Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2024 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ukraiński poeta błękitnych gór oraz spienionych Czeremoszu i Prutu

Jurijowi Fedkowyczowi – 190! Właśnie taki słowotwór charakteryzuje nieśmiertelnych. Bo oni żyją nadal w naszej nieskończonej przestrzeni, pojąc byt potomnych wartościami i testamentami, niepodległymi czasowi. Ludzka, narodowa pamięć utrzymuje, przekazując w spadku nowym pokoleniom, duchowe skarby i cnoty, zawarte w ich Słowie i Czynie. I chociaż zmieniają się czasy, epoki, matryce światopoglądowe, ideologemy, ściera się od ludzkiego chodzenia granitowy bruk, innymi stają się ustalone granice polityczne, za każdym razem przed narodem, światem stają nowe wyzwania, zagrożenia, misje i zadania, jednak są ludzie, którzy mimo wszystko zachowują swoją wzniosłość i wieczność. Do nich zazwyczaj przykuta jest znacznie większa uwaga społeczna, aniżeli do całych mas wspólnot. Takich sławią i ganią, zalewają brązem i niszczą, nimi zachwycają się i rozczarowują, ich kochają, heroizują i mitologizują, im zazdroszczą, a czasem nienawidzą… Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Zaprawdę, błyskawice i gromy nigdy nie biją w krzaki, a w wysokie drzewa. Właśnie z tego chaosu myśli, postaw, pretensjonalności, emocji i stanów uczuciowych, które nurtują już w trzech stuleciach na terenach rozmaitych tworów państwowych Bukowiny i Ukrainy, w szczególny sposób wyodrębnia się postać Fedkowycza. Historycznie wybitna Osobowość. Głęboko narodowa, niedościgniona dla tamtej epoki swoją ukraińskością. Nadzwyczajnej rasy góral, „zdrowy, barczysty i piękny mężczyzna, tylko zadumany, wydaje się, że wielki ciężar serce mu dusi” (Sydir Worobkewycz). Nic dziwnego, wszak był synem epoki, kiedy denacjonalizatorski pług przeorywał, wydeptywał ukraińską duszę, moskalofilstwo rozżerało (jak żarłoczny mól) narodowe ciało, a poszatkowane przez cudzoziemskie imperia ukraiństwo było rozcięte nad bezdenną przepaścią bezpaństwowości, nie widząc prześwitu. Gazeta „Bukowyna” (nr 4, 1885 r.) tak naświetlała ówczesny stan narodowego i społecznego ucisku ukraiństwa: „W całej Bukowinie ledwie znajdzie się 10 nauczycieli (na około 80 szkół), którzy umieją poprawnie po rusku pisać”. I oto w takich niewiarygodnie beznadziejnych okolicznościach, kiedy wyjście dla absolutnej większości z tego widziano jedynie na poziomie, pod kogo „położyć się”, Fedkowycz staje się obrońcą ukraińskiego „Ja”. Nie zmoskwiczony; nie zniemczony, chociaż dobrze znał język niemiecki, literaturę, kulturę; nie spolonizowany; nie zwołoszczony, stając na twardym gruncie drogi testamentu Szewczenki – „Swoją Ukrainę kochajcie. Za nią Pana błagajcie”. Poprzez ten dzwonowaty okrzyk Słowa Tarasa, który odbierany był przez niego jako najwyższa idea narodowa, wielki bukowiński budziciel „pisał” swoje marzenie, tworzył sens własnego życia. Oczywiście, są one zawarte w napisie, wyrytym na fundamencie jego majestatycznego pomnika w zacisznym (jak na gwarne miasto) skwerze miejskim między trzema budynkami Uniwersytetu i Biblioteki: „Ja kocham moją Ruś-Ukrainę. Ja wierzę w jej przyszłość”. Jednak on nie tylko wierzył, ale i wywalczał prawo rodzimego Narodu „w swojej chacie i szkole zdobywać swoje szczęście i siłę, i wolę”. Bo i rodzimojęzyczna gazeta „Bukowyna”, „redagowana żywo i utalentowanie” (według Franki) przez Jurija Fedkowycza w ciągu 1885–1888 lat, nabrała wagi rzecznika narodowej soborności, potwierdzając niezniszczalne wezwanie Szewczenki – „Walczcie!”. Nie przesadzam, ale rodzime słowo i wiara Fedkowycza w jedyną i wolną Ukrainę czyniła „martwy” Naród żywym, uczyła go być Ukraińcami, którzy „cudzego nie pragną, tylko swoje bronić chcą”. A jeszcze idee, ideały, wreszcie życiowy czyn Poety są pouczające i słuszne dla nas dlatego, że ten czasem niezgłębiony, przez nikogo „niezaprzęgnięty”, to surowo-cichy, to rozszalały stateczny mąż nigdy, pod żadnym pozorem ówczesnych realiów nie sławił, nie idealizował, nie propagował fałszywych „wartości” o „dobrzejszych, bardziej humanitarnych i kulturalniejszych” imperialistach i najeźdźcach. Dla niego oni (od cesarza do cara!) zawsze byli cudzoziemcami, kolonizatorami, zdobywcami. I jedyny znak drogowy dla takich – „precz z Ukrainy!”. A dlatego sławił Sicz, Kozaków oraz Opryszków i niepodzielną oraz jedyną Ukrainę: Jednocz naszą Bukowinę Z Czerwoną Rusią. Niech Czeremosz spieniony, I Czarny, i Biały, Z bracią ruską Nas więcej nie dzieli. Niech weźmie się jedną siłą Do jednej sprawy: Zdobywać ojcowskiej I woli, i sławy. Tak, symbolizm, ideowość tego w istocie sobornego wezwania często wykorzystywali na swój sposób przede wszystkim ci, którzy nie chcieli widzieć jedności Ukraińskiego narodu, próbując przetopić w tyglu tygla moskiewskiej radziecczyzny naszą narodową tożsamość, pragnienie państwowości. Nowi najeźdźcy-„wyzwoliciele”, wdarłszy się przez okna do naszej chaty, zastawszy jeszcze ciepły bukowiński barszcz, przygotowany przez ludzi, wygnanych ze swoich domostw do syberyjskich, gorliwie zaczęli pisać dla nas kłamliwą moskiewską Ciąg dalszy na str. 2 OLHA CHODACZKA 14–15 PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Koszt jest następujący: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 4 mies. — 240 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

bezpieczeństwa: zagrożenie ze strony szalonej Rosji istniało zawsze, ale kierownictwo wojskowo-polityczne kraju okazało się nieprzygotowane do należytego odparcia wroga. Z kolei doprowadziło to do wielkich strat. Przed władzą i społeczeństwem stoi trudne zadanie, aby podczas krwawej wojny rosyjsko-ukraińskiej zachować suwerenność państwową i demokratyczną drogę rozwoju. O tym, jak rozwiązywać problemy w sferze edukacji, nauki i kultury, mówili doktor filozofii Serhij Prysuchin, reżyserzy filmowi, laureaci Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Łeonid Mużuk i Dmytro Łomaczuk, doktor nauk historycznych Petro Czerneha. Nieprzestrzeganie przez instytucje państwowe obowiązującego ustawodawstwa stało się tematem wystąpienia prawnika Jurija Handziuka. Swoimi spostrzeżeniami na temat sytuacji w sferze informacyjnej podzielili się zasłużona dziennikarka Ukrainy Ludmyła Łysenko, członkini kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty” Hałyna Daciuk oraz redaktor naczelny tygodnika Ihor Zoc. Uczestnicy spotkania ciepło powitali Pawła Mychajłowycza Mowczana z okazji jubileuszu. Własna inf. idei i wizualizacja 200 unikalnych przedmiotów z początku i połowy XX wieku z ukraińską symboliką państwową oraz jej motywami. Łesia Woroniuk, założycielka Światowego Dnia Wyszywanki, opowiada: „Zrozumieliśmy, że wszystkie projekty musimy tworzyć w języku ukraińskim i przynajmniej angielskim, aby konsument produktu kulturalnego mógł dowiadywać się o Ukrainie więcej. Moim zdaniem to strategiczne zadanie każdego ukraińskiego kuratora. Przecież mamy wiele bardzo jakościowych opracowań lub są one tworzone”. Do 40 procent zamówień książki „Nietlinni” wysyłanych jest za granicę. „Nasza grupa twórcza była z prezentacją książki, między innymi, w Polsce, Austrii, Niemczech – konstatuje Łesia Woroniuk. – W Kanadzie w ciągu dwóch tygodni przelecieliśmy 7 największych miast. Szerzenie tego, co ukraińskie, jest szczególnie ważne w czasie hybrydowych wojen informacyjnych. Prymitywna rosyjska propaganda na temat naszego kraju, niestety, nadal zaśmieca głowy ludziom za granicą. Dlatego musimy przekazać światu zrozumienie ukraińskiej historii przeszłości i teraźniejszości oraz naszą kulturę”. Wałentyna SAMCZENKO, m. Kijów Zdjęcie z otwartej sieci kultywowania jego pamięci, konferencji w muzeum im. J. Fedkowycza, premierze filmu o Fedkowyczu, w niezwykle dobrotliwym i zgodnym z Duchem spotkaniu z szefem Rady Obwodowej w Czerniowcach Ołeksijem Bojkiem w pełni doceniłem ten społeczno-państwowy projekt regionalny, wypełniony człowieczeństwem, który realizowany jest obecnie na Bukowinie – „Jurij Fedkowycz i Ukraiński Wojownik”. Czujesz, rozumiejąc „sercem, że postać Fedkowycza daleko nie mieści się w ramach „regionalnych mieszkań”, bo to Osobowość dla całego Ukraińskiego Świata, dla ludzkości. Dlatego też tak boleśnie społeczeństwo reaguje w tym Dniu na wszelkie wpadki, kiedy, na przykład, z programów literatury szkolnej MON „wyrzuciło” naukę twórczości tego wielkiego Budziciela ukraińskiego Narodu, a co za tym idzie, jego ideały, myśli, wiarę w jego przyszłość. I jak tu nie wspomnieć (z przykrością) napisanej przeze mnie artykułu w „Hołosie Ukrajiny” jeszcze w dalekim 1995 roku – „Nie boję się ministra edukacji, ale boję się edukacji ministra”. Nieprzystoi, bo wtedy i centralne urzędy będą upodabniać się w warunkach wojny do „truchanowszczyzny” z Odessy, gdzie z jakiegoś powodu nadal bronią puszkinów, „dumskich” ulic i złowrogich katarzyn; do połtawskich zwierzchników, którzy do dziś „ochraniają” zakutego w pomnik kata Piotra I, mając nadzieję, że jakoś tam współistnieje z pomnikiem wielkiego Iwana Mazepy. Nie wyjdzie, panowie watnicy. Duch Mazepy, Szewczenki i Fedkowycza jednak unieszkodliwi niszczycielskie siły. Mądrze i stanowczo powiedział kiedyś (1895 r.) W. Stefanyk, że naród, który jest zdolny rodzić Szewczenków, Franków i Fedkowyczów, nigdy i nikomu nie uda się „zajarmarzyć”. Wierzymy, że tak właśnie będzie. Do tego wzywa nas i tego uczy nas Władca Duchowego Miecza – Jurij Fedkowycz! Wielki szacunek i podziękowanie dla duchowego Budziciela Ukraińskiego Narodu! Sława Ukrainie! Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przy okrągłym stole

Ostatnio pod przewodnictwem szefa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana odbyło się spotkanie przy okrągłym stole na temat „Ukraina: droga do Niepodległości” z cyklu „Problemy bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. W przededniu historycznej daty 24 sierpnia politycy, naukowcy, dziennikarze i działacze społeczni rozmawiali o osiągnięciach i stratach w okresie odnowienia ukraińskiej państwowości w 1991 roku aż do dziś. Przy okrągłym stole wybrzmiały ważne wspomnienia aktywnych uczestników wydarzeń historycznych 1991 roku. W szczególności byli deputowani ludowi, wśród których znaleźli się współautorzy głównych aktów państwowotwórczych Ukrainy Paweł Mowczan, Wołodymyr Szołkoszytnyj, Iwan Zajec, Heorhij Filipczuk, Wasyl Kujbida, w swoich wystąpieniach zaznaczyli, że wyzwania, które stanęły przed niepodległą Ukrainą trzydzieści trzy lata temu, również teraz nigdzie nie zniknęły. Odnośnie problemów narodowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przeciwdziałać książkami

Jednym z segmentów ukraińskich książek, które trafiają za granicę, są książki dwujęzyczne. Na przykład etnograficzny ukraińsko-angielski album fotograficzny Lesi Woroniuk i Wołodymyra Szczybry „Nietlinni. Ukraińskie symbole państwowe w ludowym haftowaniu i tkactwie”. To 360 stron rozpo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Ukraiński poeta błękitnych gór oraz spienionych Czeremoszu i Prutu», s. 1

Ukraiński Poeta błękitnych gór oraz spienionych Czeremoszu i Prutu

Zakończenie. Pocz. na str. 1 historię, wyludniając człowieka i ukraiński świat. Prawda, na długo przed tym „wyzwoleniem” jednoznaczną odpowiedź Fedkowycz sformułował rodzimym, niezłym, cichym Słowem: Była Sicz na Ukrainie, Czudy (moskale) zrujnowali, I kozacką dawną wolę Zabić kazali. Nie zabijecie ruskiej woli, Wrogowie przeklęci, Bo ta Sicz Ukrainy W każdej ruskiej chacie! A w wierszu „W dniu zgonu ojca naszego Tarasa Szewczenki…” (1866) napisze nie mniej prawdziwą rzecz o moskwii: O moskwo, matko ty wszystkich klęsk! O moskwo, ty nienasycona krwi! Krwi proroków i świętych, I sprawiedliwych świętej krwi Już przepełniona czara! Jak aktualnie ostro brzmią te słowa dzisiaj! Jak prawdziwie i sprawiedliwie, proroczo i ostrzegawczo, a zarazem lekko one „przekładają się” na współczesny język! Jakby o krwawym terrorze dzisiejszej moskwii pisał Poeta swoją obolałą duszą, nienawidząc cara-tyrana, moskali, moskalofilstwa. Bardzo współbrzmiąco wypowiedział się w dniu 25-lecia twórczości literackiej Poety Iwan Franko, twierdząc, że Fedkowycz był nie tylko „pierwszorzędnym talentem, poetą z Bożej łaski”, ale i twardym „nieprzyjacielem moskiewskiego mongolstwa”. Wydaje się, że to również przez niego kładziono fundament pod hasło Chwylowego „precz od Moskwy”, które rozbrzmiewało w okresie „ukrainizacji” lat 20. ubiegłego wieku. Jednak Fedkowycz już wtedy myślał bardziej prognostycznie, bardziej współbrzmiąco z obecnymi realiami, proponując w swoich utworach tak poszukiwaną dzisiaj wartość światopoglądową dla Ukraińców (i nie tylko), która ograniczyła się obecnie do wezwania – „precz z Moskwą!”. Ze wszystkich zakątków, segmentów, sfer i nisz życiowej działalności ukraińskiego Narodu: informacyjnej, kulturalnej, społeczno-politycznej przestrzeni, oświaty i nauki, cerkwi, literatury i sztuki, a co najważniejsze – z naszych mózgów i świadomości. Bo duchowo wykorzenionej nacji się nie zdobywa, ona kapituluje jeszcze przed walką, tracąc narodową duszę. Wielki Wierchowyniec w tamtych smutnych czasach przypominał wszystkim żyjącym Ukraińcom, którzy wciąż cieszyli się jednorodnością z moskalami, zdradziwszy Ukrainę, że wszystkich ich czeka los „przekleństwa Bohdana”. Ostrzegał, że takich będzie przeklinać każde ukraińskie sprawiedliwe dziecko, bo „stali się najmitami największego wroga Ukrainy, sprzedali swoją sławę i sławę narodowej sprawy”. W swoich „Pismach” Fedkowycz zaprasza wszystkich, by wspomnieć znowu i znowu, „co śpiewał Szewczenko o Bohdanie Chmielnickim, a pomyśli, czy łatwo będzie spoczywać w grobie, kiedy przyszły Szewczenko zaśpiewa tak o Was?”. Pozostając niepowtarzalnym, swoistym, niezgłębienie jasnym Poetą błękitnych gór i spienionego Czeremoszu, święcie wierzył i wyznawał Szewczenkowe Słowo, wielką Ideę, zakorzenioną w okresie od Szaszkewycza do Szewczenki. Dlatego też wyznaczy już wtedy dla współczesnych orientację światopoglądu i czynu: Bo słowo (Szewczenkowe) nie ginie. Forma w formę zmienia się Od wieku do wieku, – Lecz bez końca i bez miary Żył duch człowieka. Bukowiński Oświeciciel i Budziciel narodowego ducha uświadamiał sobie całą doniosłość Rodzimego Słowa, które tworzył i pielęgnował Kobziarz, bo wiedział, że „I głos ten, i te słowa / Idą między ludzi!”… Wybitny ukraiński uczony, profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego S. Smal-Stocki, fundator Ukraińskiej Akademii Nauk w tamtych czasach tak opisywał misję i rolę Jurija Fedkowycza: „Do wielkiego Odrodzenia naszego Narodu on pierwszy położył potężny, silny, wieczny fundament – Rodzime Słowo”. Tę duchową matrycę starał się nieść w „swoją chatę i szkołę”, ponieważ był prawdziwym Pedagogiem, ludowym, który uświadamiał sobie: największym darem dla swojego narodu jest wykształcona młodzież. I że po chlebie najważniejszą jest szkoła, która musi być w języku ojczystym, narodowa. Jak i Szewczenko, zaczynał od najmłodszych i pisał „Elementarz”, a także tworzył „Bibliotekę dla młodzieży…”, będąc w każdą niedzielę i święta w cerkwi (jako przykład chrześcijanina i nauczyciela), gdzie wszyscy ludzie „interesowali się hucułem”. Czerniowiecka inteligencja często była rozdrażniona, że on zazwyczaj świadomie „omijał ich dom”, chociaż i z Fedkowyczem rozmawiać wielu nie było łatwo, czasami nawet „upiornie” – wspominał S. Worobkewycz. Widocznie dlatego, że zbyt daleko taka „inteligencja” oderwała się od ludzi, a on był zawsze wśród narodu i dla narodu. Nie ogarnąć i nie opisać tego unikalnie obdarzonego swoją ludowością bukowińskiego (Ukraińskiego!) Oświeciciela i Poety. Tak się stało, że w ten świąteczny jubileuszowy Dzień pociąg Kijów – Czerniowce „maszerował” przez Lwów, Iwano-Frankiwsk, Kołomyję, Śniatyn, Bukowinę, ścieżkami samego Fedkowycza, wczesnym rankiem przybywając niemal do samego Uniwersytetu Fedkowycza – perły UNESCO, nieśmiertelnego dzieła dwóch gigantów – J. Hakmana i J. Hlavki. Jednak to, co usłyszałem (poczułem!) razem ze swoimi proświtańskimi braćmi, profesorami Iwanem Derdą i Wołodymyrem Antofijczukiem w uniwersyteckiej, napojonej poranną rosą przestrzeni, niemożliwe jest nawet pomieścić w gamie wszystkich 9 MUZ, chociaż w tym centralnym gmachu (wydział historyczny) miałem szczęście studiować całe 5 lat. Po raz pierwszy usłyszałem, jakby ze szczytów wieków, jak z majestatycznych cerkiewnych kopuł brzmiał, przemawiał do swojego Narodu, który w tych czasach chowa swoich najlepszych synów i córki, poległych w wojnie z moskalami za Ukrainę, prawdziwy Głos Fedkowycza. Na tyle silnym, sprawiedliwym i proroczym było jego dzisiejsze Słowo, jakby napisane właśnie dla nas wszystkich, dla Wojowników, dla Wolności, dla Zwycięstwa nad wszechświatowym złem – moskwią. Nieco później, podczas uroczystych wydarzeń przy pomniku Poety, na grobie, gdzie odbywały się nabożeństwo, wiec-requiem z uczczeniem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

poety-romantyka Mychajła Petrenka w „Donieckiej gazecie”: „Podsądny Hrachowecki, mieszkając na tymczasowo okupowanym przez wojska niemiecko-faszystowskie terytorium w mieście Słowiańsk, w sierpniu 1942 roku dobrowolnie wstąpił w szeregi członków ukraińskiej organizacji nacjonalistycznej „Proświta”, która została zorganizowana przez ukraińskiego nacjonalistę Szynkara. Hrachowecki był obecny na zebraniach tej organizacji, na polecenie zarządu „Proświty” organizował kursy dla młodzieży i zajmował się werbowaniem nowych członków do organizacji „Proświta”... Hrachowecki skrycie występował w faszystowskiej prasie z antyradziecką propagandą, oszczerstwami pod adresem władzy radzieckiej, rozwieszał w budynku szkoły, gdzie odbywały się kursy dla młodzieży, nacjonalistyczne plakaty i hasła, stawiając sobie za cel – Na własnym półwiecznym doświadczeniu autor przypomina o ważności gazet nie tylko jako źródeł informacji dla ludności, ale i jako środka poprawy życia społecznego – mówi o książce przewodnicząca Słowiańskiej organizacji miejskiej NSKU Tetiana Łysak. W książce autor zamieścił między innymi wydrukowane w „Słowie Proświty” artykuły i dziękuje redakcji za wsparcie. Z kolei nam miło, że Wiktor Petrowycz jest nie tylko autorem, ale i popularyzatorem proświtańskiego czasopisma obok wojny. Dziękujemy za odwagę i wierność słowu, drogi weteranie! Ihor ZOC skiej prawdzie” znana dziennikarka Tetiana Truszczynska przyznaje, że dla niej „czasami w ogóle niezrozumiałe jest, kto i w jaki sposób podejmuje decyzje”. „Więc czym to jest, jeśli nie hybrydową walką z własnym społeczeństwem?” – pyta ona. Według jej słów, w 2022 roku ukraińskie społeczeństwo pokazało, że można mu ufać, kiedy nie wyjechało masowo, a stanęło w obronie Ukrainy. Natomiast prezydent i jego otoczenie nie są gotowi przyjąć dużej części ukraińskiego społeczeństwa i ukraińskich dziennikarzy jako partnerów. „Widzimy ze strony władzy nieprzejrzyste, niezrozumiałe komunikaty, instytucję tych doradców-podpowiadaczy, którzy najpierw mają stanowiska, potem nie mają stanowisk, i ja jako dziennikarka nie rozumiem, czy mają oni oficjalne upoważnienia do komentowania, czy nie. To przecież specjalnie zbudowany system. Zrobiono to po to, żeby można było powiedzieć: „A my tego człowieka zwolniliśmy”, „A ten człowiek u nas jest doradcą pozaetatowym” i tym podobne” – cytuje stronę „UP” Tetianę Truszczynską. „Większości uprowadzonych przez rosję dzieci już nie zwrócimy” – mówi kierowniczka inicjatywy medialnej na rzecz praw dzieci Olha Resze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Z historii „Proświty” w Słowiańsku

Wiktor SKRYPNYK, honorowy krajoznawca Ukrainy, m. Słowiańsk. Oglądając się na przebyty przez „Proświtę” 155-letni szlak, wspomnijmy o działalności towarzystwa na wschodnich terenach Ukrainy, w szczególności w Słowiańsku, obok którego obecnie płonie wojna. Powróćmy w przeszłość. Wspomnijmy, jak w mieście rozpoczął się okres ukraińskiego odrodzenia. Od wiosny 1917 roku oficjalnie zaczyna działać „Proświta”. W. Mikuszew i O. Dobrowolski, którzy badali dokumenty archiwalne Donieckiego zarządu obwodowego KGB, twierdzą, że jej organizatorem był mieszkaniec Słowiańska Dmytro Milutenko – przyszły wybitny ukraiński aktor. Przez pewien czas „Proświtą” kierował Iwan Zubaszew, były przewodniczący zarządu miejskiego. Wśród jej aktywnych członkiń była Maria-Kwita Bilynska, którą aresztowano w 1937 roku. Protokół jej przesłuchania rzuca światło na działalność słowiańskiej „Proświty” w latach 1917–1918. Maria Mykołajiwna opowiadała, że działalność organizacji miała charakter oświatowy: działały kursy języka ukraińskiego dla wszystkich chętnych, czytano wykłady z literatury ukraińskiej, urządzano wystawienia ukraińskich sztuk. Na pytanie, kto czytał wykłady, odpowiedziała: profesorowie z Charkowa Plewako, Synjawski i Chotkewycz. Wyobraźcie sobie: znany ukraiński pisarz, reżyser, kompozytor, świeżo zwolniony z carskiego więzienia więzień polityczny Hnat Chotkewycz (1877–1938) wyrusza w niebezpieczną (trwa rok 1917!) niemal 200-kilometrową podróż do Słowiańska, aby przeczytać proświtarianom, wśród których było wielu nauczycieli, wykład z literatury ukraińskiej! I tego człowieka bolszewicy nazwą wrogiem ludu, rozstrzelają. I czyż tylko jego jednego! Tysiące, setki tysięcy patriotów zostały oskarżone o „burżuazyjny nacjonalizm”, działalność antyradziecką i represjonowane. Jednak, pomimo trudności tego okresu historycznego, język ukraiński torował sobie drogę do codziennego życia republiki. Wzmocnieniu jego pozycji sprzyjała działalność Mykoły Skrypnyka na stanowisku ludowego komisarza oświaty USRR (1927–1933). W rezultacie w 1940 roku wszystkie szkoły Słowiańska, oprócz Szkoły Średniej nr 3 imienia Gorkiego, stały się ukraińskojęzyczne. W październiku 1941 roku Słowiańsk znalazł się pod groźbą niemieckiej okupacji. Wspominając tamte dni, profesor-ukrainista Ługańskiego Instytutu Pedagogicznego Hryhorij Kostiuk, który „odrobił” w Workucie pięć lat (1935–1940) „za nacjonalizm” i pracował jako ekspedytor w Słowiańskim Szpitalu Miejskim, pisał: „Ostatnimi opuścili miasto milicja i wojskowe komendy podpalaczy-enkawudzistów. Teraz w mieście nastało prawdziwe bezkrólewie i nieład. Błyskawicznie tysiące ludzi rzuciło się do podpalonych punktów skupu zboża, do piekarni itd. Kobiety i młodzież, mężczyźni, którzy zatrzymali się w mieście – wszystkich popędzał strach przed możliwym głodem”. Z 75 tysięcy ludności miejskiej, która mieszkała w 1940 roku, w okupacji znalazło się tysięcy 20-25. Były to przeważnie kobiety z dziećmi, starszymi rodzicami, a także mężczyźni, których nie wzięto na front, nie ewakuowano z zakładami, mieszczanie, którzy próbowali pieszo uciec, ale Niemcy odcięli im drogę na wschód. Więc trzeba było jakoś żyć. A nowi gospodarze organizowali władzę lokalną, która miała myśleć i o pracy dla mieszczan, i o ich wyżywieniu, leczeniu, nauczaniu. I jeśli ktoś uważa, że wszyscy, którzy pracowali w zarządzie, to zdrajcy, to głęboko się myli. Byli tam i ci, których martwił los rodaków, którzy pomagali im przetrwać. Wiadomo, że wydział oświaty powierzono sformować pedagogowi Petrowi Szynkarowi. Oczywiście trzeba było opracować programy nauczania, podręczniki. I latem 1942 roku były już nowe „Elementarz” i „Czytanki” dla klas 2 i 3. A jeszcze zaczęła działać „Proświta”, wydawano „Doniecką Gazetę”. Okupanci myśleli, że i proświtarianie, i gazeciarze będą sławić ich „nowy porządek”, a oni propagowali język ukraiński i kulturę, agitowali za samodzielną Ukrainą. To, oczywiście, nie mogło spodobać się faszystom i szybko nałożyli tabu na wszystko, co ukraińskie, aresztowali aktywistów, w szczególności Szynkara – kierownika wydziału oświaty, przewodniczącego „Proświty”. Komu udało się przeżyć niemiecką okupację, tymi zaraz po wyzwoleniu miasta zainteresowali się enkawudziści. Prawie wszystkich oskarżono o przynależność do „kontrrewolucyjnej” nacjonalistycznej organizacji „Proświta”, o antyradziecką propagandę i wysłano na „przesiedlenie” w miejsca bardzo oddalone od Ukrainy. Dla przykładu przytoczymy wersy z oskarżenia Dmytra Hrachoweckiego, nauczyciela języka ukraińskiego i literatury szkół nr 2 i nr 3 m. Słowiańska, a w okresie okupacji – wykładowcy biznesowego języka ukraińskiego w Szkole Rolniczej, autora artykułu o Skrypnyku, zaczęli wydawać „Wiesti” w języku niepaństwowym... Wiktor Skrypnyk podczas okupacji miasta w 2014 roku nie tylko nie wyjechał z miasta, ale i wydrukował w gazecie obwodowej „Doniecczyzna” list otwarty do władcy Putina z żądaniem zabrania swoich najemników z ukraińskiego Słowiańska. Był to odważny czyn obywatela i dziennikarza! W tych dniach w rodzinnym mieście w gronie ludzi o podobnych poglądach, którzy nie wyjechali pomimo niebezpieczeństw, prezentuje swoją książkę „Pół wieku pracy w gazetach”. Pod tym prostym tytułem zawarta jest w artykule tylko niewielka część pracy dziennikarza i proświtarianina. roku, do tego pracował jako trener fitness, ochroniarz, magazynier, otrzymywał zasiłek jako bezrobotny. „W Samborskiej Rejonowej Administracji Państwowej, dokąd go wcześniej wyznaczono na zastępcę przewodniczącego, a z czasem – pierwszego zastępcę, Hrabski przez rok otrzymał 322 tys. hrywien pensji. Jego żona zajmuje się handlem, zadeklarowała 5 mln hrywien rocznego zarobku i posiada samochód Volkswagen Tiguan z 2017 roku produkcji” – informuje strona „Bukwy”. Ekspert oświatowy Wiktor Hromowy w wywiadzie dla magazynu „Krajina” (nr 14, 25.07) mówi, że „nauczyciel »zreformowanej« szkoły pozostał w stanie przygnębionym i upodlonym”. Zdaniem eksperta reformowanie powinno było zacząć się od systemu zarządzania, natomiast w ukraińską oświatę wciągnięto za uszy wszystko, co najgorsze, co jest w oświacie poszczególnych krajów. „Kryzys kadrowy i proces profesjonalnej degradacji nauczycielstwa osiągnęły granicę nieodwracalności” – cytuje magazyn eksperta. W wywiadzie „Ukraiń- We wsi Dołyna po najeździe raszystów nie pozostał żaden ocalały dom. „narodową Ukrainę”. Za swoje „zbrodnie” Dmytro Hrachowecki, który miał sparaliżowaną prawą rękę, zgodnie z dekretem organów sowieckich z 19.04.43 r. otrzymał 15 lat zesłania na katorżnicze roboty plus 5 lat pozbawienia praw. Praca była rzeczywiście katorżnicza, bo marzyciel o niepodległej Ukrainie Dmytro Hrachowecki nie wytrzymał nawet trzech lat, w 1946 roku zmarł... Towarzystwo Proświta na Słowiańszczyźnie odrodziło się dopiero w 1990 roku. Ponad dwie dekady kierował nim Wołodymyr Sawenko. Pamiętam, jak w 2005 roku opowiadał, że pół setki członków miejsko-rejonowej organizacji „Proświty” nieustannie dba o odrodzenie w społeczności ukraińskiej kultury, przede wszystkim języka. Z 22 szkół działających w rejonie tylko jedna była rosyjskojęzyczna – we wsi Dołyna, gdzie mieszkają głównie potomkowie obywateli przesiedlonych z Rosji. Po 2014 roku także ta szkoła przeszła na język ukraiński, a w 2022 roku wieś Dołyna została niemal całkowicie zniszczona przez rosyjskiego agresora podczas okrutnych walk w tym regionie. To po raz kolejny dowodzi, że raszystom jest wszystko jedno, kogo zabijają na naszej ziemi – autochtonicznych Ukraińców czy ludzi, którzy uważają się za Rosjan. Obecnie Słowiańsk jest miastem przyfrontowym i proświcianie nie prowadzą masowych wydarzeń, zresztą większość mieszkańców przebywa na ewakuacji. Ale wierzę, że miasto, które przetrwało II wojnę światową i okupację przez rosyjskich terrorystów w 2014 r., przetrwa także w tych burzliwych czasach. tyłowa w wywiadzie dla magazynu „Krajina” (nr 15, 08.08). Strona internetowa „Blicinfo” opowiada o prezentacji w Iwano-Frankiwsku książki „Historia dla najmłodszych”. Jej autorem został iwano-frankiwski historyk i politolog Myrosław Koszyk. W prezentacji książki wziął udział także mer Iwano-Frankiwska Rusłan Marcinkiw, który pogratulował autorowi i jego pomocnikom. „Cieszę się, że Myrosław podjął się tak niełatwej pracy. Bo trzeba umieć ciekawie wyjaśniać dzieciom wydarzenia historyczne. Dziękuję, że wszystko się udało. Dziękuję synowi Myrosława, Adamowi, za jego osobisty wkład w stworzenie książki, a także wszystkim, którzy dołączyli do tej pracy. Życzę jej, aby była w topie i niech w każdej ukraińskiej rodzinie maluchy dorastają na prawdziwej, ciekawej historii” – zaznaczył mer. Jak zaznaczono na stronie, autor napisał tę książkę z humorem i dodał mnóstwo ciekawych faktów, aby czytała się jak pasjonująca powieść. Czytelnicy dowiedzą się o dawnych mitach, powędrują po starożytnych mapach, poznają wybitne postacie i zdziwią się ciekawym wydarzeniom historycznym. Media przeglądał Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Kronikarz miasta

Autor szkicu o działalności „Proświty” w rodzinnym mieście, Wiktor Pietrowicz Skrypnik, rzeczywiście jest jego kronikarzem. Wydał kilkanaście książek o historii i współczesności Słowiańska. Wszystkie wydarzenia ostatniego półwiecza w mieście przeszły przez jego serce i zostały utrwalone w reportażach i artykułach na łamach lokalnych i obwodowych gazet. Na przełomie wieków przez siedem lat kierował gazetą „Wiadomości”, i była to nie tylko gazeta ukrainojęzyczna, lecz gazeta ukraińska duchem. Niestety, ludzie, którzy przyszli na zmianę redaktorowi, aktywnie uprawiał sport, zdobywając tytuły wielokrotnego mistrza Ukrainy oraz srebrnego medalisty mistrzostw świata i Europy w kickboxingu. Po rozpoczęciu wielkiej wojny wraz z ojcem, który był uczestnikiem ATO, na ochotnika dołączył do 128 batalionu 112 brygady – informuje wydawnictwo. Pod nagłówkiem „Szefem Lwowskiej RDA mianowano Pawła Hrabskiego – wcześniej pracował jako tragarz i ochroniarz nocnego klubu” wydawnictwo „Litery” pisze, że polityczna kariera Pawła Hrabskiego rozpoczęła się w 2021

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i mediów społecznościowych

Gazeta „Wieści Wiejskie” (nr 32, 06.08) pisze, że uchwalony przez parlament w pierwszym czytaniu rządowy projekt ustawy nr 11340 „stawia na głowie samą istotę przeciwdziałania korupcji, ponieważ korupcjonistom proponuje się... wykupienie się od odpowiedzialności karnej!” „Czyli szczupaka po prostu wrzuca się do rzeki. A za tę hańbę znalazło się aż 231 głosów!” – zaznacza wydawnictwo, ale nie podaje nazw frakcji, które poparły ustawę. Serwis „Kijowszczyzna 24/7” informuje, że w dzielnicy Dniprowskiej Kijowa, na alei Romana Szuchewycza, odsłonięto mural poświęcony poległemu obrońcy Ukrainy, starszemu żołnierzowi 112. oddzielnej brygady Sił Obrony Terytorialnej Ruslanowi Piskowemu „Wariagowi”. Informację tę przekazała służba prasowa brygady. Przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej młody mężczyzna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Kurski przełom: wymiary naszego postępu

Głównym wydarzeniem minionego tygodnia, a także co najmniej ostatniego półtora roku, bez wątpienia stała się kurska operacja wyzwoleńcza ukraińskiego wojska. Wyzwoleńcza dlatego, że jest to etnicznie ukraińskie terytorium, anektowane przez Moskwę 105 lat temu. O jego ukraińskiej przynależności nie po prostu mówi, a krzyczy tutejsza toponimika: wystarczy spojrzeć na mapę regionu i przeczytać nazwy miejscowości. To historyczna Słobożanszczyzna, odłączona od swojego macierzystego państwa w wyniku moskiewskiej aneksji. Wyzwoleńczy – to pierwszy wymiar ofensywy ukraińskich brygad wojskowych. Wiktor SKORYK, komentator „Słowa Proświty” Drugi wymiar: (dawno przejrzała konieczność) prowadzenia wojny nie tylko na swoim terytorium, ale i na terytorium wroga. Tylko pod tym warunkiem można wygrać wojnę. Wróg, ludność tak zwanej imperialnej Rosji, musi odczuć grozę wojny na własnym doświadczeniu, zanurzyć się w jej katastrofalnych realiach, co zmusi go do zastanowienia się nad konkretnymi konsekwencjami dla siebie. Czy można było taką operację przeprowadzić znacznie wcześniej? Chyba nie, bo nie było do tego gotowe ani nasze wojsko, ani nasi partnerzy, którzy pomagają nam przeciwstawiać się Moskwie. Bardzo brakowało amunicji, ilości sprzętu wojskowego, środków obrony powietrznej i zabezpieczenia dronowego. Nie tylko my w istocie nie byliśmy gotowi na taką skalę wojny, tym bardziej, że w ostatnich trzech latach, po katastrofalnym błędzie w ukraińskich wyborach prezydenckich i parlamentarnych, nowo upieczona w oligarchicznych kuchniach władza nie przygotowywała się do wielkiej obrony, a wbrew zdrowemu rozsądkowi faktycznie zwinęła programy wojskowe, szukając „pokoju” w oczach Putina, żeby „dogadać się pośrodku”. Nie byli gotowi na taką skalę pomocy Ukrainie także nasi zachodni partnerzy. Tutaj są dwie przyczyny. Pierwsza – zrozumienie natury i talentu nowych możnowładców na Ukrainie. Druga – krótkowzroczność zachodniej doktryny wojennej w ostatnich dziesięcioleciach, która nie zrozumiała, nie zauważyła, zlekceważyła katastrofalny wzrost agresywnych nastrojów Rosji, bardzo mocno nie doceniła jej planów wojennych i możliwości, a dlatego Zachód znalazł się w sytuacji stuporu, zderzywszy się z realnymi skalami rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie. Do tego nie była gotowa gospodarka wojenna naszych partnerów, nie rozwinięto możliwości logistycznych, nie przygotowano opinii publicznej, która jest decydującą podstawą. Dlatego w latach 2021–2022, kiedy stało się jasne, że Moskwa przygotowała wielkoskalową inwazję na Ukrainę, nasi zachodni przyjaciele nie mogli już w niczym pomóc Ukrainie. Te dwie przyczyny, właściwie, stały się triggerem dla Putina, dając mu pewność co do gwarantowanego sukcesu swojego blitzkriegu. Ale był też trzeci czynnik, który odwrócił bieg wojny, przekreślił zuchwały blitzkrieg – heroizm i wytrwałość setek tysięcy ukraińskich patriotów, którzy nie namyślając się, błyskawicznie rzucili się do walki z wściekłym wrogiem, który miał ogromną przewagę w wyposażeniu i przygotowaniu. Czwartą przyczyną tego, że prowadzenia wojny na terytorium wroga nie można było zrealizować znacznie wcześniej, jest to, że przedwczesna akcja byłaby tylko na rękę Kremlowi i doprowadziłaby do bolesnych dla nas konsekwencji. Wyjaśnię dlaczego. Taki atak na rosyjskie terytorium byłby pyrrusowym zwycięstwem i dałby kartę atutową Kremlowi, która pozwoliłaby Moskwie podnieść ogromną falę propagandową „duchowego uniesienia” wśród ludności imperialnej hordy, co doprowadziłoby do szalonej mobilizacji całej jej machiny wojennej i przywiodłoby na front miliony otumanionych rosyjskich hurra-patriotów – „nie śmie wróg deptać!”. A bić tę kartę atutową ani nam, ani naszym partnerom wtedy nie było czym i nie było kim. Ani wystarczającej ilości uzbrojenia, ani milionów sztuk amunicji, ani ułożonej logistyki otrzymywania takiej pomocy od Zachodu nie mieliśmy, dlatego utrzymanie takiej hordyńskiej fali z północy z pewnością byłoby niemożliwe. I niebo nasze było faktycznie bezbronne, kolosalnie brakowało nowoczesnej i nie-nowoczesnej obrony powietrznej, czyli całe terytorium Ukrainy stałoby się wygodnym celem dla wroga, gdyby on wtedy otrzymał taką kartę atutową dla siebie – „wstawaj, strana ogromnaja, wstawaj na smiertnyj boj, s faszystskoj siłoj tiemnoj, s prokliatoj ordoj”... USA realizowały i do tej pory realizują strategię step by step – krok po kroku. Robić coś proaktywnego, kiedy jest czym odpowiedzieć na odpowiedź wroga. Czyli na pewnych etapach, kiedy nie ma możliwości obronić zdobyczy w wyniku proaktywnych działań, działać reaktywnie. Proaktywność musi być wyważona, żeby nie zaszkodzić nam przedwczesnymi aktywacjami. Oprócz tego, stopniowość zwiększania odczuć bólu od wojny, strat i porażek dla ludności hordy pozwoliła, że tak powiem, przyzwyczaić się do bólu, uczynić go bardziej codziennym, zwykłym zjawiskiem, zmęczyć się tym. W rezultacie na stan obecny efekt „wstawaj, strana ogromnaja” jest faktycznie niemożliwy. Nasze niebo i nasze wojska są obecnie znacznie lepiej osłonięte obroną powietrzną i spalić wszystko, co żywe i istniejące na naszym terytorium, nie uda się w żaden sposób. Nasze wojska są o wiele lepiej wyposażone w sprzęt i amunicję. Przemysł wojskowy na naszych terenach i terenach naszych partnerów wyraźnie wzrósł i będzie wzrastał nadal. Dlatego właśnie teraz otworzyła się możliwość powrotu do proaktywnych działań, dlatego też stała się możliwa kurska operacja wojskowa. Ale dlaczego taka proaktywność była możliwa także w 2022 roku? (Charkowskie kolosalne uderzenie i wygnanie okupantów z prawobrzeżnej Chersońszczyzny) – mogą zapytać czytelnicy. W tamtym czasie wróg popełnił wiele błędów przez swoją wyższość, oprócz tego otrzymał szok od nieoczekiwanego oporu i heroizmu ukraińskich obrońców. Na to agresor w żaden sposób nie liczył i dlatego nie uwzględnił w swoich planach. Miał absolutną pewność sukcesu błyskawicznego rozgromienia Ukrainy. Ale z tego wyciągnął później wnioski, zmienił strategię i kilka razy zmienił taktykę prowadzenia działań wojennych. Wróg jednak wiele się nauczył, przestroił się, a nawet odzyskał inicjatywę, którą przez ostatni rok utrzymuje. I oto właśnie kurska operacja ukraińskiego wojska – pierwsza solidna próba przejęcia inicjatywy w toku wojny. Nasz atut – manewrowanie i nieliniowość działań. W długą mogą grać krzepkie państwa – tak robią USA, Chiny i Rosja. Nasza sprawa – elastyczność, mobilność, kreatywne ruchy, zręczność i arytmiczny sposób prowadzenia działań wojennych. Za długą strategiczną grę z naszej strony odpowiadają nasi główni partnerzy – USA, a w Europie – Niemcy. Mamy nadzieję, że w listopadzie USA, przynajmniej Demokraci, zdobędą nową kadencję prezydencką, a Kongres w obu jego Izbach przejdzie pod kontrolę Demokratów. W przeciwnym przypadku – przyjście Trumpa i trumpizmu faktycznie stanie się dla nas wyrokiem, przynajmniej pomoc dla nas spadnie jeśli nie kilkukrotnie, to dwukrotnie. Ale to kwiatki. Jagódki – to niepohamowane dążenie ukraińskiej ze-władzy do poszukiwań rozmów z Moskwą o „pokoju”. I oto tutaj Trump i trumpizm „przydadzą się”. Dla uzełeńskich. Nie dla Ukrainy. Słyszę wiele takiego, że, rzekomo, Trump ogólnie jest dobry, chyba że nieprzewidywalny, ale to takie tam. Głównym jest to, że on jest silną ręką, a dlatego zaprowadzi porządek i pokaże Moskwitom „kuźkiną matkę”, i taki chłop nam jest potrzebny i pożyteczny. Ależ nie, Trump jest absolutnie przewidywalny, on, wybaczcie, ma w nosie Ukrainę, jemu nienawistna jest demokracja, a liberalizm w tych układach współrzędnych – to nieprzyzwoite przekleństwo i katastrofa. On jest przewidywalny w swoim autorytaryzmie, który w jego osobie ciąży ku dyktatorstwu, jego prosta ideologia – odnowiony faszyzm w republikańskich szatach – w tej klasycznej partii prawego spektrum politycznego, w którą on jak koń trojański wlazł i zgryzł, zniszczył do cna, przekształcił ją w narzędzie swoich dyktatorskich dążeń. On jest przewidywalny na wszystkie 100% w stosunku do Ukrainy: dwulicowe ultimatum dla niej i dla Moskwy – zakończyć wojnę. Ukrainie, jeśli ona odmówi, – embargo na dostawy broni. A Moskwie zamiast gróźb i przymusu – mgliste słowa, jak w tej moskiewskiej popowej piosence – „sinij tuman, pochoż na obman”. I nieszczęście w tym, że nie jest faktem, że aż tak to wszystko nie odpowiada uzełeńskim, którzy, oczywiście, trochę pohandlują z Trumpem i Putinem, ale na koniec zgodzą się i z ulgą westchną. Zatem, i owce całe, i wilki syte. Rzekomo, jak tu zaradzić, my przecież nie chcieliśmy, ale na nas nacisnęli, no i wszyscy już zmęczyli się wojną. W rezultacie – uzełeńscy w bieli (czy zieleni, co komu do gustu), Trump – rozjemca, Putin – zwycięzca, a Ukraina – bezdomna sierota. Powróćmy do teraźniejszości, do kurskiej operacji. Jej trzeci wymiar – być może najważniejszy w obecnych okolicznościach – moralno-psychologiczny. To niszczycielskie uderzenie w stan moralny ludności imperium zła, który zasieje niemałe zwątpienie w swoją wszechmoc i niezawodność swojego führera-imperatora. To demoralizacja i zagubienie wojsk okupacyjnych wroga. To dobroczynne sianie ziaren „zmęczenia wojną”, która teraz namacalnie przyszła do ich izb, to te ziarna, które mają wyrosnąć z czasem w nasze zwycięstwo, ale do tego trzeba je starannie pielęgnować: stale podlewać ogniem, w porę niszczyć szkodników – rosyjskich hurra-patriotów i propagandystów, niszczyć ich gniazda – wojskowe lotniska, bazy, przedsiębiorstwa itp. Czwarty wymiar – to rozciąganie wrogich wojsk nie tylko na frontach ukraińskiego terytorium, ale i na ich terytorium. Co więcej, wróg będzie nadal zmuszony wzmocnić swoją obronę na całym obwodzie granic sąsiadujących z Ukrainą, a zatem odciągać znaczną część swojej wojskowej hordy na tę obronę. Tak, na pograniczu oni pobudowali linie fortyfikacyjne, ale bez personelu te fortyfikacje są niczym, tym bardziej z nieprzeszkolonymi wojskowymi, bez doświadczenia walk. Takie nieobsadzone fortyfikacje nasze wojska siłami tylko jednej brygady przeszły jak nóż przez masło, a już potem za nią z bojowym zapałem poszły do ataku inne brygady. Piąty wymiar, wojskowy – uwolnienie od dawnej okupacji Słobożanszczyzny, odsunięcie szarej strefy o 30-50 km od naszych granic na szerokości 50-60 km (oceny są przybliżone – z różnych źródeł). Według słów głównodowodzącego Syrskiego, na stan 12 sierpnia zostało wyzwolone tysiąc km kw. Według moich ocen (jako wynik badania w różnych źródłach i analizy różnych danych) – co najmniej 1500 km kw. To nie oznacza, że Syrski mówi nieprawdę, on nie może wszystkiego ujawniać, zwłaszcza jeśli są wątpliwości co do tych czy innych lokalizacji, bo działania wojenne tutaj są dynamiczne i sytuacja zmienna. Zresztą nie wszystko warto mówić, aby nie dać odgadnąć wrogowi kierunków naszych działań, dyslokacji i planów. Szef obwodu kurskiego zameldował Putinowi o utraconych 250 km kw. i mniej niż 30 miejscowościach. I ja bym nie powiedział, że on mocno kłamie, bo on sam nie wie, ile realnie, Kapelan. Świątynia zniszczona przez raszystów w Charkowie. Zdjęcie Leonida Łogwynenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ponieważ panuje u nich chaos – jako rezultat umiejętnych i szybkich działań naszych wojsk. Za pomocą dużej koncentracji środków walki elektronicznej faktycznie całkowicie zerwana została komunikacja sił wroga – zarówno wojskowych, jak i cywilnych. Stąd też brak rozeznania w sytuacji, panika i chaos, wpadanie w okrążenie, niewola, niszczenie kolumn sprzętu wojskowego, baz broni i amunicji, punktów bazowania żołnierzy. Nasze wojska sprawnie nacierają: przechodzą obok wsi lub pokonują je na wskroś, nie zatrzymując się. Ale przy tym natarcie realizowane jest optymalnie szerokim frontem (40-60 km), co zabezpiecza flanki przed uderzeniami i minimalizuje niebezpieczeństwo okrążenia w wyniku kontrdziałań wroga. Czyli to nie blitzkrieg, ale szybkie natarcie, dobrze przygotowana, zaplanowana i wyposażona operacja wojskowa. Dlatego jest ona skuteczna. Ważne, że to uderzenie zostało zadane znienacka dla przeciwnika, który nie mógł sobie nawet wyobrazić, że Ukraińcy połakomią się na terytoria „potężnej, wielkiej Rosji”. Dla zapewnienia zaskoczenia przeprowadzono umiejętnie ukrytą koncentrację sił natarcia. Temu sprzyjała również prawidłowa ocena optymalnej liczby wojsk i sprzętu, którą można było ukryć przed przełamaniem, a jednocześnie która zdołała dokonać rażącego przełamania na terytorium wroga. Zauważmy, że skuteczne natarcie realizowane jest siłami zaledwie 7-11 (według szacunków z różnych źródeł) tysięcy naszych wojskowych, z których bezpośrednio w walkach na terytorium wroga bierze udział 4-6 tysięcy, inni zapewniają wsparcie, logistykę i stanowią rezerwę. Fenomenalnie! Jednym z silnych osiągnięć, które warto wyróżnić, jest zdobycie Sudżańskiego węzła przesyłu gazu odnogi Pomary – Użhorod, przez którą tranzytem dostarczany jest gaz do Europy – przeważnie przez Węgry i Słowację. Daje nam to możliwość własną ręką regulować nasze relacje z nieżyczliwymi rządami Orbána i Ficy; teraz muszą być bardziej powściągliwi w swoim obłudnym i fałszywym „pokojowym nastawieniu”, za którym kryje się banalna chciwość i pragnienie, by sławetnie ogrzać sobie ręce przy ogniu wojny Moskwy przeciwko Ukrainie. Swoją drogą, myślę, że i USA są zadowolone z ukraińskiej kontroli nad tym węzłem, zarówno z punktu widzenia partnerstwa w wojnie, gdzie demokracja przeciwstawia się autokracji, jak i z punktu widzenia geopolityki, a także dlatego, że zmusi to Europę do jeszcze większego zminimalizowania swojej zależności od rosyjskich surowców energetycznych, do przyspieszenia tego procesu. Gazu Europie wystarczy, USA mają ogromne zasoby i możliwości dostarczania oceanem skroplonego gazu. Czyli, oprócz efektu geopolitycznego, USA będą miały pewien profit z dodatkowych dostaw gazu do Europy. Właśnie dlatego, między innymi, Biden niedawno zniósł ograniczenia na rozwój i dostawy gazu wydobywanego metodą szczelinowania hydraulicznego. Jeszcze jednym zauważalnym sukcesem w tej operacji jest to, że nasze wojsko przekroczyło linię kolejową, która biegnie do obwodu biełgorodzkiego i dalej – do obwodu charkowskiego. To ważny szczegół, bo faktycznie ta linia kolejowa jest teraz drogą rokadową w rejonie działań bojowych na Kurszczyźnie, czyli jest podstawą logistyki wojskowej wroga, która teraz będzie bezczynna. Zwrócę uwagę na jeszcze jedną obserwację, której z jakiegoś powodu nie widzą liczni eksperci i analitycy, przynajmniej ja nie znalazłem takiego spojrzenia: miejsce naszego przełamania przez granicę było bardzo udaną lokalizacją; tutaj była słaba czujność i gotowość wroga, tutaj jest strategiczny węzeł rozdzielczy tranzytu gazu, tutaj jest też stworzenie zagrożenia dla Moskwii zajęciem Kurskiej Elektrowni Jądrowej. Ale jest jeszcze jeden ważny niuans: wyzwolone w tym czasie terytorium Kurszczyzny od północy głęboko zawisa nad wschodnią Biełgorodczyzną, a zatem tworzy się możliwość zagrożenia półokrążenia tych rejonów Biełgorodczyzny, która graniczy z Charkowszczyzną, w szczególności z frontowymi lokalizacjami w rejonie Łypci i Wołczańska. Swoją drogą, to geograficzne „zawisanie” jest świadectwem tego, jak 105 lat temu Moskwa sztucznie urwała sobie kawał od ukraińskiego ciała. Spójrzcie na mapę. Przynajmniej z uwagi również na to zagrożenie, przeciwnik będzie zmuszony skoncentrować tutaj znaczną liczbę swoich wojsk i, zapewne, odstąpić od łypciańskiego i wołczańskiego przyczółka. Oczywiście, jeszcze za wcześnie mówić o podsumowaniach kurskiego przełamania, to natarcie jeszcze trwa, plany jego, rzecz jasna, są nieznane. Ale wstępne wnioski już można wyciągać. Ogólnie natarcie zaplanowano kompetentnie i starannie przygotowano, a dlatego przynajmniej na razie jest skuteczne. Musi być plan A, a także B, jeśli coś pójdzie nie tak z A, musi być i W, jeśli B nie ułoży się zgodnie z planem itd. Muszą być też taktyczne podplany. Natarcie zrealizowano w korzystnej lokalizacji, co tworzy liczne zagrożenia w różnych kierunkach, których przeciwnikowi trudno przewidzieć, i to zmusza go do reagowania nasycaniem swoimi wojskami w różnych kierunkach, co wymaga dużej liczby personelu i sprzętu wojskowego. Według mojej oceny, ofensywny rajd zmusi Moskwę do odciągnięcia w ten region co najmniej 120-150 tysięcy personelu wojskowego, prowadzenia dużych nakładów prac fortyfikacyjnych (w tym zamiast tych, które stracili na pograniczu w wyniku naszego natarcia). I ten efekt został osiągnięty zaledwie w tydzień przez uderzeniowe ukraińskie zgrupowanie w liczebności zaledwie około 10 tysięcy osób! Co najmniej to terytorium stanie się szarą strefą, która odsunie możliwość ostrzału ukraińskiego terytorium co najmniej o 25-30 km. Ale to jest minimum, a faktycznie są świadectwa niektórych źródeł, że Ukraińcy tam w pewnych miejscach gdzieniegdzie zaczęli kopać linie fortyfikacyjne, myślę, że dla umocnienia i asekuracji, bo operacje ofensywne trwają i dość skutecznie, wojska idą dalej w głąb obwodu kurskiego. Dlatego trzymamy kciuki za naszych na szczęście, a także, żeby tymi kciukami wspólnie bić łajdaków imperium zła. Ukraina stworzyła nowy front, na którym ma inicjatywę bojową, co prawdopodobnie przyczyni się do przejęcia inicjatywy także na innych frontach z uwagi na spadek morale w wojskach przeciwnika, i odpowiednio przypływ adrenaliny zwycięstwa w naszych wojskach, a także przez wymuszone odciągnięcie i rozproszenie wojsk przeciwnika. Tym bardziej, że we wrześniu na pola bitew wyjdzie znaczna część zmobilizowanych naszych żołnierzy, którzy kończą kurs szkoleniowy. Rośnie także strumień broni i amunicji, przekazywanej nam przez naszych partnerów, który jest obliczony w terminach dostaw tak, aby właśnie we wrześniu osiągnąć maksimum dla przeprowadzenia jesiennej kampanii frontowej Sił Zbrojnych Ukrainy. Nasza szansa w wojnie manewrowej, wojna pozycyjna – to ślepy zaułek. Dlatego kurski fenomen, urządzony przez Ukraińskie Wojsko, – to realizacja jednej z takich szans. Przesadnie oceniać ten sukces nie warto, ale i niedoceniać go nie warto. To szansa, którą trzeba wykorzystać. I w szczególności, niezależnie od tego, jak skutecznie będą rozwijać się wydarzenia na Kurszczyźnie, koniecznie trzeba mieć na celu skorzystanie z tego wzburzenia i zadawanie uderzeń w innych zaniedbanych, osłabionych przez wroga miejscach. To tu, to tam – Chersońszczyzna, Zaporoże, Ługańszczyzna, Doniecczyzna, Charkowszczyzna, a nawet Krym – wszystko może być aktualnym celem. Zmylić wroga, szarpać w różnych kierunkach. Manewrowość, rozpoznanie i zaskoczenie. Tak, Moskwa, oczywiście, spróbuje boleśnie pomścić się na Ukrainie za swoją kurską hańbę. W szczególności, nie mam nawet wątpliwości, że przygotowuje nadpotężne uderzenie powietrzne na terytorium Ukrainy jako zemstę i cyniczne terrorystyczne „powitanie” Ukraińców z okazji Dnia Niepodległości. Już kilka tygodni z rzędu nie było zmasowanych uderzeń rakietowych. Gromadzą swoje ilościowe moce. Terror – to sposób istnienia imperium zła, światopoglądowy resentyment, który jest szczególnie wściekle wycelowany przeciwko Ukraińcom. Dlatego trzymamy szyk, zachowujemy zdecydowany spokój. I żadnych negocjacji z terrorystami. Z terrorystami rozmowy są niebezpieczne – to aksjomat. A kiedy to państwowy imperialny terroryzm, wycelowany w zniszczenie narodu – negocjacje są bezużyteczne, to prawda. Wszystko inne – to czcze gadanie albo obłuda, albo strach przed wzięciem na siebie odpowiedzialności widzenia prawdy, albo niedorozwój. Do zwycięstwa razem! Sława Ukrainie! została wybrana z uwzględnieniem znacznego zainteresowania uczniów i pedagogów tym aspektem działalności wiodącego centrum fizycznego świata. Prelegentką była Daria Ternowa – absolwentka Gimnazjum nr 28 w Zaporożu, pracownica naukowa, była krajowa koordynatorka i prelegentka zdalnej Szkoły CERN dla pedagogów Ukrainy (2022). Osobą odpowiedzialną ze strony Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” za przygotowanie i przeprowadzenie telemostu, a także jednym z moderatorów, był Ołeksandr Jurow, który w ostatnim czasie występuje praktycznie jako honorowy wysłannik edukatorów z niepokonanych miast Ukrainy. Drugą moderatorką była kierowniczka wydziału naukowo-technicznego (MAN) Zaporoskiego Obwodowego Centrum „Hrani” Iryna Tamkowycz. Jesteśmy wdzięczni Narodowemu Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” oraz Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych za możliwość zdobycia oryginalnej wiedzy o CERN i wynikach jego badań, a także za wysoki poziom organizacji, przygotowania i przeprowadzenia telemostu. Uczestnicy telemostu wyrazili życzenie, aby Mała Akademia kontynuowała i rozwijała zdalne wydarzenia edukacyjno-popularyzatorskie wspólnie z CERN dla uczniów i pedagogów Ukrainy. W tym kontekście warto podkreślić wielką uwagę, jaką od początku pełnoskalowej rosyjskiej agresji przywiązuje Mała Akademia Nauk Ukrainy we współpracy z ukraińskimi naukowcami z CERN do wspierania młodzieży szkolnej i pedagogów z miast i obwodów przyfrontowych Ukrainy – Buczy, Irpienia, Mariupola, Czernihowa, Ługańska, Chersonia, Charkowa i innych. Takie działania sprzyjają nie tylko zdobywaniu przez społeczność edukacyjną Ukrainy nowoczesnej wiedzy z zakresu fizyki i nauk przyrodniczych, ale także podtrzymywaniu zainteresowania młodzieży edukacją i nauką w ogóle. Serhij BOHDANOW, dyrektor placówki komunalnej „Zaporoski Obwodowy Ośrodek Twórczości Naukowo-Technicznej Młodzieży Szkolnej „Hrani” Rady Obwodowej w Zaporożu. Na zdjęciu: pedagodzy Centrum „Hrani”, 2022 rok. W kolejnych latach – nominałami 20, 100 i 200 hrywien. Zaznaczono, że Ukraińcy nie będą musieli wymieniać starych banknotów, ponieważ wszystkie one pozostają ważne. A w Dniu Wojsk Łączności, 8 sierpnia, Narodowy Bank Ukrainy zaprezentował nową obiegową monetę okolicznościową „Wojska Łączności i Cyberbezpieczeństwa Sił Zbrojnych Ukrainy”. Nowa moneta okolicznościowa kontynuuje serię „Siły Zbrojne Ukrainy” i jest poświęcona ukraińskim żołnierzom łącznościowcom.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Edukacyjne „Grani”

Wydarzenie, które stało się powodem do napisania tego artykułu, miało miejsce w Zaporożu już wiosną. Najpierw krótko o istotnym elemencie pozaszkolnej edukacji w obwodzie zaporoskim o profilu fizyczno-matematycznym i technicznym – o komunalnej placówce „Zaporoskie Obwodowe Centrum Naukowo-Technicznej Twórczości Młodzieży Uczniowskiej „Grani” Zaporoskiej Rady Obwodowej. Centrum „Grani” działa w Zaporożu od 1946 roku i obecnie jest jedną z największych placówek pozaszkolnej edukacji na Ukrainie. Co roku przedzawodowe przygotowanie otrzymuje ponad 2000 wychowanków. Obecnie, mimo że Zaporoże jest faktycznie miastem przyfrontowym, u nas działa ponad 40 kółek. Zajmujemy się zawodową orientacją i przedzawodowym przygotowaniem dzieci w wieku od 6 do 18 lat w różnych kierunkach naukowo-technicznej twórczości. Główną metodą nauczania jest zaangażowanie dzieci w praktyczną działalność w wybranym kierunku. W ogólnoedukacyjnym kontekście dzisiejszej działalności Centrum „Grani” edukacja fizyczno-matematyczna uczniów, stymulowanie ich zainteresowania naukami przyrodniczymi ma duże znaczenie. Zaporoże było i pozostaje jednym z wiodących naukowych, edukacyjnych i przemysłowych ośrodków Ukrainy. Mimo ostrzałów, odłączeń prądu i innych negatywnych czynników, spowodowanych pełnoskalową rosyjską agresją, które stale zagrażają życiu, pracy i nauce mieszkańców obwodu, troska o zaspokajanie potrzeb edukacyjnych młodego pokolenia zaporożan jest jednym z priorytetowych zadań współczesności, także z uwzględnieniem potrzeb przygotowania wysoko wykwalifikowanych specjalistów do przyszłej powojennej odbudowy. Dlatego właśnie z entuzjazmem przyjęliśmy zaproszenie Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” (Kijów) do wspólnej organizacji i udziału w ekskluzywnym wydarzeniu edukacyjnym – telemoście w formie webinaru, który 21 marca 2024 roku zdalnie połączył zaporoskie „Grani” z NC „MAN Ukrainy” oraz Europejską Organizacją Badań Jądrowych – CERN (Genewa, Szwajcaria). Temat telemostu – „Chemia w CERN” –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Odnowione pieniądze

Narodowy Bank Ukrainy zaktualizował projekt ukraińskich banknotów przed Dniem Niepodległości Ukrainy. Informuje o tym biuro prasowe NBU. Wiadomo, że na banknotach pojawiło się ukraińskie hasło „Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!”. Ponadto nowy projekt uzupełni podpis szefa NBU Andrija Pysznego oraz rok emisji na odwrocie. „Waluta narodowa wraz z innymi symbolami państwowymi jest atrybutem, który określa niezależne państwo. Pieniądze to nie tylko środek płatniczy czy miara wartości. To symbole państwa, które każdy z nas codziennie trzyma w rękach”, – oświadczył Andrij Pyszny. NBU będzie wprowadzać zmienione banknoty w następujących terminach: od 8 sierpnia 2024 roku – o nominałach 500 i 1000 hrywien. od 23 sierpnia 2024 roku – o nominale 50 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Z tarczą i mieczem w dłoniach, czyli o tym, co wzniosłe i co niskie w epoce Iwana Bahrianeho

Taras HOŁOWKO. Zakończenie. Początek w nr 31 z 2024 r. Inny zarzut dotyczył tego, że Bagriany rzekomo romantyzował przeszłość, zamiast zachwycać się i sławić industrializację rozpoczętą w kraju. Dalej krytyk złośliwie podeptał wiersz „Czarnoziem” z tego samego zbioru, wyciągając wniosek, że wyraźnie przebija z niego pogardliwy i jednocześnie negatywny stosunek autora do miasta w takich obrazach jak „ryki syren”, „wycie ech”, „zgrzyt stali”, „tępe łkanie”, „rechot wagonów”. Nie dopuszczał nawet myśli, że Bagriany-poeta może mieć szczególne postrzeganie otaczającego świata, w którym pierwszeństwo daje się dziewiczej przyrodzie, a nie grubemu, sztucznie stworzonemu urbanizmowi, właściwemu wielkim miastom, gdzie na każdym kroku spotykało się nagromadzenie konstrukcji z cegły, cementu, szkła i żelaza. Wypominając to, krytyk doszedł do paradoksalnego wniosku: skoro u Bagrianego wieś jest priorytetem, to ze względu na swój światopogląd jest on typowym kułakiem, a nie proletariuszem. Jeszcze większej nagonce poddano poemat „Ave Maria”, gdzie poetę wprost oskarżono o wystąpienie przeciwko radzieckiemu społeczeństwu. Coż nie spodobało się pismakowi we wspomnianym utworze poetyckim, który miał jeszcze kontrowersyjną dedykację: „Wiecznym buntownikom i protestantom, wszystkim, którzy urodzili się niewolnikami i nie chcą nimi być, wszystkim skrzywdzonym, zgnębionym i swojej biednej matce krzyk swojego serca poświęca autor”? U początków ustanawiania władzy radzieckiej Bagriany stał się świadkiem mimikry znanych mu ludzi, którzy dla przetrwania w trudnych warunkach ekonomicznych lub przez słabość ducha niby rodzili się na nowo, nabywali niemoralnych cech, zgadzając się współpracować z tymi, którzy siłą narzucali nowe porządki, okrutnie rozprawiali się z każdym przejawem nieposłuszeństwa. Poeta swoje ostre pióro skierował przeciwko kolegom, którzy poszli na kompromis z sumieniem i zaczęli gorliwie pisać nie tylko panegiryki na cześć partii i jej wodzów, ale i pisać donosy, narażając niewinnych ludzi na szybką rozprawę. Prawdiuka szczególnie dotknęły autorskie wersy z przedmowy do poematu „Ave Maria”: „Nie nazywaj mnie poetą, bo słowo „poeta” skrótowo zaczęło oznaczać: kameleon, prostytutka, spekulant, awanturnik, leń. Chcę być człowiekiem, których mało na świecie”. Tymi słowami Bagriany próbował zwrócić uwagę na zgubną praktykę stałego nadzoru przez polityczne organy karne zbolszewizowanego państwa, charakteryzującą się siecią tajnych współpracowników, wprowadzoną w środowisko twórczej inteligencji, gdzie zawsze żyły nastroje protestacyjne i opozycyjne wobec rządzącego reżimu. Haniebną metodykę totalnej kontroli nad obywatelami kraju Prawdiuk cynicznie nazywa procesami rekonstrukcyjnymi, jednocześnie przyklejając Bagrianemu etykietę ideologa zamożno-kułackich grup wsi. Krytyk-nieudacznik nie szczędzi obraźliwych epitetów i porównań, biorąc się pod koniec recenzji za analizę powieści „Skelka”, wysoko ocenionej nie tylko przez Wołodymyra Wynnyczenkę, ale i Jurija Janowskiego. Prawdiuk dostrzegał w „Skelce” nacjonalistyczne tendencje w naświetlaniu przeszłości, wysławianiu burżuazyjnej romantyki, a także ignorowanie walki klasowej. Najbardziej partyjnego krytyka drażni to, że autor „Skelki” całkowicie odrzuca teorię walki klasowej, która, według przekonania bolszewickich dogmatyków, miała tendencję do zaostrzania się w procesie budowy społeczeństwa socjalistycznego. Ta koncepcja pod każdym względem okazała się absurdalna, z niej nawet sam kremlowski dyktator Stalin zmuszony był zrezygnować. Kategorycznie nie mógł się z tym pogodzić Bagriany, dlatego też przeprowadzał paralele z powstańczymi Francuzami – rodowitymi mieszkańcami prowincji Wandea z przeciętnymi ukraińskimi chłopami – potomkami sławnych kozaków zaporoskich, od których niemal dwa stulecia z rzędu drżała Rzeczpospolita, Imperium Osmańskie, Carstwo Moskiewskie. Prawdiuk zinterpretował wyrażone w literackich obrazach przez Bagrianego niemal jako wezwanie do obalenia ustroju radzieckiego, stawiając autora obok Małaniuka, a w finale nazwał go jeszcze piewcą kułackiej ideologii, klasowo wrogim proletariuszowi. Trudno nie zgodzić się z Szuhajem, który rozpatruje recenzję jako swoisty sygnał dla organów karnych o ustanowieniu nielegalnego nadzoru nad młodym pisarzem, którego utwory rzekomo sprzeczne są z linią ideologiczną partii i podważają wiarę mas ludowych w słuszność polityki bolszewickich wodzów. Mniej więcej takie same w treści były pierwsze urzędowe sformułowania, które pojawiły się w aktach osobowych literata, zapewne założonych w otchłaniach OGPU zaraz po publikacji recenzji „„Kułacką drogą” (O twórczości Bagrianego)”. Faktycznie pisarza, który dopiero co dał się poznać w literaturze ukraińskiej, niemal od razu zaliczono do niepewnych, których w latach 20. – na początku 30. ubiegłego wieku stawało się coraz więcej i, zgodnie z zamysłem stalinistów, mieli oni zniknąć z życia społecznego, otrzymując długie wyroki więzienia lub zostać fizycznie zlikwidowani jako nieprzejednani wrogowie. Taką okazała się okrutna reakcja Kremla na fiasko wspomnianej już „teorii walki dwóch kultur”, która ostatecznie i nieodwołalnie poniosła klęskę na Ukrainie. W związku z tym start do wykorzeniania pędów ukrainizacji, które obficie wyrosły na ukraińskim gruncie, w ciągu dekady został dany w naprędce zorganizowanym procesie sądowym nad członkami tak zwanej podziemnej kontrrewolucyjnej organizacji SWU (Związek Wyzwolenia Ukrainy). Jego ofiarami stali się dziesiątki przedstawicieli ukraińskiej inteligencji naukowej i kościelnej, elita narodu, która na podstawie całkowicie sfałszowanych oskarżeń trafiła w żarna stalinowskiej machiny represyjnej. Iwan Bagriany, co argumentowano w książce, ze szczególnym pietyzmem odnosił się do Mykoły Chwylowego. Na dwóch zasadniczych momentach akcentuje się uwagę czytelnika, aby ten miał jasne wyobrażenie, na czym właściwie bazowała sympatia jednego do drugiego. Można z pewnością powiedzieć, że główny bohater powieści-badania bez szczególnych sentymentów odnosił się do kultury rosyjskiej, literatury w szczególności, bo w nich zawsze obecna była szowinistyczna i imperialna orientacja. Bagriany rozstał się z wszelkimi iluzjami co do tego, że wraz z przyjściem bolszewików te dwa czynniki gdzieś znikną, bo choć czerwoni propagandyści na każdym kroku rozprawiali o prawie narodów do samostanowienia aż do stworzenia państw narodowych, większość ukraińskich intelektualistów im nie wierzyła po ustanowieniu w kraju „dyktatury proletariatu” i skutkach „czerwonego terroru”. Ukraina jako republika radziecka coraz bardziej przypominała kolonię, siłą przyłączoną do metropolii z centrum w Moskwie, niezdolną do podejmowania jakiejkolwiek ważnej decyzji państwowej bez udziału członków biura politycznego ze Stalinem na czele. Najwyraźniej dlatego hasło „Precz od Moskwy”, które narodziło się w trakcie dyskusji literackich lat 1925–1928 i głoszone przez autorytatywnego w tamtym czasie w kręgach pisarskich Mykołę Chwylowego, tak samo pozytywnie odbierane było przez Iwana Bagrianego, który również pragnął orientować się nie na Rosję z jej straszną historyczną przeszłością i ustalonymi tradycjami monarchii absolutystycznej, a na kulturalny i intelektualny Zachód, gdzie rodziły się główne idee humanistyczne i techniczne, błyszczały swoją wielkością literatura i sztuka, dokonywano epokowych odkryć naukowych. Bagriany nigdy nie wyrażał pretensji pod adresem Chwylowego za jego członkostwo w partii, bo być może tak samo, jak tysiące Ukraińców, wierzył w ideę autonomii narodowej z szerokimi uprawnieniami w składzie ZSRR, w iluzję, że Rosja z bolszewikami na czele zdemokratyzuje się, pozbywając się przeklętych piętna rodowych, i wszystkie republiki narodowe włącznie z RFSRR nie będą odczuwać wielkomocarstwowego ucisku, kultywowanego w Imperium Rosyjskim przez poprzednie stulecia. Najprawdopodobniej narodowy komunista Chwylowy zbyt późno zrozumiał, że to nigdy się nie stanie, a kiedy to sobie uświadomił, znalazł się na krawędzi przepaści. Okres pokojowego współistnienia Iwana Bahrianeho z władzą radziecką, w odróżnieniu od jego starszego i bardziej doświadczonego kolegi, okazał się nietrwały, ponieważ bardzo szybko porzucił Komsomoł, uświadomiwszy sobie do końca całą obłudę despotycznego stalinowskiego reżimu, stopniowo przekształcił się z umiarkowanego sympatyka haseł, symboli, programów, głoszonych oficjalnie, w ich ideowego oponenta, wprawdzie na razie umiarkowanego w warunkach radzieckiej rzeczywistości. Iwan Łozowiahin przyjął na wiarę europejską perspektywę Ukrainy, którą tak natchnienie opisał i szczerze do tego dążył Mykoła Chwylowy w serii pamfletów „Kamo hriadeszy”, publikując je w tygodniku „Kultura i pobut” w 1925 roku. O. Szuhaj jest przekonany, że wyrażone w nich przez poważanego pisarza myśli w rodzaju: „…nadchodzi potężny azjatycki renesans w sztuce, a jego przedteczami jesteśmy my, „olimpijczycy”. Jak w swoim czasie Petrarka, Michał Anioł, Rafael itd. z włoskiego zakątka zapalili Europę ogniem odrodzenia, tak nowi twórcy, z niegdyś uciemiężonych azjatyckich krajów, nowi twórcy-komunardzi, którzy idą za nimi, wejdą na górę Helikon, postawią tam świecznik Renesansu, i on, pod daleki huk barykadowych walk, zapłonie purpurowo-błękitnym pięciokątem nad ciemną europejską nocą” głęboko zapadły w duszę dwudziestoletniemu sympatykowi rodem z Ochtyrki, i on na zawsze zachowa ten niewidzialny, ale tak silny związek ze swoim duchowym mentorem, nazywając się Bahrianym. Zamiast wejść na górę Helikon, gdzie według starogreckiej mitologii miały przebywać muzy, Chwylowy wszedł na Golgotę, jak tysiące ówczesnych pisarzy, twórców, naukowców – elita ukraińskiego narodu, oznajmiając kolejny akt dramatu w stalinowskim teatrze absurdu. Książka „Iwan Bahriany albo Przez ciernie Getsemańskiego ogrodu” zawiera dokument o wielkiej wadze, który O. Szuhajowi udało się otrzymać dzięki wsparciu byłego szefa SBU Jewhena Marczuka. Chodzi o „Sprawę nr 343 w sprawie oskarżenia Łozowiahina-Bahrianeho Iwana Petrowycza”, która, co dziwne, zachowała się w archiwach służb specjalnych do dziś i jest bezcennym świadectwem tego, jak za stalinizmu fabrykowano sprawy karne przeciwko podsądnym, oskarżanym o „działalność kontrrewolucyjną” i „zdradę ojczyzny”. Czytelnik ma unikalną możliwość zapoznania się z opublikowanymi fragmentami z akt osobowych Bahrianeho oraz autorskimi uwagami i komentarzami, a także urywkami ze wspomnień samego poszkodowanego, poczuć całą głębię niemoralności, cynizmu i podstępności represyjnego stalinowskiego aparatu, starannie pielęgnowanego w różnych okresach przez takich katów jak Dzierżyński, Jagoda, Jeżow, Beria. Pierwsze wrażenie z lektury odbierane jest niejednoznacznie, ponieważ taktyka obrony, wybrana przez Bahrianeho w toku śledztwa, wywołuje wiele pytań i rodzi pewne zmieszanie. Chociaż w rezultacie okazała się słuszna, bo pisarza nie skazano na najwyższy wymiar kary, a wyrok sądowy dotyczył jedynie pozbawienia prawa do mieszkania na terytorium Ukrainy. I mimo to ci, którzy będą czytać książkę O. Szuhaja, zapewne będą zdziwieni tym, że Bahriany świadomie się oczernia, „kaja się” przed śledczymi ze wszystkich „literackich grzechów”, ale co najważniejsze – nikogo nie wydaje i nie kompromituje, kategorycznie zaprzecza istnieniu jakiegokolwiek organizacyjnego oporu w postaci podziemnej kontrrewolucyjnej organizacji, rzekomo sformowanej przy udziale jego kolegów-literatów. Dwaj śledczy, którzy, zmieniając się nawzajem (sądząc po nazwiskach – Żydzi, przy czym jeden jawny ukrainofob, bo wymagał na pierwszych przesłuchaniach od aresztowanego „nie rozmawiać z nim w psim języku”), próbowali, wyrażając się więzienną leksyką, „złamać” podsądnego, który przebywał w jednej z cel więzienia GPU w Charkowie, urządzali mu różnego rodzaju pułapki. Początkowo czepiali się konkretnych utworów Bahrianeho, w których ten rzekomo pozwolił sobie na wysławianie burżuazyjnego światopoglądu, przesiąkniętego skrajnym nacjonalizmem, ignorował proletariacki internacjonalizm i wszystko, co z nim związane, a także – kierowniczą rolę partii, walkę klasową, budowę socjalizmu, kolektywizację, światową rewolucję i wiele innych utopijnych zarówno pod względem treści, jak i formy idei. Bahriany zmuszony był w dosłownym znaczeniu tego słowa tłumaczyć ignorantom z charakterystycznymi naszywkami na rękawach i znakami na mundurze, co naprawdę kryło się pod tym czy innym literackim obrazem w jego wczesnych utworach poetyckich i prozatorskich, z których niektóre jeszcze wcześniej trafiły pod ogień krytyki tego samego Prawdiuka. Protokół przesłuchania, wspominany w kilku rozdziałach książki, zawiera pisemne wyjaśnienia Bahrianeho, składające się z dwóch części z jego własnymi nagłówkami: „Dane biograficzne i co robił do 1926 roku” oraz „Jak ukształtowały się nowe, antyradzieckie przekonania, na czym one polegały i do czego doprowadziły”. Z perspektywy naszych czasów trudno uwierzyć w to, że pisarz wprost przyznaje, iż jego utwory „mają albo całkowicie kontrrewolucyjny charakter, albo elementy kontrrewolucyjności”. Od razu nasuwa się pytanie: dlaczego bezapelacyjnie uważa się za winnego, skoro mogło to doprowadzić do fatalnego finału? Dalej – więcej. Bahriany przyznaje się przed śledczymi do zwątpienia w rewolucję, która, jego zdaniem, poszła nie tak, jak marzyło się wielu, bo pojawiły się w niej elementy starego zniszczonego ładu – moralny upadek, nierówność społeczna, restauracja stosunków społecznych, charakterystycznych dla kapitalizmu, narodziny nowej klasy społecznej – nepmanów itd. Aby naprawić sytuację i zejść z błędnej drogi, jak wydawało się jemu i jego współmyślicielom w kręgach pisarskich, w szczególności Mykole Chwylowemu i Mychajłowi Jałowemu – założycielom stowarzyszenia literackiego WAPLITE, trzeba było uciec się, według przekonania Bahrianeho, do… ukraińskiego nacjonalizmu! Zadeklarowane w pełni wpisywało-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

się w zasadzie wcześniej wspomnianej koncepcji walki dwóch kultur, tak pewnie puszczonej w obieg przez kremlowskich teoretyków w kwestii narodowej. Powiedziawszy to, pisarz zaczyna wyliczać utwory, które, jego zdaniem, mają zabarwienie nacjonalistyczne. Wśród nich – wiersz „Туман” [Tuman], poematy „Тінь” [Tin], „Батіг” [Batih], „Вандея” [Wandea], „Гутенберг” [Gutenberg] z książki „Ave Maria”, nowela „Морітурі” [Morituri], historyczna powieść „Скелька” [Skelka]. Pozostaje tajemnicą, czy to samooskarżenie Bahrianego zrobiło wrażenie na śledczych. Lecz można w stu procentach stwierdzić, że ta rozmowa toczyła się w katowniach NKWD: z jednej strony przez wysoko inteligentnego, dość młodego człowieka, który, jak na swoje dwadzieścia sześć lat, dobrze orientował się nie tylko w ówczesnym procesie literackim: młody literat subtelnie rozumiał wszystkie niuanse ideologii rządzącej partii, wewnętrznej ówczesnej polityki społecznej, gospodarczej i kulturalnej; a z drugiej – przez kazennych kostołomów, zbiorowe obrazy których Bahrianyj wyprowadzi w powieści „Sad Hetsymanskyj” nieco później, w latach 1948–1950, przebywając na emigracji. Zapewne każdy, kto czytał ten utalentowany utwór prozatorski, był wstrząśnięty tym, jakie niewypowiedzianie straszliwe kręgi piekła musiał przejść główny bohater Andrij Czumak, bezlitośnie torturowany przez enkawudzistów podczas wyczerpujących przesłuchań. Nigdy nie przyznał się do swojej winy w sfałszowanych przez śledczych zarzutach, ratując życie nie tylko sobie, ale i innym oskarżonym w nie karnej, a w rzeczywistości politycznej sprawie. O. Szuhaj w swojej powieści-badaniu sięga po poszukiwanie paraleli między tym, co działo się podczas śledztwa w sprawie Bahrianego, a fabułą powieści „Sad Hetsymanskyj”, starając się zrozumieć, gdzie w utworze kończy się czysto autobiograficzna relacja, a zaczyna się fikcja artystyczna. Dajmy na to, u Iwana Bahrianego, w przeciwieństwie do Andrija Czumaka, nie było trzech braci, a jedynie siostra. Kolizja w „Sadzie Hetsymańskim” rozgrywa się wokół nich, kiedy w Wtedy był 4 sierpnia 2013 roku, słoneczny dzień ich wesela. Denerwowałam się, bo prowadziłam wesele (z wsparciem mojego już obecnie męża) u swojej uczennicy-koleżanki w nieznanej mi kawiarni „2000” w Niedobojiwie… Ich wydarzenie było też dla mnie osobiście znaczące: rano następnego dnia mój wówczas dopiero wybranek spakował rzeczy i przyjechaliśmy do Nowodniestrowska, by założyć naszą rodzinę… Dziś mamy już sierpień 2024 roku. 11 lat od ich wesela. Dowiaduję się z internetu, że to – wesele stalowe. Stalowe, z którego półtora roku temu podstępnie i okrutnie wykradziono ich ruskim, znienawidzonym miriem… …Przypomniał mi się też żart – fałszywa narzeczona podczas wykupu w moim wykonaniu oraz ich zakochane oczy i obietnice. Teraz każde słowo stamtąd rozbrzmiewa niezwykłą siłą miłości i wsparcia, wiary i dodającego życia ducha, którym ta delikatna kobieta, jego Myszka, jak amulet otacza los ukochanego… Ona – Inna Rusnak. On – Paweł Bałachtar, jej marzenie i oparcie, jej „Bajrakter”, który od pierwszych stron budzi u głównego bohatera podejrzenie o zdradę jednego z braci. W rzeczywistych wydarzeniach, związanych z aresztowaniem pisarza jesienią 1932 roku, wszystko przebiegało zupełnie inaczej. Kiedy śledczy zorientowali się, że oskarżenia Bahriany o jakieś ideowe przeoczenia, popełnione przez niego w twórczości literackiej, nie są zbyt przekonujące, wyciągnęli, jak oszuści karciani, z rękawa jeszcze jeden as. Opierając się na protokole sprawy nr 343, O. Szuhaj wskazuje na tego, kto oskarżył Bahrianę przed organami OGPU, informując, że podśledczy pisarz rzekomo w rozmowie negatywnie wypowiadał się o kolektywizacji, o narodowej i kulturalnej polityce rządzącej partii bolszewickiej, która ponadto jest winna ekonomicznego zubożenia mas ludowych. Tę bzdurę na śledztwie (czy dobrowolnie, czy pod przymusem fizycznym), jak się okazuje, wydał poeta M. Suchomłyn, który najpewniej nie był etatowym informatorem służb specjalnych, jak na przykład Jurij Smolicz, regularnie produkujący donosy na Ołeksandra Dowżenkę. Wygląda na to (i to argumentowo dowodzi O. Szuhaj), że M. Suchomłyna złamano podczas śledztwa i wtedy w sprawie I. Łozowiahina-Bahrianoho pojawiły się fałszywe zeznania o rzekomej jego przynależności do formowania oddziałów wojskowych, które przy wsparciu interwentów zza granicy miały zmienić ustrój radziecki. Próby „przyczepienia” Bahrianoho do mitycznej wojskowej kontrrewolucyjnej organizacji śledczy z charkowskiego OGPU ponosiły porażkę, ponieważ on nie miał elementarnego pojęcia o sprawach wojskowych. Donos Suchomłyna nie odpowiadał samemu sposobowi życia pisarza-intelektualisty, który nigdy nie uciekał się do działań praktycznych, do tego momentu ani razu nie wzywał do chwycenia za broń, której sam nigdy nie trzymał w rękach, nie należał do szeregów formacji zbrojnych. W materiałach sprawy widoczne jest zainteresowanie śledczych pisarzami, z którymi kontaktował się Bahriana. Przede wszystkim interesowała ich treść rozmów podśledczego z nimi, ich reakcja na wydarzenia w kraju i oceny polityki partii w sferze kulturalnej i społecznej. Bahrjanyj, zapewne wyczuł, po jak cienkim lodzie kazali mu chodzić funkcjonariusze czekistowskiego resortu, dlatego na każde pytanie dotyczące nazwisk Mykoły Chwylowego, Borysa Antonenki-Dawydowycza, Wasyla Wrażlywego, Jewhena Płużnyka, Hryhorija Kosynki, Dmytra Kosaryka, Walerijana Pidmohylnego formułował wyraźnie i zwięźle, aby ci, którzy go przesłuchiwali, nie mieli wątpliwości co do jego szczerości. Ołeksander Szuhaj nieprzypadkowo poświęcił w książce temu dramatycznemu epizodowi z życia Bahrjanego tak wiele miejsca, ponieważ zależało mu na udokumentowaniu moralnej czystości głównego bohatera powieści-badania, jego psychicznej odporności i nieskazitelności wobec współpisarzy-jednomyślnych, którzy, podobnie jak on, na początku lat 30. wpadli w pułapkę karno-represyjnej stalinowskiej machiny: „…Bahrjanyj wypowiedział swoje energiczne, szczere słowo wcale nie po to, by bronić wyłącznie siebie (przeciwnie, tam, gdzie trzeba było, w najtrudniejszych miejscach bezwarunkowo podstawiał i swoje ramię, i własną głowę), lecz by udowodnić: żadnej kontrrewolucyjnej organizacji ani grupy wśród pisarzy nie było i nie ma, choć tego domagało się śledztwo”. Należy oddać sprawiedliwość O. Szuhajowi: dobrze orientuje się w temacie, który badał w archiwach przez ostatnie dziesięciolecia, spotykał się z krewnymi i sąsiadami Bahrjanego, którzy wielokrotnie rozmawiali z pisarzem w latach 20.–30., a po upadku „żelaznej kurtyny” – także ze współpartyjnikami założonej przez pisarza Ukraińskiej Rewolucyjno-Demokratycznej Partii na emigracji. Dlatego wiele wersji dotyczących przebiegu wydarzeń związanych z Iwanem Bahrjanym ma przekonujący i uzasadniony charakter. W rozdziale książki, który kończy się opowieścią o przebiegu śledztwa, Ołeksander Szuhaj starał się określić bardzo ważne epizody z życia Iwana Bahrjanego, o których ten wolał w ogóle nie wspominać podczas przesłuchań, aby nie ściągnąć nieszczęścia na dobrze znanych mu ludzi. Pisarz ani razu nie wspomniał o szczerych rozmowach z Antonenką-Dawydowyczem, Pidmohylnym i Teneta, które toczyły się podczas wycieczki rowerowej latem 1931 roku na trasie Połtawa – Dniepropetrowsk. Antonenko-Dawydowycz, jak przekonuje czytelnika O. Szuhaj, w przeszłości żołnierz armii Dyrektoriatu, z pewnością dzielił się swoimi wspomnieniami dotyczącymi walk o wyzwolenie w latach 1917–1921. Bahrjanyj utrzymywał też kontakty z Hryhorijem Kosynką (w okresie rewolucji narodowej był kozakiem Dnieprowskiej Dywizji Powstańczej atamana Zelenego), który podsunął początkującemu poecie z Achtyrki pomysł poematu „Psia uczta” z ostrą satyrą na sowiecką rzeczywistość, szczegółowo opowiadał o obronie Kijowa podczas szturmu miasta przez wojska Murawjowa. W końcowym rozdziale wielostronicowego badania O. Szuhaj zamieszcza fragment „Protokołu nr 88/848 Specjalnej Narady przy Kolegium GPU USRR z 25.X 1932 r.”. Ten pozasądowy organ w składzie „trójki” (trzech upoważnionych czekistów, obdarzonych w latach czerwonego terroru prawem do rozstrzeliwania ludzi za „działalność kontrrewolucyjną” i „zdradę ojczyzny”) pozbawił Iwana Bahrjanego prawa do zamieszkania na Ukrainie na okres trzech lat. Podczas pierwszych przesłuchań, przeprowadzonych przez śledczych, usłyszał od nich taką herezję, że rzekomo przed nim rozpościerają się tylko dwie drogi – ta, którą poszedł Tyczyna, lub inna, wybrana przez Kosynkę. Hryhorij Kosynka (prawdziwe nazwisko Striłec) został aresztowany w listopadzie 1934 roku w Kijowie przez organy NKWD, a następnie po wynikach śledztwa skazany pod zarzutem rzekomej przynależności do wojskowej organizacji kontrrewolucyjnej na rozstrzelanie. Wyroku bolszewiccy kaci wykonali w grudniu tego samego roku w piwnicach Pałacu Październikowego. Autorowi tej recenzji w połowie lat 90. przyszło porozmawiać… można kochać na tej ziemi. Inna Rusnak przyszła do czytelników nie dla siebie ani dla pomnożenia swojego twórczego źródła, które od dawna jest znane jej wielbicielom i nie tylko poetycką dotykalnością. Inna przyszła głosem swojego ukochanego męża, dla którego styczeń 2023 roku stał się początkiem grozy wojny, z tłumaczem z języka hiszpańskiego o nazwisku Ołeksander Hrihorowycz Łobanow, którego ojciec służył w organach Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Ukraińskiej SRR. Łobanow junior przyznał w rozmowie, że jego ojciec (narodowości rosyjskiej) brał bezpośredni udział w egzekucjach w wymienionym budynku, po czym wraz z pomocnikami w skrzyni „polutorki” wywoził zwłoki do Lasu Bykiwnijskiego w celu tajnego pochowania. A swojemu synowi pod koniec życia szczerze powiedział: „Wiesz, Sasza, Ukraińcy nigdy nam nie wybaczą tego, co tu natworzyliśmy…”. Prawdę powiedział oficer NKWD Hryhorij Łobanow, bo na sumieniu takich obcych Rosjan leżą miliony zabitych obywateli Ukrainy w latach Hołodomoru 1932–1933, zbrojnego stłumienia OUN–UPA, represji politycznych, które trwały tyle, ile istniała władza sowiecka. Ofiary te wciąż o sobie przypominają i będą przypominać obecnym i przyszłym pokoleniom Ukraińców… Iwan Bahrjanyj swoją życiową misją obalił to, co śledczy z Charkowskiego DPU „przepowiedzieli” mu w 1932 roku. Nie wybrał drogi Tyczyny, który wiele stracił, opiewając kolonialne jarzmo, a przykład Hryhorija Kosynki zainspirował go do bezkompromisowej walki. Znalazłszy się na Dalekim Wschodzie po przymusowym wysiedleniu i z zakazem życia na Ukrainie, Bahrjanyj napisał emocjonalno-nostalgiczny wiersz „Matce”, w którym są symboliczne wersy: …Na świtaniu stoi syn jeden, Witając słońce i klekot, To „żegnaj” posyła on. Przeboleją odciski i rany, Porosną macierzanką w gajach… Niechaj płatek ostatni się pali, Nie potrzeba ani „ach”, ani „och”. Odkrzyczały nad słońcem żurawie, Opadły złote liście… O ogniu mi jasny poranek Napisał na mieczu i tarczy. Właśnie „miecz” i „tarczę” wybiera liryczny bohater Iwana Bahrjanego, tak samo jak autor wiersza, mocno trzymając je do końca swojego życia, zaciekle walcząc z wrogami rodzinnej Ukrainy. ...wrogiego niewoli, a dla niej – przerażającym znakiem początku piekielnego bólu, niewiadomości i zarazem dotąd nieznanej walki z rozłąką, bezradnością, bólem fizycznym, czyjąś bezsensowną podejrzliwością i nie na miejscu okazywaną ciekawością, a przede wszystkim – z każdym krokiem zwycięskim postępem naprzód w imię ich miłości. A ten głos Inny ośmielił do przemówienia jej rodzona siostra Alina, pierwsza czytelniczka, doradczyni i autorka przedmowy do wydania. Artystyczną oprawę książki wykonała znana w Nowodniestrzańsku artystka Olena Trofaniuk, jak przyznaje autorka, co „nadało zbiorowi emocjonalnie poruszającego zabarwienia”, ponieważ jej „udało się filigranowo odtworzyć spójny obraz tekstów poetyckich”. Sama zaś Inna przyznaje, że książka narodzona z bólu i miłości jest próbą powiedzenia światu o ukraińskiej prawdzie, która jeszcze zasłania ten świat przed pożerającym postępem wojny. A najważniejsze, o czym uzgodniliśmy z Iną, to jeszcze jeden autograf, który obok jej autorskiego z pewnością zostawi mi na pamiątkę nasz „Bajraktar”!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Stalowa moc miłości i wiary

dni pełnowymiarowej inwazji stanęła w obronie swojej Ukrainy. Ona, która odnalazła w sobie, obok niezwykłej siły miłości, ożywczą moc swojego poetyckiego słowa, które stało się jego głosem stamtąd, z wrogiej niewoli, z katowni przeklętych nieludzi. Głosem „Bajraktara”. Trzydzieści dwa wiersze wyrosły na kartach ich losu jako szczególna spowiedź udręczonej duszy Inny, która, dusząc się, jednak łyknęła ratującego powietrza, by mimo wszystko zaczerpnąć światła swojej wszechzwyciężającej miłości i burzliwego strumienia, którym za każdym razem porusza się jej imię, na życiową ścieżkę jej bohatera, naszego obrońcy, żołnierza 1. roty 97. batalionu OT 107. brygady Pawła Bałachtara, któremu zadedykowała swoją nową książkę. „„Bajraktar” – zbiór udręczonych i przeżytych każdym nerwem wierszy – czytamy w adnotacji. – Autorka Inna Rusnak w poezji dotyka najbardziej bolesnych tematów wojny, które ukazuje przez pryzmat kobiecej duszy”. A ponadto wzrusza pożegnalnymi słowami pamięci o poległych rodakach, poświęceniami dla których kończy się trzeci zbiór autorki. Te wiersze Inny Rusnak przyjdą 300 razy (taki nakład książki zaporoskiego wydawnictwa „Status”), by poruszyć i wzruszyć, zainspirować i zmotywować, objąć i wykrzyczeć, rozhuśtać i podtrzymać każdego, kto zna Pashę osobiście, kto wierzy w jego szczęśliwy powrót wraz z innymi rodakami, kto kłania się za każdym razem jasnej pamięci poległego tego dnia nowodniestrowca Żeni Nieczpaja, kto zna nie z książek i wiadomości, czym są ból i tęsknota, kto naprawdę rozumie, jak trzeba kochać swoją ojczystą ziemię i jak

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

I niech brzmi pieśń słowicza

Tetiana Dyman pod pomnikiem Magtymguly Pyragy. Kijów, 27.06.2024 r. Tetiana DYMAN Niech nieszczęścia wszystkich omijają, I niech brzmi pieśń słowicza. Niech róża rozkwita wonna, Jak słońce jasne wśród kwiatów Turkmenistanu. Magtymguly Pyragy „Los Turkmenistanu”, przekład Pawła Mowczana 300-letni jubileusz wybitnego turkmeńskiego poety Magtymguly Pyragy obchodzony jest na poziomie UNESCO. Zakrojone na szeroką skalę wydarzenia potrwają w latach 2024–2025. Historia nie pozostawiła jasnych informacji o drodze życiowej Magtymguly. Nie znamy daty jego urodzin ani śmierci. W czasach wojen zaborczych, pożarów i waśni wśród narodu turkmeńskiego rzetelne materiały zostały utracone. Jedynie w wierszach, podaniach ludowych i wzmiankach krewnych zachowały się pewne informacje o poecie. Magtymguly urodził się w 1724 roku. „Z Goklenów jestem. Atrek – mój kraj” – napisze później o swoim pochodzeniu [7, s. 123]. Jego ojciec – Dowletmamed, był nauczycielem, znanym poetą, utalentowanym wykształconym człowiekiem, znawcą prac „filozofów, myślicieli i artystów Indii, Chin, Egiptu, Zakaukazia i Iranu” [2, s. 14]. Dowletmamed wybrał sobie takhallus (literacki pseudonim na terenach Bliskiego i Środkowego Wschodu) – Wagiz Azadi, co w tłumaczeniu z arabskiego oznacza „wolny”, „niezależny”. Ojciec miał wielki wpływ na duchowy rozwój syna i jego edukację. Magtymguly uczył się w trzech medresach (wyższa szkoła muzułmańska) – Idris-Baba (auł Kyzył-Jajak), Kokeltasz (Buchara) i Szirgazy (Chiwa). Każda placówka edukacyjna miała swój program nauczania, który uzupełniał i poszerzał wiedzę młodzieńca. W ciągu życia Magtymguly „wchłonął w siebie mądrość filozofów i kunszt artystów klasycznego arabsko-perskiego Wschodu, muzułmańskiej doktryny (przede wszystkim sufickiej). Nie stronił on od uczenia się także od swoich współczesnych” [2, s. 39]. W dzieciństwie młodzieniec opanował rzemiosło rymarskie, jubilerskie i kowalskie. Wiersze Magtymguly zaczął pisać wcześnie. Badacze uważają, że właśnie w dziecięcym lub młodzieńczym wieku napisał swoje pierwsze pieśni. W dorosłym życiu poeta wybrał takhallus Pyragy (Fragi). Podróżując po świecie, Magtymguly odwiedził wiele krajów: Iran, Afganistan, Azerbejdżan, północne Indie. Po śmierci ojca wrócił do domu: nauczał, był znakomitym zergerem (mistrzem jubilerskim), zajmował się gospodarstwem, ale życiowym powołaniem była zawsze poezja… Magtymguly Pyragy, według podań, zmarł pod koniec XVIII wieku. Poeta pochowany jest w północnym Chorasanie, w mauzoleum, które nosi imię Dowletmameda Azadi. Miejsce to stało się celem pielgrzymek ludzi, którzy przychodzą pokłonić się fundatorowi turkmeńskiego języka literackiego, wybitnemu poecie i filozofowi. Magtymguly Pyragy żył w burzliwych czasach: plemiona turkmeńskie wchodziły w skład Iranu, Chanatu Bucharskiego i Chiwińskiego, między którymi panowała konfrontacja i okrutne waśnie wewnętrzne. Dwaj starsi bracia, Mamed-Sapa i Abdulla, według podań, zginęli z rąk wrogów. Braterska tęsknota i gorycz straty znalazły swoje odzwierciedlenie w wierszach. Gniewnie potępił Pyragy zaborcę Fetdaha – jednego z dowódców Nadir-szacha i przepowiedział jego zgubę: „Naród mój powstanie na pomstę krwawą, / Boś ty zatruł studnie wszystkie i stawy. / Twój tron się zachwieje, rozwieje się sława, / I ty przepadniesz, jak pies, Fetdahu” [7, s. 41]. Wiara Magtymguly Pyragy w sprawiedliwość, niezwyciężoną siłę swojego narodu i jego lepszy los wspierała go na drodze życiowej. Pisał: „Turkmeni zwycięscy, niezłomni w biedzie, / Idą nieugięci, jak krzemień, twardzi. / I mówi Fragi: moje serce, raduj się! / Bo sławić się będzie wiekami Turkmenistan!” [7, s. 44]. Światopogląd poety kształtował się w trudnych czasach dominacji głównych religii Wschodu – judaizmu, buddyzmu i chrześcijaństwa. Magtymguly był sufim (nurt w islamie), co od arabskiego „suf” – wełna, muzułmański asceta, mnich. Sufizm, zaznaczał akademik Agatangel Krymski, – to „życiowy ascetyzm, czyli świeckie mnichostwo, bez przebywania w klasztorze” [4, s. 254]. Duchowe drogowskazy sufizmu „zostały przyswojone przez Magtymguly i weszły, można powiedzieć, w ciało i krew poety” [7, s. 18]. Nauka była skierowana przeciwko niesprawiedliwości społecznej i uważana za heretycką. Zwolenników sufizmu prześladowano zgodnie z prawem. Twórczość poetycka była zawoalowana, zbudowana na metaforach i symbolach, a terminologia hedonistyczna była umownie alegoryczna. Głównym motywem w poezji sufickiej była miłość. Uczucie miłości do ukochanej Mengli, która została zmuszona wyjść za mąż za innego, poeta niósł przez całe życie. „Nie mam spokoju – mnie / Dopadła bieda-rozłąka. / Mengli zabrała. I ogniem / Ty duszę wypaliłaś, rozłąko” [7, s. 157]. W poezji Magtymguly czuć pociąg do moralizowania, „w pozytywnym znaczeniu tego słowa” [7, s. 11], przejaw duchowego przewodnictwa. Poeta był wymagający nie tylko wobec otoczenia, ale i wobec siebie. Magtymguly doskonale znał technologię pisania wierszy w językach arabskim i perskim. Wynalazł swój kod wersyfikacyjny, swój metrorytm i melodykę ojczystego języka. Poeta po mistrzowsku „pisał nie po prostu teksty, a teksty pieśni” [2, s. 50]. „Imię Magtymguly stało się symbolem samej turkmeńskiej pieśni, pieśni wśród piasków […]. Piasek – to i symbol czasu, i jego miara […]. Wola piasku, jego falistość, fatalność, płynność, bezlitosność warunkuje „trwałość” i długowieczność pieśni” [7, s. 5]. Pieśń rodzi się w syntezie słowa i muzyki. Przekazuje uczucia radości i smutku, nadziei i żalu, uskrzydla duszę, dodaje natchnienia. W niej zachowana jest wiekowa historia narodu i jego tradycje. Jest ona składową życia kulturalnego każdego kraju. Pieśń – to duchowy skarb narodu. „W turkmeńskich pieśniach słychać echo dalekich wieków, słychać głębię pamięci i starożytność rodzaju ludzkiego…” [7, s. 7]. Przez piaszczyste turkmeńskie przestrzenie przebiegał Wielki Jedwabny Szlak, który łączył Europę z Azją. Na tym szlaku znajdowały się bazary. Ludzie jechali na rynek nie tylko po to, by kupić żywność, wyroby rzemieślnicze, wymienić się nowinami, ale i posłuchać wykształconych i mądrych bakszy, którzy grali na dutarze i śpiewali. Dutar – to strunowy instrument szarpany, w tłumaczeniu z perskiego oznacza dwie struny. Jego korpus wykonany jest z drzewa morwowego, a na wierzchniej płycie znajdują się małe otwory rezonansowe. Bakszy – to ludowi śpiewacy, którzy muzykowali na jarmarkach. Są przedstawicielami wykonawstwa wokalno-instrumentalnego – sztuki, która syntetyzuje wokal i grę na instrumencie muzycznym. W melodii pieśni zawarta była główna idea, myśl, słowo, a elementem pomocniczym był akompaniament instrumentu muzycznego. Bakszy wędrowali od aułu do aułu, rozjaśniali ludowi życie pieśnią, głosili wartości ludzkie, wzywali do przestrzegania przykazań, brali udział w kształtowaniu ludzkiej świadomości „pieśni rozpowszechniały się we wszystkich regionach, gdzie mieszkała choćby niewielka społeczność turkmeńska” [2, s. 34]. To znawcy literatury narodowej, pieśni ludowych, głosiciele sprawiedliwości i honoru. Pieśń ludowa odzwierciedlała życie ludzi. Była częścią ich bytu. Śpiewaków słuchano, szanowano ich i kochano. „Orientacja Magtymguly przy układaniu tekstów na wykonanie pieśniarskie, przede wszystkim, zrodzona jest z turkijskich tradycji folklorystyczno-literackich, wielkiej popularności bakszy wśród rodaków. […]. Wykonanie pieśniarskie znacząco zwiększa medytacyjność, mistyczność wpływu” Biblioteka imienia Magtymguly. Eksponaty muzeum na słuchacza, sprzyja wprowadzeniu go w trans duchowy” [2, s. 79]. Rola Magtymguly Pyragy, który zbliżył swój język poetycki do języka folkloru, była w tamtym czasie nieprześcigniona. Jego utwory, wypełnione głęboką treścią i poetyckimi obrazami, były zrozumiałe dla prostych ludzi. Stawały się pieśniami ludowymi, które jednoczyły rozproszony naród. Sława bakszy nie zniknęła z czasem. W Turkmeńskim Konserwatorium Narodowym imienia Mai Kulijewej utworzono katedrę sztuki bakszy. Studenci katedry biorą aktywny udział w międzynarodowych konkursach wykonawców na dutarze. Jak zaznaczyli starsi wykładowcy katedry historii muzyki Murad Kurbanow i Dżamila Kurbanowa – kandydatka nauk o sztuce: „Niewyczerpanym źródłem inspiracji dla śpiewaków ludowych jest spuścizna poetycka Magtymguly Pyragy, poety i filozofa XVIII wieku, którego utwory leżą u podstaw wielu pieśni bakszy” [5, s. 75]. W listopadzie 2020 roku odbyło się pierwsze posiedzenie Komisji Narodowej Turkmenistanu ds. UNESCO, podczas którego sztuka bakszy została włączona do Reprezentatywnej listy niematerialnego dziedzictwa ludzkości. Z okazji 300-lecia uczczenia wybitnego poety Wschodu Magtymguly Pyragy w Turkmenistanie miało miejsce wydarzenie, które przyciągnęło uwagę muzykologów: Lejla Babajewa – starsza wykładowczyni katedry historii muzyki Turkmeńskiego Konserwatorium Narodowego imienia Mai Kulijewej, wydała monografię naukową „Obraz Magtymguly w twórczości turkmeńskich kompozytorów”. W badaniu naukowym określono wielką rolę spuścizny twórczej Magtymguly Pyragy w kulturze Turkmenistanu, przeanalizowano wybrane utwory muzyczne kompozytorów krajowych i zagranicznych, powiązane z poezją wybitnego artysty, wśród których znajduje się opera „Magtymguly” ukraińskiego kompozytora Julija Mejtusa (1903–1997). Przedstawiono kompozycje muzyczne różnych form do wierszy poety: utwory chóralne i pieśni, muzykę do filmu „Magtymguly”. Monografia naukowa Mai Kulijewej to pierwsza systemowa praca w historii kultury muzycznej kraju, która naukowo odsłania świat duchowy i wielkość geniusza narodowego Turkmenistanu – Magtymguly Pyragy. Ukraina i Turkmenistan nawiązały przyjazne stosunki dyplomatyczne w 1992 roku. Turkmenistan jako jeden z pierwszych uznał niepodległość Ukrainy. W 1995 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję „O stałej neutralności Turkmenistanu”. W ten sposób kraj określił swoją politykę zagraniczną i status oficjalny. Współpraca między Ukrainą a Turkmenistanem realizowana jest na podstawie obowiązujących umów dwustronnych: „Wysokie Umawiające się Strony rozwijają współpracę w dziedzinach kultury, sztuki, edukacji i nauki. Zachęcają do wymiany delegacji w tych dziedzinach i zawierają odrębne umowy w tych kwestiach” [8]. Wymianę przedstawicieli artystycznych oba kraje nawiązały od 2011 roku podczas przeprowadzania Dni Kultury. Turkmenistan odwiedziły różne zespoły twórcze, a mianowicie: Narodowa Orkiestra Kameralna Instrumentów Ludowych, Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia”, sekstet wokalny „Jazzex Band” i inne. Zorganizowano wystawy prac artystów malarstwa petrykiwskiego „Petrykiwka – perła Ukrainy” oraz ukraińskiej sztuki dekoracyjno-użytkowej, prace ukraińskich mistrzyń haftu artystycznego oraz turkmeńskiej mistrzyni Ayny Patarowej [6, s. 3].

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Dusza motylem coraz wyżej!”

Kontakty partnerskie między Kijowem a Aszchabadem zostały ustanowione w 2001 roku. 27 czerwca w Turkmenistanie obchodzony jest Dzień Pracowników Kultury i Sztuki oraz Poezji Magtymguly Pyragy. W Kijowie tego dnia uroczyście składa się kwiaty pod pomnikiem poety na skrzyżowaniu ulic Proriznej i Jewhena Czykałenki. Ważną rolę w rozwoju stosunków kulturalno-humanitarnych odgrywa Biblioteka imienia Magtymguly w mieście Kijowie. Jest ona centrum szerzenia twórczości wybitnego turkmeńskiego poety. W marcu 2024 roku w bibliotece, wspólnie z Ambasadą Turkmenistanu w Ukrainie, przeprowadzono wydarzenie kulturalno-poetyckie „Skarbiec mądrości Magtymguly Pyragy” (Magtymguly Pyragy) z okazji obchodów 300-lecia wybitnego poety, na którym wystąpił Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Turkmenistanu w Ukrainie pan Toyly Atayev. Pan Ambasador zaznaczył: „Wartość poezji Magtymguly jest przepełniona głęboką ludzką filozofią. W nienagannym rytmicznym stylu rozmyślał o roli człowieka w tym świecie oraz o jego duchowej czystości […]. Magtymguly stał się jednym z pierwszych turkmeńskich filozofów, którzy ustanowili prawne, moralne normy i zasady zachowania w turkmeńskim społeczeństwie. W swoich przesłaniach radził rodakom przestrzegać zasad przyjaźni i wzajemnego wsparcia, stając się dla turkmeńskiego narodu nie tylko poetą, ale i duchowym nauczycielem” [1, s. 1]. Od Ministerstwa Kultury Turkmenistanu w darze dla muzeum przekazano przedmioty sztuki dekoracyjno-użytkowej kraju: prace rzeźbiarskie, płócienne turkmeńskich artystów, obrazy, wzory autentycznych instrumentów muzycznych (dutar, gopuz, gyjak, trzcinowy flet). Księgozbiór biblioteczny uzupełniły książki Prezydenta Turkmenistanu Serdara Berdimuhamedowa oraz Narodowego Lidera turkmeńskiego narodu Gurbanguly Berdimuhamedowa, książki o poetyckim dziedzictwie Magtymguly, zbiór wierszy Tarasa Szewczenki w języku turkmeńskim. Jaskrawa fotoekspozycja dopełniła przedstawioną historię kultury Turkmenistanu. Na wydarzeniu, w ramach koncertu, zabrzmiała pieśń „Nie od razu poznajemy” do wiersza Magtymguly Pyragy i muzyki Tetiany Dyman w tłumaczeniu Ołeksija Kononenki. Wykonała ją Natalia Maksymczuk – laureatka międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów przy akompaniamencie autorki muzyki. Premiera pieśni odbyła się w Bibliotece imienia Magtymguly na wieczorze poetyckim pod nazwą „Ptak szczęścia Magtymguly Pyragy”, poświęconym twórczości turkmeńskiego poety. Pieśń jest częścią dyplomacji kulturalnej między Turkmenistanem a Ukrainą i wypełnia misję oświatową w celu uczczenia pamięci wybitnego syna Turkmenistanu, którego cenią na świecie tak samo, jak Tarasa Szewczenkę. Literatura 1. Atayev Toyly. Raport Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Turkmenistanu w Ukrainie w bibliotece im. Magtymguly. Kijów, 2024.04.03. 6 s. 2. Waśkiw Mykoła. Magtymguly Pyragy (Magtymguly Pyragy): portret literacki. Kijów, AWIAZ, 2019, 147 s. 3. Dyman T. Ju. Niech serce szuka marzenia. Z okazji jubileuszu światła literatury turkmeńskiej. Kijów, Słowo Proświty, 2024, 12 (1247), 28 marca – 3 kwietnia. 4. Krymski A. Ju. Utwory: W 5 tomach. Kijów, 1972, t. 1, s. 254. 5. Kurbanow M. K., Kurbanowa D. A. Szkoły wykonawcze i metody sukcesji w sztuce bakszy-destanczi. Aszchabad, Eposowiedzienie, 2021, nr 4, 71-81 s. 6. Majko W. A. Raport ambasadora Ukrainy w Turkmenistanie. Aszchabad, 2020, 21.10. 7. Mowczan P. Magtymguly. Poezje. Przeł. z turkm. i przedm. Pawła Mowczana. Wydanie trzecie. Kijów, WC Proświta, 2014, 208 s. 8. Umowa między Ukrainą a Turkmenistanem o dalszym rozwoju stosunków międzypaństwowych. 2003, ratyfikowana 15.05. roku (artykuł 7). Lubow PROĆ, wś. Dublany rejonu samborskiego, Lwowszczyzna Pierwsza noc Iryny Farion na Łyczakowskim... ...Kielich wychylą grabarze – I zostaniesz sam jeden... Mykoła Szałyłow Pierwsza noc na Łyczakowskim – w samotności? Co wy, ludzie, – nie! Goście przychodzili – odgonili smutek: Iwasiuk przyniósł kwiat – czerwoną rutę. Biłozir dopytywał się, co nowego we Lwowie było... Jak bracia całowali w czoło – Tam właśnie, gdzie już nie boli... Na usta anioł paluszek: cicho! – Noc nad nami! I czarne kruki... ...Całowali lilijne ręce... O, co za piękne tu towarzystwo! Na duszy – ani pyłku. Czysto. Franko przyjaźnie machnął ręką... Kruszelnyćka uśmiechem cienkim Światło włączyła jasne – Przytuliła do siebie mnie... Cały koszyk przepięknych cudów! ...Księżyc pełny z góry chodził – Wszystko na paluszkach – nie spłoszyć by snu! Wszystko jedno nie zasnę... Kwiliły kwiaty nad uszkiem czule... Jak ty bez mnie tam, Ukraino?.. 23 lipca 2024 r. Mój kwiat na drogą mogiłę... Mam w sercu to, co nie umiera... Łesia Ukrainka ...Kto tam świergotał, że mają żal ci – „Moskworzyci” – i zadrży ręka?.. ...Na lepkim lwowskim asfalcie Krew orlicy duszę wypala. A hieny wściekają się z gniewu, Pryskają trucizną wokoło, Bo zapomniały, w pancerz zła zakute: Śmiertelne ciało, lecz nieśmiertelny – Duch! Tak, wiadomo, że wojna trwa, Dopóki śpi zaczadzony zakon... Miała w sercu to, co nie umiera, Łesina Iryna Farion! A hieny pozdychają, podłe, Bo rozdepcze prawda ich święta! ...Na asfalcie krew gorąca orlicy Zemstą straszną zakwita! Iwanowi Hnatiukowi – na 95-lecie... Niezapomniany nasz Iwanie Fiodorowiczu! Tak często wyłączają światło, Bo prze moskal i srogo bije... Lecz w duszy mojej przejasno – Na świecie Wasze Słowo jest! Nigdy nie szukało sławy I dziś szczerze pociesza... Z nim – uczciwym, mądrym, nieobłudnym – I moja przejrzystą się staje dusza... Nauczycielu, Wy dobrze wiedzieli: Ogniem pójdzie na nas moskwa... Tego na Kołymie uczyli, W zmarzlinie, – nie rok, nie dwa... A my nie wierzyli... Obsiadły Trwogi czarne, niby rój... Lecą poezji Waszych strzały: Stać – nie łamać szyku! Więc stoimy naprzeciw ciemności I krwią myjemy każdą piędź... Coś kalendarz stary wyszeptał O dziewięćdziesięciu i jeszcze pięciu... – Śmieszny, na Boga, – mrugną gwiazdy, – Tu czas zamarł – odpoczywa... Piórem niebieskim tam, na górze, Mierzycie nowe słowa... I Josyp Josypowycz* drogi – Wasz pierwszy oddany słuchacz... Uparcie zaciskam usta, Mówię duszy: nie śmiej – nie płacz! Choć sercu samotnie bardzo, Hartuję bólem każdą chwilę... Nauczycielu, mój starszy Przyjacielu, Wam Ukraina i tam boli... Ze złem ona w strasznym pojedynku... Taka jej cierniowa droga... Lecz ma rycerzy-Bohaterów, Którzy do wolności poprowadzą! Życiem swoim żywili marzenia O słońcu sprawiedliwym, nowym, Bo duch odwiecznej żywiołowości W Słowie Waszym żyje! Jednak odrodzisz się, ruino, Powstaniesz w nimbie na jawie! „W twoim imieniu świętym, Ukraino, – żyję!” 27 lipca 2024 r. *** Dumy garbate i smutne, Święto – bez krzty pociech... Kolanoprzyklęczne dni... Ile jeszcze, ile jeszcze ich?.. Boże, od strachu uwolnij! Serce – upolowany ptak... Chłopcy do domu z wojny – Na tarczach... Przyjaciołom w mój dzień... Wiosna podniesie kielichy tulipanów... Lina Kostenko Nie dzwońcie, kieliszki, i wy, puchary, Śmiech srebrny wysypując na stół... Dziś znów Bohatera pochowali – I serce mamy pękło na pół... Jakie hulanki i jakie biesiady, Kiedy i w żalu głowę ścięło... Drwią z „laurów” miny i rakiety, Bo przecież wojna – krwawe rzemiosło... O rymo niezdrada, musimy wiedzieć, Że promień wiary nam Pan wyciągnął! I zaniemieją wrogie armaty, I załopocze zwycięski sztandar! Wtedy z żalem tych synów wspomnimy, Którzy zwycięsko padli w burzę Na ziemię rodzinną, którą zwiemy rajem, – I wypijemy najbardziej palącą łzę... Niedziela Palmowa... Kotki srebrzyste... Nie chmiel, a ból... Cierniowe pijemy wino... Kiedyś jednak utoniemy w szczęściu – Nakryje nas ono z głową! Modlitwę wdzięczną poślemy do Boga, W której dary złożymy za wszystko... Wtedy się zejdziemy! Pierwsza – Zwycięstwo Kielich tulipana w niebo podniesie! *** Wszystkie chusty barwne – na potem, I na potem – suknie jasne... Lek jedyny – utonąć w robocie I modlić się dzień po dniu – Za najlepszych we wszechświecie chłopaków, Za mężów, których liczby nie ma, Którzy po rycersku noszą przy boku Najcenniejszą broń – honor! *** Żwawo wygwizduje czajnik, Woda w nim śpiewa-chlupocze... Wszystko, co zdawało się zwyczajne, Bajkowym stało się w mgnieniu oka: Śniadanie w kuchni, gdzie kawy Krąży delikatny aromat... Rozchlapał tę kawę przebiegły Jadowitymi plwocinami armat... Zbombardowane kroki niespieszne, Potłuczone filiżanki w raju... Tylko kogucik bohaterski z Opiszni Piejąc: “Znajdę – wydziobię!” Chatka Żyła sobie chatka. Sapała w komin, Dzieci-wróbelki całowała w czoło... Przeplatała śmiechem wspomnienie za wspomnieniem... Czego tylko w chatce owej nie było! Kolebka stara, talerz pisankowy, Kolędami wyszyta biała zima... Dusza barwinkowa tuliła się do słowa... ...Rakieta spadła – i chatki nie ma... “Bawełna” Wydawało się, to marzenie nieuchwytne. W stylu naiwnym, jak na to... Lecz oto ono: rodzima “bawełna”, Jak paproć-kwiat, kwitnie! Diabłu w bunkrze owym Jednak przypalili ogon! ...Z obczyzny – niechby gościnnej – do domu Rzeka wieloludna wraca. Dusza twoja radości pełna, Drży wielotrudna ręka... I cud – ukraińska “bawełna” – Tak łagodnie serce dotyka... *** Pora zapomnieć zapach kwiatu tego, Co cieszył w cichym raju?.. Na białe ramiona marzenia złotego Tę zimę czarną ledwie wkładam. Ciężka-ciężka... Ale, zaciśnięwszy zęby, Drogę pokonamy cierpką, Na końcu której przebiśnieg bezzębny Śpi słodko na białej piąstce... Las Myślał, że kąpiel lodowatą ostatnią Już przeszedł, a tu proszę — zasypało! ...Śnieżynek rój wbił się pod rondo kapelusza I żądli w rozwiosnione czoło... Patrz – w kwietniu nie znaleźć spokoju! Och, życie – skrzypiące, nieproste... – A kysz-kysz! – gałązką cienką On przegania nieproszonych gości. *** Za krową świata nie widzę, ale i Bez niej chowa się słońce w kwieciu... Cóż nam tłok miasta i cisza alei, Kiedy mamy pola obrusy kwieciste! Rozkoszujemy się! Bo przecież formuła szczęścia prosta: Rajskie trawy plus zew chmielnego rozdołu, Na który Ruda Marta, zadarłszy ogon, Pędzi kometą w kosmosie letniego pola! Przy brzegu... W górze tak sinie i rozlegle... Rękaw kwiecistej trawy Przygniotę policzkiem, tknięty w niego... Bóg słońcem bawi się: łap! Grążel królewski zasiadł – Siebie w lusterku przegląda... Go trzyma tak nieśmiało – Leży – nie oddycha – woda... Dusza motylem coraz wyżej! Czekamy z aniołem we dwoje, Kiedy na czysto przepisze Ten świat z poprawkami Pan Bóg... ______ *Josyp Josypowycz Kronżko z Sambora – najbliższy przyjaciel poety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Bukowina: szansa na wyjątkowość

Serhij ŁASZCZENKO Jeszcze pod koniec zimy obiecałem mieszkańcowi Bukowiny Iwanowi Mykołajczukowi, że odwiedzę jego dom. Wieś Stara Żadowa znajduje się niedaleko Storożyńca i właśnie w tej wsi upłynęło dzieciństwo metropolity Epifaniusza (w świecie Serhija Dumenki). Zatem z motywacją co do wyjazdu wszystko było w porządku. Wiedziałem, że pan Iwan to człowiek działający i nieco skłonny do awanturnictwa, rozumiałem, że nie będzie z nim łatwo, ale postanowiłem jechać. Bo co wtedy warte jest nasze proświtańskie braterstwo, jeśli będziemy ignorować zaproszenia aktywistów? Postanowiłem jechać, chociaż wiedziałem: w głowie Mykołajczuka kłębią się pomysły, które trudno zrealizować. Powiedzmy, podczas jednej podróży służbowej na Donbas zaproponował naszym wojskowym taki ruch: oni dają mu pomocnika do asekuracji, a on sam przenika na wrogie terytorium, przepędza na naszą stronę wrogi czołg lub bojowy wóz piechoty. Załóżmy, że do niego, emeryta, który dobrze włada rosyjskim, separatyści w 2016 roku odnieśliby się bardziej tolerancyjnie niż teraz. Tam by przeszedł. A z powrotem jak? I który z naszych oficerów ryzykowałby życie swojego podwładnego? Zatem pomysł nie został zrealizowany. A ile jeszcze miał pomysłów! Możliwe, że coś się zrealizowało, ale... Dzielę się z czytelnikami tymi szczegółami, żeby bardziej zrozumiała była moja motywacja. Chciałem wiedzieć: w czym tkwi siła naszych ludzi? Czy potrafią współdziałać? Czego jest więcej w ich relacjach: emocjonalnego czy racjonalnego? Jak osiągać konstruktywizm? *** Jadąc do miejsca przeznaczenia, marzyłem nie tylko o tym, by głębiej zanurzyć się w życie bukowińskiej wsi podczas wojny, ale także zbadać stan języka w samych Czerniowcach. Słyszałem, że jest tam teraz wielu wewnętrznie przesiedlonych osób i negatywnie wpływa to na sytuację językową. A skoro tak jest w stolicy bukowińskiego kraju, to będzie to wpływać także na prowincję. Biorąc pod uwagę zauważalny wpływ w obwodzie prorosyjskiej Cerkwi, nietrudno przewidzieć tworzenie się nowych, jeśli nie otwarcie prorosyjskich, to przynajmniej nie ukrainocentrycznych „nisz” w społeczeństwie. Dlatego nawinąłem nie mniej niż siedem kilometrów pieszo, starając się odwiedzić każdy zakątek pięknego, starodawnego miasta i jak najwięcej rozmawiać. Badałem szyldy, rozmawiałem z ludźmi i słuchałem, słuchałem, słuchałem... Nawiasem mówiąc, ani w Kijowie, ani we Lwowie nigdy nie słyszałem tyle przeprosin: „wybaczcie, nie jesteśmy stąd”. To wtedy, gdy prosiłem o wskazanie drogi do tego czy innego muzeum, biblioteki, sklepu czy cerkwi. Każdy czwarty czy piąty napotkany człowiek właśnie tym tłumaczył swoją nieznajomość miasta. A ktoś z miejscowych podał liczbę: w Czerniowcach do 20% populacji to osoby wewnętrznie przesiedlone. Nowe wyzwania i praca proświtan Czerniowce pod tym względem nie są wcale takim oryginalnym miastem. Ludzie uciekali na zachód Ukrainy z Sum, Zaporoża, Kramatorska, Charkowa, aby znaleźć się jak najdalej od wojny. A jak było podczas II wojny światowej? Dokładnie tak samo. Tylko wtedy jechali w odwrotnym kierunku. Wiemy, że wyposażenie i kadry naukowe wielu przedsiębiorstw ZSRR przewożono za Ural. Wielu pracowników kultury i sztuki znalazło się w Taszkencie, nawet niektóre studia filmowe tam przeniesiono. Uzbekistan, wtedy jeszcze w 90% turkojęzyczny, zdołał przygarnąć, ogrzać i nakarmić wielu Ukraińców. Czy nie taką samą misję mają teraz Czerniowce? Tym bardziej, że tutaj do języka rosyjskiego stosunek zawsze był bardziej tolerancyjny niż w Galicji. Wschodniakom jest to na rękę. Ale czy jest to dobre dla Ukrainy? Z jednej strony, ratować naszych ludzi – święta sprawa. Lepiej tutaj przygarnąć potrzebujących, niż spokojnie patrzeć, jak ich setkami tysięcy, a nawet milionami „wydmuchuje” do Europy i na kontynent amerykański. Z drugiej strony, może to być bodźcem do częściowej rusyfikacji miasta, które i wcześniej nie było wzorcowe. Zasadne jest, że na zachód Ukrainy jechali ludzie, którzy nie bardzo wierzyli w imperialne mity o okrutnych banderowcach. Inaczej by nie pojechali, a cierpliwie czekaliby na „wyzwolicieli”. Część uchodźców była niezłomnymi patriotami jeszcze tam, skąd przyjechali. Wprawdzie byli też Iwan Mykołajczuk ludzie, którzy po prostu jechali z krewnymi, nie pozbywszy się swoich „watnych” poglądów. Ale kto liczył tych ostatnich?.. Dzięki Iwanowi Mykołajczukowi szybko dotarłem do ludzi, których on dość oryginalnie nazywa „jakościowymi”. Pomogli informacjami, rozmowy z nimi były treściwe. Powiedzmy, proświtanka Switłana Masłowska opowiedziała o aktywnej i systematycznej pracy miejscowej „Proświty” z osobami wewnętrznie przesiedlonymi. Z jej opowieści wynikało, że pomysł połączenia pracy wolontariackiej z oświatową dał dobry rezultat. Pomoc humanitarna, paczki żywnościowe, zatrudnienie, rozwiązywanie problemów z mieszkaniem... Kiedy będzie lepsza okazja, by porozmawiać z przyjezdnymi o wartości języka? I to działało! Wielu ludzi przechodziło na język ukraiński, przynajmniej komunikując się z miejscowymi. Jednak potem proświtanie stali się świadkami pewnego językowego „odwrotu”. Czy ludzie męczyli się od ciągłego napięcia, czy podświadomie próbowali przywrócić choć cząstkę poprzedniego życia – tego, co było przed wojną. A w tamtym, pokojowym życiu dominował język rosyjski. Oczywiście, naszych proświtan to obrażało, przecież tyle wysiłku poszło na pracę ideologiczną i na konkretną pomoc uchodźcom! Ale poszczególni aktywiści, przynajmniej tak wytrwali jak Switłana Masłowska, kontynuowali pracę. Powiedzmy, pani Switłana opowiadała uchodźcom o represjach Moskali przeciwko miejscowym Ukraińcom. O tym, ile ludzkich losów okaleczyło krwawe imperium, poczynając od 1940 roku. I ludzie znów zaczęli wracać do języka ukraińskiego, a niektórzy stali się przekonanymi Ukraińcami. Przebywając w Czerniowcach, często myślałem o następującej rzeczy: Lwów, Tarnopol, Iwano-Frankiwsk w sensie językowym są bardziej ukraińskimi miastami niż stolica Bukowiny. Ale tam „wschodniacy” nie za bardzo się śpieszą, bo Czerniowce… są bardziej tolerancyjne. Przypomniałem sobie rok 1990 w Czerniowcach. Mimo że rozpoczął się już proces odrodzenia narodowego, gdy chodziłem po mieście, naliczyłem na ulicach tylko 40% osób mówiących po ukraińsku. Większość przypadkowych przechodniów była rosyjskojęzyczna, włącznie z młodzieżą. Teraz osób mówiących po ukraińsku jest znacznie więcej (gdzieś 60–70%), ale i teraz, po 34 latach, wciąż jest tu komu mówić po rosyjsku. Potępiać czerniowczan? A może to miasto ma swoje przeznaczenie? Przypomniałem sobie, jak witałem rok 2012 w Sewastopolu, w rodzinie bukowińczyka Mychajła Kuzmeniuka. Na swoim podwórku zbudował niewielką wieżę, w której urządził prywatne Muzeum Kultury Zachodniej Ukrainy. Wyszło oryginalnie i pouczająco. Posłaniec Czerniowiec na Krymie zapraszał do siebie rosyjskojęzycznych przyjaciół, urządzał dla nich wycieczki. A na wielkie święta potrafił zaprosić na swoje podwórko kilkudziesięciu sewastopolczyków. Przynajmniej wtedy nowy 2012 rok witało ze mną aż 70 mieszkańców Sewastopola! Z nich tylko część była ukraińskojęzyczna. A reszta zanurzała się w ukraiński świat tylko na kilka godzin, ale i to dawało swoje owoce, bo atmosfera święta była ciepła, rodzinna, po prawdziwemu bukowińska! Kuzmeniuk znajdował w Sewastopolu nawet ukraińskojęzyczne zespoły śpiewacze i w takie dni zapraszał je do siebie. I potrawy ukraińskie przygotowywał. Tak ludzie odkrywali dla siebie Ukrainę. Nie zamknął się w swojej rodzinie, był otwarty także na rosyjskojęzycznych. Mniej więcej tak jest z Czerniowcami w całości. Bukowiński styl: ludzi przyjmują, próbują ukrainizować, ale bez nadmiernego nacisku. Mogę powiedzieć jedno: wśród tych, którzy na ulicach miasta mówili: „nie jesteśmy stąd”, nie zauważyłem ani jednego chama. Próbowali rozmawiać po ukraińsku. Ale nawet ci, którzy mówili po rosyjsku, byli dość taktowni. We wspomnianym wyżej sewastopolskim towarzystwie Mychajła Kuzmeniuka było wielu ważnych lub, jak mówi pan Mykołajczuk, „jakościowych” ludzi. I to, że wszyscy oni byli lojalni wobec ukraińskiej sprawy, było niezaprzeczalną zasługą upartego bukowińczyka. Ten, zgromadziwszy na podwórku niemałą kolekcję staroci, przewiózł cząstkę bukowińskiego ducha na przedgórze Krymu. Oprócz wszystkiego innego, pan Mychajło był jeszcze jednym z twórców filmu-koncertu „Czerwona ruta” (1972), dlatego na zawsze zachowam w swojej pamięci znajomość z tym jasnym człowiekiem. Szkoda, że zmarł nie tak znowu stary… Jeszcze jeden, dawniejszy przykład, kijowski. To były pierwsze próby odrodzenia ruchu „Proświty”. Jeśli się nie mylę, był rok 1988. W jednej z audycji radiowych po raz pierwszy usłyszałem płomienne słowo Pawła Mowczana. Mówił o jakiejś szkole w Perejasławiu Chmielnickim. Władza wtedy próbowała zrobić z niej szkołę rosyjską, mimo że kontyngent uczniów składał się głównie z Ukraińców. Paweł Mowczan przytaczał przekonujące liczby dotyczące składu etnicznego, a co najważniejsze – mówił z pasją. Radia wtedy słuchali praktycznie wszyscy, więc ta audycja była dobrym impulsem. Swoi zaczęli ciągnąć do swoich! Ludzie zrozumieli, że o ukraińskie szkoły można i warto walczyć. Mniej więcej wtedy poznałem pisarza Stanisława Telniuka. Miał swój sposób: nie zamykał się w ukraińskim środowisku, a przy każdej okazji poznawał ludzi innych kultur. I przy tym nigdy nie przechodził na rosyjski. Przyjaźnił się z Rosjanami, Białorusinami, Tatarami krymskimi, Gruzinami, Mołdawianami... A nie przechodził, bo uważał, że wszyscy na Ukrainie powinni znać ukraiński. Stanisław Telniuk szanował wszystkich dobrych ludzi i jego także kochali wszyscy – mimo że trzydzieści lat temu język ukraiński w Kijowie nie był zbyt rozpowszechniony. Ale Stanisław Wołodymyrowycz umiał go propagować. Opowiedział mi o krymskotatarskim filologu Sejranie Useinowie (tego ostatniego potem odwiedziłem na Krymie), dał namiary na gruzińskiego poetę Raula Czilaczawę, który tłumaczył z gruzińskiego na ukraiński. Zapoznał z Asyryjczykiem Jewhenem Wardą – ten był jednym z twórców Ludowego Ruchu Ukrainy. To także stało się pewną lekcją. Tolerancja nie spowalnia ruchu do przodu, a wręcz przeciwnie – sprzyja stabilności, a co za tym idzie, czyni możliwą ofensywność. A oto jaką myśl wyczytałem w broszurze „Konfliktowy potencjał obwodu czerniowieckiego” (Czerniowce, 2021), która była współbrzmiąca z tym, co sam intuicyjnie czułem: „fenomen bukowinizmu”, który przejawia się w tolerancyjnym stosunku do innego, stał się tym czynnikiem, który pozwolił uniknąć otwartych etnokonfrontacji w etnosferze…”. I to mimo że „polityczna oraz edukacyjno-kulturalna aktywność historycznych ojczyzn w obronie praw swoich rodaków stała się jednym z odczuwalnych drażniących czynników”. Jest nawet termin „bukowinizm”. Zatem tolerancja to dobrze, ale stale dbać o siłę ukraińskości regionu też trzeba. Im silniejsza ona będzie, tym większą tolerancję może zapewniać, a nawet gwarantować. Tutaj nasuwa się jeszcze jeden przykład, ale już z życia lwowskiego. Swego czasu przyjaźniłem się z naukowcem Jaremą Połotniukiem. Wykładowca uniwersytetu, znany iranista, zmarł w 2012 roku i był to dla mnie niemały cios. Ale chcę podkreślić jeszcze to, że był on… muzułmaninem. I to pomimo tego, że jego ojciec, Jewhen Połotniuk, był aktywnym członkiem OUN. Ideowego nacjonalistę za pracę przeciwko Rzeszy Niemcy rozstrzelali w Worochcie w grudniu 1943 roku. Oto tak... Tata był nacjonalistą, a syn w latach studenckich, przebywając w Azji Środkowej, przyjął islam. Teraz o jego mamie. Przypominam sobie, jak w połowie lat 80. moi stołeczni przyjaciele zaczytywali się powieścią Iryny Wilde „Pełnoletnie dzieci”. W tej kijowskiej rodzinie wychowywano córeczki, a we wspomnianym utworze główną bohaterką była właśnie młoda Darka Popowycz, która kochała Ukrainę i nie chciała rumunizacji Bukowiny. Zrozumiałe, że kijowian bardziej martwiła narastająca rusyfikacja niż dawna rumunizacja, ale innych odpowiednich utworów w rodzinie nie było, więc powieść „Pełnoletnie dzieci” całkowicie nadawała się do wychowania młodych patriotek. I dała bardzo pozytywny rezultat! Pisarka Iryna Wilde była właśnie mamą Jaremy Połotniuka. Oboje rodziców Jarema kochał, z obojga był dumny. Nienawidził rosyjskiego imperium, kochał Ukrainę. A co z islamem? Może taki ideowy zakres jest właśnie skutkiem ubocznym „bukowinizmu”? Nie odrzucam tej wersji, bo mama Jaremy Jewhenowycza urodziła się właśnie w Czerniowcach. Nisza dla muzułmanina Jaremy Połotniuka w niepodległej Ukrainie była podatnym gruntem: kontaktował się z krymskimi Tatarami i jak nikt inny pomagał im utwierdzić się jako szczerym patriotom Ukrainy. Ktoś zapyta: po co tutaj wzmianka o islamie, skoro dla obwodu czerniowieckiego o wiele bardziej aktualne jest przeciwstawienie PCU i UPC? Wyjaśnię. Kiedy próbowałem przeprowadzić wywiad odnośnie do tego międzywyznaniowego konfliktu ze zwykłymi ludźmi, to wielu z nich odmawiało rozmowy. Ponieważ miejscowi zwolennicy UPC i tak grozili wiernym ukrainocentrycznej PCU. Mówili, że wkrótce przyjdzie tutaj Rosja i wtedy wszystkim „rozłamowcom” będzie ciężko, ukarzą ich swoi własni rodacy-Ukraińcy, którzy wybrali kanoniczną w ich rozumieniu cerkiew. Lepiej mieć do czynienia z krymskimi Tatarami, Gruzinami, Białorusinami, którzy walczą za Ukrainę, niż z takimi zmanipulowanymi rodakami. Tak więc i wiedza o islamie może się przydać. A główną „bolączką” Bukowiny jest formalnie chrześcijańska UPC. Chociaż jak można połączyć chrześcijańską ideę z pragnieniem zniewolenia swojego narodu, oddania go na pastwę barbarzyńców, nie wiem. Ale na Bukowinie póki co jest właśnie tak. Trudno. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wręczono nagrody artystyczne–2024

Takie ceremonie stały się już tradycją, gdyż od ponad 20 lat właśnie w pomieszczeniach muzeum Liga Ukraińskich Mecenasów nagradza laureatów założonych przez siebie nagród. Uroczystość poprowadzili: dyrektor wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów Switłana Koronenko-Słaboszpyćka, prezes Ligi Wołodymyr Zahorij oraz dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko. Witając obecnych, Pawło Hrycenko zaznaczył, że nagrodzenie tegorocznych laureatów nagrodami artystycznymi to swoisty akt naszego samostanowienia podczas krwawej wojny, ponieważ front przebiega wszędzie tam, gdzie bronimy Ukrainy i jej słowa. Front jest w naszych duszach i w naszych sercach, ponieważ, niestety, Ukraina wciąż zmuszona jest pokonywać swój straszny etap kolonialny, gdyż wciąż jeszcze mamy potężną zależność psychologiczną i informacyjną od naszego odwiecznego wroga – rosji. Ale musimy znaleźć w sobie siły, by za wszelką cenę obronić naszą ideę narodową, ponieważ Ukraina to armia talentów i ta armia musi się zjednoczyć, skonsolidować, aby ukrainocentryzm stał się wiodący, tylko wtedy wróg zostanie ostatecznie zniszczony. Nagroda imienia Dmytra Nytczenki została założona w 2000 roku przez Ligę Ukraińskich Mecenasów oraz rodzinę Dmytra Nytczenki (Australia) – córki Łesię Tkacz i Hałynę Koszarską. Przyznawana jest co roku w dniu urodzin pisarza (21 lutego) za propagowanie ukraińskiego słowa. Obecnie wśród jej laureatów są ci, którzy rzeczywiście aktywnie propagują ukraińską książkę i bronią słowa drukowanego: recenzenci, dziennikarze, wydawcy, bibliotekarze, pracownicy księgarń, artyści i mecenasi z całej Ukrainy. Wśród tegorocznych laureatów nagrody imienia Dmytra Nytczenki został wyróżniony Mykoła Żełezniak, ukraiński językoznawca, kandydat nauk filologicznych, dyrektor Instytutu Badań Encyklopedycznych NAN Ukrainy. Nagrodą imienia Dmytra Nytczenki wyróżniono również Jurija Kostenkę, działacza społecznego, polityka, naukowca, pierwszego kierownika ukraińskiej delegacji rządowej na negocjacjach z Federacją Rosyjską w Moskwie w sprawie rozbrojenia nuklearnego (1992–1993), autora książki „Historia rozbrojenia nuklearnego Ukrainy”. Połtawianin Ołeksandr Panczenko został uhonorowany nagrodą imienia Dmytra Nytczenki jako autor i kompilator dziesiątek książek krajoznawczych, wspomnieniowych i ukrainoznawczych, w szczególności książki „Ukraińska australiana – Połtawszczyzna, Galicja, Bośnia” (o Ukraińcach rozproszonych na kontynencie australijskim). Nagroda literacka imienia Wołodymyra Swidzińskiego została założona przez Ligę Ukraińskich Mecenasów oraz czasopismo „Kijów” w lutym 2000 roku. W tym roku otrzymał ją Mychajło Sydorżewski, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autor licznych publikacji na tematy kultury, polityki, literatury, historii, znany autor poetyckiego wiersza wolnego. Nagroda literacka imienia Borysa Neczerdy została założona w 1999 roku przez Ligę Ukraińskich Mecenasów, redakcję czasopisma „Kijów” oraz Odeską organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. „Żyłem jak mogłem, nie kłamałem” – być może te wersy można by postawić jako epigraf do całej twórczości wybitnego ukraińskiego poety Borysa Neczerdy. I właśnie według tak wysokich kryteriów, a także „za oryginalne odkrycia artystyczne i utwierdzanie nowych kierunków w ukraińskiej poezji” jury wyznacza laureatów nagrody jego imienia. W tym roku laureatami nagrody imienia Borysa Neczerdy zostali Łarysa Petrowa, autorka książek poetyckich i przekładów poetyckich, publikacji w zbiorach poezji: „Antologia. Poezja i pieśni”, „Ukraina niezwyciężona”, „Niepokonana Ukraina” i in., znana autorka ponad 200 tekstów piosenek, oraz Wiktor Teren, autor popularnych książek poetyckich i prozatorskich, książek dla dzieci, a także książki wierszy „Miłość i Wolność”, która ujrzała światło dzienne w tym roku. – Pani Julio, proszę opowiedzieć o pracy nad pani nowym filmem. – To nasz dziewiąty pełnometrażowy film fabularny (czas trwania 1 godzina 40 minut). Zdjęcia odbywały się w Kijowie, Hatnem, Irpieniu. Zdjęcia rozpoczęły się pod koniec kwietnia 2023 roku. Ostatni dzień zdjęciowy również był w kwietniu, ale 2024 roku. 31 lipca 2023 roku, w bardzo upalny dzień, kręciliśmy nowy rok z choinką. Kręcenie filmu było interesujące. Pracowaliśmy z aktorami i utalentowanymi dziećmi. Nie od razu mogliśmy znaleźć dziewczynkę do roli siostrzenicy mojej bohaterki, której ginie mama. To skomplikowana rola psychologiczna. Ale kiedy znaleźliśmy tę dziewczynkę, nasza Polinka Turcewycz okazała się prawdziwym darem! Co ciekawe, dziewczynkę w filmie nazwaliśmy Poliną. I znaleźliśmy do roli Polinę. W tym filmie pracuję nie tylko jako aktorka, reżyserka, montażystka, dźwiękowiec, operatorka, ale także jako scenarzystka i kompozytorka. Muzykę pisałam od dzieciństwa, swoje pierwsze wyróżnienie otrzymałam w wieku 9 lat na konkursie młodych kompozytorów. W wieku 11 lat napisałam balet „Dziewczynka z zapałkami” na 45 minut. Teraz myślę o tym, że balet trzeba zaaranżować. Potem zostawiłam muzykę i zaczęłam zajmować się innymi kierunkami działalności. A ten film skłonił mnie do powrotu do muzyki. Partytura muzyczna do filmu trwa 35 minut. Aranżować muzykę pomógł mi Iwan Dawydenko. Po raz pierwszy pracowałam z aranżerem. Początkowo nie było łatwo. Trzeba było... – Pani nakręciła niemało filmów, a które z nich wydają się pani najciekawsze? – Oczywiście, kocham wszystkie swoje filmy. Najbardziej skalną pracą jest pełnometrażowy film o M. Gogolu (1 godzina 30 minut). W tym projekcie pokazaliśmy ostatni miesiąc życia Gogola, częściowo zekranizowaliśmy kilka jego utworów. Bardzo lubię też krótkometrażowy film fabularny o Wierze Chołodnej, który wchodzi w skład pełnometrażowego cyklu filmów „Wielkie kobiety”. Wiera Chołodna to moja ulubiona aktorka, czuję nasze podobieństwo i bardzo lubię wcielać się w jej postać w sztuce. Mam o niej spektakl i film. Mogę jeszcze wyróżnić film o Skoworodzie, nasycony duchowością i naturalną harmonią. – Jakie programy koncertowe pani planuje? – W najbliższym czasie planuję wiele pokazów naszego nowego filmu. Teraz kończę montaż i jestem stale zajęta tym projektem. Solowych występów w nowym sezonie też będę miała dużo, ale pierwszeństwo ma właśnie film. – Proszę opowiedzieć o swoich książkach. Czy kontynuuje pani badania na temat genialności? – Wydałam sześć zbiorów poetyckich. Trzy zbiory ukazały się podczas pełnoskalowej inwazji. Jeden z nich – w Niemczech. Już w 2024 roku urodziło się u mnie wiele nowych wierszy. Myślę, że wkrótce wyjdzie siódmy zbiór poezji. Tematem związanym z fenomenem genialności zaczęłam zajmować się dawno, zajmuję się i będę zajmować się dalej. To sprawa życia. W książce piszę, jak można odróżnić geniusza od wielkiego człowieka, jak można rozpoznać geniusza nawet w osobie niezrealizowanej. Teraz tworzę jeszcze katalog geniuszy, których znam. Odkrywam dla siebie nowych geniuszy. Rozumiem, że odkrywać takich ludzi będę przez całe życie. Niestety, wszystkich geniuszy zebrać nie zdołam, ponieważ jest wielu nieznanych lub mało znanych... Tego dnia wręczono jeszcze jedno prestiżowe wyróżnienie – literacką nagrodę imienia Mychajła Słaboszpyckiego, ustanowioną w 2021 roku przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Czerkaską Organizację Obwodową NZPU oraz rodzinę pisarza – żonę Switłanę Koronenko-Słaboszpycką i dzieci: Iwannę, Myrosława i Swiatosława Słaboszpyckich. Tegorocznym laureatem nagrody imienia Mychajła Słaboszpyckiego został Bohdan Horyń, działacz społeczny, historyk sztuki, politolog, dysydent czasów ZSRR, pisarz, autor dwutomowego dzieła „Pod kołpakiem okupantów” (esej-kolaż dokumentalny). Dyplomem „Specjalne wyróżnienie jury” nagrody imienia Mychajła Słaboszpyckiego uhonorowano Jurija Rohowego, pisarza, autora książki „Genetyka po naszemu”. „Wspieranie języka, kultury – to niezwykle ważne w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej; każdy z nas doskonale zdaje sobie sprawę, że to także nasza broń przeciwko agresorowi – powiedział Wołodymyr Zahorij. – I chociaż głównym projektem Ligi Mecenasów jest Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, który, nawiasem mówiąc, w tym roku rozpoczniemy już jako jubileuszowy, 25., to wspieranie ukraińskich artystów również znajduje się wśród naszych priorytetów”. Pogratulować laureatom przybyli znani ukraińscy politycy, pisarze, mecenasi, językoznawcy, tłumacze, muzycy, laureaci z poprzednich lat, miłośnicy wysokiego ukraińskiego słowa, w szczególności Taras Kremin, Mykoła Waskiw, Ołeksandr Ohorodnijczuk, Ludmyła Łysenko, Maksym Rylski-młodszy, Dmytro Czystiak, Eleonora Sołowiej, Wiaczesław Huk, Ołeksandr Moroz, Serhij Prysuchin, Natalka Poławteć i inni. Informacja Ligi Ukraińskich Mecenasów mych. Chcę stworzyć maksymalnie uczciwy katalog, w którym będą tylko geniusze, a nie inni ludzie (nawet wielcy), których ktoś nazywa geniuszami. – Z kim z kompozytorów i muzyków najbardziej lubi Pani pracować? – Piękną muzykę tworzy Ołeh Razumowski. Brzmi ona w kilku naszych filmach. A jeśli nie o filmach, to z radością pracuję w swoich programach koncertowych z bardzo utalentowanymi i wspaniałymi muzykami, śpiewakami. Najbardziej lubię pracować z zasłużonymi artystami Ukrainy, solistami Opery Kijowskiej oraz Domu Muzyki Organowej i Kameralnej – Marią Lipińską, Hanną Bubnową, Ihorem Iszczakiem, Dmytrem Ahejewem. Mamy również wspaniałą współpracę z sesyjnym gitarzystą Kostiantynem Karaczunem. – Czy Pani mama, Olha Tychyna-Janowska, przygotowywała Panią od dzieciństwa do drogi scenicznej? – Mama przygotowywała. Ale najważniejsze, że sama czułam talent i nigdy nie wyobrażałam sobie swojej drogi bez sztuki. Mam po linii mamy bardzo twórczą rodzinę i to mi się przekazało genetycznie. Tak, od dzieciństwa mama i babcia (mama mamy) wiele mnie uczyły i odkrywały moje talenty. Na przykład zasypiałam w dzieciństwie tylko przy muzyce klasycznej. W wieku 6 lat napisałam polifonię „Zegarek”. W wieku 4 lat powiedziałam, że będę śpiewaczką lub aktorką. I tak przez całe życie. Rozmawiała Anna ŁOBANOWSKA, historyczka sztuki W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy w przeddzień Dnia Niepodległości odbyła się ceremonia wręczenia nagród laureatom nagród artystycznych. Zdjęcie na pamiątkę. W pierwszym rzędzie: Taras Kremin, Ołeksandr Panczenko, Switłana Koronenko, Pawło Hrycenko, Wołodymyr Zahorij, Bohdan Żełezniak, Bohdan Horyń z żoną Oksaną, Ołeksandr Moroz, Wiktor Teren, Łarysa Petrowa, Mychajło Sydorżewski, w drugim rzędzie: Serhij Prysuchin, Dmytro Czystiak, Jurij Kostenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Z Ukrainą w sercu

...było zrozumieć specyfikę pracy. A potem praca ruszyła! – O jakich wydarzeniach opowiada film „Ukraina – świątynia mojego serca”? – To film psychologiczny, który ukazuje życie i stan duszy ludzi, którzy od pierwszych dni (24 lutego 2022 r.) przeżywają na tyłach rosyjską agresję przeciwko Ukrainie. W filmie artystycznie przeplatają się obrazy przeszłości (począwszy od Kijowskiej Rusi) i teraźniejszości. Niektóre sceny nakręcono na podstawie prawdziwych wydarzeń. Wykorzystano materiały dokumentalne. – Co stało się impulsem do nakręcenia tego obrazu? – Wojna. Ból i groza, które przeżyłam po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. Najpierw miałam szok, myślałam, że moje życie się skończyło. A potem, kiedy trochę doszłam do siebie, przyszedł do mnie scenariusz do nowego filmu. Mogę powiedzieć, że scenariusz tego filmu powstał bardziej ode mnie niż od mamy. – Opowiedz trochę o historii twojego rodu. – Mamy osiem narodowości. Główna linia to saksońska. Von Osten-Sacken. Niemcy, Polacy, Czesi, Ukraińcy, Gruzini, Włosi. Mój tata jest Żydem. Dziadek po li-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Rozmowa z Tarasem Szewczenką. Autobiografia: okres poddaństwa

Rozmowy z Tarasem Szewczenką, rzecz jasna, wyobrażone, ujawniły stosowną potrzebę poruszenia gorzkiego tematu jego poddaństwa. Dlatego zwróćmy się najpierw do poetyckiej Autobiografii, którą usłyszymy z ust Tarasa Hryhorowycza, do momentu jego uwolnienia ze stanu poddańczego. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki – Jestem synem poddanego chłopa Hryhorija Szewczenki. Urodziłem się w 1814 roku, 25 lutego, we wsi Kyryliwka, w powiecie zwinogródzkim, w guberni kijowskiej, w majątku dziedzica Wasyla Engelhardta. – Oczywiście, ojcowską chatę w Kyryliwce Pan pamięta… – I oto stoi przede mną nasza biedna, stara biała chata, z pociemniałym słomianym dachem i czarnym kominem, a koło chaty na przyczółku jabłoń z czerwonobocznymi jabłkami, a wokół jabłoni kwietnik, ulubieniec mojej niezapomnianej siostry (Kateryny. – W. M.), mojej cierpliwej, mojej czułej niańki… – Pan, drogi Tarasie Hryhorowyczu, nie nazywał chaty nad czystym stawem na skraju wsi rajem… – W tej chatynie, w raju, widziałem piekło… Tam niewola, praca ciężka, nigdy i pomodlić się nie dają. Tam matkę dobrą moją, jeszcze młodą, do grobu nędza i praca położyły. Tam ojciec, płacząc z dziećmi (a my mali byliśmy i nadzy), nie wytrzymał złego losu, umarł na pańszczyźnie!.. – Jak ułożył się dziecięcy los po śmierci rodziców? – Straciwszy ojca i matkę w ósmym roku życia, przytuliłem się w szkole u parafialnego diaczka w charakterze ucznia-popychadła. Ci uczniowie w stosunku do diaczków to to samo, co chłopcy oddani przez rodziców lub inną władzę na naukę do rzemieślników. Prawa nad nimi mistrza nie mają żadnych określonych granic: są oni pełnymi niewolnikami jego. Wszystkie domowe roboty i wykonywanie wszelkich zachcianek samego gospodarza i jego domowników leżą na nich bezwarunkowo. Daję waszej wyobraźni nakreślić, czego mógł wymagać ode mnie diaczek (zauważcie, gorzki pijak) i co ja powinienem był wykonywać z niewolniczą pokorą, nie mając żadnej istoty na świecie, która dbałaby lub mogłaby dbać o moje położenie. Jak by tam nie było, tylko w ciągu dwuletniego ciężkiego życia w tak zwanej szkole przeszedłem Gramatykę, Czasłosłowiec i wreszcie Psałterz. Pod koniec mojego szkolnego kursu diaczek posyłał mnie czytać zamiast siebie Psałterz za zmarłymi poddanymi duszami i błogosławił płacić mi za to dziesiątą kopiejkę w formie zachęty… Diaczek mój obchodził się okrutnie nie tylko ze mną, ale i z innymi uczniami, i my wszyscy głęboko go nienawidziliśmy. Bezmyślna jego czepialskość uczyniła nas w stosunku do niego przebiegłymi i mściwymi. Oszukiwaliśmy go przy każdej okazji i robiliśmy mu wszelkie psoty… – Widocznie codzienna despotyczność diaczka nie tylko poraziła Pana dziecięcą duszę, ale i wymagała odpłaty… – Ten pierwszy despota, na którego natrafiłem w moim życiu, zaszczepił we mnie na całe życie głęboką odrazę i pogardę do jakiejkolwiek przemocy jednego człowieka nad drugim. Moje dziecięce serce było obrażone tym zrodzeniem despotycznych seminariów milion razy, i ja skończyłem z nim tak, jak w ogóle kończą wyprowadzeni z cierpliwości bezbronni ludzie – zemstą i ucieczką… – Można by rzec, po raz pierwszy w myślach poprosili Boga o pobłogosławienie do zemsty dziecięce nietwarde ręce… Cóż to była za zemsta? – Znalazłszy go pewnego razu nieprzytomnie pijanym, użyłem przeciwko niemu własnej jego broni – rózg i, na ile starczyło dziecięcych sił, odpłaciłem mu za wszystkie jego okrucieństwa. Z całego dobytku pijaka diaczka drogocenną rzeczą wydawała mi się jakaś książeczka z kunsztami, czyli grawerowanymi obrazkami, widocznie najgorszej roboty. Nie uważałem za grzech czy nie oparłem się pokusie ukraść tę drogocenność i w nocy uciekłem do miasteczka Lysianka. – Były też inne bezgrzeszne i losowe pokusy… – Dawno to się działo. Jeszcze w szkole, Tak u nauczyciela-diaka, Ładnie ukradnę piątaka – Bo ja byłem trochę nie nagi, Takie ubogie – i kupię Papieru arkusz. I zrobię Małą książeczkę. Krzyżami I wzorkami z kwiatkami Wkoło listki obwiodę. I spisuję Skoworodę… – Na zesłaniu, kiedy przychodziło się “z wierszami chować”, Pan, drogi Kobzarzu, karcił siebie… – A wszystko za tego piątaka, Co ukradłem małym u diaka, Tak Pan Bóg mnie karze… – Okazało się, że naprawdę Pan Bóg wybrał Pana do wysokiej służby Ukrainie. To było Boże powołanie! W poezji “Los” Pan faktycznie sam powiedział o tym… – Ty wzięłaś Mnie, małego, za rękę I do szkoły chłopca zaprowadziłaś Do pijanego diaka na naukę. – W tej szczerej i skrajnie smutnej opowieści, oczywiście, nie znalazło się miejsca na wzruszające wspomnienie o tym, jak pięcio-sześcioletni Taras, wyszedłszy na obrzeża rodzinnej wsi, próbował otrzymać odpowiedź na uniwersalne pytanie… – A coż tam za górą? Tam mają być żelazne słupy, które podtrzymują niebo! A co, gdyby pójść i zobaczyć, jak to one je tam podpierają. Pójdę i zobaczę, przecież to niedaleko… – I rzeczywiście poszedł mały Taras, nawet wdrapał się na wysoką czarną mogiłę i zamyślił się… – Nie, dzisiaj późno, nie dojdę ja do tych żelaznych słupów, a jutro razem z Katryą: ona do stada krów pogoni, a ja pójdę do żelaznych słupów… – Siostra Kateryna, starsza prawie o dziesięć lat, jak Pan powiedział, była Pana troskliwą i czułą niańką. Tego razu, kiedy przypadkowi czumacy szczęśliwie przywieźli małego do Kyryliwki, ona nawet nie jadła kolacji ze wszystkimi, a czekała na braciszka, który nie może usiedzieć w domu… – Patrzę przez płot na podwórze, a tam koło chaty, na ciemnym zielonym aksamitnym rdeście, wszyscy nasi siedzą sobie w kółku i jedzą kolację; tylko moja starsza siostra i niańka Kateryna nie je kolacji, a stoi sobie koło drzwi, podparłszy głowę ręką, i niby spogląda na płot. Kiedy wysunąłem głowę zza płotu, ona krzyknęła: “Przyszedł! przyszedł!” i, podbiegłszy do mnie, chwyciła mnie na ręce, poniosła przez podwórze i posadziła w kółko jeść kolację, mówiąc: “Siadaj jeść kolację, przybłędo!” Zjadłszy kolację, siostra poprowadziła mnie spać i, położywszy do łóżka, przeżegnała i, uśmiechnąwszy się, znowu nazwała mnie przybłędą… – Pomyślało mi się, że tylko Katrya mogła powiedzieć i sierocie Tarasowi święte słowa: “Chodźmy do domku, dziecko”… Wspomniawszy o słonecznym cieple siostrzanej miłości, wróćmy do Pana ucieczki dwunastolatkiem do Lysianki… – Tam znalazłem sobie nowego nauczyciela w osobie malarza-diakona, też spartanina, który, jak ja szybko się przekonałem, bardzo mało różnił się od mojego poprzedniego nauczyciela. Trzy dni ja cierpliwie targałem na górę wiadrami wodę z rzeki Tykycz i rozcierałem na żelaznej blasze farbę miedziankę… – Choć w Lysiance Taras wytrzymał ledwie cztery dni, w mieście stoi pomnik z tą studnią. Nawiasem mówiąc, od mojej chaty we wsi Med- T. Szewczenko. 1860 r. Fotograf I. Doss do niego można dojechać w kwadrans… – Czwartego dnia cierpliwość mnie opuściła i uciekłem do wsi Tarasiwka do diaka-malarza, który słynął w okolicy z przedstawień wielkomęczennika Nikity i Jana Wojownika. Do tego Apellesa zwróciłem się z twardym postanowieniem: znieść wszystkie próby, jak myślałem wtedy, nierozłączne z każdą nauką. Przyswoić sobie jego wielką sztukę choć w najmniejszym stopniu pragnąłem namiętnie! Ale, niestety! Apelles spojrzał uważnie na moją lewą rękę i odmówił mi stanowczo. Oznajmił, ku mojemu skrajnemu zmartwieniu, że nie mam zdolności do niczego, nawet do szewstwa czy bednarstwa. Straciwszy wszelką nadzieję, by stać się kiedykolwiek choćby przeciętnym malarzem, ze złamanym sercem wróciłem do rodzinnej wsi… – Przez pewien czas trzynastoletni Taras pasł gminne stado, co genialnie odbiło się po dwudziestu latach w poezji… – Mijał mi trzynasty rok. Pasłem jagnięta za wsią. Czy to tak słoneczko świeciło, Czy tak mi czegoś było? Tak mi błogo, błogo się stało, Jakby u Boga… – A jeszcze w tym wierszu są przejmujące wersy o tym, jak dziewczyna pomogła chłopcu przezwyciężyć „ciężkie łzy”… – Przyszła, przywitała, Ocierała moje łzy I pocałowała… Jakby słońce zajaśniało Jakby wszystko na świecie stało się Moje… łany, gaje, sady!.. I my, żartując, pognaliśmy Cudze jagnięta do wody. – Wybitny biograf Szewczenki Iwan Dziuba głęboko zauważył: „Czyż nie z tego dziecięcego wspomnienia, które zagnieździło się w sercu na całe życie, – u Szewczenki owo nieustanne adresowanie do dziewczyny i dziewcząt, nieustanne pragnienie dziewczęcej pamięci, dziewczęcej współczującej łzy, która warta jest wszystkich dóbr świata…” – Może znajdzie się dziewczęce Serce, piwne oczy, Co zapłaczą nad tymi dumami – Ja więcej nie chcę… Jedną łzę z oczu piwnych – I... pan nad panami!.. – Kiedy wiosną 1828 roku zmarł stary właściciel Kiriłowki, Moryńców i rodziny Szewczenków Wasyl Engelhardt, a spadkobiercą został jego nieślubny syn… – Ziemianinowi Pawłowi Wasiljewiczowi Engelhardtowi, który właśnie odziedziczył majątek bocznego ojca swego, potrzebny był zwinny chłopiec, i obdarty uczeń-włóczęga trafił prosto w tykową kurtkę, w takie same szarawary i wreszcie w pokojowe kozaczki… – W pańskiej poezji słowo „kozak” i pochodne od niego spotykają się ponad dwieście razy, ale całkowicie brakuje słowa „kozaczek”. Kto to taki? – Wynalazek pokojowych kozaczków należy do cywilizatorów zadnieprzańskiej Ukrainy, Polaków; ziemianie innych narodowości przejmowali i przejmują od nich kozaczków jako wymysł, niezaprzeczalnie rozumny. Ukraińcowi kiedyś kozackiemu zrobić kozaka oswojonym od samego dzieciństwa – to to samo, co w Laponii poddać samowoli człowieka szybkonogiego renifera… Nowocześni przedstawiciele możnej szlachty z poczuciem oświeconej dumy nazywają to protektoratem ukraińskiej narodowości, którym rzekomo wyróżniali się ich przodkowie. Mój ziemianin jako rosyjski Niemiec patrzył na kozaczka bardziej praktycznym okiem i, protegując moją narodowość na swój sposób, postawił mi za obowiązek tylko milczenie i bezruch w kącie przedpokoju, dopóki nie rozbrzmi jego głos, nakazujący podać fajkę, która stoi tuż obok niego, lub nalać mu przed nosem szklankę wody… – Tak to przecież obowiązki nie dla wszędobylskiego Tarasa! – Z wrodzoną mi zuchwałością charakteru naruszałem pański rozkaz, podśpiewując ledwo słyszalnym głosem hajdamackie smutne pieśni i przerysowując ukradkiem obrazy szkoły suzdalskiej, które zdobiły pańskie pokoje. Rysowałem ołówkiem, który – przyznaję się do tego bez żadnych wyrzutów sumienia – ukradłem koniuszemu… – Pan, zapewne, bardzo przejmował się taką egzystencją? – Pan mój był człowiekiem działającym: nieustannie jeździł to do Kijowa, to do Wilna, to do Petersburga i wlókł za sobą, w taborze, mnie do siedzenia w przedpokoju, podawania fajki i tym podobnych potrzeb. Nie można powiedzieć, że przejmowałem się swoim ówczesnym położeniem: ono dopiero teraz przyprawia mnie o dreszcz i wydaje mi się jakimś dzikim i niespójnym snem… Podróżując ze swoim panem z jednego zajazdu do drugiego, korzystałem z każdej dogodnej okazji, by ukraść ze ściany ludowy obrazek i złożyłem w ten sposób dla siebie drogocenną kolekcję… Zresztą, nie pragnienie posiadania kierowało mną, a nieodparte pragnienie przerysowania z nich jak tylko można wiernych kopii. – Wiadomo, że podczas pobytu w „Wilnie, mieście przesławnym” 6 grudnia 1829 roku, Engelhardt niespodziewanie zastał Tarasa, który przy świecy kopiował obrazek… – On wściekle wywlókł mnie za uszy i wymierzył policzki za to, jakoby, że mogłem spalić nie tylko dom, ale i miasto. Następnego dnia pan kazał woźnicy Sydorce wychłostać mnie porządnie, co i zostało wykonane z godną pilnością. – U pana zawsze bolało serce za nieszczęśliwe losy wiejskich chłopców-pańszczyźnianych… – A jeszcze do tego, jak zobaczę małego chłopca we wsi. Jakby oderwało się od gałęzi, Jedno-jedyne pod płotem Siedzi sobie w starej płóciennej koszuli. Wydaje mi się, że to ja, Że to ta młodość moja. Wydaje mi się, że nigdy Ono nie będzie widziało wolności, Świętej wolności… – Swoją drogą, po prawie trzech dekadach, w kwietniu 1858 roku Semen Hułak-Artemowski przedstawił pana w Petersburgu trzydziestoletniemu synowi Pawła Engelhardta, Wasylowi Engelhardtowi – astronomowi, znawcy i miłośnikowi muzyki… – Wiele i wiele rzeczy poruszyło się w duszy mojej przy spotkaniu z synem mojego byłego ziemianina. Zapomnienie przeszłości. Pokój i miłość teraźniejszości. – Z Wilnem związane jest niezapomniane poznanie w 1830 roku polskiej dziewczyny, szwaczki, która zapadła panu w duszę… – Ja po raz pierwszy przyszedłem wtedy do myśli, dlaczego i nam, nieszczęsnym pańszczyźnianym, nie być takimi samymi ludźmi, jak inne wolne stany…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

młodego człowieka, odważył się wyciągnąć go ze stanu poddańczego i w tym celu kazał mi jeszcze jutro udać się do Żukowskiego i prosić go, aby przyjechał do niego”. A już 2 kwietnia Mokrycki zanotował: “Dzięki Bogu, sprawa nasza, zdaje się, przybierze dobry obrót. Briułłow zaczął dzisiaj portret Żukowskiego…” Zatem, co bardzo ważne, właśnie poetycki talent młodego Szewczenki skłonił Briułłowa do zajęcia się sprawą jego uwolnienia z poddaństwa i zapewne zainteresował szczególnie wpływowego w ówczesnym Petersburgu poetę Żukowskiego… – O moich pierwszych próbach literackich powiem tylko, że zaczęły się one w tym samym Ogrodzie Letnim, w jasne bezksiężycowe noce. Ukraińska surowa muza długo stroniła od mojego smaku, skrzywionego życiem w szkole, w pańskiej przedpokoju, na zajazdach i w miejskich mieszkaniach; ale kiedy tchnienie wolności przywróciło moim uczuciom czystość pierwszych lat dzieciństwa, spędzonych pod ubogą ojcowską strzechą, ona, dzięki jej, objęła i przytuliła mnie na obcej stronie. Z pierwszych słabych moich prób, napisanych w Ogrodzie Letnim, wydrukowana jest tylko jedna ballada “Przyczynna”… – Ballada ujrzała światło dzienne dopiero w 1841 roku, a wtedy, w 1837-m, kiedy wasi przyjaciele i życzliwi ludzie dopiero co zajęli się sprawą wykupu Tarasa Szewczenki z poddaństwa, moim zdaniem, właśnie “Przyczynną” mógł pokazać Apollon Mokrycki Karlowi Briułłowowi… Poezja zaczyna się genialnymi wersami, wyrytymi w genotypie każdego Ukraińca… – Ryczy i jęczy Dniepr szeroki, Gniewny wiatr wciąż wyje, W dół wierzby gnie wysokie, Górami falę wznosi. I blady księżyc w tej porze Z chmury gdzieniegdzie wyglądał, Niby łódź w sinym morzu To wypływał, to tonął. Jeszcze trzecie kury nie piały, Nikt nigdzie nie gwarzył, Puszczyki w gaju się odzywały, A jesion raz po raz skrzypiał. – Na potwierdzenie mojego stanowiska przytoczę też wspomnienia Iwana Panajewa, który po raz pierwszy zobaczył was właśnie w 1837 roku, kiedy chodziło o T. Szewczenko. Ojcowska chata w Kiriłowce. 1843 r. wykup poety-poddanego: “Napisał wtedy już kilka wierszy… Przyjaciele jego już wtedy wypowiadali się o nim z zachwytem i mówili, że Szewczenko obiecuje objawić genialny talent poetycki…” Ale Briułłow docenił też talent Szewczenki-malarza! Najpierwszym dowodem jest to, że wziął go sobie na ucznia i osiedlił w swojej pracowni, gdzie wy z nim przebywaliście… – Szybkie przejście ze strychu grubego chłopa-malarza do wspaniałej pracowni największego malarza naszego stulecia. Samemu teraz nie chce się wierzyć, a naprawdę tak było… Ja z brudnego strychu, ja, nędzny obdartus, przeleciałem do czarujących sal Akademii Sztuk Pięknych… – Nieuchronnie wróciliśmy do tego, że Briułłow zgodził się wziąć udział w waszym wykupie z poddaństwa… – …I wkrótce portret Żukowskiego był gotowy. Żukowski, z pomocą Michaiła Jurjewicza Wielhorskiego, zorganizowali loterię na 2500 rubli w asygnatach i za tę cenę została kupiona moja wolność w 1838 roku, 22 kwietnia. Od tego samego dnia zacząłem uczęszczać do klas Akademii Sztuk Pięknych… – Drogi, jedyny Kobzarzu, bezgranicznie wdzięczny za tę smutną, a zarazem życiodajną rozmowę, za waszą szczerość i prawdę, za to, że nauczacie, jak w świecie żyć, ludzi kochać… Ukłon wam do ziemi! P. S. List wolnościowy, który zwalniał Tarasa Szewczenkę z poddaństwa, został mu wręczony 25 kwietnia 1838 roku. Tego dnia Mokrycki zapisał w dzienniku: “O godzinie drugiej poszedłem do Briułłowa… Wkrótce pojawił się Żukowski z hrabią Wielhorskim. Przyszedł Szewczenko i Wasilij Andriejewicz wręczył mu papier o jego uwolnieniu i zapewnieniu praw obywatelskich. Przyjemnie było widzieć tę scenę”. Ta ważna dokumentalna rejestracja szczęśliwego dla Szewczenki wydarzenia od wielu dziesięcioleci jest wykorzystywana w studiach szewczenkowskich. Ale brakuje w niej burzliwej reakcji wczorajszego poddanego Tarasa, podczas gdy w również dawno znanej opowieści Soszenki jego przeżycia duchowe wylewają się przez brzegi: Łarysa Kadocznikowa – laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, artystka ludowa Ukrainy – za wybitny kunszt wykonawczy, tworzenie obrazów artystycznych, które zdobyły międzynarodowe uznanie, oraz za szczególne zasługi w rozwoju kultury narodowej; Wiktor Kowtun – laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy, profesor – za znaczący wkład w rozwój sztuk pięknych Ukrainy; Iwan Marczuk – laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy – za znaczący wkład w rozwój sztuk pięknych Ukrainy; Olha Petrowa – główna pracownica naukowa Instytutu Problemów Sztuki Współczesnej NAM Ukrainy, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, doktorka filozof-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Honorowi akademicy

– Spotykałem wzmiankę o tej dziewczynie w Pana Dzienniku, zapisaną po ponad ćwierć wieku od znajomości… – We śnie widziałem cerkiew świętej Anny w Wilnie i w tej cerkwi miłą Dunię, która się modliła, czarnobrewą Gusikowską9… – W Dzienniku znajduje się dziewiętnaście unikalnych opisów Pana snów i ten wydaje mi się nadzwyczaj dziwny, tajemniczy, przejmujący… Jak Pan zachował w pamięci ten gotycki kościół z XVI wieku w Wilnie! Swoją drogą, Pana spuścizna artystyczna (malarstwo i grafika) rozpoczyna się we współczesnym Pełnym zbiorze dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach ołówkową kopią litografii „Głowa kobieca”, wykonaną w Wilnie w 1830 roku. Badacze twórczości Szewczenki do dziś nie określili się z pewnością co do oryginału: czy to litografia wileńskiego grafika Moszczyńskiego „Święta Maria Magdalena”, czy na litografii przedstawiona jest francuska artystka Adrienne Lecouvreur. W tym kontekście Gusikowska, oczywiście, nawet się nie pojawiała. Mnie jedynie chce się myśleć, że rysując delikatną twarz, Pan, młody artysta, nie mógł nie wspominać głowy kobiecej miłej Duni, w której był Pan zakochany… W każdym razie wróćmy do tego czasu, kiedy w lutym 1831 roku Paweł Engelhardt, przerażony polskim powstaniem, pospieszył przenieść się z Wilna do Petersburga, a później śladem za nim, wraz z pańską czeladzią, do miasta przybył na początku lata jego kozaczek Taras Szewczenko. – W 1832 roku skończyłem osiemnaście lat i ponieważ nadzieje mojego ziemianina na moją lokajską bystrość się nie sprawdziły, to on, posłuchawszy mojej nieodstępnej prośby, zakontraktował mnie na cztery lata do cechowego mistrza różnych spraw malarskich, niejakiego Szyriajewa, w Petersburgu. Trzymał on stale trzech, czasem i więcej obwiesi w drelichowych chałatach pod mianem uczniów i, patrząc na potrzebę, od jednego do dziesięciu najmował, dniówkowo i miesięcznie, kostromskich chłopków – malarzy i szklarzy, – zatem był on w swoim cechu nie ostatnim mistrzem i pod względem sztuki, i kapitału… Szyriajew łączył w sobie wszystkie cechy diaka-spartanina, diakona-malarza i innego diaka – chiromanty; ale mimo całego ucisku jego potrójnego geniuszu, ja w jasne wiosenne noce biegałem do Ogrodu Letniego rysować z potwornych, niezgrabnych posągów, które zdobiły owo prostolinijne dzieło Piotra. W tym ogrodzie i w tym samym czasie zacząłem robić etiudy w sztuce wierszopisarskiej... W jeden z takich seansów poznałem artystę Iwana Maksimowicza Soszenkę, z którym do dziś pozostaję w najszczerszych braterskich stosunkach10. Za radą Soszenki zacząłem próbować akwarelą portrety z natury. Do licznych prób cierpliwie służył mi za model inny mój ziomek i przyjaciel, kozak Iwan Neczyporenko, dworski człowiek naszego ziemianina. Pewnego razu ziemianin zobaczył u Neczyporenki moją pracę i tak bardzo mu się spodobała, że zaczął wykorzystywać mnie do zdejmowania portretów z ulubionych kochanek, za które czasem nagradzał mnie całym rublem srebra. – Co więcej, w 1833 roku dziewiętnastoletni Taras wprawnie wykonał akwarelowy paradny portret samego Pawła Engelhardta… Można by rzec, historyczny przełom nastąpił na początku 1837 roku, kiedy… – Soszenko przedstawił mnie sekretarzowi konferencyjnemu Akademii Sztuk Pięknych Wasilijowi Iwanowiczowi Grigorowiczowi z prośbą – uwolnienia mnie od żałosnego losu. Grigorowicz przekazał jego prośbę Wasilijowi Żukowskiemu. Ten utargował wcześniej z moim ziemianinem i prosił Karla Briułłowa o namalowanie z niego, Żukowskiego, portretu w celu rozlosowania go w prywatnej loterii. Wielki Briułłow od razu się zgodził… – Drogi Tarasie Hryhorowyczu, pozwólcie dodać, że wraz z Iwanem Soszenką Waszym losem opiekował się nowy znajomy, urodzony w Pyriatynie artysta Apollon Mokrycki. W szczególności zapisał on w dzienniku, że 31 marca 1837 roku wraz z Wasilijem Grigorowiczem przebywali u Karla Briułłowa: „Pokazałem jego (Szewczenki. – W. M.) wiersz, z którego Briułłow był nadzwyczaj zadowolony, i zobaczywszy w nim myśli i uczu- Niedawno w Wielkiej Sali NAM Ukrainy odbyła się XXIX sesja Zgromadzenia Ogólnego Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, poświęcona podsumowaniu działalności w 2023 roku oraz zadaniom na bieżący rok. Spośród innych podjęto decyzję o przyznaniu tytułów honorowych. Honorowymi akademikami Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy zostali: Anatolij Horbenko – ludowy artysta Ukrainy, profesor – za znaczący wkład w rozwój sztuki narodowej Ukrainy; Andrij Demydenko – laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, ludowy artysta Ukrainy – za znaczący wkład w rozwój sztuki narodowej Ukrainy; “Otworzyłem okno, które było na równi z chodnikiem. Nagle do mojego pokoju przez okno wskakuje Taras… mało nie przewracając mnie z nóg, rzuca mi się na szyję i krzyczy: “Wolność! Wolność!” – “Czyś ty nie oszalał, Tarasie?” A on skacze i krzyczy: “Wolność! Wolność!”” Tak jak zapowiedział Taras Hryhorowycz, “wielkie szczęście być wolnym człowiekiem”… _____________ 1 Zob.: Słowo Proświty. Nr 9. 9–13 marca; Nr 16. 25 kwietnia – 1 maja; Nr 22–23. 6–19 czerwca; Nr 25. 27 czerwca – 3 lipca 2024 r. 2 Taras Szewczenko urodził się we wsi Moryńce, a pod koniec 1815 roku jego rodzice przeprowadzili się do wsi Kyryliwka. 3 W chwili śmierci ojca w marcu 1825 roku Taras miał jedenaście lat, a matka – Szewczenko Kateryna Jakiwna zmarła czterdziestoletnia w sierpniu 1823 roku, kiedy szedł mu dziesiąty rok. 4 Będziemy pamiętać, że jeszcze od jesieni 1822 roku, czyli za życia matki i ojca, Taras zaczął uczyć się czytania i pisania u diaka Pawła Rubana (Sowhyra). Jego “popychadłem” stał się diak w sticharionie Petro Bohorśkyj, który przybył do Kyryliwki w 1824 roku. 5 Czasosłow – księga liturgiczna, zbiór modlitw, służyła jako podręcznik do nauki czytania; Psałterz – jedna z ksiąg Starego Testamentu, również szczególnie służyła temu celowi. 6 Apelles (356–308 p.n.e.) – starogrecki malarz na dworze Aleksandra Macedońskiego. 7 Dążenie wierzącego człowieka do chrześcijańskiego przebaczenia swoim ciemiężycielom nie przeczy temu, że były chłop pańszczyźniany nie zapomniał przeszłości. Pod koniec jego “Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora czytania ludowego” (luty 1860 roku), położonego u podstaw tekstu Szewczenki w niniejszej rozmowie z nim, czytamy gorzkie wyznanie dotyczące przeszłości: “Ile lat straconych! ile kwiatów zwiędłych! I coż ja kupiłem u losu swoimi wysiłkami — nie zginąć? Ledwie nie jedno straszne zrozumienie swojej przeszłości. Ono jest przerażające, ono tym bardziej dla mnie jest przerażające, że moi rodzeni bracia i siostra… do tej pory – są poddanymi. Tak… oni są poddanymi do tej pory!”. 8 W tym kontekście uważam za konieczne przekazać czytelnikowi słowa już wspomnianego Iwana Dziuby: “I wizerunek Szewczenki dzisiaj przez ludzi społecznie zamrożonych nierzadko jest korygowany z pozycji przemilczania jego emocji społecznych i orientacji. Ale nigdzie nam nie uciec od tego faktu, że poddaństwo, pańszczyzna – to jeden z głównych tematów poezji Szewczenki. Bo zniewolenie, jak i związane z nim zniewolenie narodowe, było największą klęską jego narodu. I o tym trzeba – gorzki paradoks! – przypominać nie tylko mało wykształconej publiczności, ale i niektórym snobom, którzy koniecznie chcą być niesłychanie oryginalni i dowolni w interpretacji Szewczenki”. 9 Los Jadwigi (Duni, Dziuni) Husikowskiej nie jest znany. 10 Zob. szczegółowo: Melnyczenko W. “Z Soszenką w braterskich stosunkach” // W. Melnyczenko. Taras Szewczenko: “Przyjaciele moi jedyni”. M., 2013. S. 8–53. 11 Kompozytor i działacz muzyczny, brał udział w organizacji loterii, w której rozlosowano portret Żukowskiego autorstwa Briułłowa. nauk, kandydatka nauk o sztuce, profesorka – za wieloletnią działalność naukowo-badawczą i praktyczną w sferze popularyzacji sztuki ukraińskiej na świecie oraz jako wybitnego naukowca w dziedzinie teorii, historii i krytyki ukraińskiej sztuki wizualnej XX–XXI w.; Ludmyła Popko – profesorka katedry kulturoznawstwa i komunikacji międzykulturowej Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki, kandydatka nauk filologicznych, profesor – za znaczący osobisty wkład w rozwój kultury, badanie najlepszych osiągnięć jej kształtowania się w kontekście historycznym; Wałentyn Sylwestrow – laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy – za wybitny wkład w rozwój ukraińskiej sztuki muzycznej. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tour dyplomacji kulturalnej

Znana ukraińska pisarka, badaczka twórczości Szewczenki, wolontariuszka Antonia Cwid, autorka dwóch tuzinów książek z różnych gatunków, złota laureatka (Niemcy), laureatka licznych krajowych i międzynarodowych nagród oraz tegoroczna laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, w ciągu roku zrealizowała swój projekt „Charytatywna trasa po Europie na rzecz wsparcia Ukrainy” z okazji 210. rocznicy urodzin Kobziarza, który rozpoczął się na 14. zjeździe Europejskiego Kongresu Ukraińców w Berlinie w maju 2023 roku. Zaprezentowała swoje wiersze czasu wojny oraz rezonującą książkę o nieznanych stronach z życia Poety „Tajemnice Tarasa Szewczenki”. Spotkania autorskie odbyły się w rodzinnym Kijowie, Paryżu, Pradze, Budapeszcie, Atenach, Berlinie, Gdańsku, Bolonii, Ankonie, Rzymie i innych miastach Europy. Za międzynarodową działalność charytatywną od Stowarzyszenia Artystów w Kijowie otrzymała tytuł wolontariusza. A niedawno – nagrodę od Stowarzyszenia „Ukraina Unita APS in Roma” w Rzymie. Dziś Antonia Cwid podzieliła się wrażeniami z charytatywnej trasy po Europie z naszymi czytelnikami. A. Cwid podczas prezentacji w Pradze. Moderuje poeta Anatolij Krat – Szanowna pani Antonio, rok temu na 14. zjeździe Europejskiego Kongresu Ukraińców (EKU) w Berlinie rozpoczęła się pani charytatywna trasa po Europie z prezentacją książki „Tajemnice Tarasa Szewczenki”, więc czas podsumować wyniki. Jak zrodził się zamysł? – Właśnie obchodziłam rocznicę swojej charytatywnej trasy po Europie, która zbiegła się z moją trasą po Włoszech, w szczególności imprezami w Rzymie podczas świętowania Dnia Wiecznego Miasta. Odbyły się spotkania autorskie z prezentacjami mojej książki w rodzinnej Ukrainie, a także we Francji, Niemczech, Czechach, Grecji, na Węgrzech, w Polsce, we Włoszech i… Watykanie. Mój projekt jest aktualny, ponieważ obecnie poza granicami Ojczyzny znalazło się 20 milionów Ukraińców. Przewiduje on zachowanie ukraińskiej tożsamości, dyplomację kulturalną na świecie i wsparcie dla rannych ukraińskich żołnierzy. Od początku wojny byłam w jakimś stuporze, mój dom w pierwszych dniach ucierpiał (nawiasem mówiąc, niedawno razem z „Ochmatdytem” ucierpiał po raz trzeci. Okna, drzwi wstawiono, zniszczony dach nad moim mieszkaniem na ostatnim piętrze zaciągnięto folią). Więc po tym, jak Centralny Związek Ukraińców w Niemczech we wrześniu 2022 roku zaprosił mnie wraz z przedstawicielami naszej Ambasady do posadzenia wierzby Tarasa w Oranienburgu pod Berlinem, gdzie opowiedziałam prawdziwą historię i własną wersję wierzby, wzięłam się do pracy nad niedokończoną książką „Tajemnice Tarasa Szewczenki”, którą postanowiłam zaprezentować na świecie na rzecz wsparcia Ukrainy i ducha Ukraińców na świecie. Właściwie wszystko zaczęło się od Lwowa, gdzie w 2017 roku byłam delegatem Światowego Kongresu Ukraińców i z powodzeniem zaprezentowałam swoją trylogię o Tarasie Szewczence – powieści „Ulubieniec muz i gracji”. Książki trafiły do czytelników dwudziestu krajów świata. A w maju 2023 roku na 14. zjeździe EKU w Berlinie zaprezentowałam już nową książkę na zaproszenie kierownictwa Romana Rejczyńca i Jarosławy Chortiani. Delegaci przyjęli mnie ciepło, zachowało się sporo zdjęć i wspólna fotografia, która niedawno została opublikowana w prasie z okazji 75-lecia EKU. – W tym roku za książkę „Tajemnice Tarasa Szewczenki” została pani uhonorowana Narodową Nagrodą im. Szewczenki. Czym dokładnie zainteresowała pani książka, co sprawiło, że stała się pani pożądanym gościem w wielu krajach europejskich? – Chyba przede wszystkim tym, że udało mi się odkryć tajne rodzinne relikwie Mychajła Bajdakowa, które potwierdzają, że dziewczyna, z którą O. Afanasjew-Czużbyński spotkał Szewczenkę na wzgórzach ławrskich i którą od dawna interesują badacze twórczości Szewczenki, była narzeczoną Poety, wychowanką siedniowskich panów Łyzohubów – Marija Iwaniwna Stadnyczenko. To moje badanie zostało opublikowane w „Ukraińskiej Gazecie Literackiej” oraz czasopiśmie „Kijów” jeszcze w 2018 roku. Badania dały podstawy, by po raz pierwszy ogłosić prawdopodobne istnienie bezpośredniej linii rodowodu naszego Proroka. Oprócz tego zebrałam w książce i przeanalizowałam najnowsze wersje oraz odkrycia współczesnych szewczenkoznawców, których na razie nie można znaleźć w żadnym archiwum. Jednak każda wersja ma prawo do istnienia. W istocie ta książka pisarskich dociekań jest fundamentem dla niemal ukończonej serii moich powieści, stworzonych na bazie trylogii „Ulubieniec muzy gracji”, która była nominowana do Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w 2017 roku. Wkrótce zacznę wydawać te książki światu. – W włoskiej gazecie „Afis-ha.it” pojawiła się informacja: „Antonia Cwid odczytała wiersz-dedykację „Idzie wojownik” z cyklu „Krwawa ruta” i ogłosiła minutę ciszy za poległymi Ukraińcami…” Jak przebiegały Pani spotkania? – Pamięć o poległych wojownikach jest święta. Występuję z improwizacją. Odbywały się nie tylko prezentacje książki, ale także udział w licznych zgromadzeniach patriotycznych naszych emigrantów z odpowiednimi hasłami, często w asyście policji w różnych krajach: demonstracja z okazji Dnia Niepodległości z marszem pod ambasadę rosyjską (Budapeszt); Marsz Wyszywanek i wiec (Bolonia); kiermasze artystyczne na rzecz naszego wojska (Ateny); uroczyste obchody jubileuszu patriotycznego stowarzyszenia CSUN, a także konferencja z prezydentem Światowego Kongresu Ukraińców Pawłem Grodem, gdzie wręczałam środki dla rannych żołnierzy i in. To wszystko jest moją misją dyplomacji kulturalnej na świecie. Prezentuję nie tylko książkę, ale także swój Teatr jednego poety, czytając wiersze o tematyce wojennej, a także lirykę intymną. Ale najlepszą ilustracją będą opinie wielbicieli. Moderatorka moich imprez w Rzymie, poetka Switłana Nikitenko napisała: „Wielostronna twórczość, artystyczność, umiejętność utrzymania uwagi publiczności i stuprocentowe oddanie – tak można scharakteryzować występy artystki słowa Antonii Cwid. Co może być ciekawsze niż dowiedzieć się z ust samej badaczki o tym, jak rodzi się utwór i jak odkrywane są tajemnice? A cóż to za wykonanie poezji! To czysty teatr jednego aktora – jeden z najbardziej emocjonalnych momentów, który oczarowywał i wznosił słuchacza na szczyty rozkoszy”. – Ponieważ Pani droga wiodła przez miasta o dawnej historii, chciałbym, aby zatrzymała się Pani na wrażeniach z zabytków w Paryżu, Pradze, Budapeszcie? – W zeszłym roku w czerwcu miałam spotkanie w Klubie Literackim w Paryżu na zaproszenie szefowej Oksany Mizerak. Moderowała wydarzenie poetka i filozof Maryna Prepotenska, ona też pokazała miasto. Był to dialog o wojnie w Ukrainie, literaturze, filozofii, twórczości, Szewczence i pisarskich dociekaniach. Przekłady moich wierszy, wykonane przez Dmytra Czystiaka, czytała Francuzka Estelle Delaven. Pozwoliłam sobie przeczytać nawet lirykę filozoficzno-erotyczną. Kiedyś na Międzynarodowym Sympozjum Poetyckim w Poznaniu poeta Edmund Petryk powiedział: „Przyzwyczailiśmy się, że gwiazdy liryki miłosnej przychodzą do nas z Paryża, a teraz, dzięki Antonii Cwid, widzimy, że – z Kijowa!” I oto sama jestem w Paryżu! Mieszkałam w pobliżu wieży Eiffla u czarującej Switłany Herehy, o północy obserwowałam z mostu Mirabeau, jak reflektor z jej wierzchołka, obracając się, przebija wielokolorową wiązką cały Paryż. Zwiedziłam Luwr, którego ekspozycja liczy 35 tysięcy dzieł, w tym 7 tysięcy obrazów. Z rezydencji królewskiej w muzeum przekształcił go Napoleon, gdzie demonstrował dzieła sztuki przywiezione z kampanii wojennych. Jest tam niemało antycznych posągów z Rzymu, z Akropolu Ateńskiego. Obrazy Leonarda da Vinci, Rembrandta, Tycjana, Delacroix, Dürera, Poussina i wielu innych. Podeszłam tuż do „Giocondy”. Pozwalano fotografować, w przeciwieństwie do plafonu Kaplicy Sykstyńskiej, pomalowanego przez Michała Anioła Buonarrotiego, antycznych posągów w Nowym Muzeum Akropolu czy kaplicy księcia Włodzimierza i księżnej Olgi w Watykanie, choć potajemnie robiłam zdjęcia. Jest tam obraz „Szczęśliwe społeczeństwo pokonuje niebezpieczeństwo” Włocha Orazio Gentileschiego w kolorach ukraińskiej flagi. I obrazy ukraińskich artystów: Marii Baszkircewej, W. Borowykowskiego, M. Pymonenki. Zrobił wrażenie paryski kościół „Serce Jezusa”, a zwłaszcza Katedra Notre-Dame. W młodości naśladowałam postać Esmeraldy z powieści pod tym samym tytułem Victora Hugo. Nawiasem mówiąc, właśnie taką namalował mnie ukraiński Rafael, maestro Bahautdinow, na wielkim płótnie, które wystawiano w Kijowie i Paryżu. Spotkałam się z Tarasem Szewczenką przy cerkwi prawosławnej w Paryżu, na bulwarze Saint-Germain w skwerze, który otrzymał jego imię. W Czechach moja prezentacja odbyła się w „Praskiej kryjówce” na zaproszenie obecnego już przewodniczącego Instytutu Ukraińskiego w Pradze Rostysława Prokopjuka i ukraińskiego poety Anatolija Krata. Tutaj kobiety plotą siatki dla wojowników, przy kawie zbierają się Ukraińcy, zaglądają też nasi ranni wojskowi. Oto przed taką publicznością przeprowadziliśmy z A. Kratem dynamiczny dialog, a ja czytałam wiersze. Przewodniczka Maria Prokopjuk zapoznała mnie z Pragą i monumentalną Katedrą św. Wita, która niegdyś służyła jako mauzoleum królów Czech. Witraże wykonał Alfons Mucha. Zaczarowujące obrazy tego przedstawiciela stylu art nouveau spotyka się w mieście wszędzie. Jest też tablica pamiątkowa na budynku drukarni, gdzie w 1876 roku, dzięki staraniom małżeństwa Rusowych, wydano dwutomowego „Kobziarza” bez cenzury. Na Placu Kińskich znajduje się pomnik Szewczenki. Za granicą istnieje 128 pomników Szewczenki – w 35 krajach. Niestety, do tej pory ani jednego pomnika naszego geniusza nie ma w Niemczech. Najpierwszy pomnik Szewczenki poza granicami Ukrainy należy do samego Szewczenki. Pisać i malować na katordze nie pozwalano, więc poeta zaczął lepić. Ulepił autoportret w darze dla żony komendanta Agaty Uskowej, w której był potajemnie zakochany. Po śmierci Szewczenki rodzina Uskowych wystawiła popiersie poety na postumencie na swoim podwórku, gdzie teraz jest jego muzeum. Za życia poeta był tu katorżnikiem, a po śmierci – gospodarzem! Pomnik Szewczenki w Rzymie wykonany jest w postaci rzymskiego patrycjusza przez Włocha Ugo Mazzei. W Atenach odsłonięto dwa pomniki Kobziarza. U podnóża pomnika Kobziarza w Budapeszcie uroczyście złożyliśmy kwiaty wraz ze światową działaczką Jarosławą Chortiani. W pomieszczeniu merostwa miasta odbyła się prezentacja mojej książki z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. Sama J. Chortiani moderowała wydarzenie. Poznałam mera stolicy Węgier Gergely’ego Karácsony’ego, który szczerze współczuje Ukrainie. Obecny był chargé d’affaires Ukrainy István Balogh, rektor Instytutu Ukraińskiego w Budapeszcie. A dziennikarka telewizyjna Nikoletta Olasz-Chortiani przeprowadziła ze mną obszerny wywiad. Wystąpiłam razem z J. Chortiani także na licznym wiecu Ukraińców pod ambasadą rosyjską. Zeszłego lata odbyłam podróż do wymarzonej Wenecji. Spotykałam się z ukraińskimi pracownicami, które opowiadały, że żyć tutaj nie jest łatwo z powodu wilgoci. Gotycka architektura miasta na wodzie, pływanie gondolami i smak weneckiej kawy... Niesamowita Bazylika św. Marka – dawna kaplica przy Pałacu Dożów – imperatorów Republiki Weneckiej. Sale Pałacu zdobione są płótnami Tycjana, Veronese; zachwyca najbardziej monumentalne na świecie płótno „Raj” Tintoretta. Przeszłam też labiryntami więzienia w jego piwnicach, którego więźniem był Giacomo Casanova, skąd szczęśliwie uciekł. Widziałam jego pomnik. Miesiąc później, na Pokrowę, moja impreza odbyła się w Atenach na zaproszenie proboszcza cerkwi św. Mikołaja ojca Ihora oraz szefowej społeczności ukraińskiej Oksany Kyceniuk-Rewahy. Po raz pierwszy występować w cerkwi, gdzie za plecami masz ikonostas i oblicza świętych, to szczególna odpowiedzialność! Zaprezentowałam książkę, wiersze o wojnie, o Ukrainie i… na prośbę sali – lirykę miłosną! Święci ojcowie słuchali z zainteresowaniem i wykupili książki dla siebie oraz biblioteki cerkiewnej. Wzięłam także udział w kiermaszu artystycznym przy cerkwi na rzecz ukraińskiego wojska. Na ruinach Partenonu na Akropolu poczułam całą wielkość antycznych czasów i jednocześnie – ból z powodu barbarzyństwa, które zamieniło taką potęgę w ruiny... W XVI wieku Wenecjanie wystrzelili 700 kul armatnich podczas wojny z Turkami, którzy na długo przed tym zajęli Akropol i umieścili tam garnizon wojskowy, a w samym Partenonie – składy prochu. Wybuchł. Znaczną część rzeźb i fragmentów fryzu wywieziono do Londynu, coś – do Paryża, mniejsza część eksponowana jest w Nowym Muzeum Akropolu, którego kolekcja liczy ponad 4 tysiące eksponatów. – Z okazji 210. rocznicy urodzin Szewczenki miała Pani również prezentacje w ramach swojego projektu? – Tak, od początku wiosny odbyło się kilka spotkań twórczych w Niemczech, Polsce i trasa po Włoszech. Wystąpienie A. Cwid na demonstracji Ukraińców w Budapeszcie przeciwko agresji Rosji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Prezentację w ukraińskiej wspólnocie niemieckiego Templina zorganizowała Nina Kałmykowa. Ukraińska szkoła w Berlinie, gdzie występowałam na zaproszenie współzałożycielki placówki Zoriany Lisoweć, zakupiła dziesięć egzemplarzy książki. Prezentacja mojej książki odbyła się w świątecznej atmosferze w Centralnym Związku Ukraińców w Niemczech. Jego przewodnicząca Ludmyła Młosz moderowała wydarzenie, podczas którego występowali śpiewacy, w szczególności wirtuozerska bandurzystka Olha Kaspruk. Zabrzmiało słuchowisko radiowe na podstawie mojej trylogii „Wozlubłenyk muz i hracyj”, zrealizowane przez charkowską dziennikarkę i poetkę Irynę Myronenko. Datki zebrane podczas tego wieczoru w CZUN zostały przekazane na linię frontu. I oto w dniach powtórnego pochówku ciała Tarasa Szewczenki odbyłam charytatywne tournée po Włoszech ze zbiórką funduszy na leki dla rannych żołnierzy. Główny bohater moich książek, Taras Szewczenko, nie mógł za życia zrealizować swojego marzenia – studiować we Włoszech, mimo że młoda żona P. Kulisza (Hanna Barwinok) zapisała w tym celu geniuszowi swój posag. Więc postanowiłam przejść z Tarasem ścieżkami wielkich Włochów: Michała Anioła, Rafaela, Rembrandta… Obok nich stawiam imię malarza-akademika Szewczenki. Moje charytatywne tournée po Włoszech wiodło przez miasto galerii i łuków Bolonię, portowe miasto Ankonę, wieczne miasto Rzym oraz malownicze miasteczka Castel Gandolfo i Velletri. Rozpoczęło się w Bolonii na zaproszenie ukraińskiej wspólnoty przy greckokatolickiej cerkwi świętego Michała Archanioła w osobie proboszcza księdza Mychajła Bojki oraz przewodniczącej grupy „Bołońśki weczornyci” Orysi Sweć. Wsparcie organizacyjne zapewniła także śpiewaczka z Włoch Lesia Korolyk. Ksiądz Mychajło przeprowadził wycieczkę po mieście. Bolonia odkryła się przede mną jako miasto-muzeum, gdzie pod budynkami ciągnie się 30 km łukowych kolumnad. Mnóstwo wież, liczne sobory, w szczególności sobór świętego Piotra, bazylika San Petronio… W świątyni Ciała Pańskiego, zaglądając w okrągłe okienko, zobaczyłam cud: ubraną w wykwintne stroje kobietę z XIV wieku! To relikwie świętej Katarzyny Bolońskiej. Boją się ją przebierać, żeby się nie rozsypała. Przeszłam także korytarzami Uniwersytetu Bolońskiego, gdzie pracował jako rektor ukraiński naukowiec epoki Odrodzenia Jurij Drohobycz. Dalej mój kurs prowadził do Ankony, dokąd zaprosiło stowarzyszenie „Insieme Per Ucraina” na czele z Andrijem Podolskim, a wieczór autorski został zorganizowany przez poetkę Marię Hawryluk-Bużniak. Atrakcją wydarzenia stała się prezentacja piosenki A. Podolskiego do słów Tarasa Szewczenki „Kochajtesia, czornobrywi…”, muzyka Jimiego Hendriksa. Czarująca bandurzystka Oksana Jaszczenko wykonała ukraińskie pieśni ludowe. Oto jak przewodniczący Stowarzyszenia wypowiedział się o tym spotkaniu: „Wieczór autorski Antonii Cwid w Ankonie pozostawił niezapomniany ślad w moim sercu. Najbardziej uderzyła mnie jej ekspresyjna deklamacja wierszy. Każde słowo, każda fraza, wypowiedziane przez poetkę, niosły w sobie głęboki sens i wywoływały silne emocje. Antonia posiada niesamowity dar przekazywania swoich uczuć poprzez intonację i gest”. Co może bardziej inspirować pisarza, jak nie takie opinie? Taras Szewczenko jednoczy Ukraińców świata. – Mnie też zdarzyło się pobyć w Rzymie, mam wiele wspomnień. Pani, oczywiście, ma własne. Jak Panią z Tarasem Szewczenką przywitał Rzym? – Moje spotkania autorskie w stolicy Włoch zbiegły się z obchodami Dnia miasta Rzymu i z rocznicą mojego charytatywnego tournée po Europie. Na pobyt gościnnie otworzyła przede mną drzwi na terenie Watykanu willa Andrzeja Szeptyckiego w miasteczku Castel Gandolfo na obrzeżach Rzymu, położona w sąsiedztwie letniej rezydencji Papieża. Obecnie willa przeszła na własność ikonografa księdza Oresta. Stąd pochodzi legenda o założeniu Rzymu. Pewna dziewczyna spodobała się Marsowi i urodziła Romulusa oraz Remusa, którzy założyli Rzym. Ciekawe, że zdarzyło mi się zamieszkać w centrum samej słynnej legendy, która dała nazwę wiecznemu miastu! Z pałacu na stromej skale nad bezdennym, ogromnym jeziorem Albano, które powstało w wyniku wulkanu (głębokość 150 metrów), widok jest zachwycający. O świcie obudziły mnie koguty, potem zaśpiewały pawie, a wkrótce głośno zaryczał samolot pod samym pałacem... Otworzyłam na oścież okno i zaobserwowałam niesamowity obraz: niewielki złoty samolot, robiąc obroty między kilkoma zielonymi górami ze starożytnymi zamkami, które otoczyły jezioro Albano, od czasu do czasu siada na tafli i, przepłynąwszy, z rykiem wznosi się w powietrze jak zaniepokojona kaczka! Jezioro jest ogromne i tajemnicze, z okna na stromej skale wydaje się, jakbyś pędził wysoko, wysoko nad lśniącą w słońcu taflą, zaraz wypadniesz prosto do wody! Ciekawe, że nad jeziorem Albano bywali Szczedrin, Innes, Cozens oraz inni wybitni malarze. I oto bywała tu poetka Antonia Cwid z wybitnym poetą i malarzem Tarasem Szewczenką! Czyż to nie dziwy?! Żartuję, oczywiście, choć naprawdę drogi Pańskie są niezbadane. Niezapomniane wspomnienia pozostały z prezentacji książki w Rzymie. Na zaproszenie organizacji charytatywnej „Ukraina Unita APS in Roma” oraz jej prezydentki Halyny Prysliakiwśkiej w „Taverna Shynok” zaprezentowałam swoją książkę i czytałam poezje. Moderatorka Switłana Nikitenko wspaniale poprowadziła wydarzenie. Zabrzmiały przekłady moich poezji na język włoski, wykonane przez Natę Stranierę, odczytał je Włoch Franco Aucone. Od „Ukraina Unita APS in Roma” za swoją międzynarodową i charytatywną działalność oraz w związku z rocznicą mojego charytatywnego tournée otrzymałam nagrodę z rąk czarującej poetki i naukowczyni Oksany Stepanenko, która powiedziała: „Każdy nowy krok Antonia wykonuje z duszą, szczerze, otwarcie, pewnie. Jest jak wulkan emocji, wcielonych w słowa, który wybuchem energii parzy i pochłania. Jej wiersze to liryka pasji i doznań. Mówią nie same słowa, a wymowa, rytm, interpretacja, postrzeganie właściwie przez autorkę. To żywioł, którym słuchacz zarządzać nie może, więc po prostu się poddaje”. Wszystko to skłania mnie do dalszej działalności twórczej i międzynarodowej. Ukraina zawsze jest tam, gdzie są Ukraińcy! Znajomość ze stolicą Włoch rozpoczęła się dzięki Switłanie Nikitenko i jej mężowi Frankowi. Najpierw – sobór świętego Piotra, który jest rezydencją Papieża. Największe zmiany wniósł Michał Anioł Buonarroti, który poświęcił soborowi ostatnie 17 lat swojego życia. Uderzyły mozaikowe wizerunki księżnej Olgi i chrzciciela Rusi-Ukrainy księcia Włodzimierza w soborze św. Piotra w Watykanie. Niestety, do tej kaplicy nie ma dostępu, nie ma jej w żadnych katalogach ani broszurach, ponieważ znajduje się za majestatycznym posągiem świętego Piotra i jest przeznaczona do spowiedzi. Jednak nam udało się wejść do naszego ołtarza i pomodlić się za Ukrainę. Jeszcze parę ciekawostek. Włodzimierz i Olga należą do świętych jedynego Kościoła, który istniał jeszcze przed schizmą w 1054 roku. Dlatego czczeni są nie tylko przez Kościół prawosławny, ale i katolicki. Zatem pytanie podchwytliwe: jeśli Chrzciciel, to czy nasz prawosławny naród w istocie również należy do obu Kościołów? I jeszcze jedna ciekawostka. Kiedy tworzono mozaiki, tryzub nie był jeszcze godłem państwowym. A kiedy to się stało, to mimo wszystko nie zaczęto zrywać tryzuba z mozaiki. Tak Ukraina stała się jedynym państwem na świecie, którego godło jest przedstawione w bazylice św. Piotra w Rzymie (oprócz Watykanu). A piszą też, że Święta Brama otwiera się tylko raz na 25 lat. Jestem chyba szczęściarą, bo nawet sfotografowałam się przy niej, otwartej, gdzie na warcie stoi Gwardia Szwajcarska w strojach zaprojektowanych jeszcze przez Michała Anioła. – A czy udało się Pani obejrzeć Kaplicę Sykstyńską w Watykanie, w szczególności freski Michała Anioła? – Dzięki czarującemu małżeństwu Oksany i Andrija Stepanowych, którzy pokazali mi miasto, udało się kupić bilety bez kolejki. Ta Kaplica Papieska, wzniesiona na zlecenie papieża Sykstusa IV przez architekta Baccio Pontellego, i dziś służy do konklawe, w szczególności – wyboru nowego papieża. Wrażenie robi niesamowita liczba antycznych posągów, a zwłaszcza sala z freskami Michała Anioła na suficie; na ścianie ołtarzowej – jego fresk „Sąd Ostateczny”. Kiedy uroczyście zdjęto z sufitu płótno, wszyscy byli w szoku, widząc mnóstwo nagich ciał. Wielu mruczało, ale papieżowi się podobało. Ciekawy fakt. Po czterdziestu latach papież Pius IV nakazał najlepszemu mistrzowi Daniele da Volterra „ubrać” bezwstydne figury we fragmencie „Sąd Ostateczny”, za co ten otrzymał wieczny przydomek „malarz spodni”, a w rzeczywistości, jak szepnęła „na ucho” ukraińska przewodniczka Ołeksandra Łukan, wybaczcie, „genitaliozamalowywacz”. Tak zepsuć karierę wspaniałemu artyście! Usłyszałam od niej nieoficjalną ciekawostkę. Kardynała Biagio z Ceseny, który skrytykował nagie ciała, Michał Anioł umieścił z oślimi uszami w dolnym rogu „Sądu Ostatecznego”, by pilnował „zejścia” do piekła. Poskarżył się Biagio papieżowi: „Przecież jesteś papieżem, wszystko możesz!”. Papież spuścił oczy: „Tak, ale co my, synu nasz, możemy zrobić, jeśli nasza władza na piekło nie rozciąga się?”. Ciężką ceną, według słów samego geniusza, przypłacił on swoją pracę: „Za pracę musiałem płacić wolem, chorobą... Pierś jak u harpii; czaszka przygięta garbem, broda stanęła dęba, a na moją twarz kapie farba...”. Zaimponowała mi również architektura wiecznego miasta: bazyliki, Koloseum, starodawne domy, pałace… Zasmuciło Forum – patrzysz na te fundamenty i przypominasz sobie Forum z filmów fabularnych: centrum życia politycznego Rzymu, występują elokwentni mówcy… A nagle – przed tobą ruiny! A oto Koloseum, gdzie przez 500 lat odbywały się walki gladiatorów, walki z dzikimi zwierzętami, pokazowe egzekucje, dziś uważane jest za symbol wolności. Wrażenie robi piękno fontanny di Trevi. Istnieje przesąd, że kto wrzuci do niej monetę, powróci. W ciągu roku zbiera się ponad dwa miliony euro. Wysypałam garść centów, bo zebrane w fontannie środki idą na pomoc bezdomnym. W drodze do Watykanu widziałam szereg niewielkich namiotów. Dla nich papież wybudował dom, ale oni nie chcą tam mieszkać! W każdym razie ja już na skrzydłach leciałam na kolejną prezentację. Na zaproszenie ukraińskiej wspólnoty „Studion”, bezpośrednio ojca Oresta i Łesi Wusyk, odbyła się moja impreza w willi Andrzeja Szeptyckiego w Castel Gandolfo, gdzie jeszcze długo trwała szczera rozmowa przy egzotycznych włoskich słodyczach… Ukraińska emigrantka Oksana Skirczak zareagowała wzruszającymi słowami: „Niesie Pani w sobie niesamowitą energię, wypowiadając każde słowo swoich pięknych poezji, inspiruje Pani nasz naród, który daleko poza granicami swojej rodzinnej ziemi nie rok i nie dwa, i dodaje Pani skrzydeł…”. Takie opinie przekonują, że artyści muszą iść do ludzi i podnosić na duchu Ukraińców na całym świecie. Finałowe wydarzenie odbyło się właśnie w Dniu Rzymu, kiedy samoloty nad wiecznym miastem zostawiały kolorowe smugi, które było widać zewsząd. Stało się to w greckokatolickim kościele świętej Łucji w miasteczku Velletri. Wydarzenie poprowadziła Switłana Nikitenko, która tam mieszka. Występując w kościele, starasz się dobierać szczególne słowa, pamiętając, że wszystko jest od Boga, i przychodzi na myśl napis na frontonie lwowskiego kościoła dominikanów „Soli Deo honor et gloria”, czyli „Jedynemu Bogu cześć i chwała”. – Obchodząc rocznicę swojego europejskiego tournée w Rzymie, wreszcie spokojnie „spoczywa Pani na laurach”? – Chyba nie z moim charakterem. Wsiadłam do samolotu na wybrzeżu Adriatyku i, przelatując nad Europą, wylądowałam nad Bałtykiem w Polsce, w „mieście gotyckich iglic” Gdańsku, na zaproszenie fundacji „Atelier Ershov”. Spotkanie odbyło się w ukraińskiej bibliotece, choć, co dziwne, było więcej Polaków. Z Polską łączy mnie dawna miłość, w Warszawie ukazała się kiedyś antologia „Perły liryki europejskiej” z wierszami światowych klasyków (Safona, Petrarka, Goethe, Heine, Szekspir…), do której trafiły też moje dwie miniatury, co znamienne – jedynej z żyjących poetek. Ostatni raz odwiedziłam Poznański Sympozjum Poetyckie na parę lat przed wojną. Po niezwykle ciepłym spotkaniu obejrzałam to czarujące miasto Gdańsk i kościoły, gdzie jest niemało prac rzeźbiarza rodem z Czernihowszczyzny, Hennadija Jerszowa. Najważniejszy z nich – pomnik księcia Włodzimierza z tryzubem, przy którym również czytałam wiersze. Jeszcze Gdańsk nazywają Miastem Neptuna dzięki jego symbolowi – fontannie Neptuna. Miałam okazję porównać ją z fontanną Neptuna w Bolonii, choć trudno dać pierwszeństwo jednej z nich. – Dzięki Bogu, że dane było Pani zobaczyć świat, w którym mieszkają też Ukraińcy: od świętego Włodzimierza w Rzymie do księcia Włodzimierza w Gdańsku, od Neptuna we Włoszech do Neptuna w Polsce! Tymczasem w mediach społecznościowych w grupie Centralnego Związku Ukraińców w Niemczech był taki wpis: „Wyrażamy szczere podziękowania pisarce Antonii Cwid za środki charytatywne dla naszych wojskowych…”. – Ja, jak to mówią, z okrętu na bal. Kończąc swoje charytatywne tournée po Włoszech i spotkanie w Gdańsku, następnego dnia trafiłam w Berlinie na konferencję przewodniczącego Światowego Kongresu Ukraińców Pawła Groda i jego zastępcy na Europę Zachodnią Wołodymyra Kohutiaka, gośćmi którego byli nasi ranni żołnierze, przechodzący tam rehabilitację. Więc część zebranych środków wręczyłam prosto do rąk rannym żołnierzom Sił Zbrojnych Ukrainy na leki. W salonowych imprezach zbiórkę stanowią niewielkie sumy, ale dla rannych bojowników podczas wojny każdy grosz jest drogi. Resztę zebranych środków planuję wręczyć ukraińskim rannym bojownikom w Kijowie w Dniu Niepodległości Ukrainy przy pomniku Tarasa Szewczenki podczas wręczania Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki tegorocznym laureatom, wśród których przypadł zaszczyt być i mnie. Dziś każdy, kto czym może, musi pomagać naszemu wojsku i Ukrainie w walce o jej przetrwanie. – Serdecznie dziękuję, szanowna Pani Antonino, za niezwykle ciekawą i treściwą opowieść o Pani działalności kulturalno-oświatowej i dyplomacji kulturalnej w krajach Europy. Życzę Pani w dalszym ciągu niewyczerpanych źródeł inspiracji do tworzenia nowych literackich arcydzieł! Rozmawiała Olha CHODACKA, doktor filozofii, zastępczyni przewodniczącego kijowskiej „Proświty”. Antonia Cwid z Orysią Szweć i Zeną Dunec w Dniu Wyszywanki w Bolonii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

interpretacji charakteru kobiecych postaci na obrazach Didenko. Ania jako jedna z pierwszych zaczęła eksperymentować właśnie z motywami motankowymi, gdy twarz przypomina lalkę-motankę. Oczywiście motywy florystyczne, wianki na głowach jej bohaterek również nasuwają skojarzenie z bliskimi związkami ludzkości i jej opiekunek z przyrodą. Bardzo ciekawe są nowe eksperymenty w kierunku par, rodzin, sztuki cyfrowej i motywów historycznych. Seria o mamajach jest harmonijna i autentyczna. Ja osobiście kupiłam swoją drugą pracę, ciemną, niemal gotycką kobietę, właśnie dlatego, że nie jest ona typowa dla artystki, która ma unikalny talent tworzenia jaskrawych prac o nieprzewidywalnej gamie barw. Nawet szara piękność ma jednak ów zryw dramatu i emocji. Natalia Wernyhora, kolekcjonerka dzieł sztuki”. „Bardzo mocny zbiór prac, wiele nowych obrazów, malarsko, czarownie i utalentowanie! Dziękuję za zaproszenie, cieszę się, że mogę spotkać się z autorką i odwiedzić przestrzeń „Mrii Marii”, w której oprócz wystawy obrazów można długo oglądać różne dzieła sztuki; wyjść bez zakupu jest niemożliwie. Wszystkim polecam odwiedzić! Witam Annę Didenko! To jest sukces! Iryna Moroz, galeristka”. Wystawa potrwa do końca roku. Zapraszamy do salonu „Mrii Marii” (Andrijiwśkyj uzwiz, 30). Wspierajmy i cenijmy naszych współczesnych utalentowanych artystów, którzy tworzą w czasie niepokoju i wojny, aby pomóc Siłom Zbrojnym, przybliżyć Zwycięstwo i światłem miłości oraz sztuki pokonać i zwalczyć ciemność, agresję i wojnę. Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni Kolegium Foto Uljany KARANKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Marzenia Marii” i kobiece wizerunki

Co dodaje sił ludziom w czasie wojny? Co daje siłę i leczy zaniepokojoną duszę? Sztuka. Gdzie szukamy swoich korzeni, własnej samoidentyfikacji i etnonarodowego kodu? W sztuce. I wreszcie: co jest wieczne, ponadczasowe i duchowo sakralne? Oczywiście sztuka. Niedawno w naszej stolicy odbyło się piękne wydarzenie – otwarcie indywidualnej wystawy oryginalnej artystki Anny Didenko w salonie artystycznym „Marzenia Marii”, znajdującym się na Andrijiwskim Uzwizie. Wspaniale, gdy w przepełnionych bólem i niepokojem, tragicznych czasach artyści mają siłę tworzyć, jednoczyć się i obdarowywać światłem piękna. Salon „Marzenia Marii” na Andrijiwskim to coś wyjątkowego, autentycznego, kameralnie domowego, archaicznie współczesnego. Salon artystyczny „Marzenia Marii” założyły Natalia Bazyr i Maryna Senczyło. Podstawowym kierunkiem pracy jest popularyzacja ukraińskiej sztuki i aktualizacja tradycyjnej kultury. Nazwa salonu jest hołdem dla wszystkich naszych kobiet XX wieku, mam, babć, prababć, które tworzyły, pielęgnowały i zachowywały tradycję. Otwarcie indywidualnej wystawy prac artystki Anny Didenko zgromadziło szerokie grono osobowości twórczych z różnych dziedzin współczesności. Każdy miał możliwość podziwiania prac, porozmawiania z kimś pięknym i poczucia synergii miłości, światła, czegoś wiecznego i niezniszczalnego, a także – poprzez swoje datki, przekazane na dzieła sztuki – wsparcia Sił Zbrojnych Ukrainy. O pomyśle założenia salonu artystycznego i otwarciu ekspozycji obrazów Anny Didenko opowiada koordynatorka projektu, historyczka sztuki, etnokonsultantka-adapterka i założycielka firmy etnokonsultingowej „Marzenia Marii” Maryna Senczyło: „„Marzenia Marii” jako salon zostały zapoczątkowane w 2009 roku. Nazwa pochodzi od mojej prababci, a poza tym imię Maria jest archetypowe, biblijne. „Marzenia Marii” – to marzenia kobiety. O czym może marzyć kobieta? O pokoju, o zdrowiu dzieci, o dobrobycie. „Marzenia Marii” – to pewna estetyka tego, co nam pomaga, co nas inspiruje, to to, co rękodzielnicze, co pozostaje na tym świecie, gdy odchodzimy z niego. To pamięć rodu w materialnym wyrazie. Podstawowym kierunkiem naszej działalności jest tworzenie ekskluzywnych produktów pamiątkarskich i prezentów opartych na ukraińskim zdobniczym rzemiośle artystycznym. W naszym zespole pracują najlepsi artyści, projektanci, dekoratorzy, florystki, etnografowie. Mówi się, że w ciemnych czasach dobrze widać jasnych ludzi. Dlatego dość symboliczne jest to, że podczas wojny nasz pierwszy projekt wystawienniczy w naszej przestrzeni odbył się właśnie z prezentacji prac Anny Didenko. Ta nasza dobra przyjaciółka i artystka od ponad dziesięciu lat prezentuje swoją twórczość w naszym salonie. Podczas otwarcia wystawy zebraliśmy swoich przyjaciół, miłośników i nieobojętnych ludzi. To było spotkanie, podczas którego poznaliśmy wielu z nich na żywo, było mnóstwo uścisków, kwiatów, i pomogliśmy zamknąć zbiórkę na rzecz Sił Obrony naszej Natałoczki Leszczenko. Tworzyć i kochać mimo wszystko. To właśnie twórczość jest siłą, która przeciwstawia się zniszczeniu naszego Świata, naszej kultury i nas samych”. Anna Didenko – artystka, ukończyła Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjnej i Projektowania im. M. Bojczuka w Kijowie, od 2013 roku jest członkinią Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Kobiece postacie na obrazach Anny Didenko, stworzone w stylu etnomodernu, są niepowtarzalne – słoneczne, jaskrawe, wyszukane, to Berehynie i Carewny ukraińskiego rodu. Te postacie, jak amulety, strzegą rodzinnego kodu ziemi ukraińskiej, pamięci Serca ukraińskiej Kobiety... Przedstawiona w salonie artystycznym seria o tej samej nazwie, „Marzenia Marii” Anny Didenko, to kolekcja kobiecych wizerunków, w której zebrano różne archetypy kobiety – od motywów ikonograficznych po postacie przedchrześcijańskie. Jeśli istnieje kierunek „kino poetyckie”, to w tym przypadku właściwe jest mówienie o „malarstwie poetyckim”. Innymi słowy, płótna Anny Didenko zawierają ładunek czystego i mocnego światła, którego dziś tak często brakuje – zarówno w malarstwie, jak i w życiu. Udało nam się zadać kilka pytań artystce Annie Didenko. – Anno, jak znalazła Pani swój styl w sztuce? – Mam wykształcenie fachowe. Ale do swojego stylu i uznania doszłam niełatwą życiową drogą. W dużej mierze pomógł mi mój Nauczyciel, członek Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy – Anatolij Furlet, u którego się uczyłam. Otworzył mi świat 2D, czyli że można malować nie z natury, lecz na płaszczyźnie. Od tego czasu zrozumiałam, że mogę malować to, co chcę, to, co mi się podoba. A temat Kobiety, Ukraińskiej Kobiety – jest wieczny. – Jakie są Pani największe wrażenia, odczucia z otwarcia ekspozycji? – Najbardziej wrażenia – to ludzie, pozytywna energia, ludzie spragnieni żywej, szczerej rozmowy. Morze kwiatów, uścisków, dobrych słów, pozytywnych emocji, uwagi... Nigdy wcześniej w życiu nie otrzymałam tyle uwagi... Ludzie, przyjaciele – to najważniejsze. – Plany twórcze i marzenia artystki Anny Didenko? – Po prostu żyć, a reszta się doda. W dzisiejszych czasach słowo „żyć” nie brzmi banalnie... – Co artystka Anna Didenko uważa za swoje osiągnięcie? – Chyba to, że znalazłam swoją niszę, swoją magię... Z opinii zwiedzających: „Jestem zachwycony malarstwem Anny Didenko. Po pierwsze, temat i charakter przedstawień są aktualne w obecnym czasie. Po drugie, styl prac Anny jest autorski, indywidualny, a to dla artysty najcenniejsze, gdy po jego pracach rozpoznaje się nazwisko autora. Z szacunkiem i najserdeczniejszymi życzeniami Wiktor Kowalow, rzeźbiarz”. „Prace Ani są rozpoznawalne, a zarazem różnorodne. Jej symbolika leży na przecięciu motywów religijnych, folkloru, kobiecości, ukraińskości. Niedopowiedzenie, które przenika jej obrazy, pozostawia wiele miejsca dla in-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn