziły do proklamowania w 1991 roku niepodległego państwa ukraińskiego. Tego dnia wybrano kierownika Towarzystwa — ludzie powierzyli funkcję przewodniczącego właśnie mnie. Choć wysuwano kandydatury osób w kraju bardzo szanowanych — ówczesnego przewodniczącego obwodowej organizacji pisarzy Wałentyna Czemerysa, znanych mistrzów słowa Serhija Burłakowa, Wiktora Korża, Ołeksy Wusyka. Jednak wszyscy oni zgodnie odmówili przyjęcia takiej perspektywy. Zostałem tylko ja… Nie miałem moralnego prawa odmówić, ponieważ w tym samym 1988 roku po raz pierwszy w życiu byłem we Lwowie, który wrzał z powodu szalonego oporu władz wobec tworzenia tam Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Wtedy poznałem wielu znanych ludzi — Romana Iwanyczuka, który został pierwszym przewodniczącym lwowskiego Towarzystwa, Rostysława Bratunia, niestety już nieżyjącego, byłych więźniów politycznych braci Horyniów, Mychajła Kosiwa, Iwana Makara, Roksolanę Zoriwczak i wielu innych. To niezwykle zainspirowało mnie do aktywnych działań w Dniepropetrowsku. Pamiętam, że na jednym ze spotkań założycieli Towarzystwa we Lwowie przysiągłem kontynuować ich sprawę w swoim obwodzie. I teraz jestem niezwykle dumny z tego, że właśnie Dniepropetrowszczyzna stała się trzecim regionem na Ukrainie (po Lwowszczyźnie i Połtawszczyźnie), gdzie powstała nasza organizacja społeczna o dawnych historycznych korzeniach. Przewodniczący Połtawskiego Towarzystwa Mykoła Kulczynski, później poseł na Sejm Ukrainy kilku kadencji, był na spotkaniu założycielskim naszej organizacji szczególnie szanowanym gościem. Syn księdza z Nowomoskowska w obwodzie dniepropetrowskim, później stanie się oskarżonym reżimu sowieckiego za ukraińskie przekonania. Chodzi o słynny „List twórczej młodzieży Dniepropetrowska”, który anonimowo wysłano do najwyższych struktur władzy radzieckiej Ukrainy. List, w którym z bólem informowano o prześladowaniach inteligencji, ucisku języka ukraińskiego i innych sprawach. Władza uznała to za zamach na ustrój radziecki. Ostatecznie doszło do procesu sądowego nad Mykołą Kulczynskim, Wiktorem Sawczenką, który już w czasach niepodległej Ukrainy stanął na czele dniepropetrowskiej obwodowej organizacji pisarzy, oraz poetą Iwanem Sokulskim. Ten ostatni ucierpiał najbardziej — odbył dwa wyroki więzienia. Jeszcze kiedy studiowałem na Dniepropetrowskim Uniwersytecie Państwowym, niektórzy wykładowcy ostrzegali przed tym, co zrobił „nacjonalista Sokulski”. Dopiero później uświadomiliśmy sobie, że „dokonaniem” jest jedynie szczera miłość do Ukrainy. Zatem znajomość z Iwanem Sokulskim stała się dla mnie nie tylko wydarzeniem pamiętnym, ale także takim, które wpłynęło na moje dalsze życie. Co więcej, stało się to w pierwszych miesiącach działalności naszego Towarzystwa, kiedy konający system radziecki musiał wypuszczać na wolność wieloletnich więźniów politycznych. Iwan Sokulski, zaledwie znalazłszy się na wolności, wraz ze swoją wierną żoną Orysią od razu przyszedł na posiedzenie Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego, które wtedy prowadziliśmy w każdy poniedziałek. Tak stopniowo poznaliśmy się i dużo rozmawialiśmy. Słuchałem pana Iwana z zachwytem i przekonywałem się, jak bardzo jest to wysoce inteligentny, szlachetny, patriotyczny człowiek, moralnie nieporównywalnie wyższy od tych, którzy psuli mu życie, z którego Sokulski, całkowicie wyczerpany wieloletnim więzieniem, odszedł w wieku 52 lat. W tym czasie także z innych regionów zaczęli odzywać się bohaterowie, którzy tworzyli lokalne oddziały Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a z czasem brali aktywny udział w umacnianiu ukraińskiej państwowości. To Anatolij Nosenko z Ordżonikidze, Ołeksyj Krestianow, Lidija Kowalczuk z Nikopola, Tamara i Ołeksandr Szarawarowie, Emma Szapowałowa, Mychajło Szelew, Mykoła Lalczuk z Nowomoskowska, Ołeksandr Połowyna, Wasyl Skrypka, Mykoła Skyba, Mykoła Zawhorodnij z Krzywego Rogu, Mykoła Ponomarenko, Stepan Tymoczko, Wiktor Pyrożenko z Pawłohradu, Ołeksandr Iszczenko, Mykoła Tyszczenko z Marhanca, Borys Dowhaluk z Dnieprodzierżyńska, Pyłyp Juryk, Ołeksandr Szworak z Tomakiwki, Hałyna Żuk z Pokrowskiego, Anatolij Sokoryński, Pawło Rozumnyj z Sołonego i wielu innych. Obecnie, w przededniu obchodów 20. rocznicy proklamowania niepodległości naszego państwa, musimy nisko pokłonić się im wszystkim, bohaterom, którzy ponad wszystko postawili służbę Ukrainie. Niezależnie od tego, jaka władza jest w państwie, Dniepropetrowska obwodowa „Proświta” niezmiennie stawia pytanie o to, że w Dniu Niepodległości należy honorować tylko tych, którzy do walki o tę niepodległość i jej umocnienie byli bezpośrednio zaangażowani. Nagradzanie na tę datę różnego rodzaju urzędników, a nawet przodowników produkcji, zamiast tych, którzy naszą państwowość wywalczyli, jest szczytem cynizmu. Dlatego my, proświcianie Dniepropetrowszczyzny, uhonorujemy wszystkich tych, którzy są warci najwyższej wdzięczności. Proświcianie z Dniepropetrowszczyzny na jednym z masowych zgromadzeń naszej organizacji na początku lat 90. sfotografowali się na pamiątkę razem z popularnym obecnie prezenterem telewizyjnym Andrijem Kułykowem (w centrum)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

JEDNOŚCI I PROŚWITY NAM TYLKO BRAKUJE

Mychajło Szałata, Lwów Wybitny przedstawiciel czeskiego i słowackiego odrodzenia narodowego Jan Kollár pouczał Słowian: “Wszystko mamy, wierzcie mi, dzieci… Brakuje nam tylko jedności i oświaty”. Z oświatą od tamtego czasu sprawa istotnie się poprawiła, a oto z jednością — nie bardzo. Nie będzie przesadą, parafrazując Kollára, powiedzieć dzisiaj: “…Brakuje nam tylko jedności i… proświty”. Przez proświtę rozumiemy nie tylko “światło nauki i wiedzy”, ale także wychowanie wysokiej świadomości narodowej, odpowiedzialności za los Ojczyzny, szlachetności i wielkoduszności duszy i serca. Innymi słowy — jednoczyć naród, dbać o jego położenie, prestiż. Tym właśnie zajmuje się najstarsze i najliczniejsze na Ukrainie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Właśnie za wysokie cele ludzie szanują i wspierają to Towarzystwo. Obecnie “Proświta” jest rozpowszechniona w całym ukraińskim świecie, lecz szczególnym zaszczytem jest przynależność do “Proświty” Lwowskiej, bo od niej wszystko się zaczęło (tutaj Towarzystwo się narodziło). Roman Łubkiwski stanął na czele Lwowskiej organizacji obwodowej Towarzystwa “Proświta” 23 marca 1996 roku — w 128. roku jej istnienia, i kierował nią do 26 marca 2000 roku. Był jej trzynastym przewodniczącym. Jego poprzednikami byli znani działacze kulturalno-społeczni — Anatol Wachnianyn (1868—1870), Julian Ławriwski (1870—1873), Wołodysław Fedorowycz (1873—1877), Omelan Ogonowski (1877—1894), Julian Romanczuk (1896—1906), Jewhen Ołesnycki (1906), Petro Ogonowski (1906—1910), Iwan Kyweliuk (1910—1922), Mychajło Hałuszczynski (1923—1931), Iwan Bryk (1932—1939), Julian Dzerowycz (1939) oraz Roman Iwaniczuk (1988—1996). W 1939 roku, wraz z przyjściem do Galicji podstępnych moskiewskich “wyzwolicieli”, działalność “Proświty” została przerwana — wielu prośwician przybysze zniszczyli, zesłali na katorgę. Lecz “Proświta” działała w ukraińskiej diasporze — w ogólnym rozrachunku zatem przerwy nie było. Roman Iwaniczuk, a po nim Roman Łubkiwski — to pierwsi przewodniczący odrodzonej Lwowskiej “Proświty”. Stepan Bojko, proświcianin, Iwano-Frankiwsk Być zawsze i we wszystkim ukraińskim patriotą — takie jest życiowe credo Jarosława Kiszeniuka. Znaczną część pracy proświtańskiej Łubkiwski wykonywał jeszcze przed wyborem na przewodniczącego Proświty — przede wszystkim podczas kierowania lwowskim oddziałem Związku Pisarzy Ukrainy. Błyskotliwy mówca, dowcipny improwizator, potrafi zapalić „i słowem, i czynem”. Nieprzypadkowo O. Honczar w „Zapiskach dziennikowych” — w notatce o zjeździe pisarzy — odnotował: „Na zjeździe w debatach jak dotąd najlepiej wystąpił Roman Łubkiwski. Mężna i szlachetna dusza!”. Wielką zasługą R. Łubkiwskiego jest to, że wzniesiono Muzeum-Dworek Iwana Franki w Nahujowicach, Muzeum-Dworek Markijana Szaszkewycza w Pidlisku, Muzeum „Rusałki Dniestrowej” we Lwowie oraz wiele innych placówek kulturalno-oświatowych i pomników. Nawet na konferencji proświtańskiej we Lwowie, kiedy wybierano go na przewodniczącego Towarzystwa, znalazł możliwość, by porozmawiać o budowie drohobyckiego pomnika Jurija Drohobycza (Kotermaka). A w kwietniu 1997 roku w Drohobyczu długo podziwiał dziwną kometę, aby potem utrwalić to w poezji: „Przyleciała na niebie/ Nad Drohobyczem stanęła/ By uczcić Jurija Kotermaka/ Wspomnieć poległych…/ Podnieść na duchu lud/ Przed Wielkanocą/ Ukraina kończy drogę krzyżową…/ Ten naród nie zginie…”. Nic nie jest mu obojętne, o wszystko dba — to cecha prawdziwego proświtańczyka. Chyba najsłynniejszym ukraińskim wydarzeniem okresu przewodniczenia Romana Łubkiwskiego w Proświcie było przyjęcie 28 czerwca 1996 roku Konstytucji Ukrainy. Pan Roman aktywnie pracował, gdy był deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej demokratycznej kadencji, a jako kierownik Towarzystwa orientował 15-tysięczny oddział proświtańczyków obwodu lwowskiego, aby czujnie śledzili przestrzeganie przez obywateli wymogów Konstytucji — przede wszystkim w kwestii należytego szacunku dla języka ukraińskiego jako języka państwowego. Na ten okres przypadły dwie znaczące daty, w których obchodach „Proświta” i osobiście R. Łubkiwski wzięli szczególnie aktywny udział: 140. rocznica urodzin I. Franki oraz 130. rocznica „Proświty”. Z okazji jubileuszu proświtańskiego R. Łubkiwski został odznaczony orderem „Za Zasługi” III stopnia. Były w tym okresie także smutne wydarzenia: podstępne zabójstwo przez wrogów ukraińskiej państwowości naszego bohatera narodowego W. Czornowoła, wojna w Kosowie, a z krajami byłej Jugosławii R. Łubkiwski jest ściśle związany zainteresowaniami twórczymi. Cztery lata, kiedy Roman Łubkiwski kierował proświtańczykami obwodu lwowskiego, to czas pogłębiania więzi międzynarodowych „Proświty”. Jako wybitnego poetę i tłumacza z języków słowiańskich, jako niedawnego Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Czechach i Słowacji, R. Łubkiwskiego znają i szanują w krajach słowiańszczyzny i nie tylko, co bez wątpienia przyczyniło się do wzmocnienia autorytetu lwowskiej „Proświty”. U podstaw każdego proświtańskiego wystąpienia R. Łubkiwskiego leży odpowiedzialne myślenie państwowotwórcze. W artykule „Nasze Towarzystwo jest potrzebne Ukrainie: budujemy państwo”, podkreślając potrzebę aktywizacji ukraińskiego odrodzenia narodowego, stwierdził: „Na szeroką europejską i światową przestrzeń nasz naród wyjdzie nie bezimienny i bezgłosowy, lecz oryginalny, duchowo bogaty i hojny”. Niestety, z winy obecnych przywódców Ukrainy ukraińska kultura narodowa póki co w istocie nie jest pod opieką państwa, lecz pod opieką „Proświty”, która nigdy nie była bogata, a obecnie tym bardziej. Występując 30 listopada 1996 roku na V Ogólnoukraińskim Zjeździe „Proświty”, R. Łubkiwski nie bez bólu i oburzenia konstatował: „24 sierpnia tego roku wszyscy, którzy przechodzili od Majdanu Niepodległości do stacji „Złote Wrota”, mogli widzieć kobziarza, który śpiewał, zarabiając na jałmużnę. A w tym czasie w Pałacu „Ukraina” występował Kobzon. On na jakiś czas zawładnął uwagą dygnitarzy, a kobziarz jak siedział między tymi symbolicznymi nazwami, tak do tej pory tam siedzi. Oto taka jest nasza gorzka ukraińska prawda”. Nie jeden apel i nie jeden list protestacyjny wysłał Roman Łubkiwski w imieniu „Proświty” i od siebie osobiście pod adresem Prezydenta Ukrainy L. Kuczmy oraz innych wysokich urzędników w sprawie haniebnego stanu kultury i polityki na Ukrainie. Domagał się od Prezydenta i od „nie pierwszych, ale i nie drugich” osób w państwie, aby nie obrażali i nie znieważali państwowego języka ukraińskiego i nie pozwalali na to innym; aby nie zachęcali na Ukrainie do narzucania obcego, kolonialnego języka; aby L. Kuczma anulował swój dekret — zezwolenie na zdawanie egzaminów wstępnych na wyższe uczelnie Ukrainy w języku rosyjskim; aby należycie uczczono pamięć ofiar represji bolszewickich na Ukrainie; aby ukarano zagorzałych ukrainofobów, którzy w murach Rady Najwyższej Ukrainy pobili przewodniczącego Ogólnoukraińskiej „Proświty”, deputowanego ludowego P. Mowczana; aby zwolniono z opodatkowania ukraińską książkę itd. Ktoś — być może nie bez przewrotności — zarzuci: „Czy „Proświta” powinna zajmować się polityką?”. Odpowiadając na podobne pytanie, R. Łubkiwski w wywiadzie „Proświta” — wczoraj, dziś, jutro” powiedział: „Wykluczyć się z życia politycznego — oznacza szkodzić sobie, idei ukraińskiej, osłabiać nasze państwo”. W końcu, jak pisał „dziadek rosyjskiej rewolucji”, dla człowieka, który przyjdzie do sklepu, to czy jest chleb, czy go nie ma — to już jest polityka. W związku z tym słusznie powiedział Roman Łubkiwski na zjeździe proświtańskim: „Proświta” będzie miała swoje oblicze podczas wyborów”. Zatem Towarzystwo znacząco wpływało, wpływa i będzie wpływać na życie społeczno-polityczne państwa. Działalność Łubkiwskiego na niwie proświtańskiej była bardzo pożyteczna i owocna. Oczywiście nie wszystko, co zaplanowano, udało się zrealizować. Były pewne błędy, zarzuty nieprzyjaciół, nie obyło się też bez wrogów. Ale jak powiedział Spinoza: „Nie jest osobowością ten, kto nie ma wrogów”. A poza tym, działalność proświtańska Romana Łubkiwskiego trwa. On zawsze ma wiele pomysłów, cennych propozycji. Obecnie troszczy się o odbudowę cerkwi św. Ducha we Lwowie — cerkwi Lwowskiego Seminarium Duchownego, gdzie modliła się „Rusałka Dniestrowa” (Szaszkewycz, Wahylewycz, Hołowacki) o odrodzenie narodowe Ukrainy. Daj Boże jak najszybszej realizacji tego jego zamysłu. Święto Franki w Nahujowicach. Od lewej do prawej: Roman Łubkiwski, przewodniczący Rady Rejonowej w Drohobyczu Ihor Holak oraz Mychajło Szałata. 29 sierpnia 1999 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

JEŚLI TRZEBA BĘDZIE BRONIĆ OJCZYZNY…

— Dziękuję Wszechmogącemu za długie, choć nie łatwo przeżyte lata. W 1945 roku uczyłem się u mistrza Iwana Czopyka. Był to tak zwany „polski krawiec”, który szył ubrania dla inteligencji, a kiedy go po cichu poproszono, wykonywał zamówienia także dla wojowników UPA. Szyliśmy im kostiumy z zielonej angielskiej tkaniny. Dobrze pamiętam tych trzech młodych bohaterów, którzy w tych ubraniach polegli w nierównej walce z enkawudzistami na Rohatynszczyźnie. Od młodych lat pasjonowałem się sztuką. Oto moje dzieło — ikona Iwana Chrzciciela, na krzyżu niebiesko-żółta wstęga — datowane na styczeń 1952 roku. Namalowałem wtedy także chorągwie dla cerkwi we wsi Dołynjany w rejonie rohatyńskim. Za to aresztowano mnie. Z bedy wyratowali mnie z wielkim trudem członkowie cerkiewnego komitetu wsi. Pan Jarosław przez 55 lat aktywnej pracy wniósł swój wkład w sprawę walki o niepodległość Ukrainy. W 1989 roku, kiedy dla Ukraińców na horyzoncie zajaśniał blask wolności, wstąpił do chóru „Czerwona kalina”, w którym śpiewał przez ponad dziesięć lat, brał udział także w oprysziweckim chórze „Widrodżennia”. Ponadto projektował szkice i pomagał szyć kostiumy sceniczne dla chórzystów. Za własne pieniądze zakupił 250 metrów bieżących kolorowych wstążek do ozdobienia 62 kostiumów scenicznych, a także uszył dla zespołu amatorskiego krajki (pasy) i harasiwkę. Te narodowe ozdoby bardzo upiększyły i urozmaiciły stroje chórzystów. W czasach demokratycznego odrodzenia naszego społeczeństwa żadne święto, żadna impreza na Prykarpaciu nie obywały się bez tego zespołu. Kiszeniuk zebrał sporo pieniędzy od rohatyńskich przedsiębiorców, aby chór mógł wyjeżdżać na występy daleko poza granice obwodu. Z tym zespołem objechał niemal całą Ukrainę, dał setki koncertów — od Opery Narodowej po górskie wsie i przygraniczne placówki. A na Dzień Zjednoczenia uszył tyle narodowych flag, że stało się możliwe utworzenie „żywego łańcucha” od Iwano-Frankiwska do Kałusza. — Pieniądze za tę pracę przekazałem Towarzystwu Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki na jego dalszy rozwój — opowiada J. Kiszeniuk. — Kiedy Ruch Narodowy Ukrainy dopiero nabierał rozpędu, przeznaczyłem na tę organizację społeczną 10 tysięcy kuponokarbowańców. Wykonałem chorągwie dla cerkwi wsi Pomoniata w rejonie rohatyńskim, w której się urodziłem, zostałem ochrzczony i przyjąłem pierwszą komunię, a także dla cerkwi świętych Włodzimierza i Olgi we Iwano-Frankiwsku, potem — feloniony dla cerkwi w Opryszowcach i Martynowie. Następnie pan Jarosław zabrał się za wykonanie mitr dla już, niestety, zmarłego władyki Pawła Wasylyka oraz duchownego i działacza społecznego ks. Andrzeja Kyjaka. I wyszły one nie gorsze niż znane w czasach radzieckich prace mistrzów z miasta Sofrino pod Moskwą. J. Kiszeniuk zdołał też odrodzić zapomnianą tradycję szycia mitry halickiej (a ta jest podzielona na osiem segmentów, co zasadniczo różni ją od rosyjskiej). Przekazał środki na budowę cerkwi Tarasa w Kaniowie, brał udział w ruchu społecznym „Ukraina bez Kuczmy”. A w dniach Pomarańczowej Rewolucji pomagał karmić tych, którzy w mrozie, deszczu i śniegu protestowali na placach Iwano-Frankiwska i Kijowa. Ponadto pan Jarosław opiekował się swoją leżącą 95-letnią matką, która niedawno odeszła w wieczność. I choć sam ma już ponad 76 lat, nadal prowadzi aktywną działalność. Z okazji 75-lecia urodzin zarząd Iwano-Frankiwskiej obwodowej organizacji OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przyznał J. Kiszeniukowi dyplom i cenny prezent, wręczyliśmy mu książki od „Proświty” i serdecznie pogratulowaliśmy. „Przyjaciele, uzdrowiliście mnie i wlaliście wiarę w przyszłość — powiedział pan Jarosław. — Ale jest też i przykrość. Oddajemy Ukrainę obcym. Jeśli trzeba będzie, jestem gotów ją bronić wraz z wnukiem i zięciem”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Pomnik Tarasa Szewczenki w Palermo, Kanada założenie Parku Pamięci. Dziś park się rozrósł, jest tu wiele nowych drzew, w tym wierzby z grobu Szewczenki w Kaniowie, a swoim pięknem cieszy oczy odwiedzających. Muzeum T. Szewczenki otworzyło swoje drzwi w dniu wielkiego święta w 1951 roku. Już na pierwszą rocznicę odsłonięcia pomnika w Muzeum umieszczono eksponaty, które odzwierciedlały życiową i twórczą drogę Wielkiego Kobziarza, przysłane z Kijowa przez Państwowe Muzeum T. H. Szewczenki. W Muzeum eksponowano także przykłady ukraińskiego rękodzieła, głównie prace ukraińskich kobiet z Kanady, niektóre wyroby rzeźbiarskie oraz ceramikę. W osobnym pokoju umieszczono ręczne narzędzia pracy pierwszych ukraińskich osadników w Kanadzie. Tak dzięki szerokiemu wsparciu członków i sympatyków Towarzystwa Zjednoczonych Ukraińców Kanadyjskich oraz bratniej im organizacji — Robotniczego Towarzystwa Pomocy, wszystkich ludzi dobrej woli wzniesiono pomnik i stworzono nową instytucję ludową — Park Pamięci i Muzeum T. Szewczenki w Kanadzie. „Imię Wielkiego Kobziarza narodu ukraińskiego łączy ich w jedną całość — tak jak łączy ono kanadyjskich Ukraińców wspólnotą pochodzenia i braterstwa z narodem Ukrainy. A także — ideałami jego wolnościowej twórczości jednoczy nas ze wszystkimi pracującymi bez różnicy pochodzenia narodowego” — pisano w tygodniku „Życie i słowo” 28 czerwca 1976 roku. — Nie bez powodu to miejsce nazywają Kanadyjskim Kaniowem… Majestatyczna postać T. H. Szewczenki z brązu stoi tu jako stałe przypomnienie o naszej przeszłości i teraźniejszości, o nieprzemijalności jego wolnościowych i pokojowych ideałów, które do dziś żyją w walce narodów o pokój, przyjaźń i szczęście ludzi”. Choć to przykre, trzeba wspomnieć także o zbrodni z 1988 roku, kiedy spalono muzeum T. Szewczenki w Palermo. W jego odrodzeniu wielkiej pomocy Towarzystwu Zjednoczonych Ukraińców Kanadyjskich udzieliła społeczność Ukrainy, przesyłając różnorodne eksponaty, literaturę, obrazy. W 1990 roku w kijowskim wydawnictwie „Dnipro” ukazały się drukiem wspólne prace kijowskich i kanadyjskich naukowców ukraińskiego pochodzenia, poświęcone historycznym związkom Ukrainy i ukraińskiej grupy etnicznej w Kanadzie. Pomnik Tarasa Szewczenki po barbarzyńskiej kradzieży

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

IMIĘ KOBZARZA ŁĄCZY UKRAIŃCÓW 60 lat temu wzniesiono pierwszy pomnik Tarasa Szewczenki na kontynencie amerykańskim

Anatolij RYŻENKO, m. Pryłuki, obwód czernihowski. W Kanadzie, w Palermo, w pobliżu Toronto, w 1951 roku wzniesiono pierwszy na kontynencie amerykańskim pomnik Tarasa Szewczenki. Odsłonięcie pomnika odbyło się 1 lipca 1951 roku i stało się znaczącym wydarzeniem w życiu kanadyjskich Ukraińców. Akt ten upamiętnił 60-lecie pracy twórczej ukraińskich osadników w Kanadzie, ich wkład w życie gospodarcze, kulturalne, społeczne i polityczne kraju. Ukraińscy emigranci, których jeszcze pod koniec XIX wieku los rzucił za morza i oceany, w szczególności do Kanady, w pierwszych dziesięcioleciach pobytu na nowych ziemiach przeżywali ciężkie czasy, ich życie było pełne nędzy, ciężkiej pracy fizycznej, narodowego upokorzenia, pogardy. W gęstych lasach, na bagnistych moczarach, z dala od świata i ludzi, musieli pracować w nie do zniesienia warunkach. Wielu z nich nie spełniło marzenia, którym się pocieszali — zarobić pieniądze i wrócić do domu, do rodziny. Taki był los pierwszych ukraińskich osadników w Kanadzie. Czytając utwory Tarasa Szewczenki, ukraińscy emigranci znajdowali w nich słowa także o swojej niedoli na obczyźnie. Poeta wiele wierszy poświęcił tematowi obczyzny. Tak, w wierszu „Przyczynna” znajdujemy wersy: Orzeł wyjął kare oczy Na obcym polu, Białe ciało wilki zjadły — Taka jego dola. I ileż dziewcząt, nie doczekawszy się swoich ukochanych zza morza, wpadało w rozpacz, popadało w obłęd, odbierało sobie życie. Jakby o ich bólach mówił poeta w wierszu „Myśl” (1838 r., S.-Petersburg): Wietrze bujny, wietrze bujny! Ty z morzem rozmawiasz, Obudź je, zagraj ty z nim, Zapytaj sine morze. Ono wie, gdzie mój miły, Bo go nosiło. Ono powie, sine morze, Gdzie go podziało. Tak woła-błaga dziewczyna w rozpaczy, aby wiatr pomógł jej znaleźć miłego, który udał się za sine morze — na obczyznę. Ukraińcy-robotnicy na obczyźnie mogli tylko marzyć o powrocie na Ukrainę. Taras Szewczenko stał się dla nich wszystkim, z czego składa się uczucie do ojczystego kraju. Niejeden z nich przemawiał do poety jego własnymi słowami: Uderz, ojcze, orle siwy! Niech ja zapłaczę, Niech swoją Ukrainę Ja jeszcze raz zobaczę. Przeglądając gdzieś w dalekiej Kanadzie Szewczenkowego „Kobzarza”, ukraiński emigrant z wzruszeniem czytał wersy, które były jakby o nim: Dokąd idziesz, nie pytając? Na kogo porzuciłeś Ojca, matkę staruszkę, Młodą dziewczynę? Na obczyźnie nie ci ludzie, — Ciężko z nimi żyć! Nie będzie z kim zapłakać, Nie będzie z kim porozmawiać. Wielką klęską byli dla ukraińskich bezrobotnych lata 1913—1914 oraz lata 30. ubiegłego wieku. I choć wspomniane wiersze Szewczenko pisał na pół wieku przed początkiem emigracji Ukraińców za ocean, były one jakby przepowiednią tej narodowej tragedii ukraińskiego narodu. Jakby przestroga dla Ukraińców, aby nie opuszczali ojczystej ziemi i nie wędrowali za ocean, brzmią te wersy: Na obcym kraju Nie szukajcie, nie pytajcie Tego, czego nie ma I na niebie, a nie tylko Na obcym polu.. Motywy obczyzny szczególnie wyraźnie brzmią w jego „poezji niewolniczej” (1847—1857). Tak jak Szewczenko na zesłaniu marzył o powrocie na Ukrainę, tak marzyły o powrocie do ojczyzny tysiące kanadyjskich Ukraińców. Do Kanady przyjeżdżali młodzi, zdrowi pracownicy. Oddawali jej swoją krzepką siłę, swoje lata. Niektórzy żyli tu ponad 50 lat. I przez cały czas tęsknili-smucili się za Ukrainą. Lecz nie tracili nadziei na powrót na ojczystą ziemię, tak jak nie tracił jej Szewczenko na zesłaniu, gdy pisał: Może jeszcze ja spojrzę Na moją Ukrainę… Może jeszcze ja podzielę się Słowami-łzami Z dąbrowami zielonymi! Z ciemnymi łęgami! Ukraińscy emigranci szczerze kochali Ukrainę. Gorący apel poety — „swoją Ukrainę kochajcie!” — i za morzami-oceanami budził miłość do ojczystej ziemi. Ukraińscy osadnicy za oceanem uczyli się obcego, ale i nie wyrzekali się swojego. W niełatwych warunkach zachowywali ojczysty język ukraiński, uczyli i uczą swoje dzieci, pielęgnują ukraińską pieśń, muzykę i tańce. Stworzyli swoje towarzystwa kulturalno-oświatowe, wydają swoje gazety, rozpowszechniają ukraińską literaturę, zwłaszcza utwory Szewczenki, organizują festiwale pieśni i muzyki, konkursy ukraińskich tańców ludowych, wystawiają sztuki, prowadzą inne działania kulturoznawcze. Choć żyją na obczyźnie, dokąd rzuciła ich niedola, jednak nie zrywają więzi z Ukrainą i jej narodem, jego bogatą kulturą narodową. Świadectwem tego są coroczne zgromadzenia szerokiej społeczności w Palermo przy pomniku Tarasa Szewczenki. Ten pomnik to rezultat pracy znanych ukraińskich rzeźbiarzy M. Wrońskiego, O. Olijnyka oraz architekta W. Hniezdyłowa. Wykonano go na Ukrainie. Brązową postać poety ustawiono na niewysokim postumencie z szarego granitu. Wyryto na nim napis: „T. H. Szewczenko 1814—1861. Od narodu ukraińskiego dla Ukraińców Kanady”. Od czasu odsłonięcia pomnika Wielkiego Kobzarza to miejsce stało się święte — Kanadyjskim Kaniowem! Tutaj co roku odbywają się obchody odsłonięcia pomnika oraz Dnia Kanady. Przychodzą tu ludzie, by pokłonić się i oddać hołd genialnemu śpiewakowi uciemiężonych, bojownikowi o wolność wszystkich pracujących — narodowemu, ludowemu poecie Ukrainy, który jednocześnie jest poetą międzynarodowym, ogólnoludzkim, którego wolnościowe słowo od dawna jest bliskie wielu narodom. Wzniesienie pomnika T. Szewczenki na kanadyjskiej ziemi stało się uwiecznieniem jego nieśmiertelnym imieniem pracy twórczej wszystkich Ukraińców Kanady. Jestem pewien, że czytelnikom ciekawie będzie dowiedzieć się także o historii spełnienia marzenia zagranicznych Ukraińców dotyczącego wzniesienia pomnika. O tym dowiedziałem się z tygodnika „Życie i słowo” (wydanie specjalne z 28 czerwca 1976 r.), wydanego w Toronto. Przesłał mi go Dmytro Prodaniuk, z którym korespondowałem przez piętnaście lat. Konkretne działania dotyczące wzniesienia pomnika rozpoczęto jeszcze przed drugą wojną światową. Planując godnie uczcić 50-lecie masowego osadnictwa Ukraińców w Kanadzie, Towarzystwo Ukraiński Dom Robotniczo-Farmerski (TURF Dom), poprzednik Towarzystwa Zjednoczonych Ukraińców Kanady (TZUK), utworzyło w tym celu w Winnipeg w 1939 roku “Canadian Shevchenko Memorial Community”. Lecz na przeszkodzie stanęła II wojna światowa. Podjęto więc decyzję, by godnie uczcić już 60-lecie Ukraińców w Kanadzie, wznosząc pomnik Tarasa Szewczenki. Krajowy Komitet Wykonawczy (KKW) Związku Ukraińców Kanady (ZUK) rozpoczął wcielanie w życie szlachetnej inicjatywy — wykonanie pomnika oraz wszystkiego, co wiązało się z jego ustawieniem na kanadyjskiej ziemi. Wszystkie części do jego budowy, w szczególności bloki marmurowe, brązowy wieniec cokołu oraz rzeźbę o wysokości 3,2 metra, wykonano na Ukrainie i wysłano jako dar dla Ukraińców w Kanadzie. Pojawiła się również myśl o potrzebie zbudowania obok pomnika muzeum, w którym można by umieścić eksponaty odzwierciedlające twórczość i drogę życiową Tarasa Szewczenki, a także pierwsze ciężkie próby losu ukraińskich osadników w Kanadzie. Zgodnie z uchwałą KKW ZUK, od stycznia 1951 roku w organizacjach społecznych rozpoczęto szeroką pracę wyjaśniającą, w trakcie której podkreślano znaczący wkład Ukraińców w gospodarczy i kulturalny rozwój Kanady. Dzięki ZUK w całym kraju odbyły się konferencje, masowe wiece, wykłady itp., wielką pracę publicystyczną i informacyjną wykonała ukraińska prasa ludowa — „Ukraińskie żyttia”, „Ukraińskie słowo” i „Ukraińska Kanada”. Na łamach tych gazet drukowano wspomnienia pierwszych osadników, historie życia ukraińskich pracujących w Kanadzie. Gorący czciciele pamięci T. Szewczenki z wielkim entuzjazmem poparli inicjatywę ZUK. Odpowiedzieli tak szczerymi datkami, że nie tylko umożliwili ustawienie pomnika, ale także zebrali środki na budowę Muzeum i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Uczestnicy międzynarodowego seminarium przy umownym miejscu pochówku Tarasa Szewczenki na Cmentarzu Smoleńskim w Petersburgu domyślają się, by przynieść tutaj przynajmniej kwiaty, uczcić pamięć rodaków. Przekonali się o tym również uczestnicy seminarium, którzy odwiedzili Cmentarz Smoleński. Kamień jest usytuowany bardzo dogodnie: niedaleko wejścia do cmentarnej cerkwi Smoleńskiej Ikony Matki Bożej. Jej proboszcz, ojciec Bohdan, który pochodzi z obwodu lwowskiego, rozmawiał z nami w języku ukraińskim, trafnie cytując Tarasa Szewczenkę. Tetiana Mykołajiwna opowiedziała, że pozwolenia na odnowienie miejsca pochówku wybitnej osoby wydają najwyższe organy ustawodawcze państwa. Aby ominąć to biurokratyczne ogniwo, za radą dyrektora cmentarza napisała wniosek na jego imię o ustalenie miejsca pochówku swojego krewnego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, a ten odpowiedział pozytywną rezolucją, którą przechowuje jako rodzinny rarytas. Dlaczego to wszystko robi inicjatywa społeczna poszczególnych ludzi, pytaliśmy siebie nawzajem. A jaka jest rola konsulatu Ukrainy w Petersburgu? Czyżby nie był zainteresowany wymianą studentów i naukowców, dostępnością źródeł naukowych, zachowaniem ukraińskich zabytków, przeprowadzaniem seminariów? Wielu uczestników nie mogło przyjechać tutaj z powodu braku środków. Moja podróż odbyła się dzięki wsparciu materialnemu rektoratu Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola oraz Nieżyńskiej miejsko-rejonowej organizacji charytatywnej „Fundacja Charytatywna „Niżyn”. Adresujemy te pytania publicznie, ponieważ konsul Maksym Łazarenko nas nie usłyszał. Po formalnym powitaniu szybko odjechał do rzekomo ważniejszych spraw. A my naiwnie liczyliśmy na przyjazne przyjęcie w konsulacie. Wystąpienia uczestników seminarium przekonywały o tym, że jedna kultura drugą może wzbogacać, a może i przygnębiać. Doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Mykoła Tymoszyk już dawno bada specyfikę stosowania cenzury wobec ukraińskiego drukarstwa w XVIII – pierwszej połowie XIX wieku. Do monografii o historii ukraińskiej książki właśnie w bibliotece RAN znalazł źródła, których na Ukrainie nie ma. Zaproponowany temat gruntownie uzupełniły studentka wydziału prawa międzynarodowego Akademii Adwokatury Ukrainy Wira Hajenko oraz aspirant Petersburskiego Państwowego Uniwersytetu Politechnicznego Instytutu Międzynarodowych Programów Edukacyjnych Ołeksandr Karow. Politycznie niezaangażowani młodzi ludzie naukowo oceniają relacje naszych narodów. Ukraiński Petersburg naocznie pokazuje nam wzorzec tolerancyjnych, inteligentnych relacji ukraińsko-rosyjskich bez politycznej konfrontacji, jak to często robią politycy. Kiedy wracałam, w pociągu „Petersburg—Kijów” niemłody współpasażer, petersburżanin pracujący w Murmańsku, prosił mnie, bym nie przechodziła na język rosyjski, od czasu do czasu taktownie dopytując o znaczenie nieznanych słów. A w kawiarni biblioteki RAN, nawiasem mówiąc, przygotowują prawdziwy ukraiński barszcz…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

W UKRAIŃSKIM SANKT PETERSBURGU

Nadieżda ONYSZCZENKO, Niżyn Nie chciałam żegnać się z ukraińskim Sankt Petersburgiem. Mimo trzech granic i rosyjskojęzycznego środowiska nie czułam się tutaj obco. Przede wszystkim dzięki uczestnikom XI Międzynarodowego seminarium naukowego „Pańszczyźniany Sankt Petersburg XVIII w. i pierwszej połowy XIX w. w dziedzictwie kulturowym Rosji i Ukrainy (w 150. rocznicę zniesienia poddaństwa w Rosji)”. Od 2000 roku międzynarodowe seminaria „Sankt Petersburg—Ukraina” organizuje Tetiana Mykołajiwna Łebedynśka — kandydat nauk filozoficznych, docent, członkini Związku Pisarzy Ukrainy, Ukrainka ze Lwowa, która studiowała i mieszka w Północnej Palmirze. Łączy ona nasze narody, które przez wieki wzbogacały kulturę jeden drugiego. Ta myśl wybrzmiała jako teza w słowie powitalnym Wałerija Leonowa — doktora nauk pedagogicznych, profesora, dyrektora Biblioteki Akademii Nauk Rosji, która gościnnie przyjmowała naukowców, krajoznawców, nauczycieli, wykładowców i studentów z Kijowa, Berdyczowa, Ługańska, Niżyna i Sankt Petersburga. W czytelni Oddziału Słowiańskiego uderzyła nas wystawa dzieł Borysa Hrinczenki, zorganizowana w 100. rocznicę jego śmierci. Kierowniczka sektora zbiorów Olha Wołkowa zaprezentowała 250 jednostek dzieł artystycznych i pedagogicznych wybitnego Ukraińca, a także folklor i gramatykę ukraińską, wydane w Kijowie, Lwowie, Połtawie, Czernihowie i Odessie. Fundusz był zamknięty od 1929 do 1992 roku, a dziś jest dostępny dla wszystkich chętnych, a dyrektor biblioteki oferuje nawet tymczasową pracę dla studentów. Dla Ukraińców Petersburg to przede wszystkim Szewczenko. Zmarł tutaj siedem dni po podpisaniu ukazu o wolności dla wszystkich swoich krewnych i rodaków. Ponad sto miejsc pamięci związanych z Kobziarzem jest obecnie znanych w Sankt Petersburgu. I dlatego jego życie i twórczość stały się osobnym tematem seminarium. Doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki Antonina Hurbanśka przeanalizowała powieści Tarasa Szewczenki w wymiarach antropologicznym, aksjologicznym i estetycznym, autorka tych słów przygotowała referat o niżyńskich przyjaciołach Kobziarza, którzy przyczynili się do jego wykupu z poddaństwa w 1838 roku. Wydarzenie, jak wiemy, miało miejsce w Sankt Petersburgu, dlatego niektórzy uważają, że to niby Rosjanie wyzwolili Szewczenkę z poddaństwa. Rzeczywiście, wszystko zaczęło się w Ogrodzie Letnim. Ukrainiec z Bohusławia, uczeń Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Iwan Soszenko, zauważył ubogo ubranego chłopca, który przerysowywał antyczny posąg. Dostrzegłszy malarski talent Tarasa, Soszenko otworzył mu drogę do edukacji i zaczął zabiegać o ratunek dla utalentowanego młodzieńca. „W tym czasie byłem dobrze zaznajomiony z znanym małorosyjskim pisarzem Jewhenem Hrebinką — opowiadał on później M. K. Czałemu. — Otóż z nim przede wszystkim poradziłem się, jak pomóc naszemu rodakowi. Hrebinka szczerze odniósł się do mojej propozycji, zaczął często zapraszać Tarasa do siebie, dawał mu czytać książki, przekazywał różne wiadomości. Potem już ja przedstawiłem Tarasa sekretarzowi konferencji Akademii Sztuk Pięknych W. I. Hryhorowyczowi z wielką prośbą o wyzwolenie go z żałosnego położenia. Z Hrebinką Taras zaczął czasami bywać u nadwornego malarza Weniecjanowa, który razem z Hryhorowyczem przedstawił go W. A. Żukowskiemu”. Absolwent Niżyńskiego Gimnazjum Nauk Wyższych księcia Bezborodki Jewhen Hrebinka, autor utworów o ukraińskiej przeszłości, nie mógł nie wiedzieć o niżyńskim pochodzeniu petersburskiego malarza Aleksieja Weniecjanowa. Ów syn niżyńskiego Greka, mając doświadczenie w wykupie z poddaństwa utalentowanych młodzieńców, „w dobrym dziele odegrał rolę gorliwego i szlachetnego maklera”, jak wdzięcznie wspominał o nim Taras Szewczenko w autobiograficznej powieści „Artysta”. Bardzo prawdopodobne jest przypuszczenie, że wśród petersburskich przyjaciół Szewczenki był także Mykoła Hohol. W 1980 roku ukraiński literat Mieczysław Gasko opublikował ciekawe badanie „W kręgu przyjaciół Szewczenki i Hohola”, w którym, w wyniku wielkiej pracy poszukiwawczej, ustalił, że Hohol i Szewczenko spotykali się. I w 1838 roku Hohol przyczynił się do wykupu Szewczenki z poddaństwa (nawet przebywając wtedy za granicą). W latach 1831—1832 prawdopodobnie służący Hohola Jakym Nimczenko był pośrednikiem w ich kontaktach. Mogli spotkać się później w Akademii Sztuk Pięknych. Gasko udowodnił, że adres Hohola „w domu mistrza korytnika Joachima na czwartym piętrze” Szewczenko znał. A oto świadectwo jeszcze jednego przedstawiciela niżyńskiej szkoły wyższej Apolona Mokryćkiego, który opowiedział o Szewczence swojemu nauczycielowi w Akademii Sztuk Pięknych Karlowi Briułłowowi i skłonił go do pomocy w uwolnieniu utalentowanego młodzieńca z ciężkich kajdan poddaństwa. „1838 rok. 25 kwietnia… Około drugiej godziny poszedłem do Briułłowa. Wkrótce pojawił się Żukowski z Wielhorskim. Przyszedł Szewczenko. I Wasilij Andriejewicz wręczył mu papier o jego uwolnieniu i zapewnieniu praw obywatelskich. Przyjemnie było widzieć tę scenę”. Prawdopodobnie Szewczenko jako pierwszemu przeczytał swoje próby literackie poecie Jewhenowi Hrebince. A może i sam Hrebinka zapytał Tarasa po tym, jak opowiedział mu o wierszach i pokazał je Petro Martos. Ten ziemianin z powiatu łochwickiego w latach 1822—1827 uczył się w Niżyńskim Gimnazjum Nauk Wyższych razem z Mykołą Hоholem, Jewhenem Hrebinką, Apolonem Mokryćkim. W 1840 roku wydał on po raz pierwszy „Kobziarza” T. H. Szewczenki, którego rękopis złożył do Petersburskiego Komitetu Cenzury Jewhen Hrebinka. W Petersburgu Hrebinka skupia Ukraińców wokół almanachu „Łastiwka” (Jaskółka), w którym zamieszczono wiele ciekawych artykułów Osnowjanenki, Kotlarewskiego, jego własnych oraz innych utalentowanych poetów. „Ze wszystkich poezji „Łastiwki” pod względem dźwięczności wiersza, głębi myśli i uczucia najbardziej godna uwagi jest „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu” p. Szewczenki. Jakby siwy kobziarz uderzył w struny… Są jeszcze pieśni ludowe i przysłowia dość znaczące. Wspaniały urywek z poematu Szewczenki „Hajdamacy”. Wyobrażam sobie, co to będzie za poemat! Step, mogiły, Dniepr, lasy, kozactwo, Lachowie! O, braciszku, pisz szybciej swoich „Hajdamaków”, pisz i daj mi posłuchać kozackiej rozmowy”. Taką recenzję w „Moskowitianinie” (numer 10 z 1841 rok) dokonał O. Chużbyński. — W tamtym czasie ukraińska diaspora w Północnej Palmirze była drugą pod względem liczebności po niemieckiej — uzupełniła Tetiana Łebedynśka. — 150 absolwentów uczelni Gogola wniosło znaczący wkład w kulturalny rozwój miasta. Ta kobieta wie wszystko o ukraińskim Petersburgu. To właśnie ona we wrześniu 2007 roku została jedną z autorek wystawy-fotoprojektu „Ukraińska nekropolia Petersburga” w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, na której zaprezentowano znaczną część materiałów zebranych w ilustrowanym wydaniu o tym samym tytule, które ujrzało światło dzienne w kijowskim wydawnictwie „Stylos”. Tetianę Łebedynśką niepokoi stan ukraińskiej nekropolii w dawnej północnej stolicy Imperium Rosyjskiego. Przez wiele dziesięcioleci Ukraińcy przyjeżdżali tutaj, pracowali, tworzyli, i dla wielu z nich ta ziemia stała się wiecznym schronieniem. Przeważająca większość grobów i pomników jest zaniedbana i niszczeje, pisze autorka w przedmowie. Na końcu badania zamieszczono wykaz pochówków, które znajdowały się na zniszczonych cmentarzach. Wymieniono także pochówki, których nie udało się już odnaleźć. Na cmentarzu Smoleńskim, gdzie pochowano Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę, w 1989 roku ustawiono kamień pamiątkowy w umownym miejscu, a w 2000 roku na placu Szewczenki w Petersburgu wzniesiono pomnik autorstwa Leonida Mołodżanina (Leo Mol, Kanada). Tetiana Mykołajiwna gorąco i słusznie narzeka na to, że nie opiekuje się nimi dzisiaj ojczyzna Tarasa. Do miasta nad Newą przyjeżdża wiele oficjalnych i nieoficjalnych delegacji, ale żadna z nich nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z dziejów regulacji językowej we Francji

Taras MARUSYK, przewodniczący Rady Koordynacyjnej ds. ochrony języka ukraińskiego przy Towarzystwie „Memoriał” im. W. Stusa Ze względu na nasilanie się rusyfikacji Ukrainy w ciągu 500 dni działalności Prezydenta Wiktora Janukowycza oraz podporządkowanych mu rządu i parlamentu warto wziąć pod uwagę polityki językowe w innych państwach, a zwłaszcza model francuski (jak uczyniono w niektórych krajach europejskich, w tym także w Polsce). Francja jest jednym z najstarszych państw europejskich, porównywalnym z Ukrainą pod wieloma względami. Podstawowa różnica między nimi tkwi jednak w stosunku do własnego języka. Historia regulacji językowej we Francji liczy co najmniej pięć stuleci, a jej rola w kształtowaniu jedności językowej, a w konsekwencji przekształceniu tej jedności w państwo narodowe, jest nieoceniona. Francja jako pierwsza z nielicznych podjęła próbę zdobycia twierdzy łaciny. Pierwsze akty (edykt z Moulins z 1490 roku i edykt lyoński z 1510 roku) dotyczyły przede wszystkim spraw sądowych. Edykt Villers-Cotterêts, podpisany w 1539 roku przez króla Franciszka I, stał się fundamentem pierwszeństwa i wyłączności języka francuskiego w średniowiecznej Francji. W artykule 111 tego edyktu, zatytułowanym „Ogłaszać i sporządzać wszystkie akty w języku francuskim”, mowa jest o następujących sprawach: „Chcemy, aby odtąd wszystkie decyzje, wyroki, a także inne postępowania… śledztwa, kontrakty, testamenty i inne akty prawne i sądowe ogłaszano, sporządzano i wydawano stronom Z smutkiem, wzruszeniem i jednocześnie z oburzeniem przeczytałam wpis wołynianina Petra Herasymenki „AntyUkraińska biblioteka imienia Wernadskiego?” na stronie WO „Swoboda”. Mowa w nim była o chamskim, cynicznym traktowaniu autora przez pracownicę głównej naukowej biblioteki Ukrainy jako osoby rozmawiającej po ukraińsku oraz o „zachodniaku”, jak to określiła ta kobieta, czyli o jego pochodzeniu z Zachodniej Ukrainy. Demonstracyjne chwalenie się przez bibliotekarkę tym, że uczyła się w szkole rosyjskojęzycznej, jej otwarta pogarda dla Ukraińców i dla Niepodległości Ukrainy po prostu przekraczają wszelkie granice. Podczas czytania tego materiału przypomniały mi się słowa Wasyla Stusa: „Trzeba pogodzić się z tym, że masz ojczystą ziemię, ale nie masz ojczystego kraju”. Niestety, fakt opisany przez autora tego wpisu nie jest w realiach ukraińskich odosobniony. Nie tylko w Ługańsku, ale także w stolicy wielokrotnie musiałam namawiać urzędników różnych szczebli, funkcjonariuszy państwowych, pracowników organów ścigania i innych, by szanowali język ukraiński jako państwowy. Brak szacunku dla języka jako głównego atrybutu państwa ze strony tych, którzy zgodnie z Konstytucją są zobowiązani o niego dbać, jest jaskrawą, francuską mową i nie inaczej”. W 1635 roku powołano do życia Akademię Francuską, której głównym celem było utrwalanie stanu języka francuskiego i jego regulowanie. W tym celu rozpoczęto pracę nad słownikiem języka francuskiego, którego pierwsze wydanie ukazało się w 1694 roku… Kluczowymi aktami normatywno-prawnymi nowszych czasów stały się ustawy o używaniu języka francuskiego z 1975 i 1994 roku, a także uzupełnienie konstytucji Francji w 1992 roku artykułem o państwowym charakterze języka francuskiego. W 2008 roku wprowadzono kolejną poprawkę do konstytucji, zgodnie z którą „języki regionalne są częścią dziedzictwa Francji”. W 1999 roku Rada Konstytucyjna Francji zakazała ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, powołując się na to, że Karta „narusza konstytucyjne zasady niepodzielności Republiki, równości wobec prawa i jedności narodu francuskiego”. Nawiasem mówiąc, francuska autorka Iwon Bolman w swojej książce „Wojny językowe w Europie” nazwała ten dokument maszyną wojenną. Obowiązująca dziś ustawa z 1994 roku nosi nazwisko ówczesnego ministra kultury i frankofonii Żaka Tubona, który wniósł projekt ustawy językowej do Zgromadzenia Narodowego (we Francji nazwy drażliwych ustaw nadaje się od nazwiska właściwego ministra). W ustawie Tubona ustanowiono kary finansowe za jej naruszenie. Zgodnie z ustawą Tubona język francuski jest językiem nauczania, ...pracy, handlu i usług publicznych. Jest ona uprzywilejowanym środkiem komunikacji między państwami wspólnoty frankofońskiej. Używanie języka francuskiego jest obowiązkowe w opisie dystrybucji i warunków gwarancji mienia, produktu lub usługi, a także w rachunkach i pokwitowaniach. Uregulowano stosowanie języka w różnych sferach życia publicznego, w szczególności w zatrudnieniu i działalności przedsiębiorstw. Na przykład warunki i układy zbiorowe dotyczące pracy oraz umowy przedsiębiorstwa lub instytucji muszą być sporządzone w języku francuskim. Każdy przepis zastosowany wobec pracownika najemnego jest nieważny, jeśli został sporządzony w języku obcym. Kodeks pracy zobowiązuje do zawierania umowy o pracę w formie pisemnej w języku francuskim. Jeżeli stanowisko, będące przedmiotem umowy, może być określone obcym terminem, który nie ma odpowiednika w języku francuskim, to obcy termin musi zostać wyjaśniony po francusku. Regulamin wewnętrzny każdego przedsiębiorstwa, niezależnie od formy własności i rodzaju działalności, sporządza się w języku francuskim. Takie same przepisy dotyczą każdej reklamy pisemnej, ustnej lub audiowizualnej. „Wszelkie napisy lub ogłoszenia w miejscach publicznych lub w transporcie publicznym, przeznaczone do informowania ludności, muszą być sporządzone w języku francuskim”, — czytamy w innym artykule ustawy. Ustawa Toubona reguluje status języka francuskiego w edukacji (językiem nauczania, egzaminów i konkursów, a także rozpraw i referatów w państwowych i prywatnych placówkach jest francuski, z wyjątkiem przypadków, gdy wykładowcy są zaproszeni z państw obcych) oraz w środkach masowego przekazu (publikacje, przeglądy, komunikaty muszą być po francusku lub przynajmniej opatrzone streszczeniami po francusku). Ustawa zobowiązuje rząd do przedstawiania parlamentowi co roku, do 15 września, sprawozdania o stanie języka francuskiego. Obecnie pieczę nad językiem francuskim sprawuje szereg instytucji podporządkowanych prezydentowi lub premierowi. Są to m.in. Najwyższa Rada Języka Francuskiego, Główna Komisja ds. Terminologii i Neologizmów, specjalistyczne komisje terminologiczne Akademii Francuskiej, koordynowane przez komórkę Ministerstwa Kultury, Główny Zarząd ds. Języka Francuskiego. Kontrolę nad przestrzeganiem ustawy powierzono Głównej Dyrekcji ds. Konkurencji, Konsumpcji i Walki z Przemytem, Biuru Kontroli Reklamy, Najwyższej Radzie ds. Telewizji i Radiofonii oraz stowarzyszeniom ochrony języka francuskiego. Takich stowarzyszeń jest wiele. Wymienię niektóre: „Przyszłość języka francuskiego”, „Obrona języka francuskiego”, „Prawo do rozumienia”, „Stowarzyszenie informatyków mówiących po francusku” itd. Nawiasem mówiąc, Francuzi wymyślili „bodziec” dla wysokich urzędników i znanych prywatnych właścicieli, którzy publicznie ignorują język francuski: co roku nadaje im się tytuł „Angielskiego pachołka (najemnika)” lub „Angielskiego pachołka o randze międzynarodowej”. Nawet negatywne odpowiedzi kierowników wszystkich tych instytucji są dokumentami, które świadczą o stosunku przedstawicieli władz do takich przestępstw. A to daje podstawy prawne do stosowania naturalnych środków obrony swoich interesów narodowych, ponieważ środki prawne przy obowiązującym reżimie nie działają. Bez posiadania odpowiednich dokumentów stosowanie naturalnych środków samoobrony narodowego honoru i godności będzie przez społeczność międzynarodową uznane za bandityzm. Znów nałożą na nas etykietę bandytów lub terrorystów, tak jak było z Stepanem Banderą, Symonem Petlurą i innymi”. Najwyraźniej nikt nas nie obroni, poza nami samymi. W tym kontekście przypomnę czytelnikom taki przykład: w 1995 roku Pierwszy sekretarz ambasady USA na Ukrainie John Stepanczuk, na prośbę o poparcie Ukraińców na Ukrainie przed międzynarodowymi sądami, wyjaśnił: „Można by was obronić, i to bardzo łatwo, ale pod jednym warunkiem: gdybyście byli przedstawicielami jakiejś mniejszości narodowej na Ukrainie — Grekami, Niemcami, Żydami czy Rosjanami. Ale przecież wy jesteście Ukraińcami!” Rzeczywiście, dla obywateli cywilizowanych krajów paradoksalny jest fakt, że naród tytularny może nie mieć praw we własnym państwie! Więc walczmy — i zwyciężymy! Walka to sprawa silnych duchem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

««ППООЦЦ»»,, ««ППААЯЯЦЦ»» ІІ ««ШШВВЕЕЦЦ»»

Mykoła CYWIRKO. Niepiśmienność, czy raczej półpiśmienność naszego przeciętnego obywatela, jest jak szydło w worku: od czasu do czasu daje o sobie znać, przy czym wtedy, gdy posiadacz świadectwa/dyplomu ukończenia kilku korytarzy-palarni gimnazjum/uniwersytetu najmniej się tego spodziewa. Mieszkańcy skromnej stołecznej dzielnicy, która nosi nazwę Syreć, nagle przejęli się patriotyzmem lokalnego chowu. Niemal na każdym słupie, wzdłuż póki co nie zastawionych kioskami ścian przejścia podziemnego w rejonie stacji metra o tej samej nazwie, od niedawna obficie widnieją napisy, naniesione za pomocą szablonu lub w formie swoistych graffiti: “SYREC”. W zasadzie nie ma nic złego w takim patriotyzmie. Choć bardzo przypomina on zjawisko z końca lat 80. ubiegłego wieku, kiedy tak zwani limitnicy z podmoskiewskich Lubierców zaczęli przeciwstawiać się “zarozumiałym moskwianom” i stworzyli nawet hymn, który zaczynał się od słów: “Będą Lubierce centrum Rosji…”. Dlaczego akurat Syreć? Może dlatego, że nie Peczersk, jak niektórym się wydaje, a miejsce, gdzie stoi wieża telewizyjna, uważane jest za najwyższy punkt geofizyczny Kijowa. Oto i postanowili “syreczanie”, że są pępkiem ziemi i niczym mniej. Ale oto nieszczęście — zabrakło im elementarnej umiejętności pisania. Zgubił się znak zmiękczenia na końcu słowa. A przecież i “za dawnych czasów”, i obecnie, od ławy szkolnej wszyscy powinni przyswoić: w języku ukraińskim fonem “c” na końcu podstawy, z reguły, jest miękki: wineć (wieniec), kyć-kyć (kici-kici), switłycia (świetlica) i tym podobne. Dotyczyło to nawet takich słownych “świętych krów”, jak “komsomoleć” (komsomolec), “lenineć” (leninowiec), “budionoweć” (budionnowiec), “stachanoweć” (stachanowiec)… W związku z tym nie mogę nie przytoczyć jednego pouczającego przykładu. Był wysoki urzędnik o nazwisku Sweć, który ni z tego, ni z owego zażądał, aby jego wysokopoważne nazwisko pisano i drukowano bez znaku zmiękczenia. Wzruszyli ramionami dziennikarze, redaktorzy i korektorzy, ale musieli się podporządkować. Protest w bardzo swoistej formie wyraził jedynie Maksym Tadejowycz Rylski. Podczas jakiegoś publicznego wystąpienia, być może na wykładzie w studenckiej auli, wybrzmiało z jego ust takie zdanie: “W ukraińskim języku literackim po “c” na końcu słowa należy pisać znak zmiękczenia. Ale są wyjątki: “poc”, “pajac” i “Swec”… A może syrecki “patrioci”, idąc z duchem czasu, próbują przejść na “ogólnorozumiane środki językowe”? Przykro, jeśli tak jest. Wtedy można poradzić jedno: przestudiować dwa “Elementarze” — ukraiński i rosyjski, a wtedy dopiero brać się za swój “patriotyzm”. “Pępkiem” Kijowa i Ukrainy, jeśli kogoś męczy centrowa świerzbiączka, powinien być “Syreć”, no, a “centrum Rosji” zamiast Lubierców — “Syrec”. Myślę: jakże leczyć tę krzyczącą pogardę dla ojczystego słowa, to językowe bezkulturze?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zwyciężają silni duchem!

...jaskrawym dowodem na to, że Ukraina znajduje się w stanie postkolonialnym i postgenocydalnym. Niestety, przez wszystkie 20 lat tak zwanej niepodległości żaden z prezydentów naprawdę nie zajmował się problemami językowymi. A bez języka ukraińskiego nie będzie narodu ukraińskiego, bez narodu ukraińskiego nie będzie też państwa ukraińskiego… Osobiście znam dwóch mężnych mężczyzn, prawdziwych obywateli Ukrainy, którzy nie słowem, lecz czynem walczą o język ukraiński — to Wołodymyr Bohajczuk z Kijowa i Serhij Melnyczuk z Ługańska. Zapoznawszy się na moją propozycję z wpisem autora z Wołynia, Serhij Melnyczuk udzielił rad tym, którzy wyrażą chęć walki o swoje prawa językowe. A takich sytuacji w obecnych realiach ma niemal każdy z nas — aż nadto! Oto one: „Wszystkie te rozmowy z bibliotekarką lub innym pracownikiem sfery państwowej należy nagrać na dyktafon (i w razie potrzeby w ten sposób potwierdzić swoją skargę) i zwrócić się ze skargą do kierownika odpowiedniej placówki, a następnie, na podstawie otrzymanej od niego odpowiedzi, — do prokuratury ze skargą na naruszenie porządku ustanowionego Konstytucją Ukrainy w zakresie stosowania języka ukraińskiego jako państwowego oraz z prośbą o przywrócenie naruszonego porządku stosowania języka ukraińskiego jako państwowego. Następnie — do Generalnej Prokuratury Ukrainy lub do Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

GDZIE UNOSI SIĘ DUCH MIŁOŚCI I MODLITWY

Wiara w Boga jest zdolna odrodzić, uleczyć, tchnąć spokój. Jednoczy ona ludzkość w czasach niezgody, wojny i duchowego pragnienia. Na Ukrainie jest mnóstwo świątyń, z których każda ma swoją historię. Jednak oaza duchowości na Rówieńszczyźnie — Korecki Żeński Monaster Świętej Trójcy — nie może być do niczego porównana. Pozostawił on szczególny ślad w pamięci. Tutaj błogosławioną aurę swoją miłością i modlitwą chronią niestrudzone siostry. Korecki Żeński Monaster Świętej Trójcy. Uliana WOLIROWSKA, Korzec, obwód rówieński. Zdjęcie autorki. „Najważniejsze, co mamy — rozpoczyna rozmowę mniszka Nadija — to ciche i spokojne życie”… Ale nie zawsze panowała tu taka idylla i harmonia. Warto tylko dotknąć historii. Korecki żeński monaster ma 390 lat. Pierwszą siedzibę w tym miejscu założył Czcigodny Warłaam jeszcze w 1064 roku. Od tamtej pory świątynie niszczyli mongolscy Tatarzy, a prawosławni je odbudowywali. Obecny budynek wzniósł korecki książę Samuel. Jest to czwarty monaster w tym miejscu, który zachował się do dziś. Podczas powstania polskiego w 1831 roku monaster płonął. Trzydzieści lat po pożarze zaczęto go odbudowywać i w 1880 roku poświęcono. Od tamtej pory siedziby już nie zamykano, ale spokojnego życia w niej prawie nie było. Problemy zaczęły się wtedy, gdy świątynię próbowano zamknąć za władzy radzieckiej. Ale nie zrobiono tego przez dzieci-sieroty, które wychowywały się w szkole-przytułku przy monasterze. Kiedy zaś Zachodnia Ukraina weszła w skład Polski, odbywały się liczne procesy sądowe z katolikami: do kogo ma należeć monaster. Mimo wszystko pozostawiono go prawosławnym. Wkrótce — wojna. Niemcy przychodzili do siedziby szukać partyzantów i grabili cenne mienie, które można było wynieść. Już po wojnie rok po roku monaster zaczął się odradzać… Na terenie monasteru pochowana jest Anna Aleksiejewna Andro, z domu Olenina. Annę wielokrotnie opiewał w wierszach A. Puszkin, którego narzeczoną była. Jednak za mąż wyszła po śmierci klasyka. Ze swoim mężem przeprowadziła się do Warszawy, a po jego śmierci wróciła dożyć swoich dni do majątku córki, hrabiny Uwarowej, który znajduje się niedaleko. Odwiedzała monaster i szczodrze pomagała, była jego dobrodziejką. Przed śmiercią prosiła, by pochować ją właśnie tutaj. Za dobrodziejkę w siedzibie codziennie się modlą, tak jak za mniszki, które całe życie przeżyły tutaj. Tak Anna weszła w historię monasteru. Wznosi się jeszcze jedna świątynia, ku czci Narodzenia Jana Chrzciciela. Zbudowano ją w 1890 roku. Jak opowiedziała mniszka Nadija, tutaj praktykę liturgiczną odbywają studentki Szkoły Regentów i Katechetów, które zdobywają wykształcenie regentów chórów cerkiewnych. (W szkole dziewczęta uczą się trzy lata. Jedne na regentów — by kierować i śpiewać w chórze, a inne — na cerkiewne szwaczki). Wchodzę do świątyni Trójcy Świętej, w której modliły się mniszki… Główną jej świętością jest ikona Matki Bożej „Wspomożycielka grzesznych” Korecka. Ten obraz był rodową ikoną książąt Koreckich. Tutaj jest on już 390 lat. „Istnieje legenda, że ikonę napisał jeszcze za czasów Jezusa Chrystusa apostoł Łukasz. Jest ona błogosławioną ikoną. Największe świętowanie w monasterze odbywa się po Trójcy. Pierwszy czwartek po Trójcy jest poświęcony Ikonie Matki Bożej „Wspomożycielce grzesznych” Koreckiej” — podkreśliła mniszka. Niejednokrotnie ikona uzdrawiała. Pewnego razu do świątyni przyszedł chłopak o kulach. Tak szczerze modlił się do Matki Bożej, że później po powrocie do domu poczuł, iż ona mu pomogła. Uwagę przyciąga „Płaszczenica”, własnoręcznie wyhaftowana przez siostry w 1880 roku na dzień odrodzenia monasteru. Starożytna technologia tego złotego haftu zachowała się do dziś. Szczególnie poraża historia ikony „Sobór Świętych Kijowsko-Pieczerskich”. Była ona bardzo ciemna, na niej prawie nie było widać wizerunku. Kiedy decydował się los ikony, ona w dziwny sposób zaczęła się odnawiać. Stało się to ponad 30 lat temu. Teren monasteru po prostu kąpie się w zieleni. Niedaleko studnia. Tutaj od wieków szli ludzie po świętą uzdrawiającą wodę. Jest tu też starodawna komora, gdzie przechowują ziarno, które siostry uprawiają na polu. Tuż obok niewielki szary domek — to piekarnia i miejsce wypieku prosfor. Tutaj piec na pół pokoju. Rozpalają go drewnem, które starannie złożone jest na ulicy. Nawiasem mówiąc, technologia wypieku klasztornego chleba jest unikalna i dawna. „Smak chleba — to smak dawności. Nasz klasztorny chleb — jest szczególny” — uśmiecha się siostra Nadija. A oto i luksusowy ogród, który ciągnie się do rzeki. Tutaj, nawiasem mówiąc, jest i pasieka. I co szczególnie poraża — pośrodku pasieki stoi miniaturowa cerkiew-ul. To dokładna kopia wielkiej świątyni. W ulu żyje 5 rodzin pszczół. Tak symbolicznie zrobiono — tutaj żyją i pracują pszczółki, a w świątyni modlą się mniszki i zwykli ludzie. Ciekawie było dowiedzieć się, co skłania ludzi do rezygnacji ze świeckiego życia? Według słów siostry Nadiji, myśl o tym, że mniszkami zostają kobiety, którym coś nie wyszło w życiu, jest błędna. Tutaj przypadkowych ludzi nie ma. Obecnie w siedzibie jest 90 mniszek w wieku od 15 do 90 lat. Przyjmują do monasteru tylko za błogosławieństwem rodziców. I w okresie nowicjatu człowiek musi ostatecznie określić się z wyborem. Jednak często bliscy nie mogą go zrozumieć… Nawiasem mówiąc, w monasterze swego czasu mieszkały mniszki, które ani jednego dnia nie były w świecie. To wychowanki szkoły-przytułku, które na zawsze tutaj zostały. „To byli niezwykli, boży ludzie, prawdziwe anioły, które po prostu nie rozumiały wszystkiego, co marne i świeckie. I nigdy go nie widziały i nie znały. Z nimi niezwykle ciekawie było rozmawiać — dzieliła się przemyśleniami siostra Nadija. — I takimi samymi bożymi odeszły w wieczność”. Siostry żyją po dwie w celach. Rdzeniem ich życia jest nabożeństwo i modlitwa. Codziennie o szóstej rano — poranna służba, po której rozpoczyna się posłuszeństwo. To znaczy, że każda z mniszek wykonuje określoną pracę. I do każdej pracy siostry przystępują z miłością i modlitwą. Świadczą o tym harmonia i spokój, które panują tutaj… A o piątej — wieczorna służba. Jednak w siedzibie jest miejsce, gdzie modlitwa rozbrzmiewa nieprzerwanie. Zmieniając się nawzajem, siostry i w dzień, i w nocy czytają Psałterz — za cały świat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

ZA SŁOWO BOŻE W JĘZYKU OJCZYSTYM

Od dwóch tygodni trwa głodówka kapłana Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego ojca Wołodymyra pod murami rady miejskiej w Mariupolu. Powód: odmowa władz przydzielenia parafii ziemi pod budowę świątyni wielkiego męczennika Pantelejmona. Iryna MOŁCZANOWA, Mariupol Obecnie w Mariupolu zarejestrowano 19 parafii Patriarchatu Moskiewskiego i tylko 3 — Patriarchatu Kijowskiego. Los każdej z trzech ukraińskich parafii jest dość trudny. Wszystkie napotkały przeszkody ze strony władz: były groźby fizycznej расправy, podpalenia pomieszczeń i kościoła. Nie mniejsze próby spadły też na los ojca Wołodymyra. Razem z kapłanem głoduje Tetiana Małajewa — nauczycielka szkoły muzycznej dla utalentowanych dzieci. Placówka oświatowo-kulturalna również nie ma miejsca na mariupolskiej ziemi. Przez kilka lat szkoła działała, wychowywała utalentowaną młodzież, a teraz z jakiegoś powodu stała się zbędna… Nauczyciele już od trzech miesięcy nie otrzymują wynagrodzenia, a w ogóle mogą stracić pracę. Niedawno na wsparcie sprawiedliwych żądań głodujących pod mariupolską radą miejską zebrał się wiec. Pedagodzy i rodzice uczniów szkoły oburzali się: pół miesiąca głodówki — i żadnej reakcji urzędników! Tak miejscowe władze „służą” społeczności, z której pieniędzy są utrzymywane. Ojciec Wołodymyr, który i wcześniej nie odznaczał się mocnym zdrowiem, po długiej głodówce stracił przytomność. Upadając, uderzył o asfalt. Lekarze pogotowia, którzy przybyli na miejsce zdarzenia, zdiagnozowali wstrząs mózgu. Jednak ojciec Wołodymyr oświadczył, że nie przerwie głodówki i będzie walczył o prawo głoszenia Ukraińcom słowa Bożego w ojczystym języku ukraińskim: — Pójdę do końca. W moim rodzie było dwoje represjonowanych. We mnie nie ma krwi strachu przed ludzką władzą. Jeśli będzie trzeba — rozpnę się na krzyżu przed urzędnikami Mariupola! Żądania głodujących popiera ludność — zebrano już prawie pół tysiąca podpisów. Mariupol to pracownicze ukraińskie miasto i jego mieszkańcy, podobnie jak reszta Ukraińców, mają prawo modlić się w ojczystym języku. Mimo cynizmu i głuchoty antyludowych miejscowych władz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Raul Czilaczawa — poeta, tłumacz, filozof, publicysta, dyplomata, znany działacz społeczny, dla którego Ukraina stała się drugą matką. Po prostu zdumiewa, jak łatwo on, Gruzin, tak organicznie, zdawałoby się, bez żadnego wysiłku, przyjął się w ukraińskiej przestrzeni duchowej! Bezsprzecznie między naszymi światami — ukraińskim i gruzińskim — istnieje niewytłumaczalna, silna więź duchowa. Lecz choćby jak szerokie było spektrum działalności Raula Czilaczawy, jest on przede wszystkim naszym POETĄ. Jego poezja to najskrytsza przystań duszy, rozjaśniona uczuciem Ojczyzny — tak maleńkiego skrawka na światowej mapie, że wydaje się, iż zdolne są go odnaleźć nie oczy, a jedynie kochające serce. I tylko ono wie, jak gorzka bywa ta miłość w smaku… że czasami jest ona jak sztylet obrócony w ranie… „Straciliśmy niebo…” — ta poetycka rozpacz i dzisiaj, w trzecią rocznicę wojny rosyjsko-gruzińskiej, nieznośnym bólem odbija się echem w każdym gruzińskim sercu. I obecnie Gruzja, która stała się obiektem zaciętej konfrontacji dwóch potężnych sił geopolitycznych — wszak każdemu wiadomo, że poprzez bratobójczą wojnę Rosja jedynie sprawdzała reakcję Sojuszu Północnoatlantyckiego — pozostaje okupowana. Rosyjski dwugłowy orzeł wbił drapieżne szpony nie tylko w Abchazję i Osetię Południową, ale także w gruzińską duszę. Jednak żaden Gruzin nie pogodzi się z takim losem. A przypomnienie poety swojemu narodowi wszystkim znanej prawdy o tym, że „…ziemi Ojczyzny na podeszwach nóg nie wyniesiesz”, wlewa w dumne gruzińskie serce święty upór, wiarę w sprawiedliwość własnej przyszłości… Raul Czilaczawa i Katolikos-Patriarcha całej Gruzji Eliasz II

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

PAMIĘĆ RODU — NAJWYŻSZY DAR

Raul CZIŁACZAWA KAMO GRJADESZI, GRUZIJO? Dokąd zmierzasz, moja Gruzjo, drogą usłaną cierniem? Dokąd wzywasz moją duszę, przeszytą bólem nieznośnym? Na co twoje kolchidy i karty mają nadzieję, wziąwszy się za ręce? Czy nie zapomniały one, jak cię bezcześcili seldżucy? Mętnieją ikony, świece dogasają w świątyni twojej. Łza bogarodzicy gardło kurczy, słona aż do bólu. Krzyczą: “My nie złodzieje!” — ci, co cię całe życie okradali. Krzyczą: “Nie mankurty my!” — ci, co pieśni twoje zapomnieli. Przybysz, któremu gościnnie kiedyś otworzyłaś drzwi, Dzisiaj sobie pozwala winiarstwa nauczać Iberów. “Nie warto, — radzi, — zważać na sól w rozjątrzonej ranie”. Mleje, smutne głosy nasłuchując, Tawparawani. “Nie należy się śpieszyć”, — poucza przybysz, i niektórzy z jeźdźców Już przesiadają się z koni na kuce, co wzrostem jak owce. Dokąd idziesz, moja Gruzjo, — matko moja smutnooka? Dokąd on się podział, grzywo budowniczego, czyli Dawida? Ja tętent kopyt jego słyszę w stukocie serca twojego. Dokąd prowadzisz mnie, Gruzjo, — losie mój i drogo? No jak cię pocieszyć w smutku twoim, jeśli na uwięzi W stajni twojej niepokornie rżą zaledwie kuce? Przekład A. Kyczynskiego MODLITWA Panie nasz, niegodny i grzeszny twój syn ufność pokłada w tobie, Póki nad nami Ojczyzny ponure, bez prześwitu niebo, Póki w naszych czunguri bolą przemęczone struny — Każdy ich dźwięk zagłuszają wciąż ci sami jak nie scytowie, to hunowie, Póki w naszym kominku ogień dusi się i gaśnie, W Cchumi i Cchinwali gruzińskie ślady zatarto zawczasu. Póki istniejemy rozdrobnieni, jakbyśmy przegrali bitwę, Póki w kaplicy dusza umiera, zapomniawszy modlitwę, Póki krwawo kwitnie przy drodze w Saken nasz smutek, Póki nie wiemy czyje nasze wieczne góry, i morze, Póki jeszcze niektórzy czekają: półksiężycem wypłynie miesiąc z Inguri, Póki krwawią ślady, jak tysiące tych Tabackuri… Panie, nam pomóż i wesprzyj, prześwietny nasz Boże, Wyciągnąć nasz wóz z błota nikt przecież nie pomoże… Jasne kwieciste ubranie wyszywane złotem-kwiatami Wynieś tym na drogę, którzy Gruzji stali się synami. Panie nasz, Bogarodzicy ty dziękuj przy każdym słowie, Znowu miłość ześlij, Iberia niech znowu zmartwychwstanie w miłości. NIEBO I ZIEMIA Straciliśmy i niebo… Ptaki nadziei Już pod celownikiem w rodzinnej krainie. Tylko w marzeniu, tylko w marzeniu Widzę jedyną Ojczyznę swoją. Niebem gruzińskim my przysięgamy, Ja zaś wam powiem, wielcy i mali: “Tyle nam nieba swojego zostało, Ile i ziemi!..” Przekłady P. Zasenkę W CZEKANIU NA SĄD BOŻY Na pół naszą wieś rozdzieliła rzeka smołowa. Biesiątko małe urodziła tu kobieta jedna. Mówią ludzie, ciężarna kąpała się w rzece smołowej, Trumną czółno kołysze się cicho na niej. Oddzieliła się czarnym płotem wieś — i smutna Nad kołyską Sądu Bożego czeka ona. Nas rzeka smołowa rozdzieliła na dwa brzegi. I Tutaszkia tam, a Zarandia tu… Wrogowie. JA KARZĘ SIĘ Z TOBĄ, GRUZJO! Ja, Gruzjo moja, w smutku byłem z tobą. W duszy twoja żałoba odezwała się żałobą. Z tobą ja szukałem do światła drogi przez chmury. Karzą mój naród — ja nie uciekam od kary. Ja zasłużyłem na nią — za to, że w chwili rozpaczy, Ja nie wołałem, milczałem o wszystkich przyszłych mękach. Za to, że wrogowie świętości depczą nasze, Dzisiaj, kraju mój, ja piję z twojej czaszy. PRZELOT ANIOŁÓW Śmignęły na niebie ich śmiałe skrzydła, One jakby śpieszą na czyjś rozkaz. Ojczyzny góry — ich drogowskaz, Ludzkie modlitwy — ich niepowstrzymana siła. Odlot — pożegnalna chwila duszy i ciała. Został bez strażników Kaukaz, I chleb zakwitł, wino skwaśniało nagle, I każdy dym stał się martwy, jak mogiła! Już nad Martwili przelatuje klucz, Krzyk pisklęcia słychać w pogoni: “Wracajcie! Wam do Gruzji droga, Bo w domu żadne biedy nie straszne!” I słyszy się w tym głosie mi: Wszystko się spełni, o co modliłem się do Boga! HISTORIA Okrutności nie zna jako takiej Historia: synonimy one. Uśmiechają się z książek, z dawnych czasów W krzyżach, gwiazdach i swastykach bohaterowie. Tworzyła się dla nas z ognia i broni Ta mieszanka bredni i dziwowiska. Ratują nie ofiarne barany, Chyba że czas od prostoty świętej. Kto połączył słowa “państwo i prawo?” Kto obok umieścił ogień i lód? Dlaczego Temidzie, zapomniawszy wstyd, Oszust mruga łukowato? Podstępna, pełna zła i marności, Historio — wężowa skóra ty. ODRODZENIE “Kim my jesteśmy i kim powinniśmy być?” — Stare pytanie męczy, jak koszmar. — “Kto właścicielem naszych porzuconych stad I pastwisk w tę godzinę zamętu?” Już wypito do kropli kielich trucizny, Ale tego, kto widział drogę zza chmur I pamięć rodu, jak najwyższy dar, Zachował, my nie poznaliśmy, bałamuty. Znów żegnamy się nie w porę i wierzymy w cud, I sami siebie pytamy pospiesznie: U kogo jest dla ofiary syn-młodzieniec? Pokornie czekamy smutnego losu, W sytym niewolnictwie czy w głodnej wolności Narodu wybór — nie zrozumiemy nijak. ABORDAŻ Kraju mój, jak zdobyta szkuta dzisiaj, I pirat na nas patrzy z masztu pogardliwie, My, co straciliśmy wszystko, spoglądamy pokornie, Jak o kość obgryzioną biją się głodni. No, czyż my tacy? My przecież byliśmy bardzo śmiali, Bardzo dumni — a staliśmy się starcami nędznymi. Omija nas los okrężnymi drogami, I strzelba strzela do nas mimo celu. Lecz nadzieja nam mówi: nigdy nie jest za późno, Jak mieczem, przebija ciemność swoim promieniem, I przekleństwo wczorajsze zajmuje się płomieniem, Kogut dzień nowy już wita, Ojczyzno! Przekłady S. Borszczewskiego Z NARIKAŁY Ja za katarynką nie płaczę nad Kurą I nie upijam się przy biesiadzie na tratwach. I mimo to mnie wołają za sobą — Jak psa myśliwy woła w lasach — Te groźne fale, spiętrzone górą. Ja muszę być w tej starodawnej cytadeli, Która mnie czeka już dawno: Ja tu odgonię myśli niewesołe, Duszy boleść osiada na dno, W koronie słońca dni idą do domostw. Tbilisi rodzinne, z piersi twoich cierpiących Znów owocuje drzewo pokoju i dobroci. Szczycę się tobą — wiecznym i niezmordowanym; Ty — oś moja, i biegun honoru — ty, Tobie składam mój pokłon do ziemi. Grzmi lira Maczabieli w dumnej sławie — Tam bitew echo wzlatuje aż do gwiazd, Lecz nagle mijają myśli kędzierzawe. I znów Kura przyciąga mój wzrok, I Aragwińcy: ich usta krwawe. Przekład W. Łuczuka OJCZYZNA Ojczyzna… W każdym języku na świecie Słowo to — przejmujące i piekące. Jak żar w dłoniach. Jak gwiazda, na piersiach wypalona. Najpierw, Jak i wszystkie na świecie słowa, Ono wyobcowane i niezrozumiałe, Lecz z czasem, Z biegiem lat, Obnaża się, Jak kabel wysokiego napięcia: Ustami czujesz, Jaka siła w nim pulsuje. Najpierw Ono maleńkie, jak ziarenko piasku, Lecz z czasem, Z biegiem lat, Rośnie, rozszerza się, Niby kręgi Od bryły, rzuconej w rzekę, A potem Całe życie twoje — Tylko niekończący się strach: Byle tylko nie zmniejszyły się, nie znikły Te kręgi, Byle tylko znaleźć się Przed zatopioną bryłą… Przekład I. Rymaruka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

JAK TO „HISTORYCZNIE SIĘ UKŁADAŁO” NA DONBASIE…

Serhij ŁASZCZENKO Niedawno w Słowiańsku, w obwodzie donieckim, ukazała się książka profesora Wasyla Horbaczuka „Trzydzieści lat na Donbasie”. Faktycznie są to zapiski z dziennika z lat 1973—2004, które mają niebagatelną wartość dla tych, którzy badają obecną sytuację językową w regionie południowo-wschodnim. Autor książki jest z pochodzenia mieszkańcem Brześcia. Świadek ofiarnej walki UPA w ukraińskojęzycznych regionach obwodu brzeskiego, Wasyl Horbaczuk postanowił poświęcić swoje życie zachowaniu języka ukraińskiego. Ukończył filologię na Uniwersytecie Lwowskim, tam też poznał Jewhena Swerstiuka. Ich przyjaźń miała zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki. Negatywne przede wszystkim dlatego, że organy KGB nieustannie prześladowały Wasyla Tychonowycza, nie pozwalały mu zakotwiczyć się nawet na Kirovohradszczyźnie, nie mówiąc już o Galicji czy Wołyniu. Cudem udało się „zaczepić” w Słowiańsku. Może tylko dlatego, że ten region organy bezpieczeństwa uważały za absolutnie pewny pod względem perspektyw szerzenia „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”? Ale nie zapominały o swoim podopiecznym — temu poświęcono wiele zapisów Wasyla Tychonowycza. Historię epoki radzieckiej utrwalał na osobnych kartkach, które przechowywał nie w domu, a u zaufanych ludzi. Ich nazwisk autor, nawiasem mówiąc, nie wymienia nawet teraz. A to pośrednio świadczy o obecnym poziomie ukrainofobii w regionie górniczym. Niestety, nakład ukraińskojęzycznej książki jest tradycyjnie niewielki jak na Donbas (zaledwie sto egzemplarzy), więc chciałoby się zapoznać z nią jak największą liczbę czytelników. A zatem myśli, niepokoje, bóle, wątpliwości… Książka w najdrobniejszych szczegółach odsłania wewnętrzny świat ukraińskiego filologa, któremu przyszło pracować w niełatwych warunkach poradzieckiej Doniecczyzny. 11.11.1973 r. „Korotajew był na konferencji naukowej, przywiózł taką nowinę: Kindrata (kierownika katedry Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego, który ma tyle drukowanych prac) zwolnili za nacjonalizm. Mówią także, że rada naukowa Żytomierskiego Instytutu Pedagogicznego przegłosowała zwolnienie Stepana Pinczuka z pracy. (…) Jaka pustynia otacza tych poszczególnych samotników! Jaka tragedia, kiedy i ci, dla których żyjesz, poświęcasz się, patrzą na ciebie jeśli nie wrogo, to z potępieniem…” Grudzień 1973 r. „Sysolina. Ta postać zasługuje na osobny szkic. Kiedy dowiedziała się, że zdjęto mnie z pracy, to jakoś wyraziła się z jadem: „A Dymka wasz po-ukrainski tak i prodolżajet goworit?!” (A wasz Dymka dalej mówi po ukraińsku?!). Mówiąc, że skoro mnie zdjęto za nacjonalizm, to pora już i synowi zrezygnować z języka ukraińskiego”. 27.03.1974 r. „Na dniach odbyła się rada naukowa Słowiańskiego Instytutu Pedagogicznego. Wystąpił prorektor ds. naukowych M. Neczwolod, opowiedział o republikańskiej naradzie rektorów, jakie tam kwestie poruszano i jakie zadania stawiano przed szkołą wyższą. Na tej republikańskiej konferencji występowali Małanczuk i Nadolny. Podkreślali, że walka ideologiczna się zaostrza, że w ostatnim czasie i nacjonaliści ożywili swoją działalność. Małanczuk podkreślał, że wydane przez Skabę w 1965 roku polecenie dotyczące nauczania na uczelniach w języku ukraińskim nie było uzgodnione z KC KPZR, a było osobistym kaprysem Skaby i wyrządziło wiele szkody…” 30.07.1974 r. „Już prawie rok pracuję w Słowiańsku. Lida z dziećmi jeszcze mieszkała w Kirowohradzie, a w styczniu 1974 roku obroniła dysertację. Postanowiła zwrócić się do rektora Kirowohradzkiego Instytutu Pedagogicznego Owczarenki z prośbą o wyrażenie zgody na zamianę naszego mieszkania. Ten bardzo się rozgniewał i przeprowadził z nią pracę wyjaśniającą: „Do pracy on (czyli ja) beze mnie nie urządziłby się. Wy nie znacie sytuacji — każda anonimowa donos może zepsuć położenie! Mówiąc brutalnie, zwijajcie żagle jak najszybciej. Mieszkajcie w akademiku, wynajmijcie kąt, cokolwiek… Niech siedzi cicho i nie robi głupstw — to moja rada dla was…” 17.12.1975 r. „F. P. Medwediew opowiedział, jak występował jako oponent w Woroneżu: „Dysertant dobrze władał językiem ukraińskim, bo pochodzi ze wsi, gdzie mówią po ukraińsku. I na obronie oświadczył, że w domu rozmawia tylko po ukraińsku, tak mu naturalniej się komunikować. I oto wyobraźcie sobie, to mu wcale nie zaszkodziło, wszyscy zagłosowali „za”. U nas byłoby inaczej, znaleźliby w tym jakąś herezję. Zbyt już zaczęli się asekurować. Rzuciłem replikę: „Tutaj, na Ukrainie, przeginają pałkę z tym…” On momentalnie się ocknął: „To nie nasza sprawa!” 17.11.1976 r. „Przypomniało mi się: na stacji autobusowej Pokrowka (oficjalnie Pokrowśke) wszystkie napisy były w języku ukraińskim, nawet lektor ogłaszał po ukraińsku. Mnie to zdumiało. Znaczy, miejscowa władza nie przestraszyła się nacjonalizmu? A byłem tam gdzieś w latach 1974—1975”. 25.05.1977 r. „Specyficzna kolizja: Fiedź, pracownik partyjny, pokazał Czumakowi zakazaną książkę kanadyjskiego autora. Ten pomyślał, że to sprawdzian, poszedł i doniósł. Fiedź ma kłopoty, krach kariery, całkowita porażka… Bolesne zdziwienie — najbliższy przyjaciel, sąsiad go wydał! Jak dalej żyć na świecie? Tutaj nie chodzi tylko o krach kariery, tutaj jest zwątpienie w ludziach, coś takiego, co niszczy się na zawsze (nie wróg, a przyjaciel to zrobił!), strach o bliskich, przerwane szczęście dzieci… I za co taka kara? Po co było brać tę biedę w ręce?” 26.05.1977 r. „Podczas spaceru w pobliżu naszych domów spotykamy sąsiadkę, która spaceruje z dzieckiem. Syn (ma 4—5 lat) używa niektórych ukraińskich słów. O co chodzi? „Rodzice moi mieszkają na Kubaniu, tam miejscowa ludność „bałakaje”, czyli mówi po miejscowemu”. — „A tam co — Ukraińcy mieszkają?” — pytam. „Niet, niet, tam wsje russkije!” Skąd więc wzięła się ukraińska gwara? Nie wie… I to człowiek z wyższym wykształceniem, pracownik uczelni, filolog!” 9.09.1977 r. „A. Fiedź opowiedział, że latem tego roku chcieli go wziąć na stanowisko redaktora naczelnego czasopisma „Donbas”. Zaprosili na rozmowę kwalifikacyjną, potem oficjalnie zażądali charakterystyki z miejsca pracy. Znajomi powiedzieli, że sprawa jest już przesądzona. Ale… wyższe instancje nie zatwierdziły. Mówił o tym z bólem. Raz się potknął — więcej nie dadzą się podnieść…” 31.10.1977 r. „Pod koniec marca wezwali „tam”. Przesłuchiwał sam Mielnikow: „Jak to się stało, że w obwodzie jest tylko jeden nacjonalista Tychyj i to on nawiązał kontakt właśnie z wami? Potem przeszedł do Swerstiuka, Browki. Z zadowoleniem stwierdził, że Browko jest chory, Swerstiuk skazany. Czy nie utrzymuję z nimi kontaktów? A potem: „My was znajem choroszo. Wy nastojaszczij disidient! I wasze miesto tam (wykonał gest ręką). Wy tolko słuczajno nie ugodili tuda. Ja daże udiwliajus, czto wy do sich por nie w tiurmie!” A oto zapis z 31.10.1977 roku, kiedy Wasyla Tychonowycza niespodziewanie wezwano do KGB. Wtedy pojawiło się zagrożenie, że teczkę z wywrotowymi zapisami w dzienniku mogą znaleźć: „Wracam z przesłuchania. Lida przestraszona i pytająca wita mnie. Idziemy na spacer. Obejrzeliśmy okoliczne krzaki, doły, nasypy. Gdzie schować teczkę? Nagle jutro rewizja? I jak to się stało, że właśnie teraz ją przywieźli? Leżała w bezpieczeństwie 5 lat, niechby jeszcze tyle leżała… Jak to się stało, że właśnie w tym czasie ją zabrali? Można by wszystko podrzeć, zniszczyć. Ale jak podnieść rękę na swój trud? Jeśli teczkę znajdą — przepadłem, jeśli rewizji nie będzie, a materiał zostanie zniszczony — jak nie zwariować? Rozrywała się dusza od tych pytań i od bezsilności…” 11.11.1979 r. „Śmierć Iwasiuka wywołała rozmowy, komentarze wśród ludności. Niektórzy mówią, że go zabrali, a po miesiącu ktoś widział, jak wywieźli „Wołgą” do lasu i tam powiesili (już martwego). Na wschodzie mówią, że go zabili nacjonaliści. Cetlaka studenci przesłuchiwali: co takiego dzieje się we Lwowie? Dopóki nacjonaliści będą zabijać działaczy kulturalnych?” 4.06.1980 r. „Świadomość narodowa. Zdaje mi egzamin z języka ukraińskiego studentka 5 roku wydziału defektologicznego Mostowa (5 maja 1980 roku). Tłumaczy się, że słabo zna język ukraiński, dlatego że przyjechała z Rosji. Pytam, skąd dokładnie? — Z Kubania. — O-o, tam przecież są Ukraińcy! — Ukraińców nie ma już dawno… — A gdzież oni są? — Zniknęli, zrusyfikowali się, znaczy”. 19.07.1980 r. „Niedawno zdawała egzamin z języka ukraińskiego studentka drugiego roku wydziału defektologicznego Zaporożcewa. Zwróciłem uwagę, że wymowę ma rosyjską, a z wyglądu — typowa Ukrainka. Kiedy zacząłem wypytywać, okazało się, że mieszka w Symferopolu, mąż jej Zaporożcew, rodzice rodem z Melitopola o nazwisku Petrunenko. Uważa się za Rosjankę. I na Ukrainie mieszka, a już zupełnie odeszła od swojego narodu!” 19.08.1981 r. „Ukraińska pieśń. Oto punkt radiowy transmituje występ chóru. Jakiś żeńsko-męski głos wyśpiewuje zbyt często powtarzaną, a przez to znudzoną pieśń: „Aj-jaj-jaj, och-och-och… A słowik: tioch-tioch-tioch…” Głos kobiety zmienia się wiejskim (klubowym) chórem z gwizdem. Te same pieśni stale są transmitowane w ciągu ostatnich 15—20 lat… Wpaść na coś takiego! Jaka wielopłaszczyznowa akcja: stworzyć wrażenie o jednostajności naszego folkloru. Sawrasow jakoś wyraził się: „Ukrainskije piesni oczień odnoobraznyje…” Maj 1997 r. „Człowiek często trafia w krytyczne sytuacje, kiedy pojawia się problem wyboru lub konieczne jest wytrwanie, utrzymanie się na powierzchni, nie oddanie pozycji. Moje życie w Kirowohradzie i tutaj, w Słowiańsku. Ważne, by utrzymać się na katedrze, żeby coś pożytecznego zrobić. Spór z Kowalczukiem, jego nacisk… Można było oddać katedrę: odczepcie się, macie! Ale udało się z pomocą rektora Chworostianowa utrzymać — oczywiście, nie dla osobistej korzyści…” 10.10.2000 r. „Nawet po dziesięciu latach nie udaje się zlać w jedną całość kiedyś jedyny i niepodzielny naród niemiecki… Zachodnie Niemcy cały czas pomagają Wschodnim wyrównać się, podnieść do zachodnich standardów. Ale i do tej pory nie udało się wyrównać, przezwyciężyć radziecką mentalność niemieckich „wschodniaków”. Mówią, czasami przejawiają się nawet wzajemnie wrogie nastroje. Na ile to prawda, warto by zbadać”. * * * A na zakończenie artykułu przytoczę wymowny zapis w dzienniku z 27.09.1999 r. „Nasz obecny przewodniczący miasta Bondarenko, kiedy był jeszcze zastępcą mera, jakoś przy spotkaniu z Petrykiem wyraził się: — Nie unywajte, Iwan Iwanowicz! Skoro sowietskaja włast wosstanowitsia! I na etot raz my juże nie budiem takimi głupymi, kak byli”. Sądząc po ostatnich doniesieniach o zamykaniu ukraińskich szkół w Donbasie, „byli” (w rodzaju Bondarenki) obecnie tam świętują swoje zwycięstwo…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

PIERWSZY FOTOKRONIKA O „KOZACKICH MOGIŁACH”

Sławne „Kozackie Mogiły” mają przebogatą historię — pełną cierpienia i majestatyczną. Na temat tego świętego dla Ukrainy miejsca powstały tysiące publikacji w prasie, kilkaset książek. Jednocześnie w tej informacyjno-artystycznej przestrzeni do niedawna brakowało wielkoformatowego albumu fotograficznego, który wizualnie zebrałby wiekowe losy pola bitwy pod Beresteczkiem — ze zwycięstwami i porażkami, odwagą kozaków, oddawaniem czci pamięci… Teraz i ta luka została wypełniona. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. W fotoksiążce „Kozackie Mogiły” (pełnokolorowej, z artykułami w językach ukraińskim i angielskim) odtworzono unikalne zabytki historyczne, architektoniczne i artystyczne jasnych, heroicznych, a zarazem tragicznych kart okresu walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego pod wodzą hetmana Bohdana Chmielnickiego. Podstawą książki jest odzwierciedlenie wydarzeń związanych z bitwą pod Beresteczkiem. Fotokronika zapoznaje również z Narodowym Historyczno-Memoriałowym Rezerwatem „Pole Bitwy pod Beresteczkiem”, kozackim memoriałem, stworzonym na miejscu bitwy. Autor prowadzi miłośników ukraińskiej przeszłości miejscami związanymi z przebiegiem tamtych historycznych wydarzeń, proponuje swoiste wirtualne odwiedziny świątyń św. Michała i św. Jerzego, położonych na wyspie Żurawlycha, otwiera szeroką paletę ekspozycji muzeum, co tworzy wyraźne wyobrażenie o kozaczyźnie. O osobnym tematem wydania są obchody Dni Pamięci bohaterów w różnych latach, oddawanie czci pamięci o przeszłości przez duchowieństwo, ukraińskich patriotów, artystów, wszystkich nieobojętnych. W fotoalbumie znajdują się malownicze krajobrazy tutejszych miejsc, wizerunki unikalnej flory i fauny, co czyni wydanie interesującym, artystycznym i poznawczym. — Kiedy pojawił się pomysł na prezentacyjny fotoalbum, związany z „Kozackimi Mogiłami”, sama dusza podpowiedziała — ten pomysł trzeba koniecznie wesprzeć — mówi dyrektor generalny PP „Agro-Ekspres-Serwis” Serhij Kostiuczko, — i nie tylko dlatego, że każdego roku ludzie z różnych regionów Ukrainy, zagranicy przyjeżdżają do wsi Plaszewa, aby oddać hołd poległym bohaterom; i nie tylko dlatego, że na terenie wsi znajduje się jeden z działów naszego przedsiębiorstwa rolniczego… „Kozackie Mogiły” — to swoisty symbol naszego państwa, naszej historii, i świętym obowiązkiem współczesnych jest strzec go, wzbogacać dobra duchowe i tradycje z nim związane. Pomnażać, kto czym może. My zaś, na przykład, dzięki efektywnemu gospodarowaniu wsparliśmy projekt materialnie i otrzymaliśmy z tego wielką satysfakcję, gdyż wydanie jest niezwykle wartościowe w planie duchowo-patriotycznym. — Do fotoalbumu weszło wszystko to, co najlepsze, co udało mi się utrwalić obiektywem w ciągu ostatnich dziesięciu lat — opowiada Anatolij Mizernyj. — Te miejsca są bliskie od dzieciństwa i takie pojęcia jak „kozaczyzna”, „pole bitwy pod Beresteczkiem”, „Kozackie Mogiły” wchłonąłem z mlekiem matki, z opowieści dziadków, kiedy paśliśmy razem krowy, ze wspomnień prababci Juhienki. Przekazywali oni kozackie historie, opowiadali o tym, jak zbierali się, by wznieść olbrzymi dzwon, jak potajemnie przed władzą czcili pamięć kozaków. Nie ma się co dziwić, wszak moja rodzinna wieś Ridkiw od owych świętych miejsc jest oddalona o jakieś trzy kilometry. Jeszcze od małego, początkowo z prababcią (przeważnie w wielkiej chuście na plecach), potem — z babcią pieszo, a z czasem — z tatą (już sadzał na ramę roweru) — docierałem na kozaczyznę. To było święte. To było święto duszy. Bez wieców i szaszłyków. Bez politycznej autoreklamy i szarawarowszczyzny. Ludzie po prostu szli, aby oddać hołd bohaterom-zwycięzcom, postawić świeczkę i w milczeniu, w duchu, odmówić modlitwę. To już później — porozmawiać z przewodnikami, podziwiać tutejsze krajobrazy. Pamiętam, co roku, jak tylko schodziły śniegi i pola nieco przeschły, wyruszaliśmy z chłopakami na poszukiwania kozackich skarbów. Potem wszystkie znaleziska osiadały w kąciku krajoznawczym szkoły, a już później przekazywaliśmy znalezione przedmioty do muzeum w Plaszewej. Któż wie, może obecnie gdzieś w sali ekspozycyjnej jest kozacka fajka albo krzesiwo, czy choćby ołowiane kulki, znalezione przeze mnie. Wtedy też, w młodzieńczych latach, często bywaliśmy tu z kolegami, łowiliśmy ukleje z płotkami. Wyruszaliśmy o świcie, aby zdążyć na „gaz”. Tak tutejsi nazywają miejsce w Plaszewej, gdzie koryto rzeki przecina gazociąg. Godzinami patrzyliśmy na rzekę i mimowolnie nasuwały się myśli: jakimiż mężnymi i odważnymi byli nasi przodkowie, którzy zdołali wytrwać tutaj i utrzymać napór wroga! Gdzie wy teraz, nowocześni Neczajowie? To już później przyjeżdżałem na Kozackie Mogiły ze studenckimi przyjaciółmi albo sam, szczególnie ceniłem sobie rozmowy ze świętej pamięci Ihorem Kyryłowyczem Swiesznikowem… Przyjeżdżałem w sprawach dziennikarskich, przywoziłem tutaj swoją przyszłą żonę, aby zapoznać ją z tutejszą sławną ziemią. A z czasem — ze swoimi synami… Chodziliśmy podziemiami, wpatrywaliśmy się w malowidła Jiżakewycza, podziwialiśmy zachód słońca i odprowadzaliśmy wzrokiem szare żurawie nad Styrem, jedliśmy hreczanyki z kuleszą, gotowaliśmy zupę i długo rozmawialiśmy… W końcu, nie potrzeba komfortowego autobusu czy wycieczkowego autokaru, aby dotrzeć tutaj. Warto jedynie pamiętać o tej świętości, pamiętać, że jest Dzień Pamięci Kozaków. Zostawić dla niego miejsce w swoim sercu i duszy. Każdy w pokłonie przed pamięcią ma kropelkę szacunku do swojej ziemi. Może z małej miłości każdego z nas wyrośnie w końcu jedna wielka Miłość do Ukrainy. I „zielone pole” wtedy nie będzie czernieć, i nie będą tak szybko siwieć nasi ojcowie. I wtedy krew przelana w końcu stanie się „wolną wolą”. Wszystkie te odczucia chciałem przekazać poprzez fotoalbum „Kozackie Mogiły”. Szczerze dziękuję za zrozumienie, wsparcie i hojny gest charytatywny dyrektorowi generalnemu prywatnego przedsiębiorstwa „Agro-Ekspres-Serwis” Serhijowi Kostiuczce, a także członkowi korespondentowi NAN Ukrainy, profesorowi, przewodniczącemu rady Międzynarodowego Związku Społecznego „Rówieńskie Ziemiaństwo” Mykole Jakymczukowi oraz wiceprezesom MZS „Rówieńskie Ziemiaństwo”, przewodniczącemu zarządu towarzystwa „ILTA” Serhijowi Miszczence, przewodniczącemu zarządu towarzystwa „Kancelaria Prawna „Eurotek” Wasylowi Janickiemu, przewodniczącemu rady nadzorczej firmy AMAKO Witalijowi Skocykowi, dyrektorowi wykonawczemu MZS „Rówieńskie Ziemiaństwo” Swiatosławowi Waszczukowi. Dzięki naszym wspólnym wysiłkom fotoalbum o narodowej świętości został wydany i stał się jasnym świadectwem nierozerwalności rodzinnych korzeni, gdyż najcenniejszą dla człowieka jest pamięć i troska o swoje duchowo-historyczne źródła. badacz, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Tylko w ciągu ostatnich 10 lat opublikował ponad 300 opracowań historyczno-krajoznawczych. Jego pióra są również książki „Informator toponimiczny rejonu chmielnickiego”, „Chmielnickie światowidy”, „Rejon chmielnicki w datach”, „Kraj chmielnicki — ziemia przodków”, „Świątynia nad Snywodą”, „Ziemia chmielnicka w echem wieków”, „Rodzie nasz piękny”, „Bitwa nad Sinymi Wodami: prawda i domysły”, „Złamane kłosy”, „Czarne pokosy”, „Zaplanowany głód”, „Historyczne strony kraju chmielnickiego”, „Czerwony terror”. Za ostatnie publikacje o Hołodomorze autor został uhonorowany dyplomem Prezydenta Ukrainy. Jeszcze raz przekonuję się: stworzyć podobne prace o rodzinnym kraju może tylko człowiek zakochany w krajoznawstwie, który ma silną duchową i genetyczną więź z przodkami. Właśnie takim jest Mykoła Dorosz, o czym wymownie świadczą jego słowa: „Człowieku! Ziomku! Pamiętaj! Twoje życie we Wszechświecie to chwila. Przeżyj je godnie, uczciwie, z pożytkiem dla wspólnoty. Pozostaw po sobie dobre, jasne wspomnienie. Bądź wzorem dla innych. Dzięki temu wygramy wszyscy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

NA CICHYCH WODACH SNIWODY

Jewhen BUKET Kiedy w moje ręce trafia nowa książka o historii jakiejś miejscowości Ukrainy — szczerze się raduję. Wszak z własnego doświadczenia wiem, jak bardzo to wydarzenie jest ważne dla wsi i jej mieszkańców. Książka o historii odtwarza utraconą przez lata władzy radzieckiej więź między pokoleniami Ukraińców, buduje duchowy most, który łączy przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Czy nie największym osiągnięciem pierwszych dwóch dekad niepodległości jest masowe odrodzenie ruchu krajoznawczego we wszystkich bez wyjątku regionach — od Donbasu po Zakarpacie, od Siewierszczyzny po Krym. Niezależnie od tego, kto wykonuje tę pełną poświęcenia pracę — zawodowy historyk czy amator — zawsze ma ona szeroki rezonans i budzi świadomość obywatelską rodaków. Niedawno do redakcji „Słowa Proświty” nadeszła wiadomość od nauczycielki Nadiji Lebid ze wsi Woroniwci w rejonie chmielnickim, w obwodzie winnickim, w której opowiada ona o 500-letnim jubileuszu rodzinnej wsi. „Święto było przepiękne — pisze pani Nadija — występowali współmieszkańcy, goście, uhonorowano ziomków, odbył się koncert…” Do uczczenia jubileuszowej daty zainspirował społeczność nauczyciel historii, dyrektor szkoły w Woroniwcach Mykoła Dorosz, który oprócz tego opracował symbolikę wsi i wydał z tej okazji dwie prace krajoznawcze: „Woroniwci — moja rodzinna wieś: historia i teraźniejszość” oraz „Ród nasz piękny”. W pierwszej przedstawiono historyczny rozwój wsi, a w drugiej — opowieści o znanych ziomkach, ich fotografie. Z książką „Woroniwci — moja rodzinna wieś: historia i teraźniejszość” miałem szczęśliwą okazję szczegółowo się zapoznać i chcę podziękować Mykole Nyczyporowyczowi za wspaniałą pracę. Szczególną uwagę przyciągają rozdziały „Ludobójstwo w Woroniwcach” i „Dzwony naszej pamięci”, gdzie zebrano nie tylko świadectwa naocznych świadków, ale także unikalne dokumenty. Jeden z nich, podpisany przez sekretarza rejonowego komitetu partii w Ułaniwie, informuje o ponad pół tysiącu ofiar Hołodomoru. Ogółem w tamtych strasznych czasach z 1497 osób, które mieszkały we wsi, zmarło 850, czyli ponad połowa. Ich imiona niestrudzony badacz zbierał po okruchach wraz z innymi nauczycielami i uwiecznił na stronach książki. Ponadto Mykoła Dorosz porozumiał się z rodowitymi mieszkańcami Woroniwiec, którzy własnym kosztem wznieśli pomnik ofiar Hołodomoru z lat 1932—1933. Bardzo ciekawe jest opowiadanie „Tragedia wielkiej miłości”. Okazuje się, że we wsi w latach 1847—1848 u właścicielki majątku Karoliny Iwanowskiej-Wittgenstein gościł znany węgierski kompozytor Ferenc Liszt. Jego bliska przyjaźń z tą kobietą trwała przez całe życie. To właśnie jej kompozytor zadedykował wszystkie swoje poematy symfoniczne. W Woroniwcach, na motywach ukraińskich pieśni ludowych „Oj, nie chody, Hryciu” oraz „Wijut' witry, wijut' bujni”, Liszt napisał utwory na fortepian „Ukraińska ballada” i „Dumka”, które weszły do stworzonego w latach 1847—1848 cyklu „Kłosy Woroniwiec”. Jedyne, co mnie zdziwiło, to brak odniesień autora do wykorzystanych źródeł oraz końcowego wykazu literatury (z wyjątkiem rozdziału „Ukraińskie »Pole Kulikowe« — nad Sniwodą”). Nadaje to pracy styl publicystyczny, ale nie umniejsza naukowej głębi badanego materiału. Zresztą takie podejście często stosuje się w opracowaniach krajoznawczych. Mykoła Dorosz jest znany na Winniczyźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

BEZSTRONNA KSIĄŻKA OD KOCHAJĄCEGO SERCA

Maria KUCZERENKO Całe życie był spragniony zwykłego ludzkiego, rodzinnego szczęścia, domowego zacisza. Śnił w swoich tułaczkach po Ukrainie o domu „nad samym Dnieprem”… Jednak powrócił do miejsca swoich marzeń, do swojego Dniepru, który stał się dla niego Letą, w chwiejnej drewnianej łodzi. I po ponad półtora wieku nie można bez wzruszenia czytać wspomnień Mychajła Czałego, przyjaciela Szewczenki, pedagoga, jednego z pierwszych biografów Szewczenki, organizatora powtórnego pochówku poety, o tej żałobnej podróży, odmierzonej w wieczność… Most Łańcuchowy na szosę podolską. Panichida w cerkwi Narodzenia Pańskiego. Postoje wozu w celu wygłoszenia mów. I jedna z nich — inspektora 2. Kijowskiego Gimnazjum Mychajła Czałego. Poruszająca, pełna szczerego szacunku wobec poświęcenia poety. To wystąpienie przed społecznością miało konsekwencje dla mówcy. Z jego powodu musiał opuścić Kijów i przenieść się do Białej Cerkwi, obejmując stanowisko dyrektora Białocerkiewskiego Gimnazjum — było to, można powiedzieć, honorowe zesłanie. Książka Mychajła Czałego „Życie i utwory Tarasa Szewczenki” to bezcenne świadectwo swoich czasów, na tle którego z godną podziwu skrupulatnością, z fanatyczną uwagą do szczegółów wyłania się, czy też składa się, jak z oddzielnych puzzli, obraz poety. Książki nie wznawiano od 1882 roku. I dopiero w tym roku, po 150 latach od powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Czerneczej Górze, ujrzała ona ponownie światło dzienne w wydawnictwie „Weselka”. Temu ważnemu w życiu kulturalnym wydarzeniu musimy być wdzięczni tłumaczce książki, redaktorce Walerii Smilańskiej, a także wsparciu polityka i działacza społecznego Mykoły Tomenki, jego Fundacji „Ridna krajina” oraz sekretarzowi Stałej Komisji Rady Kijowskiej ds. edukacji i nauki Ołeksijowi Dawydence. Choćby szewczenkiana wzbogacała się o nowe fakty z życia poety, to i tak w książce Mychajła Czałego zarówno naukowcy, jak i przeciętni czytelnicy będą szukać odpowiedzi na liczne trudne, być może nawet drażliwe pytania dotyczące losu poety, ponieważ, jak słusznie zauważył we wstępie do książki Mykoła Tomenko, „słowo współczesnych, którzy żyli obok geniusza, oddychali tym samym powietrzem, płonęli tymi samymi ideami, jest doprawdy drogocenne”. Tak, książka Mychajła Czałego daje możliwość znalezienia się w epoce Szewczenki, zaczerpnięcia pełną piersią powietrza tamtych czasów, a nie muzealnego kurzu wyblakłych eksponatów. Przed nami rozpościera się ludzki los właśnie w jego wymiarze czasowym, nie jest on wycięty z niego jak papierowa wycinanka, nie jest zaadaptowany do nowożytnej ludzkiej psychologii (miejscami wypaczonej) — ON JEST TAKI, JAKI JEST — udana próba bezstronnej konstatacji naprawdę kochającego serca. Najwyraźniej autor tej nieprzeciętnej książki był zbyt skromnym człowiekiem, ponieważ ocenił ją jedynie jako „zbiór materiałów do jego biografii”, nie przyznając, że za tą definicją kryją się długie lata pracy, korespondencji z licznymi adresatami, których losy w taki czy inny sposób przecinały się z losem poety, wytrwałe — wprost po okruchach — zbieranie faktów, wydobytych z zakamarków cudzej pamięci, a potem — skrupulatna systematyzacja całego materiału faktycznego, układanie go w niewidzialnych szufladkach przyszłej pracy. Podpisując się w ten sposób pod swoją pracą, nawet nie przypuszczał, że stanie się ona wydarzeniem życia kulturalnego i na długie lata źródłem inspiracji dla szewczenkologów. Mychajło Czały, jak sam wyznawał, zachwycał się Szewczenką jeszcze od pierwszego jego „Kobziarza” z 1840 roku, a potem długi czas marzył o możliwości poznania go. Czyż on, autor przyszłego studium życia i twórczości Tarasa Szewczenki, a wówczas wykładowca Niemirowskiego Gimnazjum, absolwent Uniwersytetu Kijowskiego z czasów, gdy dopiero zaczynały się w nim gromadzić takie twórcze siły jak Kulisz, Biłozerski, Markowycz — przyszli cyrylo-metodyjczycy — mógł wiedzieć, jaki niespodziewany prezent wkrótce przygotuje mu los. A zaczęło się wszystko od znajomości, a potem i wzruszającej przyjaźni ze skromnym wykładowcą rysunku tegoż Niemirowskiego Gimnazjum Iwanem Soszenką, który z czasem odegra ważną rolę w życiu Tarasa Szewczenki. Zostawszy inspektorem 2. Kijowskiego Gimnazjum, Mychajło Czały zabrał swojego przyjaciela do Kijowa. I właśnie tutaj, w mieszkaniu Soszenki przy ulicy Kadetskiej 9 (obecnie Hoholiwśka 9) w 1859 roku doszło do znajomości, która zdeterminowała całe jego dalsze życie. (Z czasem niewielki pokój na drugim piętrze przy ulicy Hoholiwśkiej, gdzie miała miejsce ta historyczna wizyta, stał się domowym muzeum.) Jeśli wcześniej o perypetiach losu Szewczenki Mychajło Czały dowiadywał się z opowieści przyjaciela, to teraz sam z radością zaprzyjaźnił się z poetą. Potem zaczęła się długotrwała korespondencja, w której omawiano kwestie organizacji szkół niedzielnych, rozpowszechniania „Kobziarza” z 1862 roku, wydania „Elementarza południoworosyjskiego”. Szewczenko w listach zapraszał Czałego do wzięcia udziału w wydawaniu czasopisma „Osnowa”. Sam Mychajło Kornijowycz podpisywał się w listach jako Sawa — od Sawy Czałego. O tym wszystkim opowiedział w rozdziale swojej książki „Podróż do Małorosji. Pobyt w Kijowie. Korespondencja w sprawie zakupu posiadłości. Plan domu”. Mychajło Kornijowycz starannie prowadził zapiski o wszystkich wydarzeniach z życia poety, jednak gruntownie badać jego życie i twórczość zaczął dopiero po przejściu na emeryturę. Jeśli do tamtego czasu znano 20 listów Szewczenki, to do książki „Życie i twórczość Szewczenki” weszło 38 jego listów i 70 — do niego. W wydaniu znajdują się rozdziały poświęcone życiu osobistemu poety, jego codzienności, stosunkowi do cerkwi, religii. O poszczególnych etapach życia Szewczenki wiemy jedynie z opowieści Mychajła Czałego (nauka w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, podróż do Wilna, odwiedziny Kijowa w 1859 roku). Inne epizody odtworzono ze wspomnień przyjaciół poety, jego znajomych, po prostu naocznych świadków. Jak choćby okres zesłania poety, który w książce opisano na podstawie wspomnień O. Makszejewa. Książkę Mychajła Czałego wysoko oceniono jeszcze za jego życia. Profesor M. Petrow zaznaczał, że „wyróżnia się ona taką obfitością i pełnią informacji biograficznych o Szewczence, że daleko przewyższyła wszystkie znane biografie Szewczenki, w tym najlepszą z nich, opracowaną przez nieżyjącego już Masłowa”. Oddał sprawiedliwość tej pracy także Iwan Franko, choć rozumiał ograniczone możliwości badacza w tamtych warunkach społeczno-politycznych. Zresztą później, za władzy radzieckiej, trudno było oczekiwać naprawdę głębokiego, wszechstronnego wydania, na jakie zasługuje geniusz narodu ukraińskiego. Również po wydaniu książki „Życie i twórczość T. H. Szewczenki” Mychajło Kornijowycz nie porzucił swojej pracy badawczej. Opublikował wiele prac naukowych, korespondencję poety z Warwarą Repniną, Mykołą Szczepkinem, wspomnienia Natalii Uskowej. Marzył o pełnym, gruntownym wydaniu, bo czuł do tego wielki potencjał, jednak nawet do 90 lat, hojnie podarowanych mu przez Boga, nie zdążył fizycznie usystematyzować tej niezwykłej ilości cennych materiałów o poecie, który przeżył zaledwie 47 lat. Bogate archiwum, zebrane przez badacza, po jego śmierci przez długi czas przechowywane było u jego krewnych, dopiero w 1949 roku wszystko to przekazano Państwowemu Domowi-Muzeum oraz Oddziałowi Rękopisów Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy (f. 92), gdzie znajduje się do dziś. Całkowicie oczywiste jest, że wydanie Mychajła Czałego „Życie i utwory T. Szewczenki”, które ujrzało światło dzienne jeszcze w 1882 roku, stało się znaczącym wydarzeniem ówczesnego życia kulturalnego. Co więcej, na tle carskich instrukcji, skierowanych na niszczenie świadomości narodowej Ukraińców, Mychajło Kornijowycz głęboko uświadamiał sobie: pojawienie się Szewczenki — to nie przypadek, ponieważ „…w osobie poety naród uświadomił sobie wreszcie swoje beznadziejne położenie i wysłał go na arenę oświeconego świata, w środowisko cywilizowanych stanów, aby opowiedzieć im swoje szczere myśli, które ciążyły mu przez wieki”. I dziś gorzkim wyrzutem-przestrogą brzmią słowa badacza z epoki Szewczenki o nieostrożności i obojętności poprzednich pokoleń wobec wybitnych postaci. Zwłaszcza dzisiaj, na tle coraz częstszych bezczelnych ataków w stylu a la Buzyna. Tutaj nie wypada lekceważyć. Należy raz na zawsze uświadomić sobie: Szewczenko dla ukraińskości — to jej dusza, a podobne insynuacje — to nic innego jak ataki przeciwko ukraińskiej państwowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

NIE LEKCEWAŻMY LEKCJI PRZESZŁOŚCI!

Olesia KOTKEWYCZ, studentka wydziału dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki. Monografia „Historia rusyfikacji Ukraińców” poświęcona jest stosunkom ukraińsko-rosyjskim, odsłania moskiewską politykę zaborów i kolonialnego ucisku w Imperium Rosyjskim oraz ZSRR, analizuje metody i formy rusyfikacji Ukraińców, procesy ludobójstwa, lingwocydu i etnocydu. Narodowi ukraińskiemu, który przez stulecia wywalczał swoją niepodległość, przyszło pokonywać drogę niewiarygodnych wstrząsów i prób. Spowodowało to deformację świadomości historycznej. I choćby ktokolwiek dzisiaj przeciwstawiał Ukraińców z zachodu i wschodu, Ukraina jako państwo istnieje, dokonała się, ona żyje. Dlaczego więc niektórzy uważają zachodnich Ukraińców za nie-Ukraińców w ogóle? Nie ma podstaw, by mówić o różnicach między „zachodniakami” a „wschodniakami”. A jednak pewna różnica między nimi istnieje. Na czym ona polega i jak się pojawiła? Na wschodzie Ukrainy mało kto potrafi wyjaśnić (tak nas uczono), czym jest Galicja, Wołyń, Bukowina, Zakarpacie, które wchodzą w skład Ukrainy Zachodniej. Najgłębszą świadomością narodową spośród tych regionów, a także spośród innych obwodów Ukrainy, wyróżnia się ludność Galicji (współczesne obwody lwowski, tarnopolski, iwanofrankiwski). To właśnie tutaj zawsze tlił się i w sprzyjających warunkach jako pierwszy rozniecał płomyk ukraińskiej państwowości, niepodległości i jedności. Każde z sąsiednich państw, które okupowało ten czy inny region Ukrainy po Mongołach i Tatarach, próbowało (z wyjątkiem Litwy) asymilować Ukraińców. Rosyjska asymilacja prowadzona była zarówno siłą, jak i „dobrowolnie”. Przykładem metody siłowej może być wprowadzony w 1933 roku w RFSRR porządek, zgodnie z którym za Ukraińców zapisywano tylko obywateli, którzy urodzili się na Ukrainie. Ukraińcy jako naród przetrwali, ale znaczna ich część utraciła świadomość narodową, a nawet godność, umiejętność życia samodzielnie, dbania o siebie, opierania się na własnych siłach i wybierania własnego losu. Zamiast tego nabrali pewnej infantylności i bezradności. Wszystko to w pewnym stopniu dotyczy także „zachodniaków”, ale wyraźniej i częściej, bez wątpienia, przejawia się u „wschodniaków”, i nie dlatego, że tam pierwotnie byli jacyś inni Ukraińcy — nie! A jedynie dlatego, że na wschodzie system komunistyczny złamał trzy pokolenia ludzi, a na zachodzie — tylko dwa, że „wschodniacy” doświadczali rusyfikacji przez ponad trzy stulecia, a większość „zachodniaków” — tylko pół wieku, że „wschodniacy” w Imperium Rosyjskim nie znali demokracji, a starszemu pokoleniu „zachodniaków” udało się „skosztować” jej w praktyce. Dwadzieścia lat istnienia niepodległego państwa ukraińskiego potwierdza: walka o utwierdzenie ukraińskiej tożsamości trwa. Znaczna część społeczeństwa nie rozumie znaczenia przywrócenia językowi ukraińskiemu i kulturze należnego im statusu. W każdym razie faktem pozostaje jedno — proces niszczenia ukraińskości był długotrwały i silny. Nie ulega wątpliwości, że problem, który badają W. Lyzanczuk i M. Rożyk, jest aktualny i ważny nie tylko dla krajowej, ale i dla światowej opinii publicznej. Ocena skutków niszczenia ukraińskiej kultury, języka, rusyfikacji narodu ukraińskiego przez władze imperialne i radzieckie oraz nadanie im należytej oceny stało się możliwe dopiero w okresie posttotalitarnym, kiedy państwo ukraińskie uzyskało niepodległość. Na podstawie wielu źródeł historycznych i współczesnych źródeł naukowych uzasadniono i kompleksowo zbadano funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego w edukacji i polityce. Podjęto udaną próbę wykrycia i uogólnienia zewnętrznych i wewnętrznych przyczyn powstania problemu językowo-politycznego na Ukrainie, prawnych i politycznych mechanizmów jego rozwiązania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

BADACZ ŻYCIA RODZIMEGO NARODU

Jurij IWAŃCZENKO, historyk sztuki ODESKI ARYSTOKRATA Ołeksa Iwanowycz urodził się 9 listopada 1913 roku w Odessie. Jak wspominał: „spełniła się przepowiednia wróżki, która wywróżyła matce: Urodzi ci się syn, będzie w pewnej mierze sławny, ale będzie żył za morzami, za górami, w obcej stronie”. Proroctwo się spełniło, lecz zanim do tego doszło, Ołeksa Woropaj przebył długą i ciernistą drogę. W 1917 roku jego ojciec, arystokrata z zamożnej rodziny, z powodu niezgody z nową władzą zmuszony był wyemigrować za granicę, gdzie jego ślady na zawsze zaginęły. Rodzina przeniosła się z nieprzytulnej Odessy na Chersońszczyznę, do rodzinnej wsi matki Nadłuky. Właśnie tam Ołeksa poszedł do szkoły, znalazł przyjaciół i poznał ukraiński folklor, ludowe zwyczaje, dawne tradycje. Później w dzienniku i wspomnieniach ciepło wspominał, jak matka śpiewała mu pieśni, opowiadała bajki i ludowe legendy, a gdy już dorósł, nakazywała mu kochać rodzinny kraj i nigdy go nie opuszczać. W 1933 roku ukończył technikum rolnicze, zdobył zawód agronoma-technika i otrzymał pracę w kołchozie na Winnicczyźnie. Później w książce „W dziewiątym kręgu”, która ujrzała światło dzienne w Londynie w 1953 roku, Woropaj opowiedział, jak wiosną 1933 roku pracował jako agronom rejonowy Uładowskiej stacji maszynowo-traktorowej na Winnicczyźnie. Mieszkał w Kłytyszczach w pobliżu Chmielnika — jednej z największych i najbogatszych wówczas wsi na Podolu, która wiosną tamtego roku zamieniła się w przerażające pustkowie. Miał dwadzieścia lat, a tragedia narodu zapadła mu w pamięć na wieki i przelała się w mrożące krew w żyłach wersy książki, w której wyłaniają się straszne obrazy, niczym w ostatnim, dziewiątym kręgu piekła. Po dziesięcioleciach książka O. Woropaja „W dziewiątym kręgu” stała się podstawą badań nad Hołodomorem amerykańskiego historyka i politologa Jamesa Mace’a, dyrektora wykonawczego komisji ds. badania Hołodomoru na Ukrainie przy Kongresie USA. NA ETNOGRAFICZNEJ ŚCIEŻCE …W przededniu wojny Ołeksa Woropaj zapisywał legendy, podania, wierzenia, przysłowia i powiedzenia, recepty znachorów i wróżek. Już na emigracji w artykule „Ziele Szymona” pisał, że „ludowa wiedza o leczniczych ziołach — to nie tylko materiał do drwin sceptyków i oficjalnej medycyny, ale także skrytka, w której ukryte są takie skarby ludzkiej wiedzy, którymi może wzbogacić się i współczesna nauka”. Zafascynowany studiami etnograficznymi i zbieractwem, Ołeksa zdecydował się porzucić agronomię: w 1940 roku wstąpił na wydział filologiczny Uniwersytetu w Odessie. Tam jeden z wykładowców, zauważywszy jego wielkie zainteresowanie twórczością ludową, znajomość zwyczajów, obyczajów, wierzeń, poradził studentowi przejście na wydział etnografii i folkloru. Woropaj posłuchał rady i wstąpił na wydział etnografii i folkloru, świadomie wybierając sprawę całego swojego życia. Później, już za granicą, głęboko przeanalizował ten naukowy kierunek ukrainoznawstwa w swoich pracach teoretycznych. W nich głównym jest twierdzenie autora, że etnografia — to podstawowa nauka o narodzie. „JASYR” Wiosną 1944 roku, kiedy Ukrainę zajęły wojska sowieckie, opuszcza rodzinną ziemię. Był to czas, kiedy tysiące ludzi wyjeżdżało z ojczyzny na Zachód, wiedząc, że przebywanie na okupowanym terytorium obiecuje im nowe prześladowania, uwięzienie lub zsyłkę. Tak zaczęła się kilkuletnia odyseja, szczegółowo opisana w książce „W drodze na Zachód. Dziennik uciekiniera”, która jest bezcennym dokumentem życia ukraińskich emigrantów. W Niemczech spotykał się z wieloma ukraińskimi więźniami Trzeciej Rzeszy, wśród których byli głównie młodzieńcy i dziewczęta, zabrani na przymusowe roboty — „ostarbajterzy”, którzy wykonywali w Niemczech niewolniczą powinność. Z pierwszej ręki zapisywał materiały o ich życiu na niemieckiej katordze, zbierał fotografie, listy, podania, swoistą niewolniczą ustną twórczość ludową, która później weszła do książki „Jasyr”, wydanej w 1947 roku. W. Wynnyczenko w liście do O. Woropaja z zachwytem wypowiedział się o „Jasyrze”, zaznaczając, że ten zbiór „ma w sobie wielką siłę prawdy, i to tak bolesnej, tak głębokiej i smutno-wzruszającej”. Na początku 1946 roku Ołeksa wstąpił na Ukraiński Wolny Uniwersytet. W obozie w Augsburgu kontynuował zbieranie i opracowywanie materiałów etnograficznych. W tamtym okresie Woropaj wydał siedem książek: „Światła w cerkwi (ukraińskie legendy ludowe, zapisane na Ukrainie w latach 1942—1943)”, „Ukraińskie tańce ludowe”, „Zwyczaje naszego narodu”, wspomniany już „Jasyr”, zbiór nowel „Z przeszłości” i inne. ANGLIA Z BLISKA Kiedy skończył się termin pobytu w obozie dla osób przemieszczonych, Ołeksa z żoną wyjechali do Wielkiej Brytanii. Początkowo trafili do miasta Oldham, gdzie zatrudnili się w fabryce tekstylnej jako robotnicy. Jesienią 1949 roku przenieśli się do Londynu, gdzie zajęli się działalnością społeczną. Ołeksa Woropaj został współpracownikiem i członkiem redakcji czasopisma „Ukraińska myśl”. Były też niedostatki, tymczasowa ciężka praca, by zarobić na kawałek chleba. Ołeksa Woropaj w tamtym okresie porządkował swoje badania z etnografii i folklorystyki, stale odwiedzał bibliotekę Muzeum Brytyjskiego, gdzie znajdował i opracowywał rzadkie materiały do swoich studiów naukowych. W londyńskim czasopiśmie ukraińskiej emigracji „Droga wyzwolenia” często drukowano jego artykuły naukowe i rozdziały z dziennika „Anglia z bliska”. Z czasem wstąpił na Uniwersytet Londyński, gdzie studiował etnologię, a jednocześnie publikował w ukraińskich czasopismach, pisał artykuły i książki. W 1958 roku obronił dysertację „Zwyczaje naszego narodu. Etnografia Ukrainy i innych narodów słowiańskich oraz folklor” i zdobył tytuł doktora etnologii słowiańskiej. Później pracował jako starszy pracownik naukowy Biblioteki Naukowo-Technicznej Wielkiej Brytanii w mieście Wetherby, studiował nauki przyrodnicze, a w 1961 roku obronił drugą dysertację, tym razem z dziedziny przyrodniczej i został doktorem biologii. OD ZWYCZAJOWOŚCI DO TRADYCJI W 1963 roku w czasopiśmie „Droga wyzwolenia” ukazała się gruntowna praca „Etnografia — nauka o narodzie”, w której wyłożył swoje zasady naukowe, których istotą jest to, że duchowy rdzeń każdego narodu, każdej kultury etnicznej kryje się w zwyczajach. Każdy naród ma swoje własne, tak jak każde państwo ma swoje prawa. Zwyczajowość to system pierwotnej naturalnej religijności, który podtrzymuje harmonię życia indywidualnego i społecznego oraz uzgadnia prawa moralne człowieka z prawami natury i Wszechświata. Zwyczajowość zapewnia jedność sfery duchowej i biologicznej ludzkiej istoty, integralność wspólnot rodowych i etnicznych. W kulturze każdego etnosu, czyli narodu, zwyczajowość przejawia się przede wszystkim poprzez tradycję, która jest głównym kryterium prawdziwości na drodze poznawania duchowych podstaw narodu. Przecież to właśnie tradycja łączy w jedną całość życie minionych i współczesnych pokoleń, życie ducha etnicznego, co zapewnia trwałość przyszłym pokoleniom. Życie ludzkie jest nieprzerwane w swojej duchowej istocie, a sens życia każdego pokolenia polega na samorealizacji poprzez tradycje. Wraz z rozwojem ludzkości wszystkie wcześniejsze osiągnięcia we wszystkich sferach życia nie znikały bez śladu, lecz stawały się podstawą, źródłem duchowego samostanowienia jednostki, narodu, całej ludzkości. Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość są powiązane: przeszłość przejawia się w teraźniejszości, tak jak teraźniejszość — w przyszłości. Dlatego historia każdego narodu to przede wszystkim życiorys ducha ludzkiego. Myśli O. Woropaja potwierdził inny wybitny ukraiński naukowiec, profesor pedagogiki Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu Hryhorij Waszczenko: „Szczególnie wielką rolę odgrywają tradycje w zachowaniu narodu. Naród zazwyczaj uznaje się za całość pokoleń minionych, współczesnych i przyszłych. Taką całość podtrzymują przede wszystkim tradycje. Dzięki nim zachowuje się i rozwija język narodowy, osiągnięcia twórczości artystycznej, światopogląd, ideały narodowe — wszystko to, co tworzy oblicze narodu, co odróżnia go od innych narodów”. „MOJEJ MATCE…” Zatem O. Woropaj argumentowanie dowodził: „Zwyczaje narodu — to te cechy, po których rozpoznaje się naród nie tylko we współczesności, ale i w jego prawdziwej przeszłości. Zwyczaje ludowe obejmują wszystkie dziedziny życia społecznego, rodzinnego i publicznego. Zwyczaje — to te niepisane prawa, którymi kierują się w najmniejszych codziennych i największych ogólnonarodowych sprawach…”. Cytowanie tych zasad etnologii jest stosowne nie tylko po to, by zaznaczyć ich wartość w kulturze i historii narodu ukraińskiego, ale także po to, by uświadomić sobie całe niebezpieczeństwo ich niszczenia w czasach radzieckich, w okresie hołodomoru, represji ukraińskich naukowców, w latach tak zwanej walki komunistów o jednolitą radziecką wspólnotę, w której zginąłby unikalny ukraiński etnos z jego kulturą, literaturą, sztuką, zwyczajami, wierzeniami. Właśnie tymi zasadami kierował się Woropaj, gdy tworzył główne dzieło swojego życia — książkę „Zwyczaje naszego narodu”, której pierwszy tom ujrzał światło dzienne w „Ukraińskim wydawnictwie” w Monachium w 1958 roku z poruszającą dedykacją: „Mojej matce, która pierwsza nauczyła mnie kochać swój kraj”, a drugi — tamże w 1966 roku. W recenzji opublikowanej w monachijskiej gazecie „Szliach peremohy” („Droga zwycięstwa”), profesor H. Waszczenko wysoko ocenił pracę O. Woropaja, zaznaczając w szczególności: „Zwyczaje narodu ukraińskiego są mocno powiązane z naturą i zwyczajami religijnymi. Dlatego autor zbudował swoją pracę według zasady kalendarzowej. W pierwszej części opisuje zwyczaje, które są związane z zimą i wiosną. Dokładnie opisuje, jak nasz naród witał święta Andrzeja Apostoła, Boże Narodzenie, Nowy Rok, Wielkanoc, opowiada o tym, jak wróżyły nasze dziewczęta, szczegółowo opisuje wieczornice, składkowe zabawy, kolędowanie, zaklinanie wiosny, święta majowe, wiosnianki itd. Do swojego opisu zwyczajów autor dodał wiele kolęd, szczedriwek, wiosnianek, różnych legend, przysłów. Zwyczaje, które zachowały się u naszego narodu do naszych czasów, autor wiąże ze zwyczajami i wierzeniami czasów przedchrześcijańskich, pogańskich”. Istotne jest również to, że O. Woropaj uciekł się do porównań naszych zwyczajów ze zwyczajami innych narodów zachodnioeuropejskich — to czyni jego pracę jeszcze ciekawszą. Należy zaznaczyć, że w tym orientował się na wybitnego ukraińskiego etnografa, profesora Fedora Wowka, który pod koniec XIX i na początku XX wieku w swoich pracach „Antropologiczne cechy narodu ukraińskiego” oraz „Etnograficzne cechy narodu ukraińskiego” (1916) również naukowo bronił teorii o odrębności narodu ukraińskiego wśród innych etnosów słowiańskich, w szczególności o jego odmienności od rosyjskiego. DOROBEK DZIAŁACZA W czasach sowieckich prace Woropaja weszły do użytku naukowego. Właśnie tym tłumaczy się fakt, że jego książka „Zwyczaje naszego narodu” została wydana po raz pierwszy dopiero w niepodległej Ukrainie w 1991 roku z posłowiem S. Biłokonia. Od 1961 roku Ołeksij Woropaj z żoną stale mieszkał w miasteczku Witerbi, niedaleko miasta York. Mieli niewielki dom, który nazwali „Zatyszok” („Zacisze”). Właśnie w Witerbi minęły najlepsze lata życia i działalności naukowca i pisarza. Z okazji swoich sześćdziesiątych urodzin zapisał w dzienniku: „Mogę powiedzieć, że pomimo mojej biednej młodości na Ukrainie oraz trudności na obczyźnie, czasu nie zmarnowałem, bo przecież studia na dwóch uczelniach wyższych oraz dwie rozprawy doktorskie — to nie było dla mnie zbyt łatwe. Oprócz tego napisałem już z dziesięć książek oraz ponad setkę artykułów na tematy naukowe i literackie”. Po śmierci żony naukowiec żył jako samotnik, ale kontynuował pracę, nie porzucał pracy społecznej. Był członkiem Instytutu Biologów, Towarzystwa Botanicznego, Królewskiego Instytutu Antropologów i Etnografów, wykładał na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie, w którym był docentem katedry etnografii, w Ukraińskiej Akademii Mohylańsko-Mazepińskiej kierował wydziałem etnografii i folkloru. Ogromne obciążenie pracą naukową nie przeszkodziło mu w napisaniu czterech książek wspomnień, nowel i powieści, zebraniu ogromnego archiwum naukowego, którego los do dziś jest nieznany. Swoje pełne trudu życie Ołeksij Woropaj zakończył 20 lipca 1989 roku w mieście Leeds. Zaprawdę, czasu ten niezwykły człowiek rzeczywiście nie marnował, pokazując swoim rodakom, żyjącym na Ukrainie i daleko poza nią, jasny przykład poświęcenia. Żyjąc na dalekiej obczyźnie, poświęcił całe swoje życie rozwojowi naszej nauki i kultury, zachowaniu dla przyszłych pokoleń dziedzictwa duchowego narodu ukraińskiego. „Kiedy zaczniemy się przyglądać, to zobaczymy, że zwyczaje naszego narodu są dziwnie bliskie sobie. Kto wie, czy właśnie ta bliskość zwyczajów nie jest tym cementującym materiałem, który zwycięża swoją mocą wszystkie inne siły pracujące na niszczenie jedności naszego narodu” — pisał Ołeksij Woropaj w 1958 roku w przedmowie do pierwszego tomu „Zwyczajów naszego narodu”, podkreślając ważność pracy całego swojego życia, która obecnie, w okresie potężnych procesów globalizacyjnych, nabrała znaczenia ważnego czynnika identyfikacji narodowej narodu ukraińskiego wśród światowej wspólnoty. Utwory Ołeksija Iwanowycza WOROPAJ (SEMENKA), pisarza, etnografa, etnologa, pamiętnikarza, do dziś są bardzo popularne. Jego praca „Zwyczaje naszego narodu” w latach niepodległości była kilkakrotnie wznawiana także na Ukrainie. Po raz pierwszy szkic etnograficzny w dwóch częściach wydano przy udziale Towarzystwa Języka Ukraińskiego „Proświta” jeszcze w 1991 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

…ЯК ПРИЙДУТЬ ЗОЛОТІ ЖНИВА

Natalia ANTONIUK, Uliana WOLIKOWSKA — Bóg wywyższa tych, którzy go słuchają, którzy pracują nie tylko dla siebie, ale także dla Boga i bliźniego swego — zwrócił się do gości i uczestników wydarzenia na polu żyta protojerej Andrij Własenko. — Jezus Chrystus nazwał siebie chlebem życia, dlatego chleb jest świętością. Pan nakazał nam w pocie czoła zdobywać chleb. Pobłogosławił pracujące ręce. Dziękujmy więc Bogu za ten dzień, za to pole. Niech nie wygląda ono tak, jak byśmy chcieli, choć nasze życie często zagłuszają chwasty, ale w naszej mocy jest oddzielenie ziarna, żyta, pszenicy od tych kąkoli, które przeszkadzają żyć i być obrazem oraz podobieństwem Bożym. Niech Pan nas błogosławi, pozwoli pomyślnie przeprowadzić to święto. Dlatego kobiety w białych fartuchach, zanim rozpoczną pracę, proszą: „Pobłogosław Boże w dobry czas zacząć i w dobrym zdrowiu tego roku doczekać”. Polem potoczyła się wielogłosowość pieśni żniwnych. — Żniwa zazwyczaj odbywały się po Piotrze. Mężczyźni kosili, kobiety żęły, układały w kopy. Śpiewano pieśni żniwne. Te pieśni, obrzędy miały magiczne moce, które wpływały na przyszły urodzaj — opowiedziała Zinaida Szubska, kierownik zespołu „Złahoda” z Czernihowszczyzny. Kiedyś młódki wróżyły na urodzaj, rzucając za siebie sierp: jeśli upadnie ostrzem — na urodzaj, jeśli tępą stroną — niedobry znak. A po zakończeniu żniw pęk nieściętych łodyg („spasową brodę”) wiązano na końcu ściętego pola. W ofierze Brodzie kładziono chleb, sól i mawiano: „Oto tobie, Brodo, twoje jedzenie, święty chleb, sól i woda. W tym roku urodziłaś, na tamten rok żebyś nie zawiodła”. Zebrane plony młócono cepami… — Dzisiaj te tradycje zachowali tylko tacy jak my — żaliła się jedna z babć na polu. — Młodzież się tym nie interesuje. A w naszym zespole żyją obrzędowości. Myślę, że jak nas zabraknie, to i tradycje pozostaną w przeszłości. Chyba że może w jakiejś wsi w szkole będą tego nauczać i zaszczepią miłość do folkloru. A w ogóle taki teraz świat nastał — nie ma ani pieśni, ani tańca… Przykro, że obecnie młodzież nie potrafi odróżnić pszenicy od żyta i nie rozumie, co to jest cep. Głównym akcentem etnofestiwalu stało się prawdziwe wesele, a głównymi bohaterami — pan młody Dmytro z Białej Cerkwi i panna młoda Daryna z Sum. Tradycyjnie wesela wyprawiano po żniwach w okresie letniego przesilenia. W pieśniach obrzędowych prowadzone są tematyczne paralele między weselem a żniwami: „Swacie Mykoło, daj mi korowaj, ja pszeniczkę pieliłam, rączki pokaleczyłam”. Przez trzy sierpniowe dni odbywało się sakralne widowisko z całym bogactwem ludowych tradycji, gdzie każda pieśń weselna coraz mocniej łączyła serca młodych, a każdy obrzęd budził w młodych genetyczną pamięć przodków, rozbudzał w ich sercach miłość do tego, co rodzime, odwieczne. Na etnofestiwal przybyło niemało nieżonatych młodych par, które interesowały się weselną obrzędowością. Taki etnograficzny wybuch obudził w nich kod genetyczny ukraińskości i, być może, na ich weselu zamiast zgranego „Ja lublu tiebia do slez” zabrzmi ukraińska pieśń… O sakralnym znaczeniu wesela i jego różnicach od współczesnego widowiska opowiada gość festiwalu, etnograf Nina Mychajłyszyn: — Jeszcze pod koniec XIX wieku wesele było unikalnym obrzędem, który trwał tydzień. Dziewczyna przygotowywała się do nowego etapu w swoim życiu, przygotowywała się do odejścia od jednej rodziny i wstąpienia do rodziny chłopca. Przed wyjściem za mąż wyszywała bardzo dużo koszul, ręczników i chust dla starostów i bojarów, a także przygotowywała koszulę ślubną. Ważne, że ręcznik ślubny przekazywano z pokolenia na pokolenie, ale każda panna młoda musiała wyszyć go własnoręcznie. To bardzo odpowiedzialna praca, gdyż ręcznik ślubny koduje się znakami, duszą i poleceniem serca tego, kto go wyszywa. Wesele — sakralność utajniona. Młodych nikt nie miał prawa dotykać, nawet rodzice. Ich prowadzono, trzymając za chustę, żeby nikt, broń Boże, nie naruszył energii dwojga ludzi, których połączyła miłość. Dzisiaj prawie wszystkie tradycje weselne są utracone. Panny młode nie wyszywają ręczników, one nawet nie wiedzą, jakie wybierać na święto. Współczesne wesele to szaleństwo, impreza, gdzie wszyscy tylko tańczą i piją, gdzie nie ma tematu i sensu. Obecnie wesela są często źle zorganizowane i stylistycznie nieprzemyślane, uwaga gości nie jest akcentowana na czymś ważnym. Nina Mychajłyszyn wspomina własne wesele, na którym śpiewano wiele pieśni. „Wesele — to lament panny młodej. Melodyka pieśni weselnych jest prawdą, która oczyszcza nasze dusze. Wesele powinno być tajemnicze, magiczne i prawdziwe zgodnie z tradycją”. Przez wszystkie trzy dni na festiwalu występowali weselni muzycy — autentyczne zespoły z różnych zakątków Ukrainy i z zagranicy. Oto kierownik polskiego zespołu „Dziczka” Tetiana Sopiłka opowiada, że Ukrainki, które wychodzą za mąż za obcokrajowców, powinny zachowywać swoją narodową istotę, nie tracić więzi z Ojczyzną, a kontynuować tkanie na płótnie własnego losu tradycyjnych ukraińskich ornamentów. Szczególnie różnorodny na tegorocznym festiwalu był kącik ludowych mistrzów. Tutaj zaprezentowano wyroby z całej Ukrainy. Tkactwo, wyszywanie, wyplatanie, pisankarstwo, dziecięca zabawka-motanka… Wśród wszystkich rodzajów sztuki użytkowej wyróżniało się tkactwo z Huculszczyzny. To wspaniałe liżnyki, wykonane według starodawnych technologii: — Liżnyki przydadzą się przy chorobie na grypę, korzonki. Wcześniej nie było takiego pojęcia jak koc, narzuta — opowiedziała mistrzyni Hanna Kopyłczuk ze wsi Jaworiw w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego. — To zachowało się tylko w naszej wsi. Najpierw owcę strzygą, wełnę myją, starannie wysuszają. Potem robią kądziel z wełny, z której tkają. Utkany liżnyk wrzucają w wodospad, gdzie staje się kudłaty. Ten wodospad nazywa się wałyło. Przyciągają uwagę także wyroby z korzeni sosny. „Wyplatanie z korzeni sosny — to ukraińskie ludowe poleskie rzemiosło, którego tradycje obecnie są odradzane. Nasi przodkowie wyroby z korzeni sosny obmazywali gliną i wstawiali do pieca. Korzeń wypalał się, a forma glinianego wyrobu pozostawała. Ta technika jest bardzo praktyczna do użytku domowego” — opowiedziała Raisa Koriakina. A oto i luksusowe słomiane kapelusze. — A ile kosztują wasze kapelusze? — interesuje się mężczyzna w wyszywanej koszuli. — Rubel srebrem i trzy miliony złotem, drobnymi nie biorę! — A potrzymać można? — Trzymajcie, tylko nie długo — żartuje Mykoła Ohorodnyk z Rówieńszczyzny. Mistrz opowiedział, że rzemiosłem wyplatania ze słomy od dawna zajmują się wszystkie rolnicze narody świata. I niezależnie od tego, w jakim języku rozmawiamy, kiedy spotykają się dwaj mistrzowie z przeciwległych końców planety i biorą do rąk słomę, rozumieją się bez słów. — Taką ząbkowaną plecionkę, którą teraz plotę, tak samo plecie i Chińczyk, i Japończyk, i Uzbek — na zakończenie opowiedział plecionkarz Mykoła Ohorodnyk. — Zdarzało się spotykać z mistrzami z różnych krajów. W tej sprawie zawsze działa pamięć genetyczna i intuicja. Dlatego najważniejszym przeznaczeniem takich festiwali jak II Międzynarodowy Etnofestiwal „Żniwa 2011 — Wesele” jest nie tylko barwne widowisko, ale także przebudzenie uśpionej przez bezosobowość, niwelującą teraźniejszość pamięci narodu ukraińskiego. „Stracisz na żniwach minutę — stracisz niejedno ziarno” — tak mawiali nasi przodkowie rolnicy w odpowiedzialnym czasie żniw. Dlatego w Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Budownictwa w Pyrogowie żniwa są w pełnym rozkwicie. Przez trzy dni w atmosferze ukraińskiej wsi i autentycznej przestrzeni odbywał się II Międzynarodowy Festiwal Etnograficzny „Żniwa 2011 — Wesele”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

««ТТИ ИХ ХИ ИЙ Й Р РА АЙ Й»» УСУПЕРЕЧ ХАМСТВУ Нові фільми про українську музичну старовину

Taras KOWALSKI, Kijów W połowie wakacji kulturalnych — pod koniec lipca 2011 roku — w Kijowie odbył się pierwszy pokaz filmów dokumentalnych „Zdejmij jedno ucho” (czyli jedną słuchawkę w studiu) oraz „Marzenia o przeszłości”. Reżyserami obu obrazów są Oleg Timofiejew i Sabina Gölz (małżeństwo ze stanu Iowa, USA). Badali oni twórczość wykonawców muzyki dawnej z kilku krajów. Jest to spojrzenie staranne i profesjonalne. Oleg Timofiejew jest muzykiem (gra na lutni) i wykładowcą. Razem z rodziną — żoną i dwojgiem dzieci — przyjechał na Ukrainę w październiku 2009 roku na koszt jednej z fundacji kulturalnych. Planowali mieszkać tu rok. Ale aktywna działalność małżeństwa na Ukrainie trwa do dziś. Wkrótce, w sierpniu 2011 roku, wracają do USA. Kobziarz i lirnik Taras Kompanyczenko Pierwszy film — krótkometrażowy „Zdejmij jedno ucho” (Take off one ear) — opowiada o dwóch tygodniach pracy dziewięciu muzyków w studiu „Prostir”. Studio znajduje się „w piwnicy Ławry”, wyjaśnił pan Timofiejew. Nagranie zrealizowano kosztem Instytutu Polskiego w Kijowie. Rezultat — album muzyczny „Sarmatica” — ukazał się w USA. Sabina Gölz — także jako operator filmowy — utrwaliła „nieoficjalne” portrety robocze muzyków i reżyserów dźwięku, życie studyjne, nieskończone niuanse nutowe narodzin muzyki. To rzadkie nawet dla kina dokumentalnego momenty, kiedy bohaterowie już nie zauważają lub nie zwracają uwagi na obserwującą ich kamerę filmową. Kolejny film — „Marzenia o przeszłości” (Dreaming up the past) — to szeroki obraz muzyki dawnej z dziesiątkami uczestników. Jest to film-miód, który był bardzo trudno i długo dopracowywany. Wśród uczestników: Tetiana Łucenko (śpiewaczka, Bazylea, Szwajcaria / Kijów), profesor N. Herasymowa-Persydśka, zespół „Choreja Kozacka”, bandurzysta Wiktor Miszałow (Australia/Kanada), zespół „Acapella Leopolis”, organizator festiwalu muzyki dawnej we Lwowie Roman Stelmaszczuk, Stepan Tychonenko z Użhorodu, Arkadij Burchanow i zespół „Insula Magica” z Nowosybirska, wokalistka Ute Goedecke oraz muzyk Per Matisson ze Szwecji. Zabezpieczenie organizacyjno-finansowe filmu zrealizowali Myron Stachiw, Program im. Fulbrighta oraz Instytut Polski w Kijowie. Przytoczę tylko kilka tez z filmu oraz z wystąpień podczas jego dyskusji. Muzyczny dysydentyzm. Wykonywanie muzyki XVII—XVIII w. w ZSRR, a zwłaszcza na Ukrainie, było możliwe głównie poza filharmoniami i placówkami edukacyjnymi. Wydarzeniami tamtych czasów były oficjalnie zatwierdzone koncerty zespołów „Hortus Musicus” (Tallinn) czy „Pro Musica” (Nowy Jork, USA, kierownik — Noah Greenberg). Nawet nuty muzyki dawnej trzeba było szukać w Moskwie. Rozmyślając o dawnych czasach, Taras Kompanyczenko powiedział: — W czasach Rzeczypospolitej nasi przodkowie w szczególny sposób szukali wolności, „złotej wolności”; a potem u części z nich pojawiły się kompleksy ofiary i do dziś jest problem: kto jest większą ofiarą?! A muzyka dawna podnosi stan duchowy ludzi, szacunek do samego siebie. To środowisko mogłoby nie być tak marginalne. A potem Taras Kompanyczenko po pokazie filmu dodał: — Przyszło mi słyszeć: „Tarasie, ja rozumiem twoją muzykę, a ten tutaj nic z niej nie rozumie…” Ależ nie!!! Kiedy twórcy filmu i Taras Kompanyczenko odwiedzili wieś Lehedzyne u reżyserki filmowej Naomi Uman — muzyka dawna przy akompaniamencie chrabąszczy zgromadziła wielu wieśniaków. Były łzy i prośby: „...A można jeszcze?”. — Ludzie są prości, oni po raz pierwszy słyszeli tę muzykę — dodał muzyk. Czyli zamiast narzucanego stanu „słonina przypadła do duszy”, w ludziach żyje „ten cichy raj”. Namiętnie mówiono też o „chamskiej dominancie” wielu dostępnych obywatelom Ukrainy kanałów telewizyjnych: „To chamienie, poniżanie wszystkiego, co ludzkie… Telewizor to „szopka ohydy”. Na zakończenie spotkania z widzami Taras Kompanyczenko wykonał pierwszą część Poczajowskiego Bohoglasnika — o opatrzności Bożej. Osobna dyscyplina akademicka. W filmie przytoczono liczne przykłady na to, że muzyka dawna wymaga wąskiej specjalizacji badaczy i pewnego wysiłku słuchaczy. Na przykład kompozytor Myrosław Skoryk zwracał się do odszyfrowania potrzebnego mu dawnego materiału muzycznego. Ale nawet u sławnego kompozytora pojawiły się „rozbieżności kolosalne”, cytuje się w filmie uwagę profesora-muzykologa Hopkinsa ze Szwajcarii. Cud, który inspiruje do dalszych wspólnych poszukiwań. Chociaż nieubłagane stulecia pochłonęły wiele materiału muzycznego, zdarzają się wyjątki. Arkadij Burchanow z Nowosybirska znalazł archiwum szwedzkiego muzyka, który przeżył 15 lat zesłania w Tobolsku po bitwie pod Połtawą! I Szwed przez wszystkie te lata grał w Tobolsku! Teraz te dawne koncerty zabrzmiały na festiwalu na Ukrainie i weszły do filmu. Brzmiała poezja i muzyka doby Mazepy! Twórcy i uczestnicy obrazów będą proponować współpracę kanałowi telewizyjnemu „Kultura”. A póki co mowa o pokazie filmów na festiwalu w mieście Waszyngton (USA). Muzykolog i reżyser Oleg Timofiejew jednocześnie planuje pracę nad nowym filmem. Sekretariat Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz redakcja tygodnika „Słowo Proświty” wyrażają serdeczne kondolencje proświcianinowi, członkowi komisji rewizyjnej towarzystwa „Proświta” Ocunowi Mykole Petrowyczowi z powodu śmierci jego matki Jewdokii Mykytiwny, która odeszła w zaświaty 3 sierpnia tego roku w 84. roku życia. Królestwa niebieskiego i wiecznej pamięci drogiej ukraińskiej matce naszego towarzysza i kolegi Mykoły. Proświcianie PRENUMERATA TRWA Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest wasza gazeta! Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDZI

p.o. redaktora naczelnego Mykoła Cymbaluk Kolegium redakcyjne: Ljubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk Zastępcy redaktora naczelnego Petro Antonenko 279-49-47, Jewhen Buket 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. na 3 miesiące 13 UAH 71 kop.

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 3 2 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301232 Nakład w sierpniu — 23 000 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn