Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

««ТТИ ИХ ХИ ИЙ Й Р РА АЙ Й»» УСУПЕРЕЧ ХАМСТВУ Нові фільми про українську музичну старовину

Слово Просвіти, №32 за 2011 рік

Taras KOWALSKI, Kijów W połowie wakacji kulturalnych — pod koniec lipca 2011 roku — w Kijowie odbył się pierwszy pokaz filmów dokumentalnych „Zdejmij jedno ucho” (czyli jedną słuchawkę w studiu) oraz „Marzenia o przeszłości”. Reżyserami obu obrazów są Oleg Timofiejew i Sabina Gölz (małżeństwo ze stanu Iowa, USA). Badali oni twórczość wykonawców muzyki dawnej z kilku krajów. Jest to spojrzenie staranne i profesjonalne. Oleg Timofiejew jest muzykiem (gra na lutni) i wykładowcą. Razem z rodziną — żoną i dwojgiem dzieci — przyjechał na Ukrainę w październiku 2009 roku na koszt jednej z fundacji kulturalnych. Planowali mieszkać tu rok. Ale aktywna działalność małżeństwa na Ukrainie trwa do dziś. Wkrótce, w sierpniu 2011 roku, wracają do USA. Kobziarz i lirnik Taras Kompanyczenko Pierwszy film — krótkometrażowy „Zdejmij jedno ucho” (Take off one ear) — opowiada o dwóch tygodniach pracy dziewięciu muzyków w studiu „Prostir”. Studio znajduje się „w piwnicy Ławry”, wyjaśnił pan Timofiejew. Nagranie zrealizowano kosztem Instytutu Polskiego w Kijowie. Rezultat — album muzyczny „Sarmatica” — ukazał się w USA. Sabina Gölz — także jako operator filmowy — utrwaliła „nieoficjalne” portrety robocze muzyków i reżyserów dźwięku, życie studyjne, nieskończone niuanse nutowe narodzin muzyki. To rzadkie nawet dla kina dokumentalnego momenty, kiedy bohaterowie już nie zauważają lub nie zwracają uwagi na obserwującą ich kamerę filmową. Kolejny film — „Marzenia o przeszłości” (Dreaming up the past) — to szeroki obraz muzyki dawnej z dziesiątkami uczestników. Jest to film-miód, który był bardzo trudno i długo dopracowywany. Wśród uczestników: Tetiana Łucenko (śpiewaczka, Bazylea, Szwajcaria / Kijów), profesor N. Herasymowa-Persydśka, zespół „Choreja Kozacka”, bandurzysta Wiktor Miszałow (Australia/Kanada), zespół „Acapella Leopolis”, organizator festiwalu muzyki dawnej we Lwowie Roman Stelmaszczuk, Stepan Tychonenko z Użhorodu, Arkadij Burchanow i zespół „Insula Magica” z Nowosybirska, wokalistka Ute Goedecke oraz muzyk Per Matisson ze Szwecji. Zabezpieczenie organizacyjno-finansowe filmu zrealizowali Myron Stachiw, Program im. Fulbrighta oraz Instytut Polski w Kijowie. Przytoczę tylko kilka tez z filmu oraz z wystąpień podczas jego dyskusji. Muzyczny dysydentyzm. Wykonywanie muzyki XVII—XVIII w. w ZSRR, a zwłaszcza na Ukrainie, było możliwe głównie poza filharmoniami i placówkami edukacyjnymi. Wydarzeniami tamtych czasów były oficjalnie zatwierdzone koncerty zespołów „Hortus Musicus” (Tallinn) czy „Pro Musica” (Nowy Jork, USA, kierownik — Noah Greenberg). Nawet nuty muzyki dawnej trzeba było szukać w Moskwie. Rozmyślając o dawnych czasach, Taras Kompanyczenko powiedział: — W czasach Rzeczypospolitej nasi przodkowie w szczególny sposób szukali wolności, „złotej wolności”; a potem u części z nich pojawiły się kompleksy ofiary i do dziś jest problem: kto jest większą ofiarą?! A muzyka dawna podnosi stan duchowy ludzi, szacunek do samego siebie. To środowisko mogłoby nie być tak marginalne. A potem Taras Kompanyczenko po pokazie filmu dodał: — Przyszło mi słyszeć: „Tarasie, ja rozumiem twoją muzykę, a ten tutaj nic z niej nie rozumie…” Ależ nie!!! Kiedy twórcy filmu i Taras Kompanyczenko odwiedzili wieś Lehedzyne u reżyserki filmowej Naomi Uman — muzyka dawna przy akompaniamencie chrabąszczy zgromadziła wielu wieśniaków. Były łzy i prośby: „...A można jeszcze?”. — Ludzie są prości, oni po raz pierwszy słyszeli tę muzykę — dodał muzyk. Czyli zamiast narzucanego stanu „słonina przypadła do duszy”, w ludziach żyje „ten cichy raj”. Namiętnie mówiono też o „chamskiej dominancie” wielu dostępnych obywatelom Ukrainy kanałów telewizyjnych: „To chamienie, poniżanie wszystkiego, co ludzkie… Telewizor to „szopka ohydy”. Na zakończenie spotkania z widzami Taras Kompanyczenko wykonał pierwszą część Poczajowskiego Bohoglasnika — o opatrzności Bożej. Osobna dyscyplina akademicka. W filmie przytoczono liczne przykłady na to, że muzyka dawna wymaga wąskiej specjalizacji badaczy i pewnego wysiłku słuchaczy. Na przykład kompozytor Myrosław Skoryk zwracał się do odszyfrowania potrzebnego mu dawnego materiału muzycznego. Ale nawet u sławnego kompozytora pojawiły się „rozbieżności kolosalne”, cytuje się w filmie uwagę profesora-muzykologa Hopkinsa ze Szwajcarii. Cud, który inspiruje do dalszych wspólnych poszukiwań. Chociaż nieubłagane stulecia pochłonęły wiele materiału muzycznego, zdarzają się wyjątki. Arkadij Burchanow z Nowosybirska znalazł archiwum szwedzkiego muzyka, który przeżył 15 lat zesłania w Tobolsku po bitwie pod Połtawą! I Szwed przez wszystkie te lata grał w Tobolsku! Teraz te dawne koncerty zabrzmiały na festiwalu na Ukrainie i weszły do filmu. Brzmiała poezja i muzyka doby Mazepy! Twórcy i uczestnicy obrazów będą proponować współpracę kanałowi telewizyjnemu „Kultura”. A póki co mowa o pokazie filmów na festiwalu w mieście Waszyngton (USA). Muzykolog i reżyser Oleg Timofiejew jednocześnie planuje pracę nad nowym filmem. Sekretariat Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz redakcja tygodnika „Słowo Proświty” wyrażają serdeczne kondolencje proświcianinowi, członkowi komisji rewizyjnej towarzystwa „Proświta” Ocunowi Mykole Petrowyczowi z powodu śmierci jego matki Jewdokii Mykytiwny, która odeszła w zaświaty 3 sierpnia tego roku w 84. roku życia. Królestwa niebieskiego i wiecznej pamięci drogiej ukraińskiej matce naszego towarzysza i kolegi Mykoły. Proświcianie PRENUMERATA TRWA Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest wasza gazeta! Koszt prenumeraty

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn