Ukraiński Spas Jabłkowy
Fotokolaż Ołeksandra Łytwynenki
KIM SĄ RUNIWCY?
PRZYJEŻDŻAJCIE DO KORDYSZEWA!
Tłumaczenie maszynowe
Lewko ŁUKJANENKO, bohater Ukrainy, m. Kijów
— Co czuję z powodu tego, że Dzień Niepodległości zbiega się z moim dniem urodzin? Oczywiście, cieszę się, że tak wypadło. Kiedy pisałem tekst Aktu niepodległości Ukrainy, nie myślałem o własnych urodzinach, bo nie dało się tego przewidzieć. Działałem zgodnie z okolicznościami, które prowadziły ku zdobyciu niepodległości. A że proklamacja odbyła się w moje urodziny, to Pan Bóg podziękował mi za całą tę wcześniejszą walkę, którą przez wiele lat konsekwentnie prowadziłem o zdobycie niepodległości Ukrainy.
— Oczywiście bardzo miło obchodzić dzień swoich urodzin, gdy wokół jest grono świątecznych i najbliższych ludzi, ale także mnóstwo obcych i nieznajomych, jednak wszyscy życzliwi, wszyscy radośni… I wyszywanki nie na pokaz, lecz tak, jakby dla mnie, z okazji mojego święta, i muzyka też tylko dla mnie, i flagi tak samo tylko dla mnie. Minęło już trochę czasu, odkąd nasza flaga pojawiła się i zalśniła nad Kijowem z woli ówczesnego ukraińskiego parlamentu. Jest ona świadectwem państwowości, znakiem wolności, znakiem pewności w przyszłość. Ale kiedy mówi się słowo „parlament”, od razu wszystko się przekreśla, wszystko wydaje się nie tak wesołe i szczęśliwe. To taki, powiedziałabym, stworzony przez nas potwór, z woli którego tak podle, podstępnie, paskudnie wszystko, co Ukraińcy zdobywali przez całe stulecia, zostało jakby przekreślone. Kto wie, co ważniejsze w tym zestawieniu liczb czy słów — 24 sierpnia 1937 roku: 24 czy 37… W tym zestawieniu rzeczywiście pojawia się owo 24 sierpnia 1991 roku. Zresztą: czy liczby w ogóle coś znaczą? W końcu niech się tym bawią astrologowie. Gdzieś wiosną 1991 roku w kijowskim funikularze otoczyła mnie grupa nastolatków i ja, już dorosła kobieta, przyłączyłam się do ich szalonych i radosnych okrzyków: „Ukrainie — wolność! Ukrainie — wolność!”.
Nina BICZUJA, dziennikarka, pisarka, m. Lwów
Gdzie teraz są ci chłopcy i dziewczęta, którzy przez te 22 lata już stali się dorosłymi? Co robią i czy możemy ich zjednoczyć? Czy znajdzie się wśród nas ktoś, kto zjednoczy ich w nierozerwalną siłę, która dąży tylko do jednego: „Ukrainie — wolność!”? I kto ma oświecić ich młodszych braci, skoro 16 lipca nawet we Lwowie mali lwowiacy, patrząc na flagi wzdłuż ulic, pytali: „A co to dziś za święto?” Tak bardzo nie chce się być jedynie obserwatorem. Chce się słyszeć ten młodzieńczy okrzyk, który łamie zwątpienie, napełnia cię nadzieją: „Ukrainie — wolność!”. I nie w tym rzecz, jaka była data twoich urodzin — nie w tym istota. Istota — w obecności.
Zakończenie na str. 3
NASZ GOŚĆ JARosław MOTYKA
LESIA I RUSŁAN ZAPRASZAJĄ!
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Ігор Рафаїлович Юхновський — академік Національної академії наук України, голова однієї з найсильніших у колишньому Союзі школи фізики. Політик. Був головою Народної ради у ВР України, головою Комітету з питань науки та освіти, головою Українського інституту національної пам’яті. Ігор Рафаїлович — почесний доктор Інституту фізики конденсованих систем НАНУ, член Ради Західного наукового центру НАНУ (який колись очолював не один рік), Герой України… Головна тема нашої розмови — Україна напередодні 22-ї річниці Незалежності.
«Нині стан суспільства дуже стійкий…» — Ігоре Рафаїловичу, Ви знову — весь у праці? Бачу Ваш новий рукопис — “Україна у Великій війні (1938—1945)”. — Людина, яка поважає себе, свою країну, повинна працювати завжди. — Олександр Пасхавер, президент Центру економічного розвитку, нещодавно в газеті “День” (31 липня 2013 р.) професійно, чесно і точно проаналізував ту ситуацію, що склалася в українському суспільстві, вдаючись до символічної констатації: “Влада — це підліток, який постійно шукає і розширює межі своєї безвідповідальності. А суспільство, подібно до дорослого, ці межі встановлює і контролює всередині. Якщо “підліток” заграється, то він не винен, йому дозволяють так робити, його погано виховали “дорослі”. Тому слід відходити від економіки й займатися суспільством”. Сприймаєте таку атестацію суспільства? Як нам діяти далі, аби виправити ситуацію в Україні? — Ми надто багато вимагаємо від українського суспільства з точки зору його готовності і зрілості до будівництва України — за наявності страшного пресингу з боку Росії і тих величезних зв’язків, які пов’язують Радянський Союз і Україну, і життя там і тут. Відбувся розвал СССР, і вимагати зрілості від Української держави — наївно. Треба мати терпіння і розуміння. Основне, чого у нас немає, — почуття субординації, поваги до влади. — Але ж як можна поважати владу, яка не завжди думає про суспільство? — Найважливіше для нинішньої влади те, що вона думає про своє багатство, про можливість подальшого збагачення. Але ж це багатство десь треба тримати: чи в казанку, чи в банку. А якби хтось захотів різко змінити ситуацію в суспільстві, то одразу б виникло питання: хто, під якими гаслами і що нового прагнув? Вважаю, що до 2015 року такого не трапиться. Єдине, що залишається, — приєднатися до Європейської спільноти… — Навіщо це олігархам? — Це необхідно насамперед для того, аби багатства олігархів були офіційно зареєстровані і, так би мовити, виправдані парламентом, з одного боку. Аз іншого — щоб люди, які в тих багатіїв працюють, мали відповідні зарплати. Найбільше вступу до ЄС бояться бандити і багачі. Бо тоді мусили б відповідно оплачувати роботу людей, котрі в них працюють, а це — зменшення їхніх прибутків. Зате збільшуються прибутки населення. Взагалі, якщо хтось хоче, щоб держава процвітала, мусить опанувати принцип субординації — виконувати побажання влади. Звичайно, можуть бути безглузді побажання-накази, але суспільство повинно розумно їх сприймати. — Тобто гострих виступів в Україні найближчим часом Ви не передбачаєте?
— Як на мене, Україні як державі притаманний еволюційний спосіб її подальшого розвитку. Я вважаю, що найбільшим проявом характеру українців була Помаранчева революція. — У тому, що після Майдану ми не досягнули відповідних результатів, винен тільки Віктор Ющенко? — Ющенка тоді отруїли, і врятували його друзі з партії “Наша Україна”, і він їм віддячив. Але посади ті люди “тримати” не вміли. Тож несправедливо у всьому звинувачувати лише Віктора Ющенка. — А якби В. Ющенко не призначив Юлію Тимошенко прем’єрміністром, Майдан його б зрозумів? — Під час Помаранчевої революції В. Ющенко розумів, що є кілька сторін, які брали участь у цій революції: сторона Ющенка — як символа, сторона народу, який вірив у цей символ; сторона Юлії Володимирівни і її групи, яка намагалася цим скористатись… — …сторона Мороза… — Так, і сторона Олександра Мороза, який як старий партійний чиновник розумів, що треба йти з народом, але й собі потрібно щось виграти. І була сторона Віктора Януковича, який хотів влади разом із Росією… Росія тоді повністю підтримувала Януковича. Може, є і сторона окремо Кучми, який зрозумів, що час його правління закінчується, і що треба бути обережним. — Яким шляхом далі йтиме українське суспільство? — Нині стан суспільства дуже стійкий… — Бо все в одних руках?
— Якщо в країні завести так звану ліберальну демократію (якої Ющенко дотримувався), то Україна скочується до такого розподілу багатств всередині держави, що виникає група дуже багатих, а решта — бідні. Бо суть ліберального правління полягає в тому, що багаті стають ще багатшими, а кількість бідних невпинно зростає, оскільки їх пограбували багаті. Саме таке суспільство маємо зараз. — То що робити? — Ми не ізольована державна одиниця, ми — навколо Євроспільноти, в якій існує жорстка внутрішня самодисципліна людей і самодисципліна влади. Яка, до речі, корисна усім, без винятку. — Як нам нарешті запровадити самодисципліну? — Дуже просто: приєднатися до Євроспільноти. Тоді держава існуватиме, і не буде жодного сенсу по-дурному її зсередини підривати. Навіть комунізм, який би захотіли раптом відродити, не врятує його пропагандистів — суспільство це вже пережило.
«Є дві сторони: грамотність і мудрість» — Хіба імперія, яка, здається, дихає на ладан (якщо Україна спробує таки реально відійти в євросім’ю), — дозволить? Усі ж бачили той “православно-церковний цирк” у виконанні Путіна і Кіріла під час святкування 1025-річчя хрещення Русі. Цирк-цирком, а провокацій, мабуть, не оминути. — Існують розумні речі, усвідомлення яких дає дуже велику силу суспільству. Якщо люди зрозуміють, що перехід до ЄС — це перехід до якісної праці, запровадження гідної зарплати, забезпечення належного побуту людини, то якісь обіцянки-цяцянки чи тиск Путіна ні до чого. А щодо провокацій, — для того є суд. — А він, той суд, хіба є в Україні? — Звичайно. Річ у тім, що наше судочинство ми оцінюємо по діях окремих одиниць, що перебувають під адміністративним тиском, або тих, хто хоче різко збагатитися, хоча має “нормальні” зарплати. Але чомусь у наших газетах не пишуть про порядних суддів. — А де Ви бачили чесні вироки порядних суддів? — Є. Але про них не говорять. Якщо людина порядна, — ніхто тому не дивується. Система оповіщення про життя країни дуже погано зроблена. Бо друга зброя держави — слово — в руках некомпетентних, несміливих, лінивих людей, які не вчили економіку чи інші науки, аби увійти в нормальне життя кваліфікованих людей. Чи є відповідні інтерв’ю в газетах? — Ігоре Рафаїловичу, є. — То добре, але якщо ширше, загальніше мислити. Тож повторюю: про порядних людей не пишуть. А що стосується формування середнього класу, то це завжди можливо, але його має підтримати влада, адміністрації на місцях. Без цієї державної підтримки середнього класу не буде. — А хіба влада має час і бажання про це думати? — Щоб їхні (багатіїв і владних, і привладних) багатства можна було закріпити, так би мовити, навічно, — народ має знати, що вони справедливо володіють багатством, заплатили за нього ті гроші, яких це багатство вартувало. Чи державі, чи іншим партнерам. — Уявімо собі, що Ви — президент України. Ваші дії в нинішній ситуації? З чого почати? — У кожного є уява — тобто програма. Нині в світі безграмотна людина не може бути президентом. Але високої грамотності теж недостатньо. Є дві сторони: грамотність і мудрість. Що таке грамотність — знаю, а що таке мудрість — ні! Думаю, що мудрість — це вроджене. Бо люди, які жили тисячі років тому, мали не меншу мудрість, хоча грамотність у них була значно нижча. Тобто стати президентом може людина мудра, достатньо грамотна, безмежно віддана своїй державі та своєму народові. Жодне багатство світу не можна зрівняти з високим званням “Президент держави”. — А наші президенти це знали, знають? — Трагедія нашого президента полягає в тому, що, вийшовши з бідності, він зрозумів, що в Україні можна збагатитися, і цим треба скористатися. — Юрій Шевельов ще 1954 року в статті “Москва, Маросєйка” акцентував, що в України є три найбільші вороги: Москва, провінціалізм і кочубеївщина. А як нині? — Україна за всю свою багатотисячну історію ніколи не була незалежною державою. Я не знаю тих початків, але думаю, що від Аскольда і Дира, коли цю територію завоювали вороги — шведи, була так звана Київська Русь. Чому “так звана”? Через те, що Святослав — це не його ім’я, в Ольги — Ельга, у Володимира — Вольдемар, при Ярославі Мудрому — норвезька охорона, всі їхні діти мали варязькі імена. Хіба після Володимира Мономаха якось проявився вплив українського середовища на адміністративній системі України. Потім — Хмельниччина. Катерина ІІ знищила Запорізьку Січ не тому, що там були молоді вояки, а тому, що старі козаки позаводили свої маєтки довкола Січі, і ті маєтки були дуже добрими, тож могли вже утримувати Січ. Отже, виникає Українська самодостатня озброєна територія (самодостатність їжі, одягу, зброї, сировини, території). Тобто Конституція Пилипа Орлика — це не просто творчість, а люди зрозуміли, що виникає суспільство, де можна встановлювати справедливий побут… Саме через те Катерина ІІ знищила Запорізьку Січ. А на Кубань виселила найсильніших господарів-воїнів. Щоправда, були різні повстання. Але верхівка України весь час асимілювалася: то в Польщу, то в Литву, то в Росію. — Чому? — Бо не мала держави. Адже певні принципові катаклізми сильно впливають на те, чи може утворитися держава. Монгольське іго, під яким була Україна, з одного боку. З іншого — певний суспільний устрій, який полягав у тому, що в Україні не було
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
króla. Waregowie nie byli na swojej ziemi. Waregowie rozdawali ruskie ziemie swoim dzieciom, a te — swoim. W Europie też istniało to rozdrobnienie, ale z czasem w Europie prowadziło ono do politycznego scalania ziem. — Czy my jesteśmy aż tak unikalni? — Mimo wszystko wydaje mi się, że było to pogranicze Europy, pogranicze Słowian, dlatego… — Kto był inicjatorem stworzenia Grupy Inicjatywnej „Pierwszego Grudnia”? — Jeśli mówić o naszej grupie, powiem tak: jej powstanie było jakimś wewnętrznym dojrzewaniem. I pierwszy dojrzał błogosławiony kardynał Lubomyr (Huzar). Być może nie trzeba pomijać Iwana Wasylijowycza Wasiunyka. Wydaje mi się, że ten długotrwały proces powstawania grupy fermentował wśród zwierzchników ukraińskich cerkwi. „Grupa 11” została stworzona przed dniem referendum w 1991 roku. „Chodziło o to, aby stworzyć uniwersalną filozofię życia Ukraińców” — Długo Pan męczył się z wyjściem do ludzi z tezą o potrzebie referendum w sprawie niepodległości Ukrainy? — Referendum to bardzo poważny kamień milowy na drodze Ukraińców do niepodległości. Swoje przemówienia w Radzie Najwyższej pisałem bardzo szybko. Ale przemówienia przed 24 sierpnia 1991 roku nie mogłem napisać, dopóki do głowy nie przyszła mi idea referendum dla utrwalenia stanu Niepodległości. Dobrze, że zwierzchnicy naszych cerkwi to rozumieli. Dalej — kompletowanie, pierwsze wspólne posiedzenie zwierzchników cerkwi i członków grupy. A także — wzajemny szacunek i wzajemna solidarność. — A jak powstała idea stworzenia Ukraińskiej Karty Wolnego Człowieka? — Idea Karty nie jest moja. Moich pomysłów w tej grupie jest bardzo mało. Powstała ona w wyniku dyskusji, które odbywały się w grupie inicjatywnej. Bardzo ważną rolę odegrał w tym filozof Myrosław Popowycz. To znaczy, chodziło o to, aby stworzyć uniwersalną filozofię życia Ukraińców. — Wielu o tym pisało, że właściwie ukraińska ziemia zrodziła i rodzi utalentowanych ludzi… — …którzy w innych ziemiach mają inne właściwości, wyznają w inny sposób filozofię życiową. Dla przykładu. Miałem u siebie przedstawicieli firmy rolniczej z Zaporoża. Opowiadali szczegółowo o osobliwościach zaporoskiej ziemi, w szczególności o tym, że każda wyspa wokół Chortycy ma swoją naturę, zwierzęta, swoją ziemię, tam rosną inne rośliny. I dlatego uważam, że Ukraińcy mają swoją istotę. Ziemia nasza zapewnia nam pełny dostatek. Nawet więcej: karmiła ona wszystkich obcych, a ci stawali się łagodniejsi. — Jeśli mówić o Karcie, to nazwałbym ją połączeniem ukrainocentryzmu i tolerancji. — Cóż, my w tej „Grupie 11” jesteśmy różni. Każdy z nas jest człowiekiem w sobie, każdy ma swoją wartość i swoje oblicze. Nigdy nie mieliśmy ostrych sporów, bo nikt z nas nie krytykował tego, co powiedział inny. Każdy mówił to, co myśli. Ale nikt nie mówił, że poprzednik nie ma racji. Staraliśmy się słuchać siebie nawzajem. I wtedy pojawiły się decyzje. Były one liberalne właśnie dlatego, że zadowalały wszystkich.
Tłumaczenie maszynowe
— Czyż nie siła tolerancji przeszkodziła nam stać się niezależnym państwem już kilka razy w ciągu naszej historii? — Staniemy się normalnym państwem, kiedy zdyscyplinujemy się wobec swojego państwa. Okoliczności rozpadu ZSRR to okoliczności, kiedy samo pchało się w ręce. A mimo to trzeba go było dokonać. Dlatego w kraju jest tak wiele protestów: dlaczego on stał się bogatszy, a ja nie? — Ile lat potrzebujemy, aby dojść do Europy? — Zbyt wychwalamy Europę jako idealny system. Tam nieustannie trwa walka. Ale jednocześnie istnieje pewien poziom obowiązków i praw. — Pamiętamy, jak do Ukrainy odniosła się Europa, na przykład w 1918 roku. Wszystkie narody otrzymały prawo do samodzielnego istnienia, a nas, Galicję, powiedzmy, oddano w „użytkowanie” spragnionemu sąsiadowi. — O prawo zawsze przelewała się krew. Ukraińcy nie mieli takiego potężnego krwotoku. Czwarty Uniwersał, na przykład, został napisany w wagonie, bo Niemcy mówili, że będą bronić Ukraińskiej Republiki Ludowej. Więc go napisali i ogłosili w wagonie… W końcu, nieustannie sami siebie sprzedajemy. Jeśli spojrzeć na całą naszą historię, to tam jest ciągła sprzedaż. Okres hetmański charakteryzuje się sprzedażą, okres URL — niezdecydowaniem, tak samo, jak i okres lat 90. Dlatego przełom 1991 roku był bardzo radykalny. — A nie dopuszcza Pan myśli, że gdyby nie M. Gorbaczow był prezydentem ZSRR, gdyby nie B. Jelcyn kierował Federacją Rosyjską — a na przykład obecny władca — Ukrainę „obroniono” by przed niepodległością? — Związek już szedł ku rozpadowi. Gorbaczow musiał się pojawić — i się pojawił. Jelcyn był prawdziwym wielkim Rosjaninem. — Mimo wszystko działania tych dwóch ludzi dały dobry rezultat. Dla Ukrainy. — I nie tylko oni — już i społeczeństwo wtedy dojrzało. — Tak naprawdę nasze społeczeństwo jeszcze do tej pory nie może dojrzeć. — Ale jest „dojrzeć”, a jest „budować państwo”. To dwie rzeczy. A praca społeczna zakłada dyscyplinę, która składa się z dwóch części: wewnętrzna dyscyplina i przemoc. Otóż, wewnętrzna dyscyplina to bardzo skomplikowana sprawa, kiedy żyje się w czasach niekontrolowanego rozpadu bogactwa. Znika własność państwowa. Znika rozliczalność za procesy, które zachodzą z własnością państwową. Znika dyscyplina państwowa. A wtedy narusza się dyscyplina wewnętrzna. Przy czym całkowicie. Możliwość wzbogacenia się w tym ogłoszonym państwie różnymi drogami staje się wszechdozwolona, niekontrolowana. Nie ma latarni. I wtedy albo przychodzi wódz, albo nastaje liberalna demokracja: powstają grupy oligarchów, a także pojawiają się ich antypodzi — komuniści. I te dwie siły rozdrabniają Ukrainę: oligarchowie — wszechwładzą, komuniści — swoją utopijnością. Zatem mamy to, z czym trzeba sobie poradzić. Czyli zbudować społeczeństwo z dominującą klasą średnią. I jedną z dróg do tego jest przystąpienie do Wspólnoty Europejskiej. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK. Zakończenie. Początek na str. 1. Duch narodu jest niezwyciężony. Łarysa CHOROLEC, artystka ludowa Ukrainy, pisarka. Święta chwila ogłoszenia Niepodległości Ukrainy jest ze mną na zawsze. Prześwieciła w przeddzień moich urodzin. W tamtym czasie byłam ministrem kultury i razem z artystką ludową Ukrainy Taisiją Łytwynenko otwierałyśmy Międzynarodowe forum dziecięce Krymu. Złociło się niebo i góry, Morze Czarne i morze dziecięcego dźwięcznego głosu, winszując narodziny nowej wolnej Ukrainy. Wywalczyliśmy. Spełniło się. Duch narodu jest zaiste niezwyciężony, wola jego wszechmocna. Bezmierna radość i duma ogarnęły mnie. Uświadomienie wielkości tysiącletniego ofiarnego czynu przodków, dziadów, bliskich i dalekich, mojej babci Jefrosynii Kelbycz, mojego ojca Iwana Jakowycza Chorolca, nauczyciela, bojownika i obrońcy języka ukraińskiego, ukraińskich pisarzy. W tamtym dniu przysięgłam święcie wypełniać misję utrwalacza ukraińskiego ducha, tym żyję do dzisiaj. I dziękuję Bogu za łaskę bycia Ukrainką w tym państwie. Wszystko zależy od nas z wami. Ołeksandra NYMCZENKO, dziennikarka, m. Chersoń. Urodziłam się z Ukrainą w sercu. Moja mama miała urodzić 25 sierpnia, ale ja miałam swoje plany. Dlatego już 24-go o 5 rano lekarze w szpitalu położniczym w Wełykiej Lepesysze (obwód chersoński) nie spali, mój wrzask wszystkich podniósł na nogi. Nie po prostu krzyczałam, a chciałam powiadomić, że Ukraina w tym dniu stała się Niepodległym państwem. Jestem patriotką swojego państwa! Od wielu rówieśników słyszę, że chcą żyć w innym kraju. A ja wierzę, że Ukraina jeszcze podniesie się z kolan i rozkwitnie wszystkim na dziw… Wszystko zależy od nas z wami. Nad moim imieniem rodzice długo nie myśleli i nie spierali się. Tata przekazał mamie do sali karteczkę: „No, dobrze, niech będzie Saszeńką”. Na co mama odpowiedziała: „Ja to zdecydowałam dawno!”. A upartości mojej mamusi można pozazdrościć! Toż trzeba, wymyślić imię córeczce jeszcze w 1. klasie! Właśnie wtedy, pod koniec lat 70., wyszedł film „Moskwa nie wierzy łzom” (córkę głównej bohaterki nazywano Sasza). Oto tak urodziłam się ja: w nowym państwie z symbolicznym imieniem. Za 18 lat będę miała 40. Jak mówiła bohaterka filmu „Moskwa nie wierzy łzom”: „W 40 lat życie dopiero się zaczyna!”. Mam nadzieję, że wtedy moje dzieci będą żyć w sprawiedliwym, uczciwym kraju! Dziennikarstwo dla mnie to zawód i hobby. Czy zmienię coś na lepsze w kraju czy nie — nie wiem, ale piszę prawdę, choćby jak gorzka by ona była. A Saszkowi — trzy lata! Nasz kolega, dziennikarz „Słowa Proświty” Petro Antonenko ma sześcioro wnuków: pierwszych pięciu — chłopcy, najmniejsza — dziewczynka. Sasza Piwtorackyj (na zdjęciu z dziadkiem), syn córki Tetiany i jej męża Serhija, urodził się właśnie w Dzień Niepodległości Ukrainy, 24 sierpnia 2010 roku. Tak że dla małego i jego rodziny to podwójne święto. A zdjęcie to zrobiła mama Saszka, Tetiana. [Fragment tekstu:] reczenia Hołodomoru jako ludobójstwa narodu ukraińskiego, jego prawa do walki o wolność i państwowość, zagrożenie utraty perspektywy europejskiej i oznaki międzynarodowej izolacji Ukrainy, niszczenie małego i średniego biznesu na korzyść oligarchów — takie są realia naszych czasów. A gdzież my jesteśmy? „A my patrzyliśmy i milczeli, i w milczeniu drapaliśmy się po głowach — niemi, podli niewolnicy!” To o kim pisał Szewczenko? O wielu obecnie żyjących. Przekupność i zdrada, chciwość, chruniwstwo — stołeczne, donieckie i miejscowe (od koryta nie oderwiesz), bierność stały się oznakami naszych czasów. Więc gdzież nasza niby zdobyta państwowa niepodległość! Niestety, nie zdobyta, a jedynie ogłoszona (chociaż wiele zrobiono dla niej). Trzeba ją wytrwale utrwalać swoimi działaniami, trzeba o nią walczyć wszystkim, przede wszystkim — młodzieży, walczyć codziennie. Walczmy — zwyciężymy! Ściska się dusza, boli serce. A mimo to — z Dniem Niepodległości! Stepan WOŁKOWECKYJ, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy I–II kadencji, ówczesny pełnomocnik grupy deputowanych w Radzie Najwyższej z Iwano-Frankiwszczyzny
Tłumaczenie maszynowe
Jako jeden z tych, którzy proklamowali Niepodległość Ukrainy, uchwalali Deklarację o suwerenności państwowej oraz Konstytucję, serdecznie witam Was z okazji naszego święta narodowego — Dnia Niepodległości Ukrainy. Bez wątpienia data 24 sierpnia 1991 roku na wieki weszła do historii naszej państwowości, zapoczątkowała nową epokę w życiu narodu ukraińskiego, całkowicie legitymowanie, na podstawie prawa międzynarodowego Aktem Niepodległości utrwaliła nasze odwieczne dążenia do państwowego odrodzenia narodowego i wolności. To jest niezaprzeczalna prawda. Ale jest także inna prawda: w naszej najnowszej historii jeszcze nie było tak smutnych i niepokojących rocznic Niepodległości. Bo dotąd jeszcze nie było tak otwartych zagrożeń i wyzwań, jakie dzisiaj niesie ze sobą obecny reżim władzy. Zeszłoroczny „prezent” na Dzień Niepodległości — ustawa językowa, niedawny apel 148 zdrajców-parlamentarzystów (wśród których jest i nasz „ziomek”) do Sejmu Polskiego w sprawie tragicznych wydarzeń na Wołyniu w 1943 roku, jawna niechęć i niezdolność władz do ochrony ukraińskiego interesu w żadnej sferze ludzkiego bytu, nie pozostawiają wątpliwości co do antyukraińskiej, antypaństwowej istoty naszej władzy, która mentalnie jest obca dla Ukraińców. Bo S. W. Wołkowiecki obcymi są dla chochołów-małorosjan, wiecznych chrunów i sprzedawczyków i nasz JĘZYK, i nasza KULTURA, i nasza CERKIEW, i nasza HISTORIA, i nasza TRADYCJA. Ukraina na naszych oczach, za naszego milczenia, a czasem i za złego podżegania, traci oznaki niepodległości w polityce wewnętrznej i na arenie międzynarodowej. Niszczony jest cały pokład naszej najnowszej historii. „Russkij mir” zamiast ukraińskiego świata — świata Szewczenki, uzurpacja wszystkich gałęzi władzy przez jedną siłę polityczną, prześladowania polityczne zamiast demokracji i wolności, zniewaga państwowości języka ukraińskiego w instytucjach władzy, placówkach oświatowych, mediach i innych sferach, zniewaga naszej historii, w szczególności zbrodnicze zaprzeczenie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...dają Rosja) cerkwi, można jakoś usprawiedliwić ten jego przyjazd na Ukrainę na zaproszenie moskiewskie, to dla wszystkich tych, którzy byli statystami w rosyjskiej grze geopolitycznej, trudno znaleźć rzeczywiste uzasadnienie. Tym bardziej, że istnieje precedens. Patriarcha konstantynopolitański Bartłomiej nie przyjechał do Kijowa, choć został zaproszony. I Janukowycz chciał go nawet odznaczyć „Orderem Wolności”. Jednak patriarcha, z uwagi na rozłam w ukraińskim prawosławiu, nie chciał przyjechać. Choć o rozłamie jako przyczynie odmowy nigdzie oficjalnie nie powiedziano, jednak po bardziej szczegółowej analizie listu patriarchy konstantynopolitańskiego, zamieszczonego na stronie UKPC Patriarchatu Kijowskiego, rozumiemy, że patriarchę Bartłomieja niepokoi rozłam ukraińskiego prawosławia. Gdyby przyjechał na Ukrainę na zaproszenie Cyryla, oznaczałoby to, że w konflikcie cerkiewnym staje po stronie partii rosyjskiej. Prawda, że w swoim czasie był już na Ukrainie razem z patriarchą moskiewskim, za co był ostro krytykowany. Jednak wtedy na patriarszym tronie w Rosji jeszcze nie zasiadał Władimir Gundiajew. Z powodu niemożności osobistego uczestniczenia przez patriarchę Bartłomieja I w Kijowie w obchodach 1025-lecia Chrztu Ukrainy-Rusi, w poselstwie Synodu UKPC PK czytamy: „Naszym zdaniem na przeszkodzie jego udziałowi w obchodach, podobnie jak osobistemu udziałowi szeregu innych Prymasów, stanęła niechęć do współdziałania w urzeczywistnianiu przez uroczyste imprezy idei „Trzeciego Rzymu” — pysznej i bezbożnej teorii, która dąży do zastąpienia jedności w Chrystusie jednością pod władzą tronu moskiewskiego”. Być może tak właśnie jest, ale z przesłanego listu wprost to nie wynika! Uderza jednak w nim diametralna różnica języka w porównaniu z językiem Gundiajewa. Tamten mówi o Cerkwi na ziemi ukraińskiej w jedności z „naszym” Lokalnym Kościołem Rosyjskim, a rozmowę o narodzie nazywa grzechem, pokusą. W liście zaś patriarchy Bartłomieja słowo „naród” należy do kluczowych. Jest on adresowany do pobożnego narodu ukraińskiego, a nie do jakiejś osoby, co świadczy o mądrości. W liście patriarchy konstantynopolitańskiego zaznaczono, że naród ukraiński wzbogacił się o wielką liczbę świętych, którzy mają światowy autorytet i uznanie, i nieustannie modlą się za naród ukraiński. Rocznicę Chrztu nazywa się świętem narodu, a nie tylko Cerkwi. Co do bolesnego dla wszystkich rozłamu w ukraińskim prawosławiu, w liście zaznaczono: „Patriarchat Ekumeniczny jest zasmucony i zaniepokojony istniejącymi i powstającymi podziałami w Prawosławiu na Ukrainie. Wierzymy i pracujemy w różnych kierunkach, wykorzystując wszystkie duchowe i kościelne środki i metody, które są nam dostępne, aby przezwyciężyć rozbieżności drogą miłości i prowadzenia dialogu”. Nie ma w nim najmniejszej aluzji do „rozłamowców” ani żądań, by „pokajali się”. Nie w Kijowie należy szukać przyczyn religijnego rozłamu na Ukrainie. List kończy się zapewnieniem, że Patriarchat Ekumeniczny będzie kontynuował wysiłki na rzecz jedności. Jak ją osiągnąć i co na tym gruncie się robi — to odrębna kwestia. Tym bardziej, że zwierzchnik UGKC w niedawnym wywiadzie dla UNIAN opowiedział o swojej rozmowie z metropolitą UKPC MP Włodzimierzem w kontekście procesów zjednoczeniowych. A jednocześnie UKPC PK wiąże wielkie nadzieje na jedność ze słowami Prezydenta Ukrainy, które zabrzmiały podczas uroczystego wieczoru w Pałacu „Ukraina” z okazji święta Chrztu. W nich wezwał on do zjednoczenia Cerkwi na zasadach starożytnej tradycji chrześcijaństwa Rusi Kijowskiej. Podkreślił również, że nie dopuści do ingerencji zagranicznych ośrodków w wewnętrzne sprawy nie tylko Ukrainy, ale i ukraińskich Cerkwi, gdyż to podważa podstawy bezpieczeństwa narodowego. „I jesteśmy bardzo wdzięczni za takie poparcie ze strony Prezydenta” — oświadczył następnie w kazaniu patriarcha UKPC PK. Oczywiście nie wszyscy jednoznacznie przyjęli słowa podziękowania skierowane do Wiktora Janukowycza. Choć na jubileuszowym wieczorze zabrzmiała nowa mowa Wiktora Janukowycza, bez charakterystycznych ukłonów w stronę Rosyjskiej Cerkwi i jej Patriarchy Cyryla, choć było kilka akcentów na europejską tożsamość Ukraińców, to jednak nie było najmniejszego znaku, że za wygłoszonymi słowami pójdą jakieś realne kroki, ukierunkowane na wsparcie jedności Cerkwi. Ukraina już słyszała z ust Janukowycza zachęcające aluzje podczas walki przeciwko „ustawie” językowej, a stało się najgorsze z tego, co mogło się stać…
Tłumaczenie maszynowe
Istnienie w Ukrainie co najmniej trzech Kościołów prawosławnych nie jest w żaden sposób spowodowane obiektywnymi okolicznościami. Dokładne przemyślenie materiałów, bezpośrednio i pośrednio związanych z obchodami 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, pokazuje, że mamy do czynienia z różnym stopniem dojrzewania środowisk politycznych do zrozumienia potrzeby duchowej samodzielności. Cyniczne spekulacje na słowie „kanoniczny”, które wiernym przedstawia się jako miłe Bogu. Ale istnieje droga: „Oddajcie więc cesarzowi, co cesarskie, a Bogu, co Boże”. Innymi słowy, obowiązkiem prawdziwego chrześcijanina jest przestrzeganie praw państwa, w którym żyje, ustanowionych w prawdzie i sprawiedliwości. A czy ludzki czyn jest miły Bogu, jeśli w jego imię depcze się prawa państwa? W życiu widzimy, że często religią przykrywa się lekceważenie prawa.
Myrosław ŁEWYCKYJ
Jeśli spojrzeć krytycznie, to lekceważenie ukraińskiego prawa było powszechne podczas oficjalnych obchodów 1025. rocznicy Chrztu Ukrainy-Rusi w Kijowie 27–28 lipca 2013 roku. Na święcie, które miało być wyrazem radości, było mało duchowości, a dużo polityki i brudnej siły. I nie dziwi to, bo obecnie w Ukrainie rządzi wychowany przez system radziecki homo sovieticus, który od czasu do czasu deklaruje religijność. Dlatego nieprzypadkowo zwierzchnik UGKK, Jego Blaženstwo Swiatosław, charakteryzując w wywiadzie dla UNIAN-u stan duchowości w Ukrainie i na świecie, stwierdził: „Można na przykład stać blisko Głowy Kościoła podczas obchodów 1025-lecia Chrztu i demonstrować się jako wielki kościelny mecenas, a nazajutrz kraść państwowe pieniądze. To tragedia chrześcijan we współczesnym świecie”… Wszystko to przekształca się w obojętność wobec wszystkiego, łącznie z Kościołem. Dlatego nie dziwi, że w centrum uwagi ukraińskich doniesień o państwowych obchodach święta znalazł się pancerny pociąg, którym do Ukrainy przyjechał Patriarcha Moskiewski, jego zamiłowanie do luksusu i ideologia „russkogo mira”, z którą się utożsamia. Oburzało, że zwykli wierni musieli przechodzić na modlitwę za specjalnymi przepustkami. Nie było więc tej atmosfery, tej masowości, jaką zobaczyli Ukraińcy w krótkich reportażach telewizyjnych o pobycie w tych samych dniach Papieża Rzymskiego w Brazylii, gdzie swobodnie chodził wśród ludzi. Szczególnie dotkliwie to odczuwano podczas wydarzeń z udziałem Prezydenta Rosji — w czasie jego pobytu u stóp pomnika Włodzimierza Wielkiego 27 i 28 lipca w Ławrze Peczerskiej, dokąd rosyjscy ochroniarze nie wpuszczali nawet ukraińskich parlamentarzystów i ministrów. Mimo wszystko powstało wrażenie, że Putina i Cyryla w Kijowie witano z przymusem i chłodno. Na to zwracają uwagę analitycy „Ukraińskiego Tygodnia”. Jednak dziennikarz Witalij Portnikow, który przez wiele lat pracował w Moskwie, uważa obchody jubileuszu Chrztu w Kijowie z udziałem Putina i patriarchy Cerkwi Rosyjskiej za ich wielki triumf polityczny. Dla nich nie jest ważne, kto i ile z nimi rozmawiał w Kijowie, najważniejszy jest obraz i komentarze za kulisami, które przedstawiła rosyjska telewizja. A w ich przekazie Putin wystąpił jako niestrudzony odnowiciel „wielkiej ojczyzny”, a Cyryl jako pierwsza postać świata prawosławnego. I miraż zwycięzców na tle przygotowań do niezwykle ważnych wyborów burmistrza Moskwy był im bardzo potrzebny. Oczywiście takie niuanse, jak spotkanie prezydentów Ukrainy i Rosji, trwające 15 minut, pozostały poza ramami propagandowego obrazu „zwycięzców”.
A w Kijowie przypisuje się temu momentowi znaczenie, nazywając go znakowym. Jednak jednoznacznej interpretacji tego zjawiska na razie nie ma. Istnieje przypuszczenie, że Putin już „wlazł pod skórę” nawet obecnej władzy, nieustannie prowokując wobec Ukrainy, czemu towarzyszy blokowanie tych czy innych ukraińskich towarów. Najświeższym przypadkiem jest zakaz sprzedaży słodkich produktów „Roszen” jako metoda nacisku na polityka Petra Poroszenkę. Przy okazji, Putin podczas pobytu na Ukrainie, na obchodach 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, wziął udział w konferencji „Prawosławno-słowiańskie wartości – podstawa cywilizacyjnego wyboru Ukrainy”, zorganizowanej przez „Ukraiński Wybór”, którym kieruje jego kum Wiktor Miedwedczuk. Podczas tej konferencji żarliwie agitował za wejściem Ukrainy do jego „ulubionej idei” – Unii Celnej państw WNP. Stało się to wbrew zapewnieniom prokremlowskich politologów i „wszechwiedzącej” (a w rzeczywistości coraz mniej wiedzącej!) Anny Hermann, że Putin przyjeżdża do Kijowa jako pielgrzym… Otóż przyjechał jako pielgrzym prawosławny, a przybył jako agitator za odbudowę imperium. Agitował nie tylko w Kijowie, ale i na Krymie. Tam, na wspólnych obchodach Dnia Floty Ukrainy i Dnia Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej 28 lipca, znów dał upust emocjom szowinistycznego wnętrza. W wspólnej paradzie dwóch flot dostrzegł dążenie do jedności, w której wspólnie żyli ojcowie, wspólnie pracowali i bronili „wspólnej ojczyzny”, czyniąc ją wielką i „niepokonaną”. Po raz kolejny powtórzył marazmatyczne frazesy o „wspólnych korzeniach, wspólnej kulturze i wspólnej religii”… Nic więc dziwnego, że rosyjska opozycjonistka Walerija Nowodworska nazywa prezydenta Rosji, z jego nostalgicznym lamentem za „wspólną przeszłością ze wspólną religią”, wychodźcą z bratniego sowieckiego grobu, człowiekiem z przeszłości. I nie jest on jedynym w rosyjskim kierownictwie, który żyje mitem o „wspólnej przeszłości”. Uzupełnia go (a być może jest jego nauczycielem) obecny patriarcha Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Cyryl (Władimir Gundiajew). Kazanie, które wygłosił w Ławrze Peczerskiej w Kijowie, było nasycone hasłami politycznymi, za którymi często idą działania rewizjonistyczne. Chodzi o ignorowanie władzy państwowej Uzbekistanu, Kirgistanu i Mołdawii podczas nominacji cerkiewnych, co według informacji „Tygodnia Ukraińskiego” stało się przyczyną tego, że dwa pierwsze z wymienionych państw w ogóle nie wpuściły na swoje terytorium patriarchy moskiewskiego, gdy obchodziły 140-lecie utworzenia eparchii taszkenckiej. Mołdawia zaś w zeszłym roku ograniczyła czas pobytu i geografię spotkań rosyjskiego patriarchy z wiernymi. W Kijowie patriarcha Rosyjskiego Kościoła rozpoczął kazanie od mitu o 1025 latach „wspólnej historii”. Jako grzech pychy i ambicji politycznych zakwalifikował twierdzenie, że w państwie narodowym powinien istnieć Kościół z językiem państwowym i narodowym kierownictwem cerkiewnym. Okazuje się, że takie „ekscesy” nie są akceptowane nie tylko przez duchowieństwo i wiernych Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego. Po zakończeniu kazania w Ławrze Peczerskiej rozpoczęło się skandowanie: „Cyryl – nasz patriarcha”. Kamerę przeniesiono na ludzi. I nikt z tych, którzy wpadli w „oko” kamery, nie otworzył ust. Ponieważ dla wielu ludzi, którzy się tam zebrali, patriarcha Cyryl nie jest ich patriarchą, lecz wymuszoną rzeczywistością. W kazaniu często używał sformułowania „na ukraińskiej ziemi”. W połączeniu ze stałym akcentowaniem niepodzielności Rosyjskiego Kościoła brzmiało ono jak prowincja. I nie jest to tylko moje wrażenie. Wielu zdziwiło to, że Ukrainę moskiewski patriarcha nazwał „naszą ziemią”, a Ukraińców – „naszym narodem”. Na miejscu dawnego narodu radzieckiego pojawia się „nasz”, to znaczy „prawosławny naród”. W kijowskim słowie Cyryla, z jego stałymi akcentami „na całym prawosławnym Kościele”, było dążenie do przedstawienia Rosji jako centrum świata prawosławnego. Patriarcha kijowski z tego samego kręgu powiedział, że obecnie w Rosji, poprzez tworzenie eparchii dla rejonów, dąży się do stworzenia pozoru największego w świecie prawosławnym Kościoła, mówiąc, że ma on blisko 300 biskupów. Jednak w Rosji bardzo mało ludzi uczęszcza do cerkwi. „Przy 140-milionowej ludności w tym roku na Wielkanoc do cerkwi poszło zaledwie 4 miliony 600 tysięcy osób”, — podkreślił patriarcha UPKP. I choć w prawosławiu pierwszeństwo należy do patriarchy konstantynopolitańskiego, są patriarchowie Kościołów lokalnych, którzy są gotowi uznać formalne pierwszeństwo Rosji. Przyczyna jest banalna – polityczna (a być może nie tylko polityczne wsparcie ze strony Rosji), o czym wyraźnie powiedział w wywiadzie zwierzchnik Cypryjskiego Kościoła Chryzostom II. Choć nie wszyscy byli gotowi przełamać tradycję. Patriarcha jerozolimski Teofil III w kazaniu w Kijowie wyraźnie podkreślił pierwsze miejsce Konstantynopola we współczesnym prawosławiu. I, co ciekawe, wymienił trzy Kościoły – Ukraiński, Białoruski i Rosyjski – jako te, z którymi Kościół jerozolimski utrzymuje stosunki. Z tego kazania i z wspomnianego wywiadu zwierzchnika Cypryjskiego Kościoła Ukraińcy dowiedzieli się, że zwierzchników innych Kościołów do Kijowa zapraszał patriarcha Rosyjskiego Kościoła, a nie metropolita kijowski. Ten fakt, a więc słowa podziękowania za zaproszenie do Ukrainy kierowane do obywatela Rosji, ludzie o trzeźwym myśleniu w Kijowie powinni potraktować jako akt lekceważenia ukraińskiej suwerenności, Ukraińców jako narodu. I kiedy na tle słów Teofila III o trzech (a nie o jednym, jak to po-
Tłumaczenie maszynowe
Przed spotkaniem przeczytałam stronę RUN-owców w Internecie. Poczułam szczere przejęcie autorów wpisów losem naszego państwa, gotowość do aktywnego włączenia się w wydarzenia, które dzieją się wokół — od walki przeciwko samowoli budowlanej i przebudowie historycznych terenów, wycinaniu skwerów i parków, po wyjaśnianie korzyści płynących z przystąpienia do Unii Europejskiej: „Z punktu widzenia Europy: lepiej zła Ukraina z Europą, niż taka sama gdzie indziej, a tym bardziej z Rosją. I to jest słuszne. Komunikując się z lepszym, sam stajesz się lepszy”. Albo: „Siła narodu zawsze zwycięża bandę bandytów! Jedyne, co jest do tego potrzebne — to na kilka godzin wyłączyć komputer, wyjść na ulicę i odzyskać swoje miasto”. Zatem poznajemy aktywistę RUN. Serhij Zamiłuchin urodził się w Kijowie w 1968 roku. Ukończył szkołę nr 216 na Obołoniu, potem Instytut Inżynierów Lotnictwa Cywilnego (obecnie NAU). Pracować w zawodzie nie musiał w związku ze znanymi okolicznościami początku lat 90. Zajmował się biznesem. Powstała wewnętrzna potrzeba samorealizacji — Panie Serhiju, „Rosyjskojęzyczni ukraińscy nacjonaliści” brzmi nieco dziwnie, to jakiś oksymoron, jak „gorący śnieg”. Jak powstała ta wspólnota? — Organizacja zaczęła się formować nie dlatego, że tak było zaplanowane na początku, a dlatego, że powstała wewnętrzna potrzeba samorealizacji. Ludzie jednoczyli się w portalach społecznościowych pod nazwą „Rosyjskojęzyczni ukraińscy nacjonaliści”, ponieważ to jest ich myślenie, ich światopogląd. Według naszych szacunków takich ludzi jest teraz na Ukrainie niemało. Niektórzy nie od razu domyślają się, jak nazwać swoje uczucia, czasem wstydzą się nawet przyznać krewnym: jak to — rosyjskojęzyczny, a Banderę uważa za bohatera, podziela myśli ukraińskich nacjonalistów. Powstał pomysł, by się zjednoczyć. Kiedy pokazać, że jest nas wielu, to politycy pokroju Kolesniczenki przestaną manipulować rosyjskojęzycznością Ukraińców. W ten sposób dowodzimy: nie wszyscy rosyjskojęzyczni to adepci Kremla i „ruskiego miru”. Kiedy takich ludzi w portalu społecznościowym zebrało się wystarczająco dużo, zastanowiliśmy się: trzeba działać, robić coś pożytecznego. — Od czego zaczęliście? — Zorganizowaliśmy akcję kulturoznawczą: na 70-lecie UPA za własne środki wydrukowaliśmy dziesięć tysięcy kolorowych ulotek w języku rosyjskim dla rosyjskojęzycznej ludności Południa i Wschodu, w których odczarowywaliśmy stworzone przez komunistów mity o naszych bohaterach, o UPA, które nam narzucano. Ogłosiliśmy akcję, rozesłaliśmy pocztą ulotki, a nasi sympatycy z 16 miast zgłosili się, by je wziąć i rozpowszechnić. Akcja była udana. Ludzie brali, z zainteresowaniem czytali. To nas zainspirowało, dlatego stworzyliśmy organizację społeczną, oddziały w terenie, aby zajmować się pracą oświatową. To, co wiemy my, przekazujemy rosyjskojęzycznym Ukraińcom. Idee ukraińskiego nacjonalizmu na Wschodzie lepiej podawać w języku, do którego tam przywykli. Język to ważny atrybut narodu, ale trzeba rozumieć też to, jak najszybciej nam wszystkim do tego dojść. Kiedy rosyjskojęzyczni Ukraińcy zrozumieją, że są Ukraińcami, przejmą się prawdziwą historią Ukrainy, tymi znęcaniami nad ukraińskim narodem, które działy się przez wieki, to pojmą to, nad czym wcześniej się nie zastanawiali. Kiedy ta część Ukraińców mentalnie przyjdzie do ukraińskości, wtedy pociągną do języka. Będzie zrozumienie: masz swoją historię, język, z którego warto być dumnym. Dla zrusyfikowanego Ukraińca językiem ojczystym jest język jego narodu. Przecież jego przodkowie w którymś pokoleniu zapewne byli ukraińskojęzyczni. U nas według statystyk jest 45 % rosyjskojęzycznych, ale 2/3 z nich to etniczni Ukraińcy, potomkowie Ukraińców zrusyfikowanych. Naszym zadaniem jest to, aby tę część etnicznych Ukraińców zwrócić na łono swojego narodu. Kiedy staną się częścią potężnego kręgosłupa, który nazywa się etniczny naród ukraiński, wtedy łatwiej tworzyć tak zwaną wspólnotę polityczną, do której przyłączą się reszta narodów: Rosjanie, Żydzi, Grecy i inni. Wtedy stworzymy silne państwo mononarodowe, wtedy za granicą człowiek będzie nazywał siebie nie „Jestem obywatelem Ukrainy”, a „Jestem Ukraińcem”, niezależnie od tego, do jakiego narodu należy. Formowanie ukraińskiego narodu to główne strategiczne zadanie dla ukraińskich nacjonalistów. Opanowanie języka — kwestia czasu — Co wspólnego macie z ukraińskojęzycznymi nacjonalistami, a co was różni? — Wspólne — ukraiński naród. I pracujemy dla jego zachowania, rozwoju. Różnic prawie nie ma, poza tym, że w życiu codziennym wielu z nas jeszcze mówi po rosyjsku. Są ludzie, którzy już komunikują się po ukraińsku, inni nad tym pracują. Ja przez 44 lata życia prawie nigdy nie mówiłem po ukraińsku. Uczyłem się tylko w szkole jako drugiego języka za czasów radzieckich. Mieszkałem w Kijowie, uczyłem się w rosyjskiej szkole, po rosyjsku uczyłem się w instytucie, tak samo komunikowałem się w pracy. Dzięki dostępowi do prawdziwych informacji o Ukrainie i Ukraińcach uświadomiłem sobie, że jestem częścią tego wielkiego narodu. Poczułem, że język ukraiński jest ojczystym i opanowanie go to tylko kwestia czasu. Znacznych różnic ideologicznych między nami a tradycyjnym nacjonalizmem nie ma. Pewne różnice są, ale nawet ukraińskie organizacje nacjonalistyczne „Tryzub im. Stepana Bandery”, „Swoboda” nie są całkiem tożsame w poglądach, czymś się różnią. Nasi ludzie promują idee nacjonalizmu i jednocześnie doskonalą swój język ukraiński. Ważne jest, aby rozumieć, że nawet mówić — jeszcze nie oznacza stać się ukraińskojęzycznym. Ukraińskojęzycznym człowiek staje się wtedy, kiedy zaczyna myśleć po ukraińsku. Nie każdy może to zrobić szybko. — Osobiście Pana jaka informacja skłoniła do przemyślenia wartości życiowych? — Pierwsza książka, dzięki której zacząłem interesować się tymi kwestiami — „Kraina Moksel” Wołodymyra Bilińskiego. Dużo czytam w Internecie faktów historycznych w kompaktowym ujęciu. Na przykład, przeczytawszy po raz pierwszy szereg ustaw o zakazie języka ukraińskiego, pojawia się myśl: „I jak tylko w takich okolicznościach ten naród zdołał przetrwać?”. Przeczytawszy to samo po miesiącu, robisz odkrycie, że te ustawy były skierowane na zniszczenie tożsamości twoich przodków, twojej osobowości. A kiedy jeszcze po miesiącu czytasz to trzeci raz, rozumiesz: „Z tym trzeba coś zrobić, coś zmienić!”. — Pana stosunek do Niepodległości Ukrainy. Jakie są osiągnięcia? Co stracono? — Stracono czas. Przez 22 lata można było zrobić znacznie więcej dla Ukrainy, dla rozwoju narodu. Przyczyna, moim zdaniem, w tym, że nasza tak zwana elita nie jest zainteresowana rozwojem Ukrainy jako samowystarczalnego państwa. Głównym, co zdobyliśmy przez te lata — wyrosło nowe pokolenie, które nie myśli o sobie bez Ukrainy. Przeważająca większość młodych, którzy urodzili się w Niepodległej Ukrainie, nigdy nie zgodzi się stać częścią innego państwa. Obywatelom, którzy urodzili się wcześniej, Niepodległość dała poczuć się Ukraińcami, patriotami tego państwa. Właśnie 22 lata życia w Niepodległej Ukrainie zrodziły też tę warstwę, którą nazywamy obecnie RUN, a ona w rzeczywistości jest bardzo duża. Kiedy ktoś po raz pierwszy czyta informacje o takim zjawisku, zaczyna rozumieć: przecież to ja! Wtedy otwarcie o tym mówi, staje się częścią tego zjawiska. Naszym zadaniem — obudzić uczucia narodowe, które u niektórych jeszcze śpią. Wkrótce zobaczymy, że wśród rosyjskojęzycznych jest znacznie więcej proukraińskiej ludności.
— W jakim języku mówią Pańskie dzieci? — Moja córka ma dwa i pół roku. Oddaliśmy ją do ukraińskojęzycznego przedszkola, zdecydowaliśmy z żoną, że córka powinna być wychowywana jako Ukrainka. Choć moja żona jest z Białorusi, mamy pełne porozumienie. Od samego początku, kiedy jeszcze tylko tutaj przyjechała, oglądała filmy w języku ukraińskim, rozumiała prawie wszystko. Kiedy bywamy na Białorusi, proszę teściową, która wykłada białoruski, aby uczyła wnuczkę także języka białoruskiego. — Jaka jest sytuacja językowa na Białorusi? — Bardzo zła. Mieszkałem rok w Homlu. Miasto jest zrusyfikowane. Kiedy zdarzało się, że ktoś mówił po białorusku, wszyscy z podziwem słuchali. Ale mówi mało kto. Dlatego jesteśmy przekonani, że drugi język rosyjski nie jest nam potrzebny. Widzimy jaskrawy, pouczający przykład Białorusi, gdzie od 12 lat rosyjski jest językiem państwowym. Przez ten czas zniszczył on białoruski. W innym mieście był taki fakt: rodzice przyszli do przedszkola z inicjatywą zorganizowania białoruskojęzycznej grupy. Dyrektorka mówi: „Wy co, jesteście nacjonalistami?”. Po rozmowie, wyjaśnieniach, powiedziała już bardziej pokojowo: „Zrozumcie, nawet jeśli zbierzecie dwa tuziny podań od chętnych do utworzenia tej grupy, gdzie ja w mieście znajdę białoruskojęzyczną wychowawczynię?”. Nie chciałbym, aby taka sytuacja kiedykolwiek zaistniała na Ukrainie. Nie jestem przeciwny językowi rosyjskiemu, urodziliśmy się z nim, powinniśmy odnosić się do niego z szacunkiem. Ale najważniejsze dla naszego narodu teraz — nie stracić języka ukraińskiego, aby stał się on językiem komunikacji naszego narodu. W domu każdy może rozmawiać, jak mu się podoba. Ale państwowy, oficjalny musi być ukraiński. Główny kierunek — oświata — Co doradzicie kolegom? — Zrozumieć, że praca oświatowa jest strategiczna i nie daje szybkiego rezultatu. Dlatego w każdej organizacji nacjonalistycznej musi być skrzydło oświatowe. Rozumiejąc to, planujemy akcentować właśnie na oświacie. Być może z czasem włączymy się do walki politycznej — życie nastraja do takich myśli. — Jak zareagowali patriotycznie nastawieni rosyjskojęzyczni Ukraińcy na ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki? — Niektórych moich znajomych popchnęła ona do szybszego przejścia na język ukraiński. Tylko gdy ustawa weszła w życie, nasz kierownik oddziału zaporoskiego od razu zaczął rozmawiać po ukraińsku. Takich przykładów jest niemało. (Historyczna paralela: tak samo kiedyś Ołena Teliha, usłyszawszy od swoich znajomych wyrażenie o „psim języku”, od razu zerwała z tym kręgiem i zaczęła rozmawiać po ukraińsku, oddała życie za Ukrainę). Było mi bardzo nieprzyjemnie, kiedy przyjechawszy do Odessy, zobaczyłem wiele plakatów w rodzaju: „Partia Regionów zwróciła język rosyjski Odessie” itp. Uważam, że ci działacze osiągnęli odwrotny efekt: rozbudzili nastroje protestacyjne, nastawili odesytów przeciwko narzucaniu tego zjawiska. Nasz kierownik oddziału odeskiego zauważył: „Partia Regionów przygotowała grunt pod to, aby RUN w Odessie stał się popularny”. Rozmawiała Nadija KYRIAN. Ruch społeczny „Rosyjskojęzyczni ukraińscy nacjonaliści” powstał stosunkowo niedawno. Obecnie tę organizację planują zarejestrować, utworzono oddziały w wielu obwodach Wschodu i Południa. „Bez Niepodległości Ukrainy RUN mógłby nie istnieć” — słusznie zauważa jeden z jego założycieli, kijowianin Serhij ZAMILUCHIN, który uprzejmie zgodził się opowiedzieć nam o ich historii.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
23 sierpnia w Kijowie odbędzie się Narodowy Okrągły Stół „Porozumienie dla europejskiej przyszłości”. W czerwcu 2013 roku grupa znanych działaczy społecznych wystąpiła z inicjatywą przeprowadzenia Narodowego Okrągłego Stołu „Porozumienie dla europejskiej przyszłości”. Jego celem jest wypracowanie rekomendacji dla przygotowania Ukrainy do podpisania na szczycie w Wilnie w listopadzie 2013 roku Umowy stowarzyszeniowej Ukrainy z Unią Europejską. Mowa będzie o cywilizacyjnym wyborze Ukrainy: przyłączyć się do wspólnoty europejskiej czy zmierzać w stronę prorosyjskich sojuszy, dokąd ciągnie nas północno-wschodni sąsiad? O tym wyborze mówi w wywiadzie dla „Słowa Proświty” jeden z inicjatorów Narodowego Okrągłego Stołu, przewodniczący komitetu organizacyjnego jego przeprowadzenia, znany uczony i działacz społeczny, honorowy prezes Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Bohater Ukrainy Wiaczesław BRIUCHOWECKI.
— Narodowy okrągły stół odbywa się w przededniu 22. rocznicy odnowienia naszej państwowości. Czy to tradycyjne „rytualne” przypisanie do dat, czy kryje się za tym głębszy sens? — To nie jest rytualne przypisanie. Po prostu wcześniej trudno było to zrobić ze względu na okres letni — inicjatywę ogłosiliśmy 20 czerwca, więc trzeba wykonać dużą pracę przygotowawczą. A później odkładać nie można, bo choć decyzja o podpisaniu Umowy stowarzyszeniowej będzie formalnie podejmowana w listopadzie, to realnie, politycznie będzie to rozstrzygane na początku września. Poparło nas przedstawicielstwo Unii Europejskiej na Ukrainie oraz ambasady niemal wszystkich krajów UE w Kijowie. — Czy chodzi o to, że na początku września Ukraina, jej instytucje władzy, muszą wykonać wszystkie należne kroki, przyjąć potrzebne akty, niezbędne do podpisania Umowy? — Przynajmniej pokazać, że jesteśmy do tego gotowi. I jeśli dzisiaj nie da się wykonać wszystkich należnych kroków, to przynajmniej kilka najbardziej niezbędnych. — Zatem porozumienie w imię europejskiej przyszłości. Czy uważa Pan, że w naszym społeczeństwie, i to nie tylko w kwestii UE, brakuje porozumienia? — U nas go po prostu nie ma. To nieporozumienie jest sztucznie podtrzymywane. Zaczęło się od słynnego wynalazku Medwedczuka, za jego ówczesnych możliwości przy Kuczmie. Kiedy przed wyborami prezydenckimi w 2004 roku pojawiły się billboardy z Ukrainą podzieloną na trzy strefy: pierwszej kategorii, drugiej i trzeciej. Zaczęto celowo rozdmuchiwać tę nierówność między mieszkańcami Zachodniej Ukrainy, Centrum, Donbasu. Ta polityka trwa do dziś. Nie bez powodu, gdy odbył się okrągły stół przeciwnego nurtu, zorganizowany przez Medwedczuka, sam prezydent Rosji przyjechał tam, na Krym, i było tam tylu Rosjan. Nie mówię, że nie istnieją realne sprzeczności, pewne rozbieżności w poglądach Ukraińców. Bez wątpienia istnieją, choćby dlatego, że Ukraina była podzielona między kilka imperiów. To odcisnęło piętno zarówno na myśleniu, jak i na stosunku do pewnych wartości duchowych i materialnych. A do tego jeszcze kwestia demograficzna. Ukraińskie ziemie, które kozacy zdobywali aż po Don, potem sztucznie zasiedlono różnymi ludźmi. Co więcej, znaczny odsetek to ludzie z kryminalną przeszłością. Bardzo lubię Donbas, mam tam krewnych. Wspominam swoje dziecięce wrażenia. Dziwiło mnie, że moi rówieśnicy chwalili się tym, ile kto siedział: jeden „był w strefie” raz, inny trzy razy… Czy odciska to piętno na dalszym życiu? Oczywiście, że odciska. Nie idealizuję galicjan czy zakarpackich Ukraińców, tam są swoje problemy. Istnieją różnice językowe, demograficzne, kulturowe, a nawet światopoglądowe. Ale to jeden naród. Proszę zwrócić się do odpowiednich badań fachowych. Są różnice także w Niemczech, które mają swoją długą historię, bawarczyk różni się od saksończyka, językowo również, i jeśli każdy z nich będzie mówił swoim dialektem, to nie zrozumieją się nawzajem. A u nas zamiast to łagodzić, znajdować porozumienie, pewne osoby próbują te nieporozumienia rozdmuchiwać, oddzielać różne części Ukrainy. Różnią się one jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej, która również była barwna, a te różnice w kulturze i języku są bliskie obecnym. — Jakie są obecnie nastroje społeczne wobec integracji europejskiej? Gdyby dzisiaj na Ukrainie odbyło się referendum w sprawie wstąpienia do Unii Europejskiej, NATO, jaki byłby wynik? — Jeśli chodzi o Unię Europejską, to większość zagłosowałaby „za”. Jeśli chodzi o NATO? Osobiście uważam, że trzeba to zrobić. Ale kwestię NATO tak bardzo upolityczniono w czasach radzieckich, że nawet ludziom mojego pokolenia wpojono, iż to wrogi, agresywny blok. Choć w rzeczywistości jest to blok obronny, który stworzono faktycznie w przeciwwadze do Układu Warszawskiego. Dlatego tutaj o wynikach mówić trudno. Ale dla nas dzisiaj ważniejszy jest wybór europejski. — Czy zdajemy sobie sprawę, co to jest? — Nie trzeba popełniać błędu, który robiliśmy pod koniec lat 80. i na początku 90. — te twierdzenia, że kiedy Ukraina stanie się niepodległa, to od razu będzie zamożna. Pamiętacie te ulotki, że produkujemy tyle a tyle cukru, zboża, stali, lokomotyw, rakiet i wszystkiego. Wtedy gorąco dyskutowałem ze swoimi kolegami z Ruchu, dowodziłem, że nie można tego robić. Ale niektórzy bali się, że inaczej w referendum ludzie nie zagłosują za niepodległością. Błędny punkt widzenia. Jestem przekonany, że zagłosowaliby, gdyby powiedziano ludziom wszystko uczciwie. Przecież po to, by coś zrobić, trzeba uświadomić sobie, że trzeba to zrobić. A nie cieszyć się iluzjami. Teraz znowu wybór, kiedy mówią: „Ukraina musi iść do Europy”. Ale Ukraina w Europie była zawsze. Wszystkim wiadomo, że część ukraińskich ziem miała swego czasu stolicę w Warszawie, Wiedniu czy Pradze. A to terytorium Donbasu, co do którego niektórzy wątpią, czy jest ukraińskie, czy to Europa? Tak pytają przeciwnicy europejskiego wyboru. Dokładniej, oni nawet nie są przeciwnikami, po prostu wydaje im się, że łatwiej jest pojechać do kuma do Rosji, tam się „nawalić”, a w Europie, gdzie też wszędzie można się napić, tego w takim stopniu nie ma. Ale przecież ta część Ukrainy swego czasu też należała do Europy. Dawne greckie osady — to Europa tamtych czasów. Zawsze byliśmy w Europie. A obecnie musimy wykonać, jeśli chcecie, światopoglądowy krok: albo idziemy tak, jak rozwijają się wszystkie cywilizowane kraje, albo przystajemy na pozycję Rosji. I wtedy naszym dzieciom czy nawet wnukom przyjdzie, nie wspominając nas zbyt uprzejmymi słowami, jednak wykonać ten krok. A co dzisiaj oferuje Rosja? W tym „cukierku” już naprawdę są szkodliwe substancje: żadnej wizji przyszłości. Bo Rosja, poza nostalgią za ich imperialną przeszłością, nie ma nic do zaoferowania. Przecież nawet gaz kiedyś się skończy, a tutaj świat nieuchronnie przejdzie na wydobycie łupkowego… Zatem słyszymy tylko wołanie: bądźmy razem, Unia Celna, inne unie, — bo wokół roją się wrogowie (oprócz Wenezueli)… A tam, patrz, może z pańskiego ramienia zrzucimy wam parę centów na cenie błękitnego paliwa. A może i nie zrzucimy. Zależy, na którą nogę wstaniemy i czy ciężki będzie kac… Zwróćcie uwagę, że już sam Alaksandr Łukaszenka oświadczył, że Rosja oszukała Białoruś, wciągając ją do tak zwanej Unii Celnej, a teraz po prostu nie spełnia swoich obietnic… Nawet „baćka” przejrzał na oczy… Rosja, ustami Putina i rosyjskiego patriarchy Cyryla, woła, że my, Rosja i Ukraina, powinniśmy żyć wspólnie, przestrzegać prawosławno-słowiańskich wartości. Wybaczcie, co to takiego, prawosławno-słowiańskie wartości, w XXI wieku? Wtedy nie bardzo rozumiem, co robić Kazachstanowi w Unii Celnej? I dlaczego prawosławno-słowiańskie? A jeśli Słowianie nie są prawosławni, to są ludźmi drugiej kategorii? Na przykład Polacy. — W Moskwie w kwestii słowiańszczyzny w ogóle liczą tylko do trzech: Rosja, Ukraina, Białoruś. Choć słowiańskich państw w Europie jest ponad tuzin… — No i w tych trzech państwach nie tylko prawosławni, są katolicy, protestanci, muzułmanie, których jest całkiem sporo, są agnostycy, ateiści. Moskwa zaś proponuje chwytać się przeszłości. Ale przeszłość trzeba znać, rozumieć, szanować i budować przyszłość. — Przypomniał Pan, że kiedy szliśmy do referendum za niepodległością, niektórzy twierdzili, że, jakoby, automatycznie staniemy się zamożni. Czy nie powtarza się ten błąd teraz, kiedy agitując za Unią Europejską, niektórzy też twierdzą podobnie? — Dzisiaj jest wielu myślących ludzi, którzy rozumieją sytuację. Jest doświadczenie szeregu krajów, które weszły do UE. Na przykład kraje bałtyckie. Przypomnijcie sobie wojnę gospodarczą, blokadę, którą stosowała przeciwko nim Rosja. Ale jak tylko Bałtowie wstąpili do UE, zaczął ich „szanować” wschodni sąsiad. Już nie władca, a jeden z sąsiadów. Bo otrzymali ochronę całej europejskiej wspólnoty. To samo będzie z Ukrainą. Dlaczego ta wojna gospodarcza Rosji przeciwko Ukrainie nabiera szczególnej nieprzejednania? Bo Rosja rozumie: jak tylko zostanie podpisana Umowa stowarzyszeniowa UE i Ukrainy — to już koniec jej zachłannych ekspansjonistycznych dążeń. Dalej — lata nieprostego wchodzenia do europejskiej wspólnoty. My sami będziemy tworzyć swoją historię! A tu pojawia się takie pytanie: dlaczego zagorzali przeciwnicy europejskiego wyboru jeżdżą europejskimi samochodami, ignorując „łady” i „wołgi”? Dlaczego jeszcze od czasów radzieckich próbują kupić importowane ciuchy? Są dwa warianty: albo pracujemy i sami będziemy robić takie rzeczy, albo załóżmy łapcie i chodźmy gdzieś tam, „w rasiejskoj głubince”. Tutaj pytanie o wybór cywilizacyjny. A to, że trzeba pracować, jest oczywiste. — Ostatnio forsowana jest taka idea, że, jakoby, europejskie wartości nie są dla nas. Że tam świat przemocy, strzelaniny, gejów itd. — A u nas nie ma strzelaniny, nie ma wradijiwskich czy mikołajowskich gwałcicieli? U nas nie strzelają na ulicach, w tym w Kijowie? Nie ma idealnych społeczeństw, wszyscy mają problemy. Pytanie w tym, jak one są rozwiązywane. Powiedzmy, w kraju z realnie demokratycznym ustawodawstwem i systemem prawnym skazano premiera Berlusconiego za realne przestępstwa i będzie siedział w więzieniu. Czy możecie sobie wyobrazić, żeby u nas (jeśli to nie jest politycznie motywowany wyrok, jak w przypadku Tymoszenko) ktoś odpowiedział za popełnione przestępstwa? Kiedyś będzie i to, ale to daleka droga. W europejskich krajach stróże porządku nie daliby uciec rektorowi-łapówkarzowi! A gdyby takie coś się zdarzyło, to minister spraw wewnętrznych podałby się do dymisji. Tam jeszcze ceni się pojęcia zawodowego i ludzkiego honoru. Tam nawet za plagiat i kupno dyplomu czy tytułu urzędników państwowych zwalnia się z zajmowanego stanowiska. A u nas za plagiat nie pozwalają wykluczyć studenta! Przypominam sobie, jak na czytaniach parlamentarnych w kwestiach edukacji nalegałem na to, żeby uczelniom pozwolono pozbywać się plagiatów. Ale ówczesny pierwszy zastępca przewodniczącego Rady Najwyższej Adam Martyniuk sprzeciwił się: „To przecież wszystkich trzeba będzie wykluczyć”. To nie był żart, wiecie przecież, że towarzysz Adam oj jaki poważny i pryncypialny człowiek, on przecież komunista twardo przekonany… Oczywiście, są próby dyskredytacji europejskiego życia. Ale największa dyskredytacja — to kiedy zamykać oczy i mówić, że w Europie wszystko jest wspaniale i my w jeden dzień staniemy się wysokorozwiniętym, demokratycznym krajem. Niestety nie, przecież to długotrwały proces. Mało osiągnąć cywilizowane życie, trzeba go bronić każdego dnia i każdym swoim czynem. — Ale są poważniejsze zastrzeżenia. To kiedy twierdzą, że nie trzeba nam ani do Unii Celnej, ani do Europejskiej. Że u nas musi być jakaś swoja „szczególna droga”. — Prymitywne wyobrażenie. We współczesnym świecie przeżyć „szczególną drogą” jest niemożliwe. Obecnie zmienia się struktura świata. Dzisiaj może być (niestety, bo ja bym tego bardzo nie chciał) i „wirtualna” Ukraina. Oto siedzą w Internecie Ukraińcy z całego świata i tworzą między sobą swoje państwo. Ale w świecie nowoczesnych technologii, kiedy wszystko jest ze sobą powiązane, niemożliwa jest jakaś „swoja droga”. W rzeczywistości to pseudoteoria, która powstaje na wyobrażeniach XIX wieku. — Inicjatorzy Narodowego okrągłego stołu w swoim manifeście wezwali do udziału wszystkie siły polityczne kraju: władzę, w osobie jej najwyższych przedstawicieli, większość parlamentarną i par-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
opozycję parlamentarną. Czy odpowiedzą? Czy nie stanie się to okrągłym stołem tylko opozycji? — Zapraszać trzeba wszystkich, włącznie z komunistami, którzy, rozumiem, nie przyjdą. Ale to będzie wskaźnik dojrzałości tej czy innej siły politycznej. Przyjście na okrągły stół nie oznacza koniecznie jego poparcia. Okrągły stół służy temu, by omawiać problemy. Wysuwać swoje argumenty i próbować przekonywać oponentów, nawracając ich „na swoją wiarę”. Nie kłócić się, a dowodzić. Jeśli chodzi o władzę, to nieuczestniczenie będzie wielkim błędem, jednak mam nadzieję, że nie zostanie on popełniony. Tym bardziej, że władza w ostatnim czasie wykazuje (prawda, dość ostrożnie) swoje pragnienie, by mimo wszystko podpisać Umowę. Myślę, że przedstawiciele władzy będą. Co się tyczy opozycji — ona też będzie. Wyszliśmy z tą inicjatywą jako zwykli obywatele Ukrainy. Żaden z nas nie jest członkiem jakiejkolwiek partii, choć oczywiście ma swoje sympatie polityczne. Wreszcie, pouczające jest doświadczenie Polski końca lat 80. Kiedy generał Jaruzelski przeprowadził negocjacje z liderami „Solidarności”, których swego czasu wsadził do więzienia. I wszyscy uczestnicy tego słynnego „okrągłego stołu” zrozumieli, że muszą porozumieć się w kwestii głównej: jest Polska, niezależna, demokratyczna, już nie satelita Związku Radzieckiego. A dalej budujmy państwo. Wyjdzie to, czego zechce naród, na co go stać. Podejrzewam, że nie ostatnim argumentem Jaruzelskiego była też troska o swój przyszły los, zarówno realny, jak i w historii… To samo jest potrzebne Ukrainie. Nigdy nie będziemy mieli ludzi o jednakowych poglądach. Zawsze będzie władza, opozycja. Ale jeśli będzie nami kierował jeden cel, wszystko będzie w porządku. Przecież żyjemy w rozsądnym i potencjalnie bogatym kraju, gdzie wszystko można zrobić. A kiedy sztucznie próbuje się go podzielić, powiedzieć, że tamci mają rację, a inni nie, to jest niesłuszne. — Co może być wspólnym mianownikiem? — Normalne życie. A normalnie żyć — to dać dzieciom normalną edukację, mieć możliwość pracować, zarabiać pieniądze, prowadzić godny sposób życia, rozwijać się kulturalnie. I wreszcie wszyscy powinni być równi wobec prawa. Wtedy bardzo wiele się zmieni. Przecież obecnie system sądowniczy to po prostu kpina z demokracji. — Równość wobec prawa — to jedna z europejskich wartości. — Bezsprzecznie. A faktyczną nierówność, między innymi, najtrudniej będzie u nas przezwyciężyć. Już poszły przerzuty. W zeszłym roku przeprowadziłem ciekawy eksperyment. Rozmawiałem z kandydatami na studia, którzy szli na najmodniejszy u nas wydział — prawniczy. Zapytałem, dlaczego idą na prawników, co wiedzą o jurysprudencji i co najciekawsze — kim chcieliby zostać po ukończeniu nauki, adwokatem czy prokuratorem? Przerażającym dla mnie okazało się to, że wszyscy powiedzieli — „prokuratorem”. Karać ludzi. Choć adwokat — to ten, kto ich broni. Oto takie skrzywienie… Rozmawiał Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów “Narodowe formuły-wskazówki, formuły-nadzieje, formuły-przestrogi Szewczenki to adresowane do nas, jego potomków, testamenty na rzecz umocnienia narodu ukraińskiego, konsolidacji światowego ukraiństwa, budowy państwa ukraińskiego, zachowania i pielęgnowania ukraińskiej tożsamości narodowej. Przebiwszy się przez zasłonę wieków, dotarły one do nas, współczesnych, aby znaleźć oddźwięk w naszej myśli i naszym czynie. Słowo Tarasa już prawie dwieście lat stoi na straży naszego ukraińskiego bytu i wycierpianej niepodległości jako wielka prawda, jako przestroga, jako miłość. Kongres to kolejna okazja do przemyślenia naszych kroków i poszukiwania nowych dróg do wymarzonej przez poetę jedności rodaków „...na Ukrainie i nie na Ukrainie” — podkreśla Iryna Kluczkowska, dyrektor MIOK i przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego Kongresu. W Kongresie wezmą udział wybitni działacze światowego ukraiństwa: Jewhen Czolij, prezes Światowego Kongresu Ukraińców; Jarosława Chortiani, przewodnicząca Europejskiego Kongresu Ukraińców; a także Wałerij Czałyj, zastępca dyrektora generalnego Centrum Razumkowa, wiceminister spraw zagranicznych Ukrainy (2009—2010); Jewhen Swerstiuk, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki i inni. Główne wydarzenia w ramach Kongresu to dwie konferencje: IV Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna “Światowe ukraiństwo jako czynnik umocnienia państwa Ukraina we wspólnocie międzynarodowej: „...rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie...” oraz II Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna “Taras Szewczenko i kobziarstwo”, a także szereg różnorodnych wydarzeń — prezentacje wideoprojektów, książek i instrumentów, pokazy filmów ukraińskiej diaspory, liczne wystawy ukraińskich projektantów, w szczególności Roksolany Bohuckiej, artystów ze współczesną interpretacją Szewczenkiany, wystawy poświęcone Hołodomorowi (pełny program Kongresu na stronie: www.miok.lviv.ua). We Lwowie w dniach 23—24 sierpnia odbędzie się Międzynarodowy Kongres “Światowe ukraiństwo jako czynnik umocnienia państwa Ukraina we współpracy międzynarodowej: „...rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie...” z okazji 200-lecia Tarasa Szewczenki. Miejsce obrad — Narodowy Uniwersytet “Politechnika Lwowska”, budynek główny, ul. S. Bandery 12. Do udziału w Kongresie zgłosiło się ponad 400 przedstawicieli z 30 krajów świata i wszystkich obwodów Ukrainy. Inicjatorem wydarzenia jest Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Więzi z Diasporą (MIOK) Narodowego Uniwersytetu “Politechnika Lwowska”.
Tłumaczenie maszynowe
18 i 19 sierpnia 2013 roku w budynku Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” odbywały się Doroczne Narady Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych. Kierowniczki organizacji kobiecych (stowarzyszeń, towarzystw) wysłuchały sprawozdania Orysi Suszko, przewodniczącej SFUOK, oraz sprawozdań organizacji składowych. A ponadto — ciekawe referaty: dyrektor Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Związków z Diasporą Iryny Kluczkowskiej, Rostysławy Fedak, zastępczyni przewodniczącej Związku Ukrainek (Ukraina) („Społeczno-kulturalne programy ukraińskich organizacji kobiecych jako czynnik budowania państwowości”); Marty Kiczorowskiej-Kebało, przedstawicielki SFUOK przy ONZ, Marty Bohaczewskiej-Chomjak, kierowniczki Lektorium Związku Ukrainek Ameryki z Studiów Kobiecych UKU. „Z przyjazdem na swoją ziemię” powitała obecnych Honorowa przewodnicząca Ukraińskiej Ligi Kobiet Darija Huslak. Do obecnych z powitaniem zwrócił się Jewhen Czolij, prezydent Światowego Kongresu Ukraińców. „Mam nadzieję, że jasne wydarzenie — 22. rocznica Niepodległości Ukrainy, którą będziemy obchodzić już za kilka dni, — wzmocni nas, Ukraińców, — powiedziała we wstępnym słowie przewodnicząca SFUOK Orysia Suszko, — że niegasnący blask tej uroczystości oświetli nam twórczą drogę Samodzielnego, Soborowego, Niepodległego Państwa Ukraińskiego”. Rozmawiamy z panią Orysią Suszko, abyście, szanowni czytelnicy, bliżej poznali nowo wybraną przewodniczącą Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych, której pracownice dążą do rozwiązywania problemów współczesnego ukraińskiego ruchu kobiecego w ramach nacjocentrycznego budowania państwowości.
młodych kobiet z ukraińskich rodzin, aby wstępowały do naszych, ukraińskich organizacji, bo kto inny przygotuje nam godną zmianę na przyszłość, jeśli nie my sami? — Temat „Rodzina” jest dość szeroki, prawda? — To zarówno wzajemne relacje w samej rodzinie, jak i stosunki między starszym a młodszym pokoleniem, więź między nimi, szacunek dla rodziców, zachowanie języka ukraińskiego i tradycji, wychowanie patriotyczne. — Od którego roku jest Pani w SFUŻO? — Od 2005 roku. Wcześniej kierowałam Związkiem Ukrainek Kanady, byłam członkinią Konsystorza Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła w Kanadzie… — Kiedy po raz pierwszy przyjechała Pani odwiedzić rodzinną ziemię? — W 1983 roku. Gdy zobaczyłam stolicę Ukrainy, postałam nad Dnieprem, popatrzyłam na złotogłowe kopuły soborów, byłam wzruszona. Bo od dzieciństwa słyszałam i czytałam o tym wszystkim, a teraz to zobaczyłam… Dobrze, że jesteśmy rozsiani po całym świecie. Ale tam, w Kanadzie, się urodziliśmy i wychowaliśmy, tam jest nasze korzenie. Dlatego musimy wspierać ukraińską wspólnotę, przede wszystkim wychowanie w duchu narodowym. Zawsze śpiewamy razem z małymi dziećmi: „Boże wielki, jedyny, Ukrainę nam chroń!”. I modlimy się do Boga, aby był łaskawy dla Ukrainy… — Byłoby dobrze, gdyby diaspora mogła skutecznie wpływać na działania rządu tego czy innego kraju, aby odnosili się tolerancyjnie do Ukrainy i nie powtarzali: rzekomo boimy się rozgniewać Rosję. Słowem, aby Zachód nas nie zdradzał. — Staramy się to robić, wpływać na rządy różnych krajów. Ale, szczerze mówiąc, nie zawsze się to udaje.
P.S. „Na zakończenie mojego pożegnalnego słowa chcę wyrazić wiarę w to, że nadejdzie dzień, kiedy Ukraina stanie się jednym z najsilniejszych państw świata, bo naród ukraiński ma ku temu silny potencjał naukowy i wielowiekową kulturę, dlatego trzeba śmielej zaznaczać swoją obecność w świecie, być dumnym ze swojego pochodzenia, a młodzież – godnie nieść Ukraiński Państwowy Sztandar i mówić po ukraińsku. Wierzę w Ukrainę, w mój ukraiński naród i jego szczęśliwą przyszłość!” (Maria Szkambara, była przewodnicząca, obecnie Honorowa Przewodnicząca SFUŻO).
Rozmawiał Bohdan Zaliznjak
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
historię wsi, stajemy się bliżsi Bogu. Nić pamięci przebija się przez nawarstwienia czasu i tworzy dla nas złoty kłębek autentyczności. I z tym kłębkiem znów czujemy się ciekawymi świata dziećmi. Nasze wspomnienia o wsi dodają radości i ratują nas, gdy życie staje się nie do zniesienia. Poprzez historię wsi i nasze wspomnienia trwa i utrzymuje się więź pokoleń, pisze się prawdziwa historia Ukrainy. Książka „Kordyszów: przeszłość i teraźniejszość”, którą zaprezentowano w ramach uroczystości z okazji 500-lecia — to mała komórka w ogólnym plastrze miodu ukraińskiej historii. Opracowujący wydanie Hryhorij Szerhej oraz Anatolij Łukaszczuk starali się przedstawić historię rodzinnej wsi jak najpełniej i obiektywnie. W szkicu dokumentalno-krajoznawczym na tle ogólnoukraińskim — od starożytności do współczesności — rozwija się historia jednej z najbardziej atrakcyjnych, najbardziej malowniczych wsi tarnopolskiego Wołynia. W książce wykorzystano ogromną warstwę materiałów archiwalnych i archeologicznych, wspomnień świadków, fotografii. „Jednocześnie zdajemy sobie sprawę, że daleko nie wszystko znalazło odzwierciedlenie w książce. Poza brzegami książki pozostało niemało cennego, takiego, co jeszcze należy zapisać i uogólnić od mieszkańców wsi” — świadomie zauważają autorzy. Ależ to pierwsza prawdziwa książka o wsi! To ten impuls, który niechybnie zwróci rodziny ku rodzinnym relikwiom, wspomnieniom, fotografiom, zapisom, historiom, dokumentom. Oto w czym tkwi jej unikalność! A ja postanowiłam zaproponować czytelnikom „Słowa Proświty” kilka faktów o pierwszych zalążkach „Proświty” we wsi. „Kordyszowski spółdzielczy związek konsumentów” utworzono 16 września 1921 roku, który to dał impuls do pracy oświatowej.
Tłumaczenie maszynowe
Mądry skarbnik — pamięć ludzka. Przechowuje ona zwyczajne, niepozorne na pierwszy rzut oka historie, jakby wiedziała: nadejdzie w życiu człowieka taki czas, że ożyją one na nowo, rozjaśnione promieniami uczuć i wynagrodzą go poezją, której imię to wspomnienia… Hryhir Tiutiunnyk
Halyna DACIUK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy
Jak aksjomat: droga do siebie zaczyna się od wsi — małej kropelki na mapie świata, malowniczego zakątka północnej Tarnopolszczyzny lub Północno-Zachodniego Wołynia. Twojej wędrówce pół tysiąca lat! Wieś — to prawda o pięknie. To siwa mgła księżyca i czysta tafla nieba u wezgłowia nocy. Cicha kołyska twoich pierwszych uczuć. Wspomnienie i wieczność. Pomalowana twoim sercem przestrzeń pola, stawu, ścieżki, gór, lasu. To nieodgadniona tajemnica nieba. I proste jak świat prawdy ludzkich relacji. Kordyszew — początek pytań z wieloma niewiadomymi. To kredowa droga nad stawem do biblioteki. Pierwsza książka — jak odkrycie Wszechświata, przeczytana już w drodze do domu! I nieśmiałe uświadomienie, że stałaś się piśmiennym człowiekiem. To chłodna Szupinecka, która pulsowała pod olchą w rytmie twojego serca i wydawało się, że właśnie od niej zaczęła się twoja biała droga. Dokąd płynie, myślało się, gdzie koniec jej żałosnej pieśni? Po wielu latach, kiedy błysną łuską pod skrzydłem „Boeinga” Atlantyk, realnie zobaczysz kropelkę kordyszewskiej wody, która jak mały informacyjny posłaniec dopłynęła aż do Oceanu Światowego, niosąc wieść o wsi. Ze wsi wzięłaś w świat pieśń, którą śpiewał ci niewidomy dziadek Iwan — o Katerynie, wrogiej babie, która za nic nie chciała oddać Ukrainy — „choćby połowy”. Z czasem dowiem się, że pieśń nazywa się „Zebrali się wszyscy włóczędzy…”, rozszyfruję imię wrogiej baby — carycy Kateryny. W wykonaniu chóru „Czumały” ta pieśń, jak i setki innych, będzie odzywać się w sercu Kordyszewem! A pierwsze wrażliwe odzewy na ukraiński fenomen pieśni rodziły się we wsi! Nie chciało się iść bawić w święto na ulicę, kiedy za stołem ojciec zaczynał: „Ponad sadem sadem ta j pszenyczieńka jara?..”. Chciało się słuchać! Szczególnie tej, niezrozumiałej: „Rośnij, rośnij, czeremszyno”.
Ukraino, Ukraino! Ukraino, kraju mój! Ja za ciebie, Ukraino, męki ciężkie cierpiałem.
Już później dowiem się, że autorem pieśni jest Marko Bojesław, poeta-powstaniec, z tych lasów, „które republiką się zwały” — nasza sława i godność, paląca karta walk wyzwoleńczych, które rodziły się o jakiś tuzin kilometrów — w lasach antonowieckich — i oparzyły Kordyszew!
Ostatni bój przyjął w Kordyszewie Wasyl Prociuk — sławny kureńny UPA „Kropywa”, którego mogiłę pielęgnowali kordyszewianie przez wszystkie czasy, nawet gdy milczano o tym. Wieś — prawda o twojej rodzinie. To moja babcia Natalka, która nauczyła mnie żąć. Jej dłonie przypominały mi zgrabne supełki. Tak samo zgrabnie wiązała nimi snopy, które błyskały na słońcu złotym ogonem syreny. Blizny od „ukąszeń” polnej syreny, która broniła się ostrym sier-
Chór cerkwi Opieki Matki Bożej 1932 r.
pem, zachowały się do dziś na moich dłoniach. Od Kordyszewa zaczęło się moje zafascynowanie przeszłością, które przekazało się od ojca. Znał wiele przygód, był dla mnie uczestnikiem i podręcznikiem historii jednocześnie. „Ojcze, opowiedz o dawnym!”, — prosiłam go, wiecznie zajętego. Żałuję, że teraz nie ma kogo wypytać o nieznaną i już na zawsze utraconą ojcowską wieś. Kordyszew — schronienie dla twoich dzienników i zeszytów, które są bezpiecznie ukryte w świątecznej babcinej skrzyni z dnem żółtym jak pszenna bułka. Kiedy pisaliśmy książkę „Historia jednego kursu dziennikarskiego”, przydały się te notatki, zdjęcia, dzienniki, notesy, które przechowują święto życia i młodości. Kordyszew — nieustanna praca pamięci. Skłania ona do przyjeżdżania na groby bliskich ludzi. Jak bez nich? Kordyszew — to cerkiew Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy. To słodki święto-kupałowy kogucik na patyku, szczęśliwy gliniany konik-gwizdek i pieśń lirnika pod cerkwią w dzień Jana Chrzciciela, która brzmi w sercu struną żalu. Wsi 500 lat! Jest młoda i stara jednocześnie. Zmarszczona i piękna. Zdrowa i niedołężna. Jak i my, Kordyszew potrzebuje ochrony, która mierzy się siłą naszej serdecznej miłości. Wieś pragnie naszej pamięci, uświadomienia jej unikalności. Przytulając się do niej, stajemy się ciekawsi dla siebie. Zanurzając się w
Wieś Kordyszew na Tarnopolszczyźnie skończyła 500 lat! Z tej okazji przez dwa dni odbywały się tu uroczyste wydarzenia. Goście i miejscowi mieszkańcy mieli okazję wziąć udział w widowisku artystyczno-krajoznawczym „Moja wieś — duszy Wielkanoc wieczna”, podczas którego odbyły się symboliczne wędrówki po stronach historii wsi, spotkania ze znanymi rodakami i prezentacja książki „Kordyszew: przeszłość i teraźniejszość”. Kulminacja święta — festiwal z udziałem amatorskich zespołów artystycznych wsi i obwodu, a ozdobą wydarzenia — niezapomniany koncert Narodowego Zasłużonego Akademickiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Werowki.
Zasłużony działacz sztuk Ukrainy Hryhorij Szerhej oraz krajoznawca Anatolij Łukaszczuk — autorzy książki o rodzinnej wsi i organizatorzy jubileuszowych uroczystości
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Panas Myronowycz i Iwan Termen z Kordyszowa byli członkami Towarzystwa „Proświta” od 1920 roku, stali się jego założycielami w Kordyszowie. Świadczy o tym wymownie list: Do W.P. Iwana Iwanowycza Termena, przewodniczącego czytelni we wsi Kordyszów 9.XII 1927 r. Wysokopoważny Iwanie Iwanowyczu! Nawiązując do naszej poprzedniej rozmowy w sprawie celowego ukierunkowania pracy oświatowej i rozważając te drogi, którymi ta praca powinna się rozwijać, zgodziliśmy się z Panem co do tego, że dla skutecznej pracy oświatowej niezbędne jest zaproszenie agronoma. Jednocześnie zaznaczył Pan, że osobiście jest Pan gotów przeznaczać na pracę oświatową w ogóle 150—200 zł miesięcznie. Ponieważ nie zmienił Pan swojej decyzji i jest Pan gotów takie datki składać, proszę o powiadomienie mnie o tym listownie. Nie trzeba mówić o tym, jak bardzo społeczeństwo byłoby Panu wdzięczne za taką pomoc sprawie oświatowej. Proszę przyjąć zapewnienie prawdziwego dla Pana szacunku”. 30 maja 1926 roku mieszkańcy Kordyszowa zwrócili się do Powiatowego Towarzystwa „Proświta” w Krzemieńcu o pozwolenie na otwarcie we wsi czytelni „Proświty”. Inicjatorami byli: miejscowy właściciel ziemski Iwan Termen, który został przewodniczącym wiejskiej organizacji proświatowej, oraz Panas Myronowycz. Organizacja zaczęła aktywnie pracować, niosąc kulturę na wieś. W Państwowym Archiwum Obwodu Tarnopolskiego przechowywana jest „Korespondencja z Krzemienieckim Starostwem Powiatowym, oświadczenia członków zarządu towarzystwa „Proświta” o wydanie zezwoleń na przeprowadzanie wieczorków amatorskich i sprawozdania z ich przeprowadzenia” od 30 maja 1927 roku do 2 maja 1928 roku. Z tego dokumentu dowiadujemy się, że 13 czerwca 1927 roku (w drugi dzień Zielonych Świąt) siłami koła amatorskiego chaty-czytelni wystawiono sztukę Marka Kropywnyckiego „Niewolnik”. Po przedstawieniu były tańce. 7 lipca tego samego roku, w święto Narodzenia Jana Chrzciciela, ponownie odbył się pokaz tej sztuki, a w święto Piotra i Pawła — przedstawienia „Na pierwsze zrękowiny” oraz „Po rewizji”. Każdy wieczorek kończył się wspólnymi tańcami. W 1927 roku Panas Myronowycz założył w Kordyszowie spółdzielczą kasę oszczędnościowo-pożyczkową. Oprócz tego we wsi działały spółdzielnie „Nadzieja”, „Gospodarz Wiejski” i inne. Dokument Państwowego Archiwum Obwodu Tarnopolskiego potwierdza, że 13 listopada 1927 roku w Kordyszowie odbyło się wielkie „Święto książki”. W programie tego wydarzenia, które odbyło się „o pierwszej godzinie po południu” — pieśni „Mowo ojczysta” i „Wzeszedł księżyc”, „Wieją wiatry bardzo mocne”, „Oj w gaju, gaju” w wykonaniu wiejskiego chóru proświatowego. Deklamowano również poezję: „Mowo ojczysta” Sydora Worobkewycza, „Uczcie się, bracia moi” Tarasa Szewczenki. Zakończono święto duchowym hymnem Ukrainy „Boże wielki, jedyny”. A wieczorem w sklepie gminnym odbył się pokaz sztuki Iwana Franki „Nauczyciel”. 7 lipca na odpowiedzialność Iwana Termena odbył się wieczorek według programu: „Jak kiełbasa i kieliszek” — żart w I akcie Mychajła Staryckiego oraz „Na pierwsze zrękowiny”. Tańce do godz. 4 rano”. Dochód uzyskany z przeprowadzenia imprez kulturalnych wykorzystywano na potrzeby chaty-czytelni. Szukano również różnych sposobów na zapewnienie pracy „Proświty”. Mowa o tym m.in. w liście rady czytelni wsi z 20 czerwca 1928 roku do powiatowego towarzystwa „Proświta” w Krzemieńcu: „Z uwagi na to, że 7 lipca (24 czerwca st. st.) w dzień pamięci Jana Chrzciciela odbędzie się w naszej cerkwi odpust, na który zbiera się bardzo dużo ludzi, mamy zaszczyt prosić Towarzystwo „Proświta” o uzyskanie zezwolenia na przeprowadzenie zbiórki karnawałowej we wsi Kordyszów, koło cerkwi. Cały dochód zostanie przeznaczony na cele kulturalno-oświatowe czytelni”. Władze polskie próbowały zakazać rozpowszechniania ukraińskiej kultury i duchowości na wsi. W czasopiśmie „Swoboda” z 18 maja 1932 roku donoszono: „Dmytro Ławreniuk z Miziuryniec, pow. Krzemieniec, który służy jako skarbnik w młynie I. Termeny w Kordyszowie, zorganizował chór przy dziale kulturalno-oświatowym spółdzielni spożywców. Wieczorami zwoływał śpiewaków na próby i uczył śpiewać Mszę Świętą w języku ukraińskim. Niespodziewanie przyszedł podczas próby policjant z Szumska, spisał protokół, zapisał obecnych, między nimi 10-letnie dzieci. Ławreniukowi policjant oświadczył, że jak nie zaprzestanie tej pracy, to go aresztują”. Ale wyjście znajdowano i z takich sytuacji. W archiwum cerkiewnym wsi Kordyszów zachowały się zeszyty nutowe, gdzie na pierwszych stronach są pieśni dla chóru w języku polskim, a następne strony — w ukraińskim: „Oj puszczę ja konika”, „Rozryta mogiła”, „Boże, wielki jedyny”, „Kiedyśmy umierali” i inne, „Testament”. W amerykańskim czasopiśmie „Swoboda” z 31 maja 1922 roku wydrukowano „Komiczny przypadek miał miejsce we wsi Kordyszów”. „Tutaj spółdzielnia spożywców miała zorganizować obchody dni Szewczenkowskich i o to prosiła o zezwolenie starostwa. W sam dzień świętowania 11.III. b.r. do Kordyszowa przybył komendant policji razem z policjantem, zatrzymał pierwszego napotkanego wuja i wyjmując papierek z kieszeni, zapytał: „Gdzie żyje p. Taras Szewczenko?” Wuj odpowiedział, że takiego we wsi wcale nie ma. Komendant taką odpowiedzią nie zadowolił się, posłał po sołtysa, a pod nieobecność tego ostatniego wziął się za dziesiętnika: „Powiedz, gdzie żyje p. Taras Szewczenko?” Ten odpowiedział, jak i poprzedni, że takiego we wsi nie ma, a kiedy nieufny komendant zaczął surowy przesłuch dalej, ten powiedział, że był Taras, ale nie Szewczenko, i już kilka lat, jak umarł. Komendant zaczął wyjaśniać, że u tego Szewczenki powinna dziś być wieczorka z deklamacjami i śpiewami, ale wciąż dostawał jedną odpowiedź: takiego we wsi nie ma. Tak łając dziesiętnika, poszedł komendant do sklepu kordyszowskiego towarzystwa. Wszedł do sklepu, sprawdził patent, zaczął oglądać ściany i zatrzymał się na portrecie Tarasa. „A to kto?” — zapytał on subiekta. „Taras Szewczenko!”, — odpowiedział tamten. „A ty żeś powiedział, że takiego nie ma!” — wytrzeszczył się on na dziesiętnika. „Gdzie on mieszka?” — zapytał on niecierpliwie. Jemu wytłumaczono, że poeta Taras Szewczenko dawno umarł i że w Kordyszowie nigdy nie mieszkał. Komendant wtedy wyciągnął papierek z kieszeni i wetknął go pod nos dziesiętnika i subiekta. „A to co?” A w tym papierze znaczyło się tylko, że w pamięć Tarasa Szewczenki ma być urządzony w Kordyszowie wieczór. Jemu wreszcie to i wyjaśnili”. To tylko mała część historii, która trwa. Wspomnienia i dokumenty zaświadczają, że Kordyszów zawsze był aktywną wołyńską wsią, że wśród moich współmieszkańców pracowali krzewiciele ukraińskiej oświaty, działacze społeczni, którzy wspierali i strzegli ojczystego słowa, kultury, rozumiejąc sprawę społeczną jako nieodzowny warunek pełnowartościowego bytu. Jak tu po ludzku nie odczuć radości! Wiejskie amatorki. Lirnik na święcie Narodzenia Jana Chrzciciela. Dokumenty o działalności kordyszowskiej „Proświty” lat 20. XIX w.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ała we Lwowie i Tarnopolu. W stylu ekspresjonizmu wyrzeźbiłem portret malarza Romana Sielskiego, którego kopię widzicie, a oryginał nabyła ode mnie Galeria Obrazów Lwowa. — A to Borys Woźnicki? — Tak, rzeźbiłem go w latach 2008–2009, najpierw w postaci Sfinksa, lwa z ludzką głową, a później stworzyłem brązowe popiersie z okazji 85-lecia wybitnego działacza kultury Ukrainy i podarowałem je Lwowskiej Galerii Sztuki, obecnie imienia Borysa Woźnickiego. A oto portret mojego przyjaciela, malarza, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Iwana Ostafijczuka, to jest kopia, oryginał podarowałem Iwanowi z okazji 70-lecia. — A kim jest ten intelektualista o zamyślonym wyrazie twarzy? Panie Jarosławie, jak to w ogóle jest możliwe, przekazać emocję glinie? — To portret malarza Romana Turyna, mojego wuja ze strony ojca, który jako pierwszy dostrzegł moje zdolności artystyczne i zaprosił mnie do Lwowskiej Dziecięcej Szkoły Artystycznej, której był dyrektorem. Moja wdzięczność i miłość do wuja Romana wypłynęły z mojego serca, przeszły w palce, które pracowały z wilgotną gliną. A dalej to już kwestia techniki. Wypalony w piecu, i portret gotowy. — Kiedy poczuliście pociąg do gliny? Wasze pierwsze doświadczenie z lepieniem? — Jako dziecko bawiłem się, lepiąc z plasteliny różne pieski, konie, ludzi. I wystawiałem swój naiwny dorobek na kaflowym piecu. Działo się to latem, a zimą, gdy tylko piec zapalono, wszystkie moje figurki się stopiły. I wtedy powiedziałem sobie: „Wyrosnę i będę rzeźbić w kamieniu, by stały wiecznie!” — Dlaczego wybrali Państwo właśnie rzeźbę? — Może to ona wybrała mnie. Rzeźba spośród wszystkich dziedzin sztuki jest najbliższa naturalnym formom. Jest tu i bryła, którą można kontemplować, i bogactwo ujęć. Rzeźba otworzyła przede mną harmonię świata — przestrzenno-objętościową i czasową. — Panie Jarosławie, Pan jest „dzieckiem wojny”, pochodzi Pan z Tarnopolszczyzny. Proszę opowiedzieć o swoim dzieciństwie, młodości, kształtowaniu się. — Upłynęły w nędzy, ciężko i biednie. Mój tata, Mykoła Hryhorowycz Motyka, odbył 12 lat w GUŁagu, mama borykała się z trojgiem dzieci, ze mną, moim bratem i siostrą. Brat zmarł, a my przeprowadziliśmy się do Lwowa. Dalej dziecięca szkoła artystyczna, nauka pod opieką Romana Turyna, który uważnie śledził rozwój moich zdolności, podarował mi książki o sztuce, wprowadził mnie w krąg swoich przyjaciół-artystów. Potem ukończenie Lwowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej, który otworzył przede mną drogę do świata twórczości. — W Europie znają Państwa pomnik z okazji 1000-lecia Chrztu Ukrainy-Rusi w mieście Genk (Belgia) i inne. — Pomnik w Belgii stworzyłem na zamówienie lokalnej diaspory ukraińskiej. Co ciekawe, zamawiający chcieli, by rzeźbiarz był koniecznie z Ukrainy i kamień też był z Ukrainy. Wybrali mnie. Pojechałem do Terebowli, gdzie pozyskano blok piaskowca w odcieniu różowawym o wadze 3 ton. Przywieziono go do Genku i tam wykułem duży krzyż, na którego fasadzie stworzyłem wizerunek księcia Włodzimierza i księżnej Olgi, błogosławiących Ukrainę-Ruś. Z tylnej strony krzyża przedstawiłem pietę (zdjęcie Jezusa z krzyża i opłakiwanie Go). Otwarcie tego pomnika przypadło na 50-lecie osiedlenia się Ukraińców w Belgii. W uroczystościach wzięli udział ambasador Ukrainy w Belgii i belgijscy urzędnicy, a także artyści z Kijowa.
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno we wsi Czyszki w rejonie pustomytowskim na Lwowszczyźnie postawiono pomnik Tarasa Szewczenki. Autorem pomnika jest Jarosław Motyka, znany ukraiński rzeźbiarz, laureat Nagrody im. Szewczenki oraz Nagrody im. Wasyla Stusa, organizator i uczestnik wystawy 10 ukraińskich artystów w Rzymie. W tym roku obchodzi on dwa jubileusze — 70 lat życia i 50 lat działalności twórczej. Temat Tarasa Szewczenki zajmuje w jego twórczości szczególne miejsce. W pracowni rzeźbiarza we Lwowie można zobaczyć kilka wizerunków wielkiego Poety. Oto „Szewczenko młody” — Taras w energicznym porywie podczas marszu. Jest też Szewczenko nietradycyjny — ubiór stylizowano na chiton, w którym można dostrzec skrzydła. „Szewczenko na zesłaniu” — leżąca postać zamyślonego artysty, którą mistrz podarował muzeum Tarasa Szewczenki przy Pałacu Sztuki we Lwowie. Czyszkowska postać Tarasa Szewczenki, wysoka na ponad 2 metry, przedstawia Kobzarza wyrzeźbionego w kamieniu, z książką w dłoni.
— Jak pracowało się nad nowym wizerunkiem Pańskiej Szewczenkiany? — Kamień piaskowiec przywiozłem z kamieniołomu w Terebowli na Tarnopolszczyźnie — to głaz o wadze ponad dwóch ton, wysokości ponad 2 metrów, szerokości 1 m 10 cm – 1 m 20 cm. Kamień jest dość twardy, ale dałem sobie z nim radę i oto teraz stoi pomnik Tarasa Szewczenki we wsi Czyszki na Lwowszczyźnie.
— Panie Jarosławie, co dla Pana znaczy Taras Szewczenko?
— Poezja Kobzarza to niewyczerpane źródło inspiracji dla każdego ukraińskiego artysty. Niedawno przeczytałem książkę Iwana Dziuby „Taras Szewczenko”, która wywarła na mnie silne wrażenie. Nowa wiedza inspirowała mnie, gdy tworzyłem ten pomnik. Wydaje mi się, że Ukraińcy za mało czytają „Kobzarza” — ukraińską Biblię na wszystkie czasy. Tym pomnikiem daję do zrozumienia: weźcie do rąk Kobzarza, tam są odpowiedzi na wszystkie pytania! Cieszę się, że po raz kolejny dotknąłem wielkiego tematu „Taras Szewczenko”, gdy cała myśląca artystyczna Ukraina żyje przeczuciem obchodów jego 200-lecia.
— Pańska syrena już od kilkudziesięciu lat zdobi Park Stryjski we Lwowie, urzekając swą kobiecością i demonstrując mistrzostwo autora. Jak pracowało się Panu nad nią?
— Ta syrena nazywa się „Lilея”. Piękna naga dziewczyna, która zapatrzyła się w swoje odbicie na tafli jeziora — to była moja pierwsza praca twórcza, dyplomowa praca z 1966 roku, którą rada miejska postanowiła ustawić w parku. Pragnąłem w „Lilei” wyśpiewać zewnętrzne i wewnętrzne piękno kobiety.
— Nie wiadomo, czego więcej jest w Pańskich pracach tego kierunku, zmysłowości czy duchowości: „Pocałunek centaura i Scytyjki”, „Zakochane przebiśniegi”, „Pocałunek stepowej Muzy”, „Pomnik zakochanym”, „Połączenie”, „Zakochani”, „Wenus z dnieprowej piany”, „Ujarzmienie Lwa”, które wielokrotnie wystawia Pan na wystawach we Lwowie, Tarnopolu, Łucku, a także na Triennale w Kijowie.
— Powiedziałbym, że w tych parach panuje harmonijne połączenie emocjonalnego pociągu i zarazem najwyższego duchowego wzlotu, właściwego zakochanym.
— Z tematu miłości logicznie wynika temat macierzyństwa, który obserwujemy w szeregu Pańskich Madonn...
— A matka i dziecko to rzecz święta. I tu idę za Szewczenką: „Nie ma nic lepszego niż ta matka młoda ze swoim maleńkim dzieciątkiem…” — Pańskie prace poświęcone Hołodomorowi robią wielkie wrażenie. — To obraz Ukrainy, cierpiącej z powodu hołodomoru. — Zachodnia Ukraina nie doświadczyła tej klęski, znajdując się w latach 1920–1930 pod Polską i Austrią. — Tak, ale moja babcia Stefania opowiadała, że czasami ze Wschodu przychodzili do nas uciekinierzy w poszukiwaniu pracy, kawałka chleba. Tym projektem pomnika oddaję hołd i wyrażam współczucie Wielkiej Ukrainie, jej pszenicznym obwodom-skarbcom i „rozkurkulonym” rolnikom-chlebodawcom, biedakom, którzy umierali z głodu na swoich bogatych czarnoziemach. — Rozmawiamy przy kawie w Pańskiej pracowni, gdzie bywało wielu wybitnych działaczy sztuki i literatury, niektórzy z nich pozowali Panu. W 1991 roku odwiedził nas znany artysta, poeta i krytyk sztuki Swiatosław Hordynski, Amerykanin ukraińskiego pochodzenia, który zostawił pozytywną opinię o Pańskiej twórczości w czasopiśmie „Образотворче мистецтво”. Bywał tu rzeźbiarz z Kanady Leo Mol (Leonid Mołodożanin), który później z aprobatą pisał o wykonanych przez Pana portretach. Bywali tu bohater Ukrainy Stepan Chmara i laureat Nagrody im. Szewczenki Walerij Szewczuk, pisarze Petro Szkrabiuk, Pawło Fedjuk, Serhij Tkaczenko. Oto przed nami rzeźby Liny Kostenko. Proszę opowiedzieć, w jakich okolicznościach lepił Pan wizerunek wielkiej poetki? — Na początku lat 90. Lina Wasyliwna przyjechała do Lwowa, by wziąć udział w wieczorze w Teatrze im. Marii Zankowieckiej. Do mojej pracowni przyprowadzili ją dyrektor Lwowskiej Galerii Obrazów Borys Woznycki i zasłużony (obecnie narodowy) artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk. Zaproponowałem, że wykonam jej portret. Oświadczyła: „W Kijowie nie pozuję żadnemu rzeźbiarzowi, a Panu pozuję”. Trwało to zaledwie godzinę, zdążyłem uchwycić tylko główne rysy jej twarzy i postaci. Spojrzawszy na moją pracę, powiedziała: „Ten mistrz ma oryginalne spojrzenie” i podpisała mi książkę „Wybrane”. A w ogóle gatunek pracy nad portretem jest bardzo interesujący. Najważniejsze — modelowanie objętości w przestrzeni. Jak wiadomo, objętość ma trzy wymiary, a w sztuce jest czwarty, najtrudniejszy — musisz wniknąć w głąb wizerunku, portretując, musisz wyczuć oprócz charakterystycznych cech portretowanego także jego stan wewnętrzny. — W Pańskim dorobku twórczym galeria ukraińskich dostojników: popiersie Iwana Franki, postać w fotelu pierwszego prezydenta Ukrainy Mychajła Hruszewskiego, oryginał którego podarował Pan Lwowskiemu Muzeum im. M. Hruszewskiego, postać Hryhorija Skoworody, których lepi Pan z wyobraźni, a także wiele twarzy naszych współczesnych. Obecnie rozpoznaję portret wybitnego artysty, laureata Nagrody im. Szewczenki Iwana Marczuka, wykonany prawdopodobnie w stylu ekspresjonizmu. — Przyjaźnimy się z Iwanem od dawna, kilka razy bywał w mojej pracowni. Na początku lat 90. Marczuk urządzał wystawę swoich prac w Muzeum Architektury Ludowej we Lwowie i lepiłem go z natury. Ta praca wystaw-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
walił swoje makitry i dzbanki, i wypalił w ich piecach. Dyrektor Lwowskiej Galerii Obrazów Borys Woźnycki, zobaczywszy moje wyroby, poradził przekazać je na stałą ekspozycję do Zamku w Olesku, gdzie obecnie się znajdują. Glinka to wspaniały materiał do twórczości, jest plastyczna i można szybko ulepić to, co się zaplanowało. Jeśli się nie udaje, gnieciesz i zaczynasz od nowa. I oto na twoich oczach narodziło się nowe dzieło, a kiedy glina wyschnie, wkładasz je do pieca o temperaturze 1000 stopni, glina spieka się, staje się twarda i może przetrwać tysiąc lat. — A co z kamieniem? Czy stawia opór? — Tutaj podejście jest zupełnie inne. Przecież nie można niczego dolepić, tutaj wręcz przeciwnie, tylko odejmujesz to, co zbędne, aby wydobyć to, co się zaplanowało. A ono jest gdzieś tam, w głębi kamienia. I trzeba długo do niego dążyć, aż dotrzesz do sedna zamysłu. A na przeszkodzie stoi twardość kamienia… — I trzeba włożyć niemało wysiłku, aby zrealizować zamierzone… — Pomagają środki techniczne, które trzeba mocno trzymać w rękach: elektryczny młot udarowy czy „szlifierka kątowa”, na których jest tarcza z diamentowym nasypem, i założywszy specjalną maskę ochronną, okulary, metodycznie wcinasz się w głąb, odcinając zbędne części od bryły, i zanurzasz się coraz głębiej. Nie powierzam tej ciężkiej, brutalnej pracy kamieniarzom, ponieważ najlepszy kamieniarz zrobi to mechanicznie, przez co możliwe są straty, ja zaś mam w głowie swój zamysł, a na arkuszu papieru szkic przyszłego pomnika. Dlatego robię wszystko sam. Jeśli bryła jest duża (kamień o objętości 2—3 metrów sześciennych), to odpadów jest dużo. Lecz kiedy już zbliżasz się do realnych form obrazu, zaczyna się delikatna obróbka detali. Staje się coraz ciekawiej, bo za każdym razem rodzą się i wyłaniają realne bryły zamysłu. Potem szlifowanie i polerowanie — i pomnik gotowy! Od tej pory żyje własnym życiem, niezależnie od ciebie. I daje radość tobie oraz ludziom. Oczywiście, jeśli zostało to zrobione z talentem. — Panie Jarosławie, Pana przyjaciołom dobrze znane jest Pana hobby — zbieranie kamieni. — Od dawna zachwycam się pięknem kamienia. Wszędzie zbieram ciekawe pod względem formy i koloru kamyki, potem tworzę z nich kompozycje, które zamierzam wystawić w galerii sztuki. Natura jest najlepszym Twórcą piękna, czasami obdarowuje nas gotowymi arcydziełami sztuki nieuczynionej ręką ludzką. Rozmawiała Łesia STEPOWYCZKA, m. Dniepr
Tłumaczenie maszynowe
— Pański miedziany pomnik Opieki Matki Bożej w mieście Busk na Lwowszczyźnie uderza niezwykłością i oryginalnością formy. — To był pierwszy pomnik Niepodległej Ukrainy na pierwszą rocznicę ogólnonarodowego referendum w sprawie wyjścia Ukrainy z więzienia narodów — ZSRR. Tam zastosowałem lakoniczne formy i geometryzm, a także pewne cechy stylu bizantyjskiego, łącząc go z ukraińską tradycją narodową, jak robili to sławni bojczukiści. — Znaczące miejsce w Pańskiej twórczości zajmuje plastyka małych form z gliny: anioły, mamaje, kozacy, świeczniki i inne wspaniałe rzeczy, które emanują dobrą energią. Obdarowuje Pan nimi przyjaciół i znajomych, oddaje do salonów artystycznych. Są ciepłe w wyglądzie i w dotyku, nie parzą, a ogrzewają… — Pracuję, czerpiąc swoje obrazy z ludowego życia („Plotkarki”, „Kłótliwe baby”, „Gawareccy garncarze” itd.), z ludowej twórczości pieśniarskiej (mamaje, kozacy), z Pisma Świętego (Mikołaj Cudotwórca, Świąteczne anioły, Bogurodzica). Kiedy je lepię, a potem wypalam w piecu, marzę, by trafiły w dobre ręce i ozdobiły wnętrza ludzkich domostw. Kocham swoje maleństwa i nasycam je tą energią, chociaż wiem, że wkrótce będę musiał się z nimi rozstać. Czasami ludzie, nabywszy moich aniołków, opowiadają, że stają się one „amuletami” ich rodzinnego zacisza. Wtedy jestem szczęśliwy. — Pańska twórczość jest głęboko zakorzeniona w tradycji ludowej. Wiadomo o wpływie mistrzów z Gawarecczyzny na Pańską twórczość. Proszę o tym opowiedzieć. — Jeszcze na początku działalności twórczej mój przyjaciel Iwan Ostafijczuk (teraz znany artysta, grafik i malarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej) poradził mi pojechać do sławnej wsi Gawarecczyzna w rejonie złoczowskim na Lwowszczyźnie, która słynie i jest oazą czarnodymionej ceramiki, i tam spróbować stworzyć obrazy garncarzy. Co też uczyniłem, ulepiłem imienne portrety tych garncarzy, odzwierciedliłem ich w małych formach z tej samej gliny, co i oni tworzyli. Mykoła TABORYT. Otwierając konferencję prasową z okazji tego święta, dyrektor generalna NMUNDM Adriana Wialec podkreśliła, że autorką pomysłu, inspiratorką i organizatorką tego festiwalu „była czarująca, utalentowana, niezapomniana Julia Borodaj, której, niestety, dziś nie ma z nami”. — I drugi festiwal — powiedziała — dedykujemy jej jasnej pamięci. Bez niej festiwal osierociał. I kiedy muzeum przygotowywało się do jego przeprowadzenia, były momenty, kiedy wydawało się, że być może on się nie odbędzie: nie ma tego serca, tego pulsu, który dawała Julia Borodaj. Ale kochając, pamiętając o niej, wszyscy zdecydowali, że tę sprawę trzeba kontynuować. Tym bardziej, że wsparł ją także Ołeksandr Borodaj. W porównaniu z ubiegłym międzynarodowym festiwalem emalii geografia uczestników się rozszerzyła. Obecnie udział w nim bierze 53 artystów z Gruzji, Rosji, Polski i, oczywiście, Ukrainy. Zaprezentowano 150 dzieł. Zoja Czehusowa, doktor nauk o sztuce, uważa, że ten festiwal jest niezwykle ważny dla ukraińskiej kultury. Przecież Kijów jeszcze przed epoką Rusi Kijowskiej (nawet złoty scytyjski pektorał ma wtrącenia emalii) był kolebką tego starodawnego rodzaju sztuki, a obecnie staje się żyznym gruntem dla rozwoju współczesnej emalii. Pamiętamy sukces pierwszego festiwalu: zachwycone opinie zwiedzających, pochlebne recenzje w prasie, nowe pomysły u artystów. Zdobył on bezsprzeczny autorytet wśród twórców Europy, zainteresował się nim świat. Chociaż organizatorom nie było łatwo: u nas wszystko co nowe odbierane jest z trudem. Dopiero później wielu urzędników uświadomiło sobie, jak dalekowzrocznym był pomysł organizacji takiego festiwalu, którego wtedy broniła, wkładając tytaniczną pracę, Julia Borodaj. Nie zapominajmy, że pod koniec XX wieku sztuka emalierska wszędzie (nie tylko na Ukrainie) była zapomniana, a obecnie otrzymała nowy impuls do rozwoju. Znamienne, że kijowskie muzeum stało się współorganizatorem tak reprezentacyjnego wydarzenia artystycznego. W naszych czasach powtarzających się kryzysów, ciągłej nieuwagi władz wobec problemów kultury, kiedy galerie zamykają drzwi przed rzemieślnikami (uważają, że emalie to nie sztuka komercyjna), muzeum, w większości na własnym entuzjazmie i dzięki poświęceniu pracowników, taką działalnością wystawienniczo-festiwalową stymuluje artystów. Na otwarciu wystawy zaprezentowano książkę kandydatki nauk o sztuce, artystki Julii Borodaj „Ukraińska emalia”. Ta praca to pierwsza pozycja w rodzimym literaturoznawstwie, gdzie oddzielnie i systemowo rozpatrzono tę sztukę jako zjawisko artystyczne. W książce uzasadnia się proces powstawania gorącej emalii na metalu jako osobnego rodzaju sztuki, nakreśla się aktualne problemy rozwoju tej techniki na Ukrainie, publikuje się niepublikowane wcześniej materiały, dzieła z prywatnych zbiorów i reprodukcje z rzadkich wydań. Skrupulatnie odtworzono całościowy obraz genezy emalii na terytorium dzisiejszej Ukrainy w kontekście ogólnoeuropejskiej sztuki: od najdawniejszych wzorów — do dzieł współczesnych. Szczegółowo rozpatrzono twórczość ukraińskich emalierów XX—XXI w., w tym także tych, którzy włożyli niemały wysiłek w odrodzenie i popularyzację rzadkiej techniki (O. Kulczycka, M. Dolnyćka, J. Muzyka). Jeśli chodzi o O. Borodaja, to właśnie jemu przypada rozwój całego kierunku rodzimej emalii. Autorka położyła nacisk na specyfikę gorącej emalii: nierozerwalny związek z technologią rodzi niepowtarzalność dzieł emalierskich, sprzyja twórczemu eksperymentowi i szerokiemu zakresowi artystycznego wyrażenia indywidualności mistrza, utrwalonej w „wiecznej technice”. Zatem słowa J. Borodaj, że „każdy emalier, którego prace są przedstawione w tym albumie, ma swój niepowtarzalny styl, doskonale włada wiedzą z historii i technologii emalii, eksperymentuje, wynajduje własne techniczne chwyty, tym samym wspierając i popularyzując sztukę emalii na Ukrainie i w świecie, zachowując, odnawiając i rozwijając wyrafinowaną i złożoną technikę, która przeszła przez wieki, dla przyszłych pokoleń”, w pełni dotyczą każdego, czyje prace są przedstawione na II festiwalu emalii. Do końca sierpnia trwać będzie w Kijowie, w murach Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej, fantastyczna feeria emalii — jeden z najciekawszych festiwali najbardziej oryginalnego i najstarszego rodzaju sztuki. To już II międzynarodowy festiwal emalii na Ukrainie, którego organizatorami, oprócz muzeum, była pracownia twórcza Ołeksandra Borodaja. A poświęcony jest on wdzięcznej pamięci artystki, która stała u źródeł i ugruntowania współczesnej sztuki emalierskiej wraz ze swoim ojcem, Julii Borodaj (1974—2012). Uczestnicy konferencji prasowej II Międzynarodowego festiwalu emalii na Ukrainie (od lewej do prawej): T. Iljina, O. Borodaj, O. Nowodereżkina, Z. Czehusowa, A. Wialec. Gość i uczestnik festiwalu z Czeboksar (Udmurcja) profesor Praski Witti
Tłumaczenie maszynowe
W Centralnym Domu Artysty w Kijowie otwarto Ogólnoukraińską wystawę artystyczną „Młoda sztuka młodego kraju”. Wszyscy autorzy, którzy zaprezentowali tu swoje prace, nie mają jeszcze 35 lat! Ich wizja artystyczna kształtowała się w warunkach wolnego kraju, dlatego wystawa poświęcona jest 22. rocznicy niepodległości Ukrainy. Jak zaznaczyli organizatorzy wystawy, jest to jeden z najbardziej zakrojonych na szeroką skalę projektów młodzieżowych Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz Ministerstwa Kultury Ukrainy ostatniej dekady. Na wystawie zaprezentowano około trzystu dzieł malarstwa sztalugowego, grafiki, rzeźby, sztuki dekoracyjno-użytkowej autorów ze wszystkich regionów Ukrainy, którzy przeszli selekcję konkursową. Prawdziwą ozdobą ekspozycji są prace znanych mistrzów: Natalii Korf-Iwaniuk z Pyriatyna — dyplomantki Triennale „Malarstwo-2013”, Hałyny Popi-Wołodymyr Lach, m. Wyszogród „Ciało jest niczym. Duch ożywia”. Hryhorij Skoworoda „Ukraińskie tajemnice Francji” W tytule tej notatki znajduje się nazwa nowej książki pisarza Ołeksandra Drobachy, tego niestrudzonego kozackiego potomka, który całe swoje świadome życie poświęcił badaniu właśnie epoki kozackiej w ukraińskiej przeszłości. Nie pretendując do profesjonalnej oceny krytycznej nowej książki pisarza, skorzystam z prawa zwykłego czytelnika do wyrażenia osobistych wrażeń z dopiero co przeczytanej lektury. Dopiero zacząłem dochodzić do siebie po przyjemnym wstrząsie, jaki wywołało we mnie „Wielkie serce Hetmanatu”, gdy O. Drobacha skazał mnie na nowy wstrząs trzecią swoją książką z serii badań naukowych i artystycznych o Hetmanacie-Ukrainie. I chociaż autor własny gatunek swoich ostatnich utworów określa jako „prozę podróżniczą”, odważę się wyrazić swoją prywatną opinię, że jego „proza podróżnicza” jest przede wszystkim prozą patriotyczno-poetycką lub poezją patriotyczno-prozatorską. Nie będę opowiadać treści recenzowanego wydania. I nie tylko dlatego, że sprawa ta jest nieproduktywna, ale dlatego, że tę książkę warto przeczytać samemu, aby zrozumieć prawdziwą cenę tej poetyckiej prozy. Jest ona tak informatywna, wypełniona mało znanymi czy zupełnie nieznanymi nowej z Kijowa — laureatki nagrody im. M. Derehusa, Maryny Jandolenko z Odessy, Jewhena Jehorowa z Charkowa i innych. Ucieszyli również „nowicjusze”. Według słów PR-menedżera Narodowego Związku Artystów Ukrainy Switłany Som ponad 20% prac wybranych do ekspozycji należy do artystów, którzy są nieznani szerokiemu ogółowi artystycznemu. Różnorodność zaprezentowanych dzieł, ich diametralna odmienność naocznie demonstrują pozytywne tendencje w sztuce młodzieżowej naszego kraju. Aby się o tym przekonać, można odwiedzić wystawę do 1 września bieżącego roku. Ołeksandr Łytwynenko Zdjęcie autora
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Zdjęcie służby prasowej Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”. Osiem lat temu w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Ostrogska” zapoczątkowano plener, na który zjeżdżają się ukraińscy i zagraniczni artyści, aby na płótnach odzwierciedlić historyczne realia dawnego Ostroga. W tym roku plenerową tradycję wsparli twórcy z obwodów lwowskiego, iwanofrankiwskiego i rówieńskiego. Wśród nich są i tacy, którym Akademia Ostrogska nadała swoisty tytuł „nadwornego” artysty. Jest nim w szczególności iwanofrankiwianin Wasyl Krasiocha, stały uczestnik ostrogskich plenerów. Cała galeria jego prac zdobi ściany uniwersytetu, dwukrotnie artysta prezentował w Ostrogu swoje wystawy indywidualne. Uczestnicy twórczego wydarzenia przez tydzień będą pracować na prastarych terenach książąt Ostrogskich. Potem część wykonanych prac ozdobi ostrogskie sale, część rozjedzie się po Ukrainie. Ale przedtem pracami mistrzów pędzla nacieszą się zwiedzający wystawę, którą zaprezentują w podziemnej galerii Akademii Ostrogskiej. Ta wystawa wystartowała jeszcze przed rozpoczęciem pleneru, ponieważ goście przyjechali nie z pustymi rękami. Na przykład Wasylina Kuryło ze Lwowa mile zaskoczyła swoim twórczym spojrzeniem na wizerunek księżniczki Halszki Ostrogskiej, u której za plecami widać sylwetki dwóch osób, które były jej opiekunami, a zarazem prześladowcami. To znane w historii Ukrainy osobistości, jej rodzice Wasyl-Konstanty i Beata Ostrogscy. udział w zdobieniu świątyni. W szczególności nad bursztynowym ikonostasem o długości 11 metrów i wysokości 3,5 metra pracowali specjaliści firmy „Jantar-Polissia”. Piękna bursztynowej cerkwi dodali twórcy z Ługańska, Tarnopola, Poczajowa. Na Ukrainie bursztynowi od dawna przypisuje się cudowną moc. Ludzie wierzą, że ten słoneczny kamień może leczyć i chronić przed złymi duchami, dlatego wykonuje się z niego amulety, talizmany, talizmany ochronne. „Nadworny” artysta Akademii Ostrogskiej Wasyl Krasiocha i organizator pleneru Mykoła Bendziuk.
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie napisałem cyfrę (75) i zwątpiłem: czy on naprawdę ma już tyle lat. A w wyobraźni (znamy się jeszcze z lat 60.) wszystko jakoś poza czasem, poza wiekiem: biegnie, komuś coś wbija do głowy, to prowadzi wiec, to organizuje wyprawy do wybitnych ukraińskich miejsc, to świętuje 9 marca, to 22 maja. Kiedyś robiliśmy z tym świętem to, co zwykle, jako Dzień Pamięci Narodowych Bohaterów. A co najważniejsze, mocno trzyma pióro w ręku. Twórczych sukcesów, kozaku! Gratulujemy jubileuszu! Z rosy i wody! A na dodatek — recenzja ostatniej książki — „Ukraińskie tajemnice Francji”.
historycznymi faktami i wydarzeniami, że aż chce się skłonić głowę przed pracowitością autora. Recenzowane wydanie przeznaczone jest dla czytelnika, który potrafi wraz z autorem przepuścić przez serce zarówno heroiczną, chwalebną (i nie zawsze) przeszłość narodu ukraińskiego, jak i odwieczne marzenie najgodniejszych synów i córek Ukrainy o własnym państwie, w którym panowałaby harmonia społeczna, a jej głównym elementem byłaby Sprawiedliwość. Najskuteczniejszym modelem idealnego Państwa Ukraińskiego O. Drobaha uważa państwo o ustroju hetmańskim. Według Ihora Kahanca, autora książki „Standard aryjski”, epoka etnosu kozackiego Ukraińców kończy się w 2015 roku. Ale dusza tego (kozackiego) etnosu została tak okaleczona i zniszczona przez agresywnych najeźdźców, że spełnienie marzenia o idealnym modelu Państwa Ukraińskiego jest możliwe tylko dzięki łasce Bożej. Za epigraf wziąłem słowa naszego wybitnego filozofa Hryhorija Skoworody, ponieważ jestem przekonany, że my, Ukraińcy, przede wszystkim będziemy dbać o Ducha i czyste, nieskalane grzechami dusze, a dopiero potem o własne żołądki i ciało. Bądźcie pewni: będzie i łaska Boża, i idealne Państwo Ukraińskie.
P. S. Na pytanie, czy jest za co krytykować książkę „Ukraińskie tajemnice Francji” i jej autora, odpowiem szczerze: „Nie wiem. Być może jest za co. Napisałem o tym, co najbardziej mnie ujęło”.
Tłumaczenie maszynowe
Dziesięć lat realizowano w życie ideę budowy pierwszej i jak dotąd jedynej na Ukrainie świątyni z bursztynu, i oto ten zamysł stał się rzeczywistością. We wsi Dmitriwka na Ługańszczyźnie otwarto i poświęcono cerkiew pw. uzdrowiciela Pantelejmona, której wnętrze zdobi bursztyn. Do tego cudu przyczyniła się także Rówieńszczyzna, bowiem materiał do zdobienia świątyni wydobyto właśnie z jej trzewi.
Jewhen CYMBALIUK
Historia bursztynowej świątyni rozpoczęła się w 2002 roku. Właśnie wtedy budowę cerkwi zapoczątkował za własne pieniądze ludowy uzdrowiciel z Dmitriwki Mykoła Iszczenko. Natomiast poradził mu, by wnętrze ozdobić bursztynem, jeden z rodaków, który odwiedził Równe i był zachwycony tamtejszym muzeum bursztynu. Rówieńscy rzemieślnicy wzięli
Wszędzie w świątyni bursztynowe zdobienia
Tłumaczenie maszynowe
Jubileuszowa, dziesiąta wystawa „Potasznia — komórka Podola” w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, prezentująca prace pięciu artystów, po raz kolejny potwierdziła blask i bogactwo ukraińskiego pleneryzmu. Nawet pomimo tego, że państwo niemal od Dnia Niepodległości stosuje politykę obstrukcji wobec kultury narodowej. Jednak mimo wszystko inicjatywa i entuzjazm twórców nie pozwalają naszej sztuce zejść na margines i od czasu do czasu demonstrują nowe podejścia do procesu kulturowego oraz imponujące rezultaty pracy artystów. Mykoła CYMBALIUK Autor i kurator projektu „Potasznia…”, inicjator i współzałożyciel pierwszej placówki (muzeum+galeria) kultury plastycznej w podolskiej wsi (wieś Potasznia w rejonie berszadzkim obwodu winnickiego), znany artysta Prokip Kolisnyk zauważył, że ich wystawa nie jest wcale wielka pod względem liczby prac. Ale przecież sedno nie tkwi w liczbie. Bo każdy z pięciu artystów, którzy wystawili swoje płótna w muzeum Szewczenki, to niepowtarzalne, indywidualne zjawisko artystyczne. A ich twórczość jest jak mała komórka pachnącego złotego pszczelego plastra — kultury ukraińskiej, a nawet więcej — światowej. Bo rzeczywiście, bez komórki nie ma plastra. Każdy z potaszniańskich plenerzystów (a są to, oprócz Kolisnyka, Wołodymyr Harbuz, Ołeś Sołowiej, Wasyl Korczynski i, ku wielkiemu żalowi, już nieżyjący Łewko Wojedyło) ma inny styl, manierę pisania, ale wszystkich ich łączy wielkie uczucie, bez którego nie ma prawdziwej twórczości — miłość do ojczystego progu. Oprócz Podolan, Kolisnyka i Korczynskiego, reszta urodziła się: Sołowiej — w Kijowie, Harbuz — na Kijowszczyźnie, Łewko — na Czernihowszczyźnie. Do tego warto dodać innych twórców — poetów (jak na przykład Wasyl Herasymjuk, obecnie w innych światach Ihor Rymaruk i inni), muzyków, artystów, którzy również stali się organiczną częścią tego kulturalno-artystycznego wydarzenia. Więc, mimo że pochodzą z różnych miejsc, każdy z nich ma w duszy swoją Potasznię. Gdyby jej nie było w duszy, nie byłoby tych uduchowionych potaszniańskich pejzaży. I tutaj zgadzam się z opinią twórcy malarstwa kosmogonicznego Wołodymyra Harbuza, że ich wystawa nie jest mniej potężna pod względem siły duchowości niż najlepsze wystawy w prestiżowym Arsenale. Skromność artysty nie pozwoliła powiedzieć, że w rzeczywistości w wielu przypadkach grupa artystyczna „Komórka” stoi wyżej dzięki narodowemu zakorzenieniu swojej sztuki. I o tym, nawiasem mówiąc, mówili sami zwiedzający. W pełnej poświęcenia pracy plenerzystów są też inne, nie mniej ważne składowe. Gorzko uświadamiać sobie, ale otaczające krajobrazy (spójrzmy, co zrobili z pięknym Kijowem przez ostatnie 20 lat!) znikają tak samo, jak nasza duchowość. Mykoła Storożenko przytaczał przykład, kiedy niedawno otwierali wystawę artystyczną kaniowskich pejzaży, namalowanych w latach 50. XX wieku, to mieszkańcy Kaniowa nie mogli już rozpoznać na nich swojego obecnego rodzinnego miasta na naddnieprzańskich wzgórzach — tak bardzo je „ulepszyli”, oszpecili. Więc utrwalić, przekazać piękno i światło rodzinnej ziemi, rozbudzić szczere uczucia miłości i pobożności — to jedno z najważniejszych zadań w ich twórczości. Jeszcze jedna składowa — misja kulturalno-oświatowa. Czy warto wspominać o tym, w co zamieniły nasz naród, kraj, ukraińską wieś lata bezpaństwowości? Ale wieś, doświadczywszy bezprzykładnych strat materialnych i duchowych, żyje, czasem — wegetuje, i mimo wszystko rodzi, wychowuje i kształci młode pokolenie. Zazwyczaj nie ma ono takich możliwości, jak dzieci miasta, dla rozwoju swoich intelektualno-duchowych predyspozycji. I takie coroczne wyjazdy do Potaszni znanych działaczy sztuki, literatury niosą życiodajny nektar spragnionym dziecięcym duszom. Sądzę, że takie spotkania muszą wydać swoje błogosławione owoce. W końcu prawie wszyscy oni — artyści, pisarze — pochodzą ze wsi. Jak cały naród ukraiński. Kiedy Ołeś Sołowiej powiedział, że „naszym przeznaczeniem jest odrodzić wieś, bo tracimy ukraińską Atlantydę”, to wszyscy zrozumieli to nie dosłownie. Przecież pierwotny jest duch, duch narodowy, który okrutnie niszczy obecny układ życia. I to dotyczy nie tylko Ukraińców. W tym odwiecznym zmaganiu zwycięża ten, kto zdoła zachować swoją i swojego narodu tożsamość narodową. Dlatego tak ważne jest kultywowanie, wychowywanie wśród Ukraińców nie tylko szacunku do sztuki narodowej, swojego „ja”, ale także miłości i wzajemnej pomocy. Członkowie „Komórki” nie spostrzegli, jak minęło 10 lat od pierwszego pleneru w 2004 roku. Niby to niewiele, ale jednocześnie to — wieczność. Przez ten niewielki odcinek czasu odeszło od nich dwoje wspaniałych ludzi — Ihor i Łewko. To właśnie Łewko zaprosił wtedy jeszcze młodego Ołesia Sołowieja do ich grupy, zapoznał z Prokopem, który zabrał się za organizację potaszniańskiego pleneru. — Dla mnie był to wielki zaszczyt — wyznaje Ołeś, najmłodszy z uczestników. — Spotkania z Kolisnykiem wzbogaciły mnie jako artystę, jako człowieka. Wcześniej widziałem jego prace w Muzeum Sztuki, na innych wystawach. I co roku, odkrywając dla siebie piękną wieś Potasznię, bardziej rozumiem jego samego, jego twórczość. Tak samo jest z Łewkiem Wojedyłą,
z którym poznał się w 1992 roku w Narodowym Muzeum Sztuki, gdzie prace jego pędzla przemówiły potężnie i pewnie. Równo dwa tygodnie przed otwarciem jubileuszowej wystawy pożegnali się z nim. W ostatnim czasie Łewko mieszkał na wsi, na granicy Ukrainy z Białorusią. Ołeś dopiero wtedy poczuł i zrozumiał jego paletę, ową srebrzysto-szarą powłokę jego płócien, ową głębię postrzegania świata, kiedy odwiedził jego obejście, jego dom. Podświadomie rodziło się w nim panteistyczne postrzeganie płotów, budynków, wymytych deszczami i wysuszonych słońcem, oraz ta studnia z pochyloną czerwoną kaliną, która obrodziła wtedy jak nigdy, co przenosił na swoje płótna Łewko. Wszystkie te obrazy zostały wyśpiewane przez Wojedyłę w jego pracach. A melodia serca brzmiała tęsknie z jego płócien. A on sam, na obrazie O. Sołowja, w ukośnych promieniach porannego słońca, pogrążony w pracy, malował na ostatnim plenerze pejzaż potaszniański, odwrócony do wszystkich plecami. Duchowo, swoimi obrazami wciąż tworzy dla nas, dla Ukrainy… Żywy klasyk ukraińskiego malarstwa, akademik Mykoła Storożenko, również bardzo kochał Łewka Wojedyłę i jako człowieka, i jako oryginalnego artystę. — Uważałem i uważam — powiedział — że istotą malarstwa jest poezja, a poezja była charakterystyczną cechą, duszą jego płócien. A ponadto, aby tworzyć sztukę, prawdziwą, a nie koniunkturalną, potrzebna jest absolutnie oczyszczona dusza. Oprócz tego trzeba mieć jeszcze jakąś świętość. To daje siłę talentowi, a dopiero potem — znajomość techniki malarskiej, sprawne ruchy ręki. Według słów Mykoły Andrijowycza „bez ojczystego słowa, poezji, jak i muzyki naród nie może żyć”. Twórczość uczestników pleneru w Potaszni, tej oddanej grupy, niesie nam i słowo, i poezję, i muzykę rodzinnego kraju. To ten impuls, który jest generowany i odbierany na poziomie genetycznym. A my wszyscy (i twórcy, i widzowie) musimy dbać, chronić go przed zaśmieceniem. Bo prawdziwa sztuka jest tam, gdzie nie ma zaśmiecenia, nie ma kultu zysku, innych niskich uczuć. A na zakończenie Mykoła Storożenko wyraził myśl, która na pierwszy rzut oka wydaje się paradoksalna: — W tych płótnach, które są prezentowane przez uczestników jubileuszowego pleneru z Potaszni, jest rzeczywistość. Ta rzeczywistość, której miliony nie widzą, a oni, artyści, zobaczyli i przenieśli na swoje obrazy. Rzeczywistość dotyka niewidzialności. Oto jest prawdziwa sztuka. Potasznia. Uczestnicy pleneru z rodakami P. Kolisnyka przed uroczystym otwarciem wydarzenia kulturalno-artystycznego. Grupa artystyczna „Czarunka”: czworo bez jednego. (Od lewej do prawej) W. Korczynski, O. Sołowiej, P. Kolisnyk, W. Harbuz. Ołeś Sołowiej. Łewko na studiach. 2013 r. Wołodymyr Harbuz. Lato miodonośne. 2010 r.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan Wasylowycz Pawłycha — poeta-humorysta z Kałusza powoli zbliżył się do swojego 75-letniego jubileuszu. Wszyscy uważali go za młodego autora. Aż tu zaczęto mówić o jubileuszu poety. Iwan Pawłycha jest autorem pięciu książek, z których pierwsza ujrzała światło dzienne w 1991 roku pod tytułem „Kwiaty dla zawa”, w 2013 roku wyszły dwie książki sonetów: „Dwie kopy nie snopów, a SO?..netów”, „Kiedy sonet i różdżka i klarnet”. Przygotował rękopis nowego wydania „Ogrodowy dzięcioł”. Przez długie lata Iwan Wasylowycz kierował kałuską „Proświtą”, pozostając obecnie jej Honorowym przewodniczącym. Witając szanownego Jubilata, proponujemy rozmowę z Iwanem Pawłychą.
— Każdy jubileusz to swoiste podsumowanie pewnego etapu pracy. Z jakim podsumowaniem życia twórczego Pan podchodzi? — Nie lubię, gdy działalność twórczą jakiegokolwiek indywiduum dzieli się na etapy. Jeśli chodzi o mnie, to uznaję tylko dwa etapy: pierwszy — kiedy miałem coś za swoje pisanie, i drugi — kiedy mam za nie zero całych i zero dziesiątych. Zatem „podsumowanie życia twórczego” na 75. szczeblu mojej drabiny wiekowej znajduje się obecnie w sferze czysto moralnej satysfakcji. Wydałem 5 książek. Szósta jest przygotowana do druku. Wcale nie smucę się, że to tak znikoma liczba. Ba, nawet się cieszę. Bo kiedy biorę pod uwagę współczesnego pisarza, który wydaje swoją czterdziestą czy pięćdziesiątą książkę, współczuję mu syzyfowej pracy: tyle sił zużył, nocy nie dospał — i żadnej gratyfikacji materialnej. Współczuję mu i jednocześnie zazdroszczę: moralnej satysfakcji ma o wiele więcej niż ja. — Urodził się Pan na Chełmszczyźnie, mieszka na Przedkarpaciu, a jeździ Pan do córek do Ameryki. — Tak na niebiosach zarządzono, że odwieczna ukraińska ziemia, gdzie pochowany jest król Daniel Halicki, urodził się pierwszy Prezydent Ukrainy Mychajło Hruszewski i gdzie, właściwie, moja pępowina jest zakopana, obecnie stanowi terytorium Polski. Jako sześcioletni chłopiec w marcu 1945 roku zostałem wypchnięty ze swojej małej ojczyzny. Drugą ojczystą ziemią, która mnie wychowała i wykształciła, stało się miasteczko Bóbrka na Lwowszczyźnie. Nawiasem mówiąc, Bóbrka, jak i Kałusz, w którym od 1974 roku mieszkam, owiana jest duchem Iwana Franki. Często tu przyjeżdżał, młody, oczarowany bóbreckimi krajobrazami i topolową postawą surowej nauczycielki-poetki Ulany Krawczenko. W ogóle mam szczęście do miejsc pobytu naszego Mojżesza. Sama aura tych miejsc i ludzie z „pieczęcią ducha” Franki są źródłem mojej literackiej inspiracji. Czego absolutnie nie powiem o Ameryce, w szczególności o jednej z największych dzielnic Nowego Jorku — Brooklynie, gdzie żyją i pracują moje córki. Wołam, proszę je, by wróciły na Ukrainę. Nie słuchają. Mówią, że u nas bezrobocie i nędzne zarobki. „A wy, tato i mamo, musicie być z dziećmi, bo już nie jesteście młodzi”. Przekonuję je, że z czasem sytuacja się zmieni, że na Ukrainie będą żyły jak w Ameryce. A prawda jest jedna — rodzina musi być razem. — Jak Pan wszedł do literatury? — Dość banalnie. Zakochałem się w dziewiątej klasie. Zrymowałem coś w rodzaju: „Och Lusiu, Lusiu! Przez ciebie źle się uczę!”. Koleżance z klasy spodobała się moja rymowana notatka. To mnie uskrzydliło. Ale pewnego razu nauczycielka przechwyciła jedną z takich notatek. Zaproponowała napisanie o Leninie do szkolnej gazetki ściennej. Mając już pewne doświadczenie, napisałem. Poszła sława o nowo upieczonym szkolnym poecie. A potem ktoś z nauczycieli zaniósł ten wiersz do bóbreckiej gazety rejonowej „Majak komunizmu”. Wydrukowali. Jeszcze wypłacili honorarium 3 ruble 10 kopiejek. Koledzy z klasy zaczęli mnie szanować: kilka razy kupowałem im bilety do kina. Po otrzymaniu świadectwa dojrzałości zdawałem na wydział geograficzny, bo ze wszystkich przedmiotów szkolnych najbardziej lubiłem geografię. Nie dostałem się. A jesienią poszedłem do służby wojskowej. Wierszowałem w armii po rosyjsku i drukowałem w gazetach Nadbałtyckiego Okręgu Wojskowego. Pisałem, oczywiście, i w języku ojczystym. Kilka moich wierszy wojskowych wydrukował w czasopiśmie „Żowteń” świętej pamięci poeta Wołodymyr Łuczuk. Potem studia stacjonarne na Lwowskim Uniwersytecie Państwowym im. Iwana Franki. Przyjaźnie z Romanem Kudłykiem, Romanem Łubkiwskim, Romanem Kaczuriwskim, Bohdanem Stelmachem… Uniwersyteckie studio literackie „Frankowa kuźnia” i inne. — A czy próbował Pan swoich sił w dziennikarstwie? — I to jak próbowałem! Często moją publicystykę drukowały czasopisma republikańskie, najczęściej „Radianśka oświta”, „Robitnycza hazeta”, „Literaturna Ukrajina”. Wspominam, jak w 1980 roku „LU” opublikowała mój artykuł „Potrzebujemy głosu Tarasa!”. Później ten artykuł przekazało zagraniczne radio „Swoboda”. W kałuskim KGB wszczęto alarm. Wezwali autora na szczerą rozmowę. Radzili napisać sprostowanie. Pokazywali ukraińskie czasopismo „Wilnyj szlach”, które wychodziło w Monachium, gdzie po raz pierwszy w życiu zobaczyłem na całą stronę tryzub. Odmówiłem napisania sprostowania. Odmówiono też mnie wydania książki, która była przygotowana w wydawnictwie w Użhorodzie. Tak siedziałem „pod kloszem”. Dopiero u zarania Niepodległości w 1991 roku w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk” ujrzała światło dzienne moja pierwsza książeczka „Kwity dla zawa” (46 utworów). Co prawda, wyszła ona w zbiorze zbiorowym humoru i satyry „Posmijmowsia razom”. — Jest Panu bliski humor i satyra. Czy nie uważa Pan, że w tych gatunkach są Pana najlepsze osiągnięcia? — Użył Pan słowa „gatunki”. To mnie cieszy. Ponieważ dzisiejsi młodzi i sławni pisarze literatury gatunkowej nie uznają; wszystko, co wychodzi spod ich pióra, nazywają tekstami. A ja jestem wierny takiej nauce, jak literaturoznawstwo. Staromodnie klasyfikuję napisane utwory na pamflety, felietony, bajki, humoreski, uśmiechy, ironizmy, satyryczne katreny, fraszki, kalambury. Nawet wymyślam własne: nieparodie, neorubai, miłosne śpiewanki współczesnej Małanki, SEKS-tyny, Bzdury od Cipciury (Cipciura to mój pseudonim literacki). Wcześniej gatunkowy śmiech był dla mnie dojną krową. Czasopismo „Pereć”, gdzie byłem stałym autorem, wychodziło w milionowych nakładach. A dzisiaj, kiedy drukowane słowo artystyczne prawie nie jest czytane, zostałem „bez mleka”. — W tym roku wydał Pan 2 książki sonetów. Dlaczego zwrócił się Pan do tego „wiecznego” gatunku? — Ogólnoukraińska nagroda im. Jarosława Doroszenki, która funkcjonuje już trzeci rok i jest przyznawana najlepszym poetom-sonecistom. Ale sonety pisałem i wcześniej, niż świętej pamięci pan Jarosław. W 1979 roku kałuska gazeta miejsko-rejonowa „Zoria Prykarpattia” wydrukowała mój wieniec sonetów „Werszyt Kałusz dijsnist welyczawu”, i tym samym przyspieszyła otrzymanie trzypokojowego mieszkania, w którym mieszkam już nie jedną dekadę. Ówcześni włodarze jednak czytali, nawet sonety, i umieli ocenić starania autorów: albo dać mieszkanie czy nagrodę, albo do paki wysłać. A „zapalił” mnie sonetem Dmytro Pawłyczko, który, moim zdaniem, przewyższył sonecistę Maksyma Rylskiego, a do tego jeszcze uporządkował gruby tomik „Switowyj sonet”. — A jaką rolę w Pana życiu odgrywa liryka? — Nie powiedziałbym, że dominującą. Jednak odgrywa. Zwłaszcza, gdy jest ona w stylu Sosiury, Jesienina czy Mickiewicza. Liryka to stan duszy. A stan duszy dzisiejszych Ukrainek, zwłaszcza zagranicznych pracownic, jeszcze czeka na swojego Szekspira czy Safonę. A co dzieje się w duszach mężczyzn, których kochane żony harują w krajach Europy? To absolutnie nieoswojony przez współczesną lirykę temat. Błyskotliwie zaczął go badać mój przyjaciel poeta Wasyl Hanuszczak. Ale, niestety, kilka miesięcy temu Bóg zabrał go do siebie. — Los książki. W jednym z Pana sonetów są pesymistyczne rozważania o książce. Jakie są Pana przemyślenia dotyczące perspektywy czytelnictwa książek? — Odpowiem tym, jak Pan mówi, pesymistycznym sonetem: „Nasennego nie kupuję: wystarczy książki” — Mówili wczoraj o czytaniu tak. Dziś nie czyta już nawet dzieciak. W wierszopisów rzucają drwiny. Gazety jeszcze jednoczą pisaków, Lecz wkrótce i nad nimi huknie wieko. Idzie w niebyt Jej Wysokość Książka, I kto nie wierzy w to, ten jest prostak. A ja — cóż zrobić — wierzę w ludzki rozum, Którego w rozwoju nie zatrzymać. Niewesoło, oczywiście, od tych myśli,
I jeszcze smutniej nie cieszyć się z postępu. Księgarnie — to już nie postęp, nie wzlot, A jutro w Lete wpadnie i internet. Oj, jak bym chciał, żeby mnie ważkimi argumentami przekonano, że papierowa książka jest wieczna. Nie wpadnie w Lete, jak, powiedzmy, pergamin czy gęsie pióro. — Zapytam Pana o nauczycieli. Ma Pan ich? Czy kogo uważa Pan za swojego literackiego nauczyciela? — Moi literaccy nauczyciele to ci mistrzowie słowa artystycznego, którzy potrafią poruszyć mnie syntezą uczucia i myśli. W latach szkolnych głęboko zapadły mi w duszę wiersze Roberta Burnsa w przekładzie Samuila Marszaka, Heinricha Heinego w przekładzie Łesi Ukrainki, a jeszcze wcześniej „Lis Mykyta” Iwana Franki. — Czy Iwan Pawlicha spełnił się jako literat? Czego zabrakło, jeśli nie do końca? I co dało Panu zajmowanie się literaturą? — Do przejścia na emeryturę zajmowanie się literaturą było moim chlebem powszednim, bo pracowałem jako nauczyciel języka i literatury ukraińskiej. Do skromnego nauczycielskiego zarobku dochodziły obfite przekazy pieniężne z różnych czasopism i radia obwodowego. Czy spełniłem się jako poeta-liryk czy jako poeta-humorysta — o tym nie mnie sądzić. Sam o sobie powiem tak: spełniłem się jako literat-koniunkturalista. A czym jest koniunktura? To zespół pewnych warunków, zbieg okoliczności, zdolnych wpływać na rozwiązanie jakiejkolwiek sprawy. Iryna Wilde ma takie książkowe powiedzenie: „Koniunktura stała się taką, że w jeden dzień można było zarobić na pół roku spokojnego życia”. Niestety, mnie takie szczęście nie spotkało. Jednak co nieco wpadało. A teraz dla literata honoraria z czasopism to woda w sicie. Jednak nie porzucam pracy literackiej. Pracuję tylko dla moralnej satysfakcji, powiem głośniej — dla swojej nieśmiertelności. Szkoda, czasu pozostało niewiele. Już nie zdążę wydać swojej czterdziestej książki czy dziesiątego tomu. Płakała moja nieśmiertelność. Oczywiście, ironizuję. A jeśli mówić poważnie, to tutaj nie do ironii. Oto przykład. W zeszłym lub przedzeszłym roku wybuchł pożar w jednej z londyńskich dzielnic. Sytuacja niekontrolowana. Panika. Grabież. Rozbijano sklepy. Brano telewizory, mąkę, odzież… Ocalały tylko księgarnie. Nie ukradziono ani jednej książki. Ani jednej! A tam były genialne dzieła Szekspira. A gdyby w Iwano-Frankiwsku coś takiego się stało. Wątpię, czy ktoś by ukradł arcydzieła Puszyka czy teksty Andruchowycza. Społeczne zapotrzebowanie na książkę jest dzisiaj prawie na poziomie listwy podłogowej. Od tego — powiem po szewczenkowsku — chce się wyć jak sowa. Rozmawiał Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk
Tłumaczenie maszynowe
Po raz pierwszy w życiu w jeden wieczór „połknęłam” książkę z przepisami kulinarnymi, odkładając wszystkie sprawy i zamiary przygotowania czegoś na kolację. I nie dlatego, że wybredne czy proste przepisy dawnych i współczesnych potraw nie rozbudzały mojego apetytu — czytanie było ciekawsze niż natychmiastowe gotowanie i jedzenie — czytelniczy pokarm okazał się strawniejszy, bardziej kuszący, chciało się jeszcze! Książka „Kuchnia kozacka”, którą przygotowywali, „na Sicz jeździli, przepisy kulinarne zbierali, zapisywali, rysunki do książki rysowali” Lesia Honczar i Rusłan Najda — druga z kolei w twórczej pracy rodzinnego tandemu. Zresztą do każdej z książek Lesi Honczar, autorki „Bajek portowego miasta”, powieści historycznych „Symarg i wielkie przejście”, „Wilczycy Wyraju” oraz „Rusa z Atlantów” bezpośredni związek ma Rusłan Najda — jest on utalentowanym artystą, ilustratorem każdej z wymienionych publikacji. A w 2012 roku ujrzał światło dzienne „Romans kozacki”, gdzie małżonkowie wystąpili jako współautorzy. Czym ciekawa jest „Kuchnia kozacka”? Tym, że oryginalne i smaczne przepisy wplecione są w fabułę powieści podróżniczej, która daje czytelnikom — poszukiwaczom i konsumentom — nie tylko rady, jak urozmaicić swoje odżywianie, ale i możliwość poznania innego życia — bez codzienności. Byt ludzi, którzy zdołali nawet w naszych zglobalizowanych czasach zachować ukraińskie charakternictwo, pozwolili sobie być dziwacznymi i tajemniczymi oryginałami, zachwyca. Ich dziwactwo tkwi w autentyczności, której nie zachwiejesz, która opiera się na pradawnych tradycjach, chroniących i zachowujących radość zdrowego bytowania. Okazuje się, że w naszych czasach i niemal obok nas żyją i Kozak z Ługu, i Heneid, i pszczelarz dziadek Jarozhało, i ruchliwa Jawdocha oraz kozacy Borowyk, Skif i Zyrwydach, a ojczulek Czortochwist i Wołchow Hapłyk czasem spokojnie kolacjonują przy jednym stole u Kuma Teteri, wychwalając potrawy zręcznej Tryndyczychy. Razem z Rusłanem Najdą i Lesią Honczar czytelnik odwiedzi „Nową Sicz” — niezależne osady kozackie nad Dnieprem i poczuje niepowtarzalny smak śniadań, obiadów, smażonego, gotowanego i pieczonego, szczodrze przyprawionego humorem i codziennymi przygodami, bez których kozacka dusza nie żyje! O Rusłanie Najdzie i Lesi Honczar słyszeliśmy wiele jako o utalentowanej rodzinie literacko-artystycznej, a dzięki nowej książce „Kuchnia kozacka” mamy możliwość usiąść z nimi do stołu, przejrzeć ich bibliotekę, bogatą w ludowe przysłowia, powiedzenia, kozackie legendy i anegdoty, ukraińską klasykę obyczajową (wszystko znajdziecie na stronach „Kuchni kozackiej”), skosztować smakołyków według tajemnych rodzinnych przepisów i, co najważniejsze, poczęstować się szczerą rozmową oraz obejrzeć kozacką rzeźbę i malarstwo. Lesia Honczar i Rusłan Najda nie pouczają, a przekonują — można żyć ciekawym współczesnym życiem i umiejętnie wykorzystywać to, co zachował, zachowuje i zachowa wielki ukraiński ród i każda ukraińska rodzina. Moim zdaniem ta książka jest skazana na długie życie i jest bez wątpienia udanym projektem autorów oraz wydawnictwa „Jarosławiw Wał”. A żeby u was, szanowni czytelnicy, pociekła ślinka i żebyście natychmiast zapragnęli stanąć przy kuchence i ucieszyć siebie oraz rodzinę smakołykami, podajemy kilka przepisów z „Kuchni kozackiej”. Częstujcie się, smakujcie, zapamiętajcie i innych zaproście w gościnę do Rusłana i Lesi, utalentowanych ukraińskich artystów, silnej kozackiej rodziny, prawdziwych encyklopedystów kozackiego bytu. Jusza z suma lub sandacza, która gotuje się na łonie natury. Produkty: ryba (sum, sandacz) — 600 g, wywar rybny z drobiazgu — 2 l, ziemniaki — 5 szt., cebula — 1 szt., cytryna — 40 g, zielenina koperku i pietruszki — 20 g, pieprz czarny w ziarnach, wódka — 50 g, liść laurowy, sól (kupiona u czumaków!). Przygotowanie: Do wrzącej wody w kociołku wrzucamy całą nieobraną cebulę oraz pokrojoną marchew i ziemniaki. Także rybie głowy bez skrzeli i płetwy. Aby jusza była przejrzysta, trzeba nie dawać jej wrzeć jak krater wulkanu, a jedynie tlić się na skraju ogniska. Gdy warzywa są prawie gotowe — wkładamy sprawioną rybę (grubo pokrojoną lub nawet w całości) i gotujemy jeszcze piętnaście minut. Na dwie minuty przed końcem gotowania dodajemy sól, pieprz, zieleninę z czosnkiem. Gdy zdejmiemy juszę z ognia — dolewamy do niej 50 gramów wódki i gasimy w niej głownię. Barszcz z karasiami. Produkty: 4 średnie karasie, 2 marchewki, 2 buraki, pół kapusty, pół szklanki soku pomidorowego, 4 ziemniaki, oliwa z oliwek, liść laurowy, sól, pieprz. Przygotowanie: Do dużego garnka do wrzącej wody wrzucają drobno pokrojoną cebulę i łyżeczkę oliwy z oliwek, dwie starte marchewki, liść laurowy. Osobno podsmażają starty burak na patelni w soku pomidorowym. Jeszcze osobniej smażą średnie karasie, obtoczone w mące. Do garnka wsypują bardzo drobno poszatkowaną kapustę, ziemniaki i burak z patelni. Na 10 minut przed gotowością wrzucają tamże smażone karasie. Szczęśliwego pływania na 10 minut! Hałuszki — najdawniejsza potrawa, która stała się jednym z symboli kuchni ukraińskiej. Produkty: mąka pszenna lub gryczana, jajka, mleko, słonina. Przygotowanie: Przygotowywano je z mąki pszennej i gryczanej, zagniatając na wywarze warzywnym, mleku lub serwatce twarde ciasto z dodatkiem jajek. Nacinano je na „paseczki” o długości 1 cm. Albo formowano kulki wielkości orzecha włoskiego. Dawano im poleżeć, żeby „zwiędły”, a potem gotowano w wrzącej osolonej wodzie, dopóki nie wypłyną. Jedzono hałuszki ze słoniną, śmietaną lub juszą. Kapuśniak zaporoski z kaszą jaglaną. Składniki: pół kilo kiszonej kapusty, ziemniaki — 6 szt., kasza jaglana — 2 łyżki stołowe, po 1 korzeniu marchwi, pietruszki, pasternaku i selera, 1 cebula, masło — 2 łyżki stołowe, wieprzowina — 300 g, kawałek słoniny, śmietana — 4 łyżki stołowe, ziele angielskie, sól, zielenina pietruszki do smaku. Przygotowanie: Wieprzowinę gotujemy. Kiszoną kapustę dusimy na wywarze z wieprzowiny do półmiękkości. Korzonki, pokrojone w słupki, podsmażamy na maśle. Przepuszczoną przez maszynkę do mięsa słoninę rozcieramy w moździerzu razem z posiekaną cebulą, zieleniną pietruszki i kaszą jaglaną. Przecedzamy wywar, wkładamy do niego ziemniaki i gotujemy dziesięć minut. Wtedy ziemniaki wyciągamy i gnieciemy, dodajemy podduszoną kapustę, korzenie w słupkach, kaszę jaglaną i utłuczone ziemniaki. Mieszając, dogotowujemy. Gdy podajemy, obowiązkowo przyprawiamy śmietaną.
Barszcz hetmański Składniki: kocioł na 20 litrów, 3 kg cielęciny, 3 kg baraniny, kogut, 6 cebul, 1 kg marchwi, 1 kg buraków, 3 kg kapusty, tyle samo ziemniaków, kilo fasoli, pół kilo bakłażanów (sinych), 300 g słoniny, 4 główki czosnku, zielenina, przyprawy i sól do smaku. Przygotowanie: Gotujemy bulion z cielęciny w kotle. Gdy mięso jest gotowe – wyjmujemy je, a do tego samego wywaru wrzucamy baraninę. Gotujemy do półmiękkości. Wyjmujemy baraninę i dusimy ją oddzielnie z kaszą gryczaną. Następnie wrzucamy całego koguta i gotujemy na małym ogniu do miękkości przez cztery godziny. Wyjmujemy koguta, rozkładamy na talerze, dodajemy przyprawy do galarety i zalewamy wywarem. Dolewamy wrzątku do kotła i wrzucamy najpierw ziemniaki, potem buraki, a gdy są prawie ugotowane – szatkowaną kapustę. Główki czosnku czyścimy, kroimy, słoninę przepuszczamy przez maszynkę do mięsa. W głębokim talerzu drewnianą łyżką ucieramy słoninę z czosnkiem i wrzucamy do barszczu. Na 15 minut przed końcem gotowania dodajemy podsmażone warzywa, ugotowaną oddzielnie fasolę oraz duszone na maśle bakłażany, wcześniej przetarte przez sito. Po takim barszczu każdy stanie się wielkim strategiem! Ugotowana cielęcina podawana jest do barszczu, baranina z kaszą gryczaną – jako drugie danie, a koguta przeznaczamy na galaretę.
Karp w miodzie Składniki: na 1 kilogram karpi – 1 marchewka, korzeń pietruszki, cebula, pół cytryny, 2 łyżeczki żelatyny, 2 łyżki miodu, pół szklanki rodzynek. Przygotowanie: Oczyszczonego dużego karpia bez głowy i ogona pokroić na duże kawałki. Głowy i ogony ugotować oddzielnie z pietruszką, marchewką i cebulą. Pod koniec włożyć do wywaru karpia i gotować przez dziesięć minut. Ugotowaną rybę wyłożyć na blachę, a wywar przecedzić, jeszcze trochę pogotować i połączyć z namoczoną żelatyną. Oddzielnie namoczone rodzynki doprawić dwiema łyżkami miodu, zagotować i ostudzić. Oba chłodne wywary połączyć, podgrzać przez kilka minut i zalać karpia w głębokiej blasze. Wstawić do chłodu, wcześniej dekorując pietruszką i plasterkami cytryny.
Pierogi siczysławskie na rozczynie (przepis rodzinny) Ciasto: 1 paczka drożdży (50 g), pół litra ciepłego mleka, 2 jajka, 200 g masła (lub margaryny), 1 szklanka cukru. Przygotowanie: Zalać drożdże 1 łyżką cukru, żeby się rozpuściły, jajka utrzeć z resztą cukru, dodać lekko roztopione masło lub margarynę, ciepłe mleko, wszystko wymieszać, odstawić w ciepłe miejsce na 2–3 godziny. Następnie wsypać mąkę i lepić pierogi z ziemniakami, z kapustą, z wiśniami czy morelami, albo z dżemem. Smażyć na patelni na oleju lub piec na blasze w piekarniku.
Pierogi siczysławskie bez rozczynu Składniki: 200 g śmietany, 200 g masła, 2 jajka, 1 łyżka cukru, pół łyżeczki sody zgaszonej śmietaną. Przygotowanie: Te pierogi przygotowuje się, gdy nie ma drożdży lub czasu na wyrastanie rozczynu. Jajka ubić z cukrem, dodać roztopione masło. Wszystkie powyższe składniki szybko zagnieść i wstawić do lodówki na 20 minut (można włożyć ciasto do foliowego woreczka, a woreczek – do wody). Równolegle przygotowuje się nadzienie: twaróg z rodzynkami, kapustę lub ziemniaki, doprawione złociście podsmażoną cebulką, posolone i popieprzone. Takie pierogi można zagnieść, ulepić i usmażyć w ciągu godziny – a wasi goście będą zachwyceni.
Kulesz z grzybami Produkty: grzyby świeże lub suszone – 0,5 kg, kasza jaglana – 1 kg, cebula – 3 duże, stara słonina – kawałek. Przygotowanie. Gdy są świeże grzyby: słoninę drobno pokroić i wysmażyć w kociołku na smaczne, pachnące skwarki. Dodać drobno pokrojoną cebulę i czosnek. Gdy cebula stanie się żółtawa, wrzucić grzyby do kociołka w trzech porcjach, po kolei. Każdą porcję grzybów lekko posolić. Przyprawy dodać do smaku. I jak tylko trzecia porcja będzie gotowa, dodać kaszę jaglaną. Kulesz można spożywać, gdy kasza zmięknie, dodając zieleninę i roztarty czosnek. Mieszać często i energicznie.
Lubow HOŁOTA
A gdy suszone grzyby, to: grzyby zalać wodą i niech postoją. Słoninę drobno pokroić i znów wysmażyć w kociołku na pachnące skwarki. Dodać drobno pokrojoną cebulę i czosnek. Kiedy cebula stanie się złocista, wrzucić grzyby do kociołka razem z wywarem. Gotować dalej jak zwykle.
Kurki w sosie jajeczno-śmietanowym Produkty: kurki – pół kilo, cebula z szczypiorkiem – 2 szt., pietruszka (gałązki) – 7 szt., masło – 1,5 łyżki, jajka – 4 szt., śmietana – 3 łyżki, śmietanka – 5 łyżek, skrobia – 1 łyżeczka, sól, biały pieprz (świeżo zmielony) – do smaku. Przygotowanie: Kurki oczyścić, jeśli są duże, przekroić na pół lub na cztery części. Cebulę pokroić w cienkie krążki, posiekać pietruszkę, zostawiając część do dekoracji. Masło roztopić na patelni, potem dodać do niego pokrojoną cebulę, kurki i pietruszkę i gotować 5 minut pod przykryciem. Oddzielnie wymieszać jajka, śmietanę, śmietankę i skrobię, dodać sól i pieprz. Wylać tę mieszankę do naczynia z grzybami, które, nie przykrywając, wstawić do piekarnika na 15 minut, potem zostawić na kilka minut w wyłączonym piekarniku. Udekorować pietruszką i podawać na stół z chlebem, ryżem lub ziemniakami.
Mięso z opieńkami w garnku Produkty: mięso cielęce – 500 g, opieńki – 400 g, sól, pieprz czarny (ziarnisty), liść laurowy – do smaku, ziemniaki – 1 kg, czosnek, bulion drobiowy pół szklanki. Przygotowanie: Podsmażyć (podusić) mięso do półmiękkości, dodać czosnek, przyprawy, sól. Podusić grzybki. Następnie pokroić ziemniaki w niewielką kostkę. Wszystkie składniki układać warstwami. Zamknąć pokrywką i piec 1 godzinę w piekarniku, będzie bardzo smacznie!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wrota w m. Sokyrynci zostały otwarte dzięki deputowanemu obwodowej rady Anatolijowi Myroszniczence. Autorem jest czernihowski rzeźbiarz Wiaczesław Didkowski. A w przeddzień Świątek Zielonych Narodowe Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Hončara” zaprosiło do stolicy uczestników szóstego festiwalu tradycji epickiej kobzarskiej z całej Ukrainy. Na tle autentycznych eksponatów widzieliśmy, jak współcześni kobzarze z mułu czasu, ideologii i imitacji wypłukują złote drobinki prawdziwego ukraińskiego kobzarstwa z jego głęboką filozofią dobra, wiary, miłości. Najbardziej szanowany uczestnik — moderator dyskursu naukowego doktor sztuki krytycznej Myhajło Chaj uważnie słuchał przedstawicieli charkowskiej szkoły kobzarskiej. Jurij Kabko testuje współczesne mechanizmy przyswajania wykonawstwa epickiego śpiewaków minionych czasów. Nazar Bożynskyj bada i wytwarza dawne instrumenty według wizerunków kozaków Mamajów. Nasuwało się pytanie, komu to jest potrzebne w epoce Internetu… I Kost Czeremskyj odpowiedział na nie referatem o wychowaniu współczesnego słuchacza ukraińskiego eposu. Taras Kompaniczenko, Kostiantyn Kyrylycz, Świetosław Syleńko, Lajosz Molner wykonali psalmy, kanty, dumy, ballady, przywracając nas duchowym źródłom.
Tłumaczenie maszynowe
Nadija ONYSZCZENKO, obwód czernihowski
Sokyrynci pachną lipami, miodem, pierogami i kwiatami; czystą taflą stawów w majątku Galaganów delikatnie kołyszą do wiecznego spokoju, zachwycają wspaniałym tarasem dawnego pańskiego dworu, w którym dziś uczą się uczniowie zawodowego liceum rolniczego. Od zwiedzania jego izby-muzeum rozpoczęło się już tradycyjne szóste „Święto Wereseja”, poświęcone 210. rocznicy urodzin Ostapa Wereseja. Muzyczna cisza tej posiadłości, ukraińskie upodobanie do piękna inspirowały do twórczości pieśniarskiej ślepego bandurzysty, który wysoką sztuką sławił swoje rodzinne strony w Kijowie i w Petersburgu. 1 października 1871 roku słuchano go zachwycono podczas otwarcia Kolegium Galagana w Kijowie, w dzisiejszym muzeum literatury ukraińskiej, a w 1875 roku – petersburskich słuchaczy mówiących po rosyjsku. Kobzarską sztukę, mecenat i działalność oświatową Galaganów przedstawiały eksponaty pierwszego muzeum, utworzonego tu w 1919 roku, a zlikwidowanego w 1926 roku. Ukraińskich kobzarzy zebrano rzekomo na zjazd i rozstrzelano jako nosicieli „wrogiej ideologii”. Muzeum odrodzono w 1959 roku z inicjatywy Maksyma Rylskiego, a dopiero w 2006 roku nadano mu status szkolnego. O tym opowiadała jego kierowniczka Walentyna Sawczenko. Dawna historia, malownicze pagórki i ciche jeziora są interesujące nie tylko dla miejscowych mieszkańców i potomków pryłuckiego pułkownika Pawła Galagana, który w latach 1823–1829 wzniósł według projektu architekta Pawła Dubrowskiego okazały murowany pałac na 60 pokoi w stylu empire, z wysoką dekoracyjną kopułą. Równocześnie austriacki ogrodnik Bisterfeld założył wokół niego wielki park krajobrazowy z altankami, cerkwią i kaplicą, groblą i dwoma mostami. W pałacu znajdowała się wielka galeria sztuki (stała się ona podstawą do założenia Czernihowskiego Muzeum Sztuki), unikatowa cenna kolekcja naczyń i broni. Działał tu teatr i chór poddańczy. Z tego powodu Sokyrynci nazywano „ukraińskim Parnasem”. Czy można przywrócić jego dawną sławę, pytano wicegubernatora obwodowej administracji państwowej Jurija Muzykę, który przewodniczył oficjalnej delegacji. Władza czyni niewielkie, ale ważne kroki, by wesprzeć 900 miejscowych mieszkańców byłego centrum rejonu. Minionego lata Sokyrynci przyłączono do sieci gazowej. Mówiono także o zakończeniu budowy budynku szkoły, wsparciu miejscowej medycyny. A zespoły i soliści przekazywali nam głębokie melodie ukraińskiej duszy. Brzmiały „Rozścielaj się, barwinku”, „Hej, sokoły” w wykonaniu narodowej kapeli bandurzystów im. Heorhija Majborody. Wspierały ją profesjonalnie kapela bandurzystów Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, kapela bandurzystów im. Ostapa Wereseja obwodowego filharmonijnego centrum festiwali i programów koncertowych, wzorowy zespół bandurzystów „Sokoliki”, kapela bandurzystów „Zaczarowana Desna” Czernihowskiego Liceum Muzycznego im. Lewka Rewuckiego, najlepsze artystyczne i amatorskie zespoły Ziemi Czernihowskiej. Wolnym kozackim duchem przenikał zgromadzonych ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, kobzarz-lirnik Wasyl Niczepa. Do niego przysłuchiwali się mistrzowie ludowej twórczości z centrum rzemiosł obwodowego metodycznego centrum kultury i sztuki, ośrodka Narodowego Związku Mistrzów i wspólnot terytorialnych rejonu sriebniańskiego, którzy uzupełniali święto haftowanymi ręcznikami i koszulami, użytkowymi wyrobami z gliny i wikliny, drewna i słomy. Uważnie przyglądali się temu uczestnicy międzyregionalnego forum turystycznego „Czernihowszczyzna turystyczna – 2013”. Przedstawiciele agencji i instytucji państwowych zajmujących się rozwojem turystyki prezentowali nowe szlaki turystyczne, wymieniali doświadczenia, zawierali umowy biznesowe. Sokyrynci również wpisano na szlak turystyczny, choć nie mają takiego statusu jak Narodowy Historyczno-Kulturalny Rezerwat „Kaczanówka”, Narodowy Historyczno-Kulturalny Rezerwat „Stolica Hetmańska” i historyczno-memorialne muzeum-rezerwat „Hanina Pustyń”. Dla odrodzenia wsi niewystarczające są wysiłki poszczególnych deputowanych i mecenasów. Potrzebna jest polityka państwowa. Odrestaurowany pamiątkowy znak „Kobzarzom Ukrainy” na trasie koło po-
PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w sierpniu — 14 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe