Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Opinie o tym, co najcenniejsze

Слово Просвіти, №33 за 2018 рік

Czytając tygodnik „Słowo Proświty”, żyję w prawdziwej, wolnej, pięknej Ukrainie. Co tydzień dowiaduję się o ciekawych nowościach, sławnych ludziach, wiem, co dzieje się w teatrach, jakie książki się ukazały i są godne uwagi, o artykułach naukowych, poezji, gdzie odbywają się festiwale, konkursy, jak pracują proświcianie, przygotowując się do obchodów swojego 150-lecia. To skłania i mnie do poznawania historii, sztuki, literatury Ukrainy. Zatem — o literaturze. W zbiorze prac naukowych „Perejasławskie studia skoworodyńskie”, zeszyt 4, rok 2017, wydrukowano artykuł „Od Skoworody do Marksa: esej o ukraińskim futuryzmie” doktora nauk filologicznych, profesora katedry literatury ukraińskiej i światowej Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia H. S. Skoworody Leonida Uszkałowa. Artykuł zaczyna się od słów: „20 lutego 1909 roku na pierwszej stronie codziennej paryskiej gazety „Le Figaro” Filippo Tommaso Marinetti wydrukował swój „Manifeste du Futurisme”, w którym zdecydowanie odrzucił przeszłość w imię przyszłości”. Dalej następuje wyjaśnienie innych badaczy, że „futuryzm polega przede wszystkim na zażartej walce przeciwko tradycyjnym wartościom i gustom”. Autor artykułu pisze — a jak można było najbardziej zażarcie walczyć na Ukrainie początku XX wieku „przeciwko tradycyjnym wartościom i gustom”, ... kiedy idol petersburskiej bohemy artystycznej Wasylisk Gniezdow napisał w jednej ze swoich egofuturystycznych pieśni: „Wszystkim znudzili się Taras Szewczenko i hopakowiec Kropywnycki”. Tych wypowiedzi można by było nie zauważać. Ale przecież dalej mowa jest o tym: „W lutym 1914 roku, kiedy ukraińska społeczność, przełamując potężny imperialny opór, uroczyście obchodziła stulecie urodzin Tarasa Szewczenki, „Derzannia” Semenki wywołały prawdziwy wybuch emocji”. Znajdujemy utwór Mychajla Semenki „Przemówienie na uroczystym publicznym posiedzeniu komitetu jubileuszowego z okazji 10-lecia działalności literackiej Mychajla Semenki” (pisownia zachowana), w którym jubilat prosi o „dodanie mi od regulaminu jeszcze półtorej minuty”. Przedstawiciel ukraińskich księgarzy z sali: „Zaraz będzie palił „Kobziarza”!”. Autor artykułu pisze: „Ukraiński futuryzm narodził się w 100-letni jubileusz Szewczenki i rozpoczął swoją historię od skrajnie radykalnego negatywistycznego gestu — od „spalenia” „Kobziarza”. Można by było nie zwracać uwagi — to było, i jak mówią w ludzie, „dawno i nieprawda”. Lecz tutaj wydarzyła się jakaś mistyka. Tylko co doczytałam ten artykuł, słyszę w pierwszym programie ukraińskiego radia, że zaczyna się audycja o Semence (lata życia 31. 12. 1892 — 24. 10. 1937). Prowadząca zaczyna audycję od tego, że ten poeta wszedł do historii literatury z pragnieniem „spalenia „Kobziarza”, później on sam zostanie „spalony” przez władzę radziecką. Ta informacja była dla mnie znakiem Nieba — „nie milcz!”. Wspominam słowa Tarasa Szewczenki: „Lecz nie jest mi wszystko jedno,/ Jak Ukrainę źli ludzie/ Uśpią, przebiegli, i w ogniu/ Ją, okradzioną, zbudzą...”. Pochodzę z miasta Rowieńki w obwodzie ługańskim. Po raz pierwszy w źródłach dokumentalnych nazwa „Rowieńki” spotykana jest w gramocie Piotra Pierwszego z 14 maja 1705 roku, jako „nielegalnie zbudowane”. Ten kraj zasiedlali nie tylko kozacy z Zaporoża, ale i uciekinierzy z Prawobrzeżnej Ukrainy, którzy byli niezadowoleni z ucisku ze strony Polaków, uciekinierzy z tatarskiej lub tureckiej niewoli. Oni zagospodarowywali wolne ziemie i nie chcieli znosić żadnego ucisku. Słoboda była wielkim centrum handlowym. Przez miasto przechodził Szlak Chumacki. Chumacy zatrzymywali się na odpoczynek obok malowniczej doliny, gdzie z czasem pojawiło się miasto. Mieszkali w nim rzemieślnicy, garbarze, szewcy, bednarze, stolarze, krawcy. Ulica, przy której mieszkali garbarze, była położona tuż nad tą wielką doliną, porośniętą ogromnymi drzewami, a na dole płynął strumyk. Ulica nazywała się Szkuratiwką. Zapewne chodził nią Skoworoda. Z jego spuścizny epistolarnej wiemy, że w 1781 roku podróżował do Taganrogu w gościnę do swojego ucznia Hryhorija Kowalynskiego, rodzonego brata ucznia i biografa Skoworody — Mychajła Kowalynskiego. Tą drogą podróżnik zachodził do wsi Rowieńki, która od głównego szlaku była położona w odległości około trzydziestu kilometrów. Co zmusiło filozofa, wtedy 58-letniego, do zmiany kierunku drogi? Jaki był cel, do kogo szedł na spotkanie? Widocznie była to ważna przyczyna. Bo w tamtym czasie wielu uciekinierów było księżmi, niegodzącymi się z moskiewskim prawosławiem, a po ostatecznym rozgromieniu Siczy Zaporoskiej było wielu uciekinierów kozaków. Istnieje takie przypuszczenie, że Skoworoda chciał spotkać się ze swoimi znajomymi, przyjaciółmi. Do tej myśli dochodzimy, opierając się na uwadze w przypowieści „Ubogi skowronek”, gdzie filozof ustami jednego z bohaterów mówi: „We wsi Rowieńki przepiękne słyszałem przysłowie: „Nie zjadłszy — lżej, zjadłszy — lepiej!”. Widać, dobrze częstowali go przyjaciele. Ale zwróćmy uwagę na takie szczegóły. Faktycznie jest to jedyne miasto, o którym myśliciel wspomniał nie w listach, a w utworze. Zdaje się, że w myślach jego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn