Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №33 за 2018 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 33 (981), 16–22 sierpnia 2018 — Kłamstwem Bogu nie służy się

Mykoła Cymbaluk — Jeszcze zupełnie niedawno — powiedział, otwierając konferencję prasową, przewodniczący Towarzystwa „Proświta”, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy I–VI kadencji Pawło Mowczan — przeprowadzaliśmy okrągły stół na temat procesji krzyżowej z okazji 1030-lecia chrztu Rusi Kijowskiej oraz związanej z tym kwestii ukraińskiego autokefalicznego Kościoła prawosławnego. Dzięki naszym ostrzeżeniom i działaniom podjętym przez władze żadne prowokacje ze strony rosyjskich i prokremlowskich sił nie miały miejsca. Realistycznie oceniając sytuację na Ukrainie i w świecie, nieustannie podkreślamy, że kwestia bezpieczeństwa narodowego jest dziś dla nas kwestią numer jeden. Nasi „przyjaciele” nie dają nam ani na chwilę wytchnienia. Dlatego witamy oświadczenia Prezydenta Ukrainy, w których stwierdza on, że nasza silna armia, ukraiński język państwowy i jedyny prawosławny Kościół są niezawodnymi filarami niepodległej Ukrainy. Wracając do agresywnych działań Budapesztu i zaostrzenia sytuacji na Zakarpaciu, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki podkreślił, że proświtianie i ukraińska opinia publiczna dobrze rozumieją, że nie istnieją żadne międzynarodowo-prawne zobowiązania ani ograniczenia wobec agresora... I przekonaliśmy się o tym na gorzkim doświadczeniu wojny, którą Rosja prowadzi przeciwko Ukrainie już piąty rok. — Podobnie rozumiemy — kontynuował — że zamachy na integralność terytorialną Ukrainy będą trwać tak długo, dopóki Państwo Ukraińskie nie stanie się militarnie, gospodarczo i duchowo potężne. Państwo pełne własnej godności narodowej, które nie będzie obijać cudzych progów z wyciągniętą ręką. I tu nie można się z nim nie zgodzić. Bo syndrom imperialny jest naturalną chorobą wielu narodów, na którą kiedyś chorowali Brytyjczycy, Francuzi, Holendrzy i Belgowie, którzy jeszcze w XX wieku mieli liczne kolonie. Nie dotyczy to jednak tych naszych sąsiadów, którzy dążą do zastosowania historycznych praktyk rozczłonkowania Ukrainy. Wiosną 2014 roku, po aneksji Krymu przez Rosję i rozpoczęciu rosyjsko-ukraińskiej wojny, do prasy przedostały się informacje, że emisariusze Putina prowadzą aktywne przemo- MYCHAJŁO ANDRUSIAK SPECJALNIE DLA „SP” 10-11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Imperialny syndrom Budapesztu

Nieprzyjazna polityka naszego zachodniego sąsiada, Węgier, coraz bardziej przybiera cechy rewizjonizmu. Wybuch emocji Budapesztu wokół ukraińskiej ustawy „O oświacie” (faktycznie — ingerencja w wewnętrzne sprawy naszego kraju) niedawno zyskał ciąg dalszy: rząd Węgier wprowadził stanowisko ministra odpowiedzialnego za rozwój Zakarpackiego obwodu i zatwierdził program rozwoju przedszkoli w miejscach zwartego zamieszkania Węgrów. Nasze MSZ wezwało czasowo pełniącego obowiązki chargé d’affaires Węgier na Ukrainie i wręczyło notę z żądaniem oficjalnego wyjaśnienia, dlaczego suwerenna część Ukrainy została objęta kompetencjami ich władz. Niegasnące imperialno-rewizjonistyczne nastroje węgierskiego premiera Wiktora Orbana, zwłaszcza ostatnie wydarzenie, oraz ospała reakcja oficjalnego Kijowa skłoniły przedstawicieli ukraińskiej opinii publicznej do pilnego zwołania w Ukrinformie konferencji prasowej pod tytułem „Bezpieczeństwo narodowe: Kto dąży do destabilizacji na Zakarpaciu?” Oprócz Towarzystwa „Proświta” w jej pracach wzięli udział Ogólnoukraińskie Forum „Ukraińska Alternatywa”, Partia Polityczna „Patriot”, stowarzyszenia społeczne „Ukrainie — pomiestną prawosławną Cerkiew”, „Majdan” oraz przedstawiciele inteligencji twórczej. ...z zachodnimi promoskiewskimi marionetkami w sprawie podziału Ukrainy. Dymu bez ognia nie ma. Możemy jedynie się domyślać, że plan rozbioru Ukrainy istnieje i może być całkiem realny. Niezależna, silna gospodarczo i potężna militarnie Ukraina nikomu nie odpowiada. Zatem przy pobłażliwości niektórych krajów pragmatycznej Unii Europejskiej (czego potwierdzeniem jest budowa „Nord Stream 2”) Rosja próbuje w praktyce realizować swoją agresywną politykę wobec Ukrainy, o czym świadczą wypowiedzi Viktora Orbána. Jak mówią w Rosji: „Swój swojaka widzi z daleka”. Próba przywłaszczenia Zakarpacia przez Węgry jest wyraźnym sygnałem spisku Putina i Orbána. Dlatego uczestnicy konferencji prasowej w swoich wystąpieniach żądali od Prezydenta, jako Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy, natychmiastowego rozmieszczenia w Zakarpaciu odpowiednich sił wojskowych, by zapobiec agresji Węgier wobec Ukrainy. Taki wariant rozwoju wydarzeń jest całkiem realny, biorąc pod uwagę praktykę ignorowania aktów prawa międzynarodowego przez imperialnie zaślepionych przywódców zarówno Moskwy, jak i Budapesztu. Ale tym sposobem problemu Zakarpacia, niestety, nie da się rozwiązać. Jerzy FILIPCZUK, akademik NAPU, współprzewodniczący Ogólnoukraińskiego Forum „Alternatywa Ukraińska”, który przez długi czas zajmował ważne stanowiska w obwodzie czerniowieckim, być może najlepiej spośród obecnych uczestników konferencji prasowej orientuje się w problemie pracy z mniejszościami narodowymi, zwłaszcza na Bukowinie. Dlatego od razu zaakcentował, że poruszony temat jest nie tylko niezwykle aktualny, ale także bardzo złożony. Dotyczy to zarówno władz ukraińskich, całego naszego społeczeństwa, jak i Europy, w polityce międzynarodowej wracają bowiem stare wyzwania. Ich korzenie sięgają głębi historii i jeśli dziś pretekstem stała się kwestia językowa na poziomie artykułu 7 Ustawy „O edukacji”, to nie powstała ona dzisiaj. Przyczyny polityczne, geopolityczne, duchowe i humanitarne są znacznie głębsze i trzeba nie tylko analizować je w bardziej systemowy sposób, ale też odpowiednio działać. — Przede wszystkim — podkreślił Jerzy Filipczuk — chodzi o język. Problem języka państwowego, rodzimego Kościoła — tych rdzennych filarów, które podtrzymują każde państwo, zwłaszcza takie jak nasze, które dopiero w 1991 roku odzyskało utraconą niepodległość — u nas wciąż nie został rozwiązany. Grają na tym nasi wrogowie, którzy zdają sobie sprawę, że język i Kościół chronią nas i dają perspektywę rozwoju państwa i narodu. Przypomnijmy przy okazji dawny kontekst historyczny. Ukraina, Ukraińcy, byli zaciśnięci między dwoma imperiami. Z jednej strony — Austro-Węgry, z drugiej — Rosja. Ze strony naszego północnego sąsiada od kilku wieków już trwa szalony opór przeciwko naszej tożsamości narodowej. Nie będę mówić o problemach Cesarstwa Rosyjskiego, kiedy bezpaństwowi Ukraińcy starali się zachować swoje bezpaństwowe narodowe „Ja”. Zachowaliśmy je i dziś mamy państwo, które dziś jest zdolne na innym stopniu, na innym poziomie poważnie i mocno rozwiązywać te problemy. Bo dziś, przypominając swoje stare żądanie z 2014 roku, pierwsza konferencja prasowa Towarzystwa „Proświta” po Majdanie była poświęcona temu, że Ukraina potrzebuje innej postawy władz wobec Ukraińców poza granicami ojczyzny. Obecnie poza granicami Ukrainy jest już nie 20 milionów, lecz być może 30. Nie dostrzegać poza granicami rodzinnej Ojczyzny 30 milionów Ukraińców i uważać, że jesteśmy zdolni skonsolidować ukraiński naród polityczny i być poważnym podmiotem na arenie międzynarodowej i w polityce międzynarodowej, się nie uda. Dlatego ogromną wadą obecnej sytuacji, a więc obecnych decyzji władz, jest to, że wbrew Konstytucji Ukrainy zapomnieliśmy o państwowym programie narodowym „Rodak za granicą”. Takiego programu nie ma. Nasi zagraniczni bracia-Ukraińcy są porzuceni na pastwę losu. To fatalna sytuacja. Tego programu nie można zastępować dwiema deklaracjami, które zostały podpisane najpierw przez jednego premiera, a potem przez innego. To jest moje pierwsze stanowisko. Innym aspektem wizji sukcesywnej i szanowanej na świecie Ukrainy jest problem Instytutu Ukraińskiego. Proponowaliśmy go utworzyć i nazwać imieniem naszego narodowego geniusza Tarasa Szewczenki. Tak jak Hiszpanie mają Instytut Cervantesa, Niemcy — Goethego, Polacy — Mickiewicza, Węgrzy — Petőfiego, Rosjanie — Puszkina. Zakończenie na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Imperialny syndrom Budapesztu

Zakończenie. Początek na str. 1. Wszystkie cywilizowane kraje, czy też ich zdecydowana większość, posiadają instytucje swojej tak zwanej miękkiej dyplomacji, które przekazują zagranicznej wspólnocie światowej prawdę o swojej historii, osiągnięciach swojej kultury. W ten sposób kraj wchodzi na wysoki poziom komunikacji z innymi narodami, nacjami. W ten sposób, drogą miękkiej, humanitarnej dyplomacji, rozwiązuje wiele kwestii, utwierdzając swoje narodowe i państwowe „Ja”. Jeśli chodzi o najbardziej bolesną dla nas kwestię — języka, to nie można jej rozwiązać dopóty, dopóki w naszej przestrzeni informacyjnej będzie panował antyukraiński duch. A do tego analogiczna kolaboracyjna postawa wielu partii parlamentarnych, brak ustawy „O państwowym języku ukraińskim”… Świadczy to o słabości, niepewności obecnej, jeśli można tak powiedzieć, elity w kwestii podejmowania tak ważnych dla państwa ukraińskiego społecznie istotnych decyzji… Uzasadniając znaczenie języka dla narodu i niebezpieczeństwo, jakie stanowi on dla imperium, Heorhij Filipczuk przypomniał uczestnikom konferencji prasowej o wydarzeniach w Charkowie w 1951 roku. Nie była to już carska Rosja ani cesarska Austro-Węgry, a niby „wolny” Związek Radziecki. Wtedy 800 studentów wystąpiło z żądaniem prowadzenia wykładów i zdawania egzaminów na uczelniach w języku ukraińskim. W odpowiedzi Moskwa rozpętała powszechne represje wobec studentów, a 34 z nich rozstrzelała przed dniem przewrotu październikowego. Kto dzisiaj wspomina o tym barbarzyństwie Rosji w ukraińskich szkołach, w naszej prasie, w telewizji? Tymczasem Pohrebinski, Ochrimenko, Karasiow jadą do Moskwy, by podgrywać Putinowi w grze w „polityczny ping-pong”. Kto mówi o tym, co czyniły imperia, austro-węgierskie czy rosyjskie, z ukraińskim narodem, póki był on bezpaństwowy? Obecnie mamy swoją państwowość, która chroni przed tragediami podobnymi do charkowskiej. Ale pojawiły się inne wyzwania i zagrożenia. Ponieważ Węgry są nie tylko naszym sąsiadem, ale członkiem UE i NATO, który powinien przestrzegać cywilizowanych stosunków międzynarodowych, dziwnymi wydają się blokady Ukrainy na drodze do Wspólnoty Europejskiej. Ale wszystko ma swoją dawną historię. Przypomnijmy ustawy z 1848, 1879, 1893 roku i szczególnie ustawę hrabiego Apponyiego, węgierskiego ministra oświaty, 5-krotnego nominanta do Nagrody Nobla, akademicko wykształconego człowieka, który władał sześcioma językami, ale w stosunku do praw Ukraińców był nieprzejednany. Okrutna ustawa, która została uchwalona z jego inicjatywy, zakazywała nie tylko edukacji w języku ukraińskim, ale po prostu rozmawiania, posiadania szyldów w ojczystym języku itp. 31 lipca, w związku z wprowadzeniem przez rząd Węgier stanowiska pełnomocnika ministra odpowiedzialnego za rozwój obwodu zakarpackiego i program rozwoju przedszkoli w Kotlinie Karpackiej, do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy wezwano tymczasowego chargé d’affaires Węgier na Ukrainie László Pappa, któremu kierownictwo MSZ Ukrainy wręczyło notę z żądaniem oficjalnych wyjaśnień w związku z tą decyzją rządu Węgier, na mocy której w sferę kompetencji węgierskiego urzędnika włączono część suwerennego terytorium Ukrainy. Według informacji węgierskich źródeł internetowych nowe stanowisko objął István Grezsa, który wcześniej zajmował się pracą fundacji charytatywnej „Zakarpackie Centrum Rozwoju Gospodarczego »Egan Ede«”, będącej główną strukturą, przez którą Węgry realizują wsparcie materialne dla zakarpackich Węgrów na Ukrainie, w szczególności programy kredytowe w ramach tak zwanego „planu Egana”. Utworzenie tego stanowiska jest jakościowo nowym instrumentem podważania wartości zjednoczonej Europy w świetle dyplomatycznej konfrontacji między suwerenną Ukrainą a członkiem UE, Węgrami. 26 września 2017 roku rząd Węgier oficjalnie oświadczył, że przyjęta przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawa „O oświacie” jest zamachem na prawa mniejszości narodowych. Przy tym premier Węgier Viktor Orbán, reprezentujący prawicową partię „Fidesz”, zagroził, że Węgry będą blokować europejskie i euroatlantyckie dążenia Ukrainy. Na początku 2018 roku ministrowie spraw zagranicznych Ukrainy i Węgier, Pawło Klimkin i Péter Szijjártó, uzgodnili przeprowadzenie konsultacji w celu rozwiązania spornych kwestii związanych z tak zwanym „artykułem językowym”. P. Szijjártó oświadczył, że osiągnięto postęp i zapewnił, że Węgry nie będą nalegać na uchylenie obowiązującej redakcji normy językowej ustawy. Węgry oficjalnie wycofały również swoje weto wobec przeprowadzenia oddzielnego spotkania liderów NATO z udziałem Prezydenta Ukrainy. Jednak kilka dni później w MSZ Węgier oświadczono, że premier Węgier V. Orbán zamierza głosować przeciwko każdemu dokumentowi, który zostanie zaproponowany członkom Sojuszu Północnoatlantyckiego do przyjęcia po zakończeniu spotkania z ukraińskim i gruzińskim liderem. Jednocześnie węgierskie przedstawicielstwo w NATO podejmowało próby przeszkodzenia spotkaniu strony ukraińskiej 11 lipca 2018 roku, używając politycznych dźwigni i manipulacji. Również niedawno węgierski premier V. Orbán oświadczył, że nie wierzy w realizm dążeń Ukraińców do przystąpienia do Unii Europejskiej oraz Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego. „Ukraińcy chcą wyrwać się z rosyjskiej strefy wpływów, chcą zbliżyć się do NATO i UE i, być może, nawet do nich przystąpić, oraz budować nowoczesną Ukrainę. Ale nie przewiduję ich członkostwa w NATO, a perspektywy członkostwa w UE są praktycznie zerowe” — kategorycznie oświadczył węgierski premier. Zaznaczmy, że V. Orbán ma niełatwe relacje z UE i USA, głośno deklaruje, że „interesy jego kraju nie pokrywają się z interesami USA”, a „rosyjski model nieliberalnej demokracji” podoba mu się bardziej niż europejski czy amerykański. Magazyn Foreign Affairs nazwał go nawet „węgierskim Putinem”. Ponadto oficjalny Budapeszt nadal demonstruje przychylność wobec reżimu politycznego Moskwy i Tymczasem obecnie nie mamy tak skomplikowanej sytuacji na Zakarpaciu dla Węgrów. Czy nasze Ministerstwo Oświaty postąpiło słusznie? Ustawa Ukrainy „O oświacie” to jedynie zamiar wprowadzenia przynajmniej jakichś ogólnie przyjętych działań na swoim suwerennym terytorium. Ostatnie badania socjologiczne potwierdziły, że na Zakarpaciu, w rejonach berehowskim i wynohradiwskim, nikt nie ogranicza w prawach mniejszości narodowych, przede wszystkim Węgrów. Na przykład węgierskojęzyczni studenci, obywatele Ukrainy, mają dwie uczelnie na Zakarpaciu, które mają za zadanie kształcić wysoko wykwalifikowane kadry dla naszego państwa. Ale ich znajomość języka ukraińskiego jest po prostu katastrofalna: 41% mówi bardzo słabo, 12% — po prostu nic nie rozumie! Zatem 63% węgierskojęzycznej młodzieży nie jest zdolna do komunikowania się po ukraińsku. A to problem adaptacji społecznej, własnej motywacji i co najważniejsze — problem bezpieczeństwa narodowego. Omawiając problem zakarpackich Węgrów, musimy przyznać, że zbieramy owoce braku na Ukrainie jasnej polityki narodowej. Mykoła Hołomsza, doktor nauk filozoficznych, współprzewodniczący Ogólnoukraińskiego forum „Ukraińska alternatywa” wyraził wspólne stanowisko uczestników konferencji prasowej, że ingerencja Węgier w wewnętrzne życie Ukrainy, która jest kontynuacją cynicznego i grubego naruszania przez Budapeszt prawa międzynarodowego, trwa. Po przyjęciu przez Radę Najwyższą Ukrainy Ustawy Ukrainy „O oświacie” nasza sąsiadka dokłada wszelkich starań, aby blokować europejskie i euroatlantyckie dążenia Ukrainy. Rząd Orbana, podkreślił on, celowo i metodycznie dąży do zaostrzenia stosunków między Węgrami a Ukrainą. W tym przejawia się skoordynowanie działań rządu Węgier z reżimem putinowskim. Węgry — to jeden z krajów, na które wpływając, putinowska Rosja, jako globalny hybrydowy terrorysta, próbuje ingerować w politykę Unii Europejskiej w taki sposób, aby zachwiać jej jednością. Szczególnie cynicznie wygląda takie stanowisko węgierskiego rządu wobec Ukrainy zważywszy na to, że właśnie Budapeszt w 1994 roku został wybrany przez państwa nuklearne miejscem podpisania Memorandum o gwarancjach bezpieczeństwa w związku z przystąpieniem Ukrainy do Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. Kroki władz węgierskich są kontynuacją polityki Kremla dotyczącej destabilizacji sytuacji w naszym państwie. Istnieje prawdopodobieństwo rozegrania przez globalnego hybrydowego terrorystę „scenariusza krymskiego” na Zakarpaciu, poprzez wykorzystanie prorosyjsko nastawionych wysokich urzędników i polityków Węgier. Ukraińska społeczność, popierając stanowisko Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, które wyraziło zdecydowany protest w związku z szeregiem nieprzyjaznych kroków oficjalnego Budapesztu wobec Ukrainy, oświadcza o grubym naruszeniu norm prawa międzynarodowego, Statutu ONZ, które przewidują zakaz ingerencji w sprawy wewnętrzne suwerennych państw. Władze ukraińskie nie powinny na oficjalnym poziomie ograniczać się do not dyplomatycznych, a adekwatnie reagować na wszystkie te brutalne ataki ze strony węgierskiego rządu dotyczące ingerencji w sprawy suwerennego i niepodległego państwa Ukraina, a także podjąć systemowe działania w celu wzmocnienia ochrony i nienaruszalności granicy. Różne aspekty tego problemu wyrazili także pozostali uczestnicy konferencji prasowej „Bezpieczeństwo narodowe: Kto pragnie destabilizacji na Zakarpaciu?”, w szczególności przewodniczący stowarzyszenia społecznego „Ukrainie — pomieścią Cerkiew prawosławną” Petro Juszczenko i aktywista stowarzyszenia „Majdan” Taras Usenko, ludowy artysta Ukrainy Anatolij Hajdamaka i inni. W rezultacie pracy uczestnicy konferencji prasowej przyjęli wspólne oświadczenie w sprawie sytuacji na Zakarpaciu. Mykoła Cymbaluk Wymagamy od: Rady Najwyższej Ukrainy: — zwołania nadzwyczajnej sesji parlamentarnej w celu pilnego rozpatrzenia kwestii, na której należy przyjąć uchwałę „O nielegalności utworzenia przez rząd Węgier stanowiska „Pełnomocnika ministra odpowiedzialnego za rozwój obwodu zakarpackiego i programu rozwoju przedszkoli Kotliny Karpackiej”. Przesłać niniejszą uchwałę do ONZ, Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, Rady Europy w celu zapewnienia międzynarodowej kontroli nad przestrzeganiem przez rząd Węgier norm prawa międzynarodowego oraz suwerenności państwa Ukraina. — przyjęcia apelu do Parlamentu Węgier z żądaniem reakcji na podobną politykę władzy wykonawczej, w którym przewidzieć propozycję utworzenia wspólnej komisji parlamentarnej, z udziałem przedstawicieli Komisji Europejskiej, w celu niedopuszczenia do dalszego rozwoju ingerencji w sprawy suwerennej Ukrainy. — zaangażowania instytucji Unii Europejskiej w praktyki Euroregionu „Euroregion Karpacki” w celu neutralizacji podobnych planów. Służby Bezpieczeństwa Ukrainy — opracowania kompleksowego programu działań w zakresie wykrywania wyzwań i zagrożeń dotyczących zapobiegania działalności w obwodzie zakarpackim poszczególnych osób, grup, inicjatyw społeczno-politycznych oraz organizacji, których praca może stanowić zagrożenie dla integralności terytorialnej Ukrainy oraz odpływu kapitału ludzkiego ze względu na przynależność etniczną. Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy — zalegalizowania dla społeczności międzynarodowej wszystkich dostępnych faktów wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz suwerenności Ukrainy ze strony rządu Węgier, przeprowadzenia pilnego posiedzenia z wypracowaniem pakietu działań skierowanych na ochronę integralności terytorialnej Ukrainy. Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy — zajęcia twardego stanowiska w kwestii ochrony interesów Ukrainy w relacjach z Węgrami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Cyrk „walki z korupcją”

Petro ANTONENKO. Swego czasu lider Singapuru, reformator Lee Kuan Yew, pod którego wodzą to miasto-państwo zrobiło gigantyczny krok w rozwoju gospodarczym, ogłosił ciekawy aforyzm. Zauważył, że po dojściu do władzy lider takiego czy innego kraju powinien „posadzić trzech swoich przyjaciół” — posadzić za kraty. Wszak „i on wie, za co ich sadza, i oni to wiedzą”. Cóż, nasza nowa władza (nowa w momencie jej przyjścia z Majdanu, a obecnie ta władza ma już 5 lat!) szybko posadziła swoich przyjaciół, i nie trzech, a znacznie więcej. Posadziła — w wysokie fotele urzędnicze. Jednakże trzeba było kogoś posadzić i za kraty. Bo czyż nie głównym atutem polityki wewnętrznej stała się u nas „walka z korupcją”, co dla mas ludowych miało stać się symbolem „walki o sprawiedliwość”. I oto jedna typowa historia takiego „sadzania za kraty”. Prawda, na razie warunkowego. Bo obecnie zakończyła się ona tym, że stołeczny Sąd Apelacyjny zezwolił Boczkowskiemu na przywrócenie się w Gabinecie Ministrów. To decyzja sądu z 7 sierpnia. Co ją poprzedziło — pamiętają wszyscy. A preludium tego było niemal trzy i pół roku temu. Pamiętacie to show na żywo, przed kamerami telewizyjnymi? 25 marca 2015 roku wprost na posiedzeniu rządu funkcjonariusze organów ścigania zatrzymują kierownika Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Serhija Boczkowskiego (a to, w istocie, ranga ministra, członka rządu) oraz jego zastępcę Wasyla Stojeckiego. Odczytano im oskarżenia, założono kajdanki i wyprowadzono z sali. Wysokim urzędnikom zarzucono organizację korupcyjnego schematu przetargowego zakupu paliw i smarów po zawyżonych cenach. Jednak minęły dwa z okładem lata śledztwa i latem 2017 roku stało się wiadomo, że przynajmniej Boczkowskiego oskarża się o zupełnie inne epizody: wymuszanie pieniędzy od szefów jednostek terytorialnych DSNS z groźbą zwolnienia oraz roztrwonienie pieniędzy podczas zakupu wykrywaczy metali. Cóż, też poważne oskarżenia — łapownictwo, nadużycie stanowiska służbowego. A zaraz po zatrzymaniu Gabinet Ministrów swoją decyzją zwolnił Boczkowskiego ze stanowiska — za złamanie przysięgi urzędnika państwowego. Delikatna sytuacja. Z jednej strony urzędnik jest oskarżony o poważne przestępstwa, trwa śledztwo. Z drugiej — temu śledztwu nie widać końca, ciągnie się już 4. rok — typowy obraz dla naszej „walki z korupcją”. A ponieważ sprawy karne nie zostały zakończone wyrokiem sądu, oznacza to, zgodnie z prawem i Konstytucją, że człowieka nie można prawnie nazwać przestępcą. Za co więc zwalniać ze stanowiska? Adwokaci Boczkowskiego zaskarżyli w sądzie decyzję Gabinetu Ministrów o zwolnieniu Boczkowskiego. Nasze sądy się nie śpieszą. I mimo wszystko 26 kwietnia 2018 roku Okręgowy Sąd Administracyjny Kijowa uchylił zwolnienie Serhija Boczkowskiego ze stanowiska szefa DSNS. Jedna z motywacji — wniosek MSW o zwolnienie Boczkowskiego rząd rozpatrzył w sposób nienależyty. Następne działanie. Tutaj już i MSW, i DSNS, i ogólnie rząd składają apelację od tej decyzji sądu. I oto wspomniany wyżej ostatni werdykt sądu z 7 sierpnia, który zresztą również można zaskarżyć, więc ciąg dalszy nastąpi… Zatem Sąd Apelacyjny nie tylko poparł kwietniową decyzję Sądu Administracyjnego o przywróceniu Boczkowskiego na stanowisko, ale i doprecyzował, jaką rekompensatę ma mu wypłacić państwo. Oto decyzja: „Ściągnąć na korzyść Boczkowskiego z DSNS odpowiednie kwoty średniego zarobku za czas przymusowego przestoju od 25 marca 2015 roku do 26 kwietnia 2018 roku w wysokości 546 tysięcy 273 hrywny 72 kopiejki”. W kwietniu Sąd Administracyjny naliczył Boczkowskiemu „tylko” 463 583,48 hrywny, więc nowy sąd doliczył tak, że suma przekroczyła pół miliona. Wszystko jest prawnie poprawne: skoro orzeczono, że urzędnik został zwolniony nielegalnie, trzeba wypłacić mu nieotrzymaną pensję za ponad 3 lata. Zapewne wspomniane wysokie urzędy zaskarżą w nowym sądzie i tę ostatnią decyzję Sądu Apelacyjnego — zarówno w kwestii rekompensaty pieniężnej, jak i zwolnienia-przywrócenia Boczkowskiego na stanowisko. Nie na darmo przedstawiciele MSW oświadczyli w sądzie, że Boczkowski nadal przebywa w statusie oskarżonego z trzech artykułów Kodeksu karnego, wśród których jest otrzymanie łapówki. Na co sąd zareagował rozsądnie: powiedzmy, niech sobie przebywa, a wy prowadźcie śledztwo dalej. Już czwarty rok z rzędu… w okresie II wojny światowej. 2. Josyp Struciuk (1943 r.), prozaik ukraiński, autor powieści z historii ukraińskiej Chełmszczyzny. Naturalnie nasuwa się pytanie: czy miał prawo jakiś chłopak, który urodził się dwa miesiące później niż tragedia, która wydarzyła się w jego wsi, cokolwiek wspominać o niej? A ja przecież w tamtym czasie byłem znacznie starszy (ur. 1934 r.). Nie inaczej, jak polski pismak świadomie pomylił cyfry, by podważyć moje wspomnienia. O tym, że jestem tylko „autor powieści z historii ukraińskiej Chełmszczyzny”, przemilczę. Bo nie opłaca się wspominać o moim dorobku na temat chełmski. Ciekawe, że Strzelce to „do 1947 r. wieś ukraińska w powiecie chełmskim”, a dalej: „W dniu 26 maja 1943 r. polskie oddziały partyzanckie dokonały mordu zbiorowego na Ukraińcach zamieszkujących Strzelce. Ofiarami padło ok. 70-70 (może wystarczy jedna cyfra) osób. Ukraińcy zostali zmuszeni do ucieczki ze swej wsi do Ukraińskiej SRR w dniu 1 listopada 1944 r.”. Nasuwa się pytanie: to Ukraińcy wysiedleni byli w 1944 czy 1947 roku? Gdzież jest prawda? I to w 7 wierszach polskiej informacji tyle nieścisłości. I na koniec spójrzcie, co zostało z dawnych mieszkańców tej wsi na ich, wiekami zamieszkanych, terenach. Przed wami pozostałości cmentarza prawosławnego, bo we wsi katolickiego nie było. Te kilka rodzin murawiaków i Polaków chowało swoich w innej wsi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Prawda po polsku

Josyp STRUCJUK Zdjęcie J. HAWRYLUKA Wpadła mi w ręce polska notatka o mojej wsi Strzelce. Otóż napisano tam: “Do 1947 r. wieś ukraińska w powiecie chełmskim. W 1943 r. wieś zamieszkiwało 528 Ukraińców, 182 Polaków; na Kolonii: 80 Polaków, 70 Ukraińców [APL, zespół 498, sygn. 139, k. 329]”. W tej informacji liczbę Ukraińców zmniejszono o dobre kilkaset osób, a Polaków we wsi (bez kolonii) były zaledwie 3 rodziny, które, rzecz jasna, nie mogły stanowić aż 182 osób. Zupełnie nie wspomniano o Czechach z Moraw (7 rodzin) i 2 lub 3 rodzinach żydowskich. Jeśli chodzi o kolonię, to wiem jedynie tyle, że pracowników przy dworze pańskim, tak zwanych fornali, we wsi nie szanowano, bo ci “tylko w swoich domach” rozmawiali po ukraińsku, a jak wychodzili do pańskich robót, to “pszekali”, czyli gadali po polsku. A dalej ciekawa interpretacja: niejednokrotnie podawałem wspomnienia, jak Polacy niszczyli naszą wieś w maju 1943 roku (jak widzimy, przed tak zwaną “rzezią wołyńską”). Wszystko byłoby w porządku, gdyby nie było informacji o tym, kto ze znanych osób (według Polaków) urodził się w Strzelcach. A tutaj: “1. Jurij Łukaszczuk (1900-1966), dowódca Ukraińskiej Samoobrony na Chełmszczyźnie”. Cmentarz prawosławny. To właściwie wszystko, co zostało z ukraińskości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przy pensji wynoszącej 1 milion 350 tysięcy — czy nie będą kraść?

Petro ANTONENKO Głośne oświadczenie złożył kolejny „głośny” uczestnik sprawy karnej. To były szef Państwowej Służby Podatkowej Ukrainy Roman Nasirow, czyli główny podatkowiec państwa. Urodził się w 1979 roku w Czernihowie, piastował wiele znaczących stanowisk, był deputowanym Rady Najwyższej obecnej kadencji z Bloku Petra Poroszenki i zrzekł się mandatu w związku z powołaniem na stanowisko szefa DFS w maju 2015 roku. 2 marca 2017 roku Narodowe Biuro Antykorupcyjne zatrzymało Nasirowa, przedstawiając mu zarzut poważnej zbrodni. Jednak już po dwóch tygodniach wyszedł za kaucją w wysokości 100 milionów hrywien, którą wpłacili jego żona i teść. Z zajmowanego stanowiska Nasirow został zawieszony praktycznie od razu, jednak przez cały ten czas domaga się przywrócenia na nim i, rzecz jasna, odrzuca wszystkie zarzuty o popełnienie przestępstwa. A NABU oskarża Nasirowa o nadużycie władzy i stanowiska służbowego, co doprowadziło do strat w wysokości około 2 mld hrywien. Według danych śledztwa, na stanowisku szefa DFS podejmował on decyzje w interesie pozafrakcyjnego deputowanego Ołeksandra Onyszczenki, w sprawie którego prowadzone jest postępowanie w związku z podejrzeniem o machinacje z gazem. Tutaj śledztwo przebiegało szybciej niż w sprawie Bocz­kowskiego. Sprawę już przekazano do sądu. Ale na razie Nasirow jest prawnie nieskazany, wolnym obywatelem, dlatego ma także gwarantowane Konstytucją prawo do wolności słowa. Z czego też korzysta. Tymczasem Nasirow niedawno oświadczył, że również zastanawia się nad kandydowaniem na prezydenta Ukrainy w przyszłym roku. Oczywiście, jeśli go nie skażą. Albo odwrotnie — skażą, a potem uniewinnią: dość korzystna sytuacja do kandydowania u nas. I w ogóle — wrażenie, że na prezydenta będą kandydować wszyscy, komu tylko przyjdzie na to ochota. Ale teraz o czymś innym. Niedawno w eterze telekanału „112 Ukraina” Roman Nasirow przedstawił swój przepis na walkę z korupcją na Ukrainie. Mówiąc wprost — nie jest on nowy. Polega na podwyższeniu pensji urzędnikom, wtedy, jak mówi, nie będą kraść. Nowe są jedynie liczby podane przez Nasirowa. Po co już tu „drobnić” na jakieś jałmużny w wysokości 20 — 30 tysięcy hrywien. Nasirow oświadczył, że pensję deputowanym parlamentu trzeba ustalić w wysokości 20 — 30 tysięcy DOLARÓW, ministrom — 50 tysięcy, także dolarów. Przeliczmy to przy naszym kolejnym spadku wartości narodowej waluty — hrywny, gdy dolar na początku sierpnia kosztował już ponad 27 hrywien. Zatem 30 tysięcy dolarów to 810 tysięcy hrywien, 50 tysięcy to 1 milion 350 tysięcy hrywien. To szalone sumy w kraju, w którym zdecydowana większość obywateli znajduje się na granicy biedy albo i poniżej niej, gdzie nawet oficjalną pensję „malują” nam gdzieś na poziomie 7 tysięcy hrywien, przy czym około 80 procent obywateli nawet nie widzi takiej pensji. A nawet jeśli ktoś ją widzi, to porównajcie 7 tysięcy i 1 milion 350 tysięcy! A co najważniejsze — chodzi nawet nie o same sumy: 30 tysięcy hrywien będzie otrzymywał deputowany i minister, 300 tysięcy, milion czy 5 milionów. Rzecz w tym, że to całkowicie błędna filozofia — „Damy więcej, to nie będzie kraść”. To głupota potwierdzona wiekami i tysiącleciami. Tymczasem taka filozofia jest dość żywotna. Zaczynając od dawnych zebrań kołchozowych, gdzie zastraszeni chłopi często wybierali tego samego starego przewodniczącego kołchozu, dobrze wiedząc, że to złodziej. Rozumowali prymitywnie: „Ten już ukradł, a wybierzmy nowego — też zacznie kraść”. Ale nie ukradł! Natura ludzka jest taka, że żądza złodzieja jest bezgraniczna. Praktycznie nie zdarzyło się jeszcze, żeby złodziej powiedział: „Dość, na tym koniec, do środy będę kraść, a od czwartku zacznę uczciwie żyć”. Temu nie ma końca, a ludności po prostu czasem trudno wyobrazić sobie zachcianki złodziei, to, jak one rosną. Wydawałoby się, że już ukradł i na tamten świat nic ze sobą nie zabierze, myślą prostaczkowie. Ale złodziejowi ważny jest nie tamten, lecz ten świat. A prostaczkowie po prostu nie potrafią sobie wyobrazić, że złodziejowi zechce się pić coraz droższe szampany, a potem zechce kąpać swoje prostytutki w wannie z szampanem. I tak dalej… Gdy głowa państwa objęła urząd, miała jedną rezydencję służbową, potem dwie, trzy, a potem siedem. To o naszej ukraińskiej rzeczywistości, nie podając nazwisk. I o tym otwarcie mówiły środki przekazu. A nasz lud się dziwił — po co siedem rezydencji, po co tyle samolotów? Po co deputowanemu czy ministrowi zegarek na ręce za 50 tysięcy dolarów? Złodzieje, łapówkarze, urzędnicy na służbie państwowej przestają kraść zupełnie nie od podwyżek pensji, lecz od kary prawa, od nietolerancji społeczeństwa wobec złodziei. A nie od „smarowania” urzędników coraz większymi pieniędzmi kosztem tego samego narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Kłamstwem Bogu nie służą

Halyna MOHYŁNYCKA, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, starszy wykładowca katedry edukacji psychologiczno-pedagogicznej oraz społeczno-humanistycznej Komunalnego Zakładu Wyższego Edukacji „Odeska Akademia Edukacji Ustawicznej”, pisarka, laureatka nagrody literackiej im. Wasyla Stusa. Zakończenie. Początek w nr 32 z 2018 roku. II. Co powinien wiedzieć każdy, aby nie ulegać pokusie kłamców. Choć moje życzenia, wyrażone na końcu mojego „posłania” do „stambulskich wizytatorów”, są całkowicie szczere, mimo to nie wierzę, że słudzy Cerkwi ukraińskiej z nazwy, a rosyjskiej z istoty, posłuchają ich i zaprzestaną swojej obłudnej agitacji przeciwko nadaniu naszej Cerkwi statusu Lokalnej. Przeciwnie, teraz, gdy ta kwestia znajduje się na etapie rozstrzygnięcia, prowokacyjno-agitacyjna praca Patriarchatu Moskiewskiego tylko się nasila. Z tego względu nie mogę stać z boku, „jak głuchy, co nie słyszy, i jak niemy, co nie otwiera ust swoich” i „jak człowiek, co nie słyszy i nie ma w ustach swoich nagany”, jak powiedziano w psalmach Dawidowych, a uważam za swój obowiązek jako ukraińska obywatelka i wierna Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego, bezpodstawnie poniżanej przez kłamliwych bluźnierców, jeszcze raz wyjaśnić wszystkim obywatelom Ukrainy (niezależnie od ich pochodzenia narodowego, języka, wyznania czy przynależności konfesyjnej) istotę procesów, które zachodzą w naszym życiu międzywyznaniowym, ponieważ są one zbyt ściśle powiązane zarówno z problemami umacniania niepodległości i budowy Państwa, jak i z problemami samoświadomości narodu oraz z agresją Rosji na Krymie i w Donbasie, aby można było je pomijać milczeniem. Na czym polega istota konfliktu między konfesjami prawosławnymi Patriarchatu Moskiewskiego i Patriarchatu Kijowskiego na Ukrainie? W 1991 roku, kiedy została proklamowana i uznana przez światową wspólnotę Suwerenna Ukraińska Państwowość, Cerkiew Ukraińska, założona jeszcze w X wieku (988 r.) przez Włodzimierza Wielkiego, podjęła soborową decyzję o oddzieleniu się od Patriarchatu Moskiewskiego, tak jak robiły to prawie wszystkie Cerkwie krajów, które uzyskiwały niepodległość od centrów imperialnych. Patriarchat Moskiewski, ignorując prawo kanoniczne, ogłosił oddzieloną od niego Cerkiew „niekanoniczną” i obłożył ją anatemą, to znaczy przeklął i wyłączył z Cerkwi prawie 14 milionów (dziś liczba ta sięga ponad 16 milionów!) ukraińskich chrześcijan rzekomo za „rozłam” i „naruszenie kanonów”, a sam w tym czasie, zastraszając ukraińskich biskupów i kapłanów, przeprowadził na ukraińskim terytorium jeszcze jeden Sobór, na którym stworzył jeszcze jedną, niby „ukraińską” i niby „niezależną” od Moskwy Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego. O jej podporządkowaniu Moskiewskiemu centrum religijnemu nigdzie nie wspominano, wiernych witano z utworzeniem samodzielnej Cerkwi Ukraińskiej, na szyldach świątynnych szybko napisano: „Świątynia taka a taka. Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej” — bez wskazania na przynależność do Patriarchatu Moskiewskiego. Nawet ja, powróciwszy w 1994 roku do Odessy, po prawie 30-letnim faktycznym „zesłaniu”, zaczęłam chodzić, jak w dniach młodości, do Soboru Uspieńskiego jako świątyni Cerkwi Ukraińskiej, dopóki nie usłyszałam w kazaniach zajadłej agitacji przeciwko Patriarchatowi Kijowskiemu jako „sekcie antychrystów”, „sług diabła”, „raskolników” i „odstępców od wiary Chrystusowej”. Dopiero po tym zrozumiałam całą głębię moskiewskiego oszustwa i z wielkimi trudnościami znalazłam ruiny dawno zawalonej świątyni przy szpitalu zakaźnym, „hojną” ręką „ukraińskich” władz miejskich przydzielone do użytkowania wspólnocie religijnej Patriarchatu Kijowskiego. Przed tymi ruinami nasza maleńka wspólnota w niedziele odprawiała nabożeństwa (często pod groźnymi krzykami „kozaczków”, podesłanych z cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego: „Precz, antychryści, z Odessy!”, „Śmierć banderowcom!”), a w dni powszednie, staraniami kościelnego starosty Moruziuka (Królestwo mu Niebieskie!) oraz ówczesnego księdza o. Hennadija, odbudowywała przedsionek, w którym wkrótce urządziliśmy i poświęciliśmy maleńką cerkiewkę Narodzenia Chrystusowego. O odbudowie samej zrujnowanej świątyni, ba, nawet o oczyszczeniu jej z latami sprasowanych ton zawalonych konstrukcji i ścian, w tamtych latach nie było co myśleć! Byliśmy przecież ogłoszeni przez „kanoniczną”, „prawdziwie prawosławną” Cerkiew Moskiewską „sługami diabła”, „antychrystami”, „łamaczami kanonów” i innymi. Nam bały się pomagać i władze — w Odessie w większości prokomunistyczne lub prorosyjskie, i mniej lub bardziej zamożni ludzie, którzy nie chcieli ściągać na siebie gniewu władzy. Nikt przecież wtedy nie mógł dopuścić myśli, że duchowieństwo Patriarchatu Moskiewskiego, wykonując polecenia Kremla, bezczelnie oszukuje zarówno ukraińską, jak i światową opinię publiczną rozmowami o kanonach i „czystości prawdziwego prawosławia”, a w rzeczywistości dbając o realizację „projektu Wielkiej Rosji”, czyli o odnowienie imperium. W rzeczywistości żadnego naruszenia kanonów ze strony Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego nie było, ponieważ jeszcze w czasach apostolskich (54 rok n.e.) na Soborze w Jerozolimie kanoniczną podstawą do stworzenia oddzielnej samodzielnej Cerkwi uznano czynnik narodowy: każdy oddzielny naród może mieć oddzielną Cerkiew z własnym hierarchą na czele (34. zasada Apostolska). Szósta zasada I Soboru Powszechnego (Nicea, 325 rok) i siedemnasta zasada IV Soboru Powszechnego (Chalcedon, 451 rok) jako kanoniczną podstawę do uniezależnienia Cerkwi określają czynnik administracyjno-terytorialny: „Ustrój spraw cerkiewnych — mówi 17. zasada Soboru Chalcedońskiego — powinien odpowiadać formom politycznym i społecznym”, a to oznacza, że każde oddzielne państwo ma prawo do swojej oddzielnej Cerkwi, a każdy oddzielny obwód — do swojej eparchii. W znacznie późniejszej Apofegmie (krótkim wykładzie zasad kanonicznych) patriarchy Focjusza wskazano, że „prawa, które dotyczą spraw cerkiewnych, powinny odpowiadać zmianom politycznym i administracyjnym” — czyli: zmieniły się granice lub status polityczny kraju — zmieniają się granice terytoriów kanonicznych oraz status Cerkwi. Zatem oddzielenie naszej Cerkwi od Patriarchatu Moskiewskiego i stworzenie w niepodległym państwie niepodległej Cerkwi jest uwarunkowane całym szeregiem podstaw kanonicznych, lekceważąc które, Patriarchat Moskiewski sam staje się łamaczem kanonów! Z manipulacji kanonami przez Patriarchat Moskiewski można by się tylko głośno śmiać, gdyby nie prowadziły one do niezgody, a czasem i do rozlewu krwi, jak było w Odessie 2 maja 2014 r., a obecnie w Donbasie. Tak na przykład, kiedy rozpadło się Imperium Rosyjskie, Gruzja, podobnie zresztą jak Ukraina, ogłosiła się niepodległym państwem. W ślad za tym w 1918 roku również Cerkiew Gruzińska oddziela się od Patriarchatu Moskiewskiego. Co robi Patriarchat Moskiewski? Jasna sprawa, rzuca na Cerkiew Gruzińską anatemę za „rozłam” oraz „naruszenie kanonów”. Dumni Gruzini tym się nie przejmują, uważając, że jakiekolwiek decyzje Cerkwi obcego państwa ich nie dotyczą, i spokojnie pracują, rozbudowując swoją Cerkiew. Rozstrzelać gruzińskie „niepodległościowe” duchowieństwo czy powysyłać je do łagrów, tak jak zrobiła to Moskwa na Ukrainie z duchowieństwem Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi, nie odważono się. Cerkiew Gruzińska spokojnie modliła się do Boga, choć pozostawała pod moskiewską anatemą. Kiedy zaś w 1943 roku Moskwie w walce z faszystami potrzebne było wsparcie innych państw, ona, bezbożna i wojująco ateistyczna, nagle zaczyna robić „reweranse” w stronę religii. Jednym z takich „reweransów” stało się nagłe uznanie autonomii Cerkwi Gruzińskiej. W dokumencie wydanym przez Patriarchat Moskiewski zaznaczono, że „według zasad cerkiewnych… granice cerkiewne powinny podążać za państwowymi”. Przy tym Patriarchat Moskiewski powołuje się na te same zasady Soborów Powszechnych… które wam właśnie przytaczałam (17. zasada IV Soboru Powszechnego w Chalcedonie i inne). Wychodzi na to, że anatemując Cerkiew Gruzińską w 1918 roku, w Patriarchacie Moskiewskim tych zasad nie znali? I żeby je „nauczyć się”, moskiewskim hierarchom z wykształceniem akademickim potrzeba było aż 35 lat?! A obecnie co? Znowu zapomnieli? To czemu nie trzymają pod ręką tak cennej „grubej” książki, która nazywa się „Dzieje Świętych Soborów Powszechnych”? Czyżby nie mieli takiej? To ja mogę pożyczyć — mam! Bo nieładnie jakoś — tak otwarcie swoją kanoniczną niepiśmienność demonstrować, a jeszcze anatemami na prawo i lewo rzucać… Przy okazji, jest w tej książce nieco także o anatemach, wykluczeniu z Cerkwi i zakazach w sprawowaniu posługi. Ale zanim zacytuję tę wielce interesującą zasadę, jeszcze raz przypominam, że wyjście naszej Cerkwi spod jurysdykcji Moskiewskiej jest uzasadnione nie mniej niż czterema podstawami kanonicznymi i żadnych podstaw, które leżałyby w płaszczyźnie religijnej czy kanoniczno-prawnej, ani dla anatemowania, ani dla wykluczenia z jedności ze światowym prawosławiem, ani dla zakazu w sprawowaniu posługi naszego duchowieństwa nie było. „Poszukujący miast ziemskich” moskiewscy hierarchowie zrobili to tylko po to, by trzymać ukraiński naród w duchowej niewoli, bo po pierwsze, takie zadanie postawił Kreml, a po drugie (któż mógłby o tym pomyśleć?!), na Ukrainie Patriarchat Moskiewski ma o pół tysiąca parafii więcej niż w swojej „wysokoduchowej”, „prawdziwie prawosławnej” bezkresnej Rosji! Jeśli policzyć w stosunku terytorialnym, to na Ukrainie 1 parafia Patriarchatu Moskiewskiego przypada na każde 50,5 km2, a w Rosji, która rwie się u nas „wysokoduchowy ruski mir” budować, 1 parafia – na 1495 km2! Tu nie tylko „anatema!” Tu „ratunku!” zakrzykniesz… Ale hierarchom „ratunku” krzyczeć byłoby znacznie lepiej, niż wykluczać z cerkiewnej jedności, zakazywać sprawowania posługi czy anatemować kogoś bez kanonicznych ku temu podstaw, bo w tej sprawie również istnieje dość surowa zasada, przyjęta w 431 r. w Efezie na III Soborze Powszechnym. Brzmi ona tak: „Jeśli zostanie wykryte, że ktokolwiek zakazał komuś sprawowania posługi lub wykluczył z Cerkwi przez stronniczość (czyli nie na podstawach kanonicznych — H. M.), to powinien być poddany tej samej karze, której poddał innego, i obróci się ból jego na głowę jego, jako na przestępcę przykazania Bożego i apostolskich pouczeń” (4. III Powszech.). Osobiście bardzo nie chciałabym, aby Cerkiew Moskiewska była kiedykolwiek poddana tej samej anatemie, którą anatemowała naszą, i żeby „ból nasz spadł na głowę jej”, bo zadała ona nam tego bólu aż nadto wiele. A mimo to radziłabym jej hierarchom i zwykłym księżom pouczyć się wreszcie wszystkich tych kanonów, żeby i samym nie grzeszyć, i nie wprowadzać w grzech swojej owczarni, bo choć powiedziano, że Pan jest DŁUGOcierpliwy, to nigdzie nie powiedziano, że WIECZNIEcierpliwy… Wydaje się, że i powiedzianego w zupełności wystarczy, by zrozumieć, że kanony łamie nie Patriarchat Kijowski, a właśnie Cerkiew Moskiewska, która wbrew nauce ewangelicznej (Mt 6,24) zawsze służyła i dziś próbuje służyć dwóm panom: Bogu i władzy kremlowskiej, ale jak zawsze przewagę oddaje służeniu władzy i swojemu wyrachowaniu. Bo Bogu nieprawdą nie służą! A wszystkie rozmowy o „rozłamowości” czy „niekanoniczności”, „odstępstwie od wiary chrystusowej” są kłamstwem i obłudą. Ale i to jeszcze nie wszystko, i nie najważniejsze. Wszystkie przytoczone przeze mnie kanony miałyby istotne znaczenie, gdyby Cerkiew Ukraińska (Metropolia Kijowska) była choć kiedykolwiek kanonicznie podporządkowana Patriarchatowi Moskiewskiemu. Ale tak nie było i nie jest! Kiedy okoliczności zmusiły Bohdana Chmielnickiego do zawarcia sojuszu z Moskwą, Kościół Ukraiński odmówił udziału w radzie perejasławskiej i składania przysięgi carowi, ponieważ sojusze polityczne państw nie oznaczały sojuszu Kościołów i nie wpływały na ich status czy podporządkowanie. Kościół Ukraiński, choć korzystał z prawa faktycznej autonomii, prawnie był kanoniczną częścią Patriarchatu Carogrodzkiego (Konstantynopolitańskiego) i, dobrze znając „moskiewskie przyzwyczajenia”, nie tylko nie dopuszczał myśli o zerwaniu niemal 800-letniej jedności z Konstantynopolem, ale w ogóle do sojuszu Bohdana z Moskwą odnosił się negatywnie. Po śmierci Bohdana Moskwa zaczęła aktywnie niszczyć wszelkie oznaki państwowości na Ukrainie. W 1659 roku oszukany, zastraszony i udręczony Jurko Chmielniczenko zmuszony był podpisać sfałszowane artykuły perejasławskie. Ukrainę zalało rosyjskie wojsko i rosyjska administracja. Wybieranie pułkowników, którzy tradycyjnie kierowali organami administracyjnymi w terenie, zostało zabronione: zamiast nich Moskwa wyznaczała rosyjskich. Wielokrotnie naruszając kanony, w szczególności drugą zasadę Drugiego Soboru Powszechnego oraz ósmą zasadę Trzeciego Soboru Powszechnego, które zabraniają jakichkolwiek działań jakiegokolwiek Kościoła na cudzym terytorium kanonicznym, patriarchowie moskiewscy bez zgody Konstantynopola wyświęcają w ukraińskich obwodach biskupów i wyznaczają namiestników kijowskiej katedry metropolitalnej przy żyjącym metropolicie, ustanowionym przez Patriarchę Konstantynopolitańskiego. Po wyznaczeniu na „namiestnika” niejakiego protopopa nieżyńskiego Filimonowicza, wyświęconego przez Moskwę na biskupa Metodego, patriarcha konstantynopolitański nakłada anatemę na protopopa-zdrajcę. Ukraińskie duchowieństwo i kozactwo żąda usunięcia obłożonego anatemą Filimonowicza, który był do tego moskiewskim szpiegiem i donosicielem na Ukrainie. Ponieważ Moskwie potrzebny był właśnie Filimonowicz, do Carogrodu wysyłana jest carska gramota z prośbą o zdjęcie anatemy z niekanonicznie wyświęconego protopopa oraz ze „szczerym” kajaniem się za „naruszenie świętych kanonów, które zabraniają kogokolwiek wyświęcać nie w swojej obwodzie”. Aby usprawiedliwić swoje niekanoniczne działania, Moskwa, mówiąc brutalnie, oczernia kijowskiego metropolitę Dionizego Balabana, jakoby miał on zamiar i już „przekonał kozaków do połączenia się z papistami. A że oni – wyjaśniają moskiewscy władcy – już gotowi byli odpaść, to my, żeby nie zginęli oni swoimi duszami, […] upatrzyliśmy tego męża Metodego (Filimonowicza – G. M.), który może naprowadzić ich na prawdę, i nakazaliśmy wyświęcić go, żeby nie zaplątali się oni w sieci diabelskie. My rozsądziliśmy, że lepiej naruszyć kanon, który zabrania wyświęcać w cudzym obwodzie, ale uratować mnogie dusze. Gdybyśmy nie pospieszyli, a wysłali naprzód zapytać was, to bardzo łatwo mogliby oni odpaść” (Metropolita Makary „Historia Kościoła Ruskiego”, t. XII, s. 572-574). Zacytowana carska gramota datowana jest na 1663 rok. Okazuje się, że już wtedy Kościół Moskiewski troszczył się wyłącznie o „czystość prawosławia” oraz o ukraińskie dusze, żeby nie stały się katolikami. Dokładnie tak samo jest teraz: Patriarcha Cyryl i jemu podobni „ruski mir” pragną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...nie chodzi o to, by w Ukrainie wyłącznie „dla zachowania” naszej duchowości, aby nie zgubić własnych dusz, tracąc moskiewską „czystość prawosławia”, a archimandryta Klasztoru Uspieńskiego w Odessie w mrocznej broszurze „Słudzy nadchodzącego Antychrysta w Ukrainie”, wydanej i rozpowszechnionej po obwodzie z błogosławieństwem Metropolity Agafangela, pisze, że Patriarcha Kijowski „pragnie zniszczyć prawosławie w Ukrainie”, a po utworzeniu Ukraińskiego Kościoła Pomiestnego „prześladowania na Cerkiew prawosławną się wzmogą, a kolejnym żądaniem będzie podporządkowanie jej Rzymowi”. Ale carskiej karty pisanej w 1663 roku, kiedy Moskwa jeszcze spodziewała się, że Cerkiew Kijowską uda się jakoś wyciągnąć spod władzy Patriarchy Konstantynopolitańskiego, nie cytowałam po to, by pokazać, że tak powiem, „ciągłość retoryki”. Zdumiewa umiejętność, przepraszam, kłamania bez rumieńca, bez wstydu z własnej nagiej nieprawdy, która najpewniej również przechodzi dziedzicznie. Carska karta „pokutna”, w której kilkakrotnie uznano, że Metropolia Kijowska to „obca dziedzina”, do której Patriarchat Moskiewski nie ma żadnego prawa, jest ciekawa tym, że w 1685 roku Moskwa, która już otrzymała oficjalną stanowczą odmowę Patriarchy Konstantynopolitańskiego Jakuba co do przekazania Cerkwi Ukraińskiej Patriarchatowi Moskiewskiemu, „ничтоже сумняшеся” [bez wahania], przeprowadza w tej obcej dziedzinie sobór elekcyjny, na którym, łamiąc kanony, wybiera dla obcego Kościoła swojego metropolitę, i już nawet nie myśli tłumaczyć się przed Konstantynopolem, lecz z właściwą sobie bezwstydnością i zuchwałością oświadcza, że Ukraina to jej kanoniczna dziedzina, która „od początku przyjęcia wiary prawosławnej” rzekomo należała do Patriarchatu Moskiewskiego. A żeby czytelnik zrozumiał, dlaczego tak „nieuprzejmie” wyraziłam się o zuchwałości i bezwstydzie, muszę sięgnąć do historii. Ruś została ochrzczona w 998 roku. Wtedy też została założona Metropolia Kijowska. O Rosji ani o Moskwie w tamtych czasach nie było ani słychu, ani ducha. Na terytorium dzisiejszej centralnej Rosji w tym czasie żyły plemiona ugrofińskie: merja, mordwa, wiesi, czud i inne, które jeszcze nie znały bogów antropomorficznych (człekokształtnych), lecz czciły kamienie święte i, oczywiście, nie miały państwowości. Pierwszy twór państwowy — Księstwo Suzdalskie — zostanie założony dopiero przez Jurija Dołgorukiego, który oficjalnie figuruje jako „założyciel rosyjskiej państwowości”, a na te ugrofińskie ziemie przybył mniej więcej w 1135 roku, czyli 147 lat po chrzcie Rusi. Właśnie z nim wiąże się też pierwsza wzmianka o Moskwie, lecz nie jako o miejscowości, raczej jako o rzece, bo historia podaje, że w 1147 roku gdzieś w gęstwinach nad brzegami rzeki Moskwy ów książę Jurij natrafił na punkt przeładunkowy towarów kupca Kuczki, zabił go, a swego syna Andrzeja (w Synopsisie zapisanego pod imieniem Chinaj) ożenił z córką Kuczki, Ulitą. Właśnie przy tej okazji wiąże się pierwsza wzmianka o Moskwie, bo zapraszając na to wesele księcia czernihowskiego Światosława, przekazał rzekomo przez posłańca: „Przyjedź do mnie, bracie, na Moskow”. Wkrótce w tym miejscu powstanie wioska, która przez wiele lat będzie w kronikach wspominana jako Kuczkowo. Także budowę samej Moskwy rosyjscy historycy datują na 1156 rok, przypisując ją temu samemu Jurijowi Dołgorukiemu. Księstwo Moskiewskie zostanie utworzone przez chana ordyńskiego Mengli-Temira dla syna Aleksandra Newskiego, Daniela, dopiero w 1272 roku, czyli 284 lata po chrzcie Rusi. W tym samym roku, jak twierdzi rosyjski badacz historii rosyjskich świątyń O. Ratszyn, młody Daniel „zbudował wśród boru… pierwszy drewniany kościół Spasa-Preobrażenia” (chodzi o znany kościół Spasa-na-Borze w Kremlu). „W tamtym czasie, — dodaje badacz, — miejsce to było jeszcze pokryte borem i gęstym lasem”. Nawet gdybyśmy wyobrazili sobie, że Patriarchat, któremu rzekomo podlegała Cerkiew Ukraińska, mógł powstać w mieście, gdzie „wśród boru i gęstego lasu” stoi jedyna drewniana cerkiewka, to i wtedy nie byłoby to „od początku przyjęcia prawosławia”, lecz niemal trzy wieki po tym, jak prawosławie utwierdziło się na Rusi. W Moskwie, nota bene, jeszcze w XVII wieku nie było ono ugruntowane, choć Moskwa zdążyła już ogłosić siebie „Trzecim Rzymem”. Tam także w XVII wieku poganie (i to nie tak znowu daleko od Moskwy!) z upodobaniem zabijali misjonarzy, którzy próbowali ich „przyprowadzać do świętego chrztu”. Nie wierzycie? To przejedźcie federalną szosą Moskwa–Riazań, gdzie na obrzeżach miejscowości Jambirna stoi pomnik z napisem „To miejsce poświęcone krwią świętego męczennika Micheła, przelaną 1 (14) 04.1656 roku przy oświecaniu wiarą Chrystusową ziem riazańskich i mordewskich” — to jakieś 200 kilometrów od Moskwy… Kołkami go, biedaka, te poganie zabili… Wysokodostojnemu Metropolicie Agafangelowi, który uparcie twierdzi o „tysiącletnim chrzcie” Moskwy, ten pomnik powinien być dobrze znany, bo sam pochodzi z tych dawnych „ziem mordewskich”, lecz o tym parafianom nie opowiada, podobnie jak nie opowiada o świętych męczennikach-mnichach Ławry Kijowsko-Peczerskiej, ukamienowanych pod koniec XI — w pierwszej połowie XII wieku podczas próby chrystianizacji ziem przyszłej Rosji, które rzekomo zostały ochrzczone już w X wieku przez Włodzimierza Wielkiego. On, podobnie jak podlegli mu kapłani, mówi o „tysiącletnim chrzcie jednej Rusi”, dołączając do niej także ówczesne ziemie ugrofińskie wraz z Moskwą, również zamieszkaną przez Ugrofinów, choć nawet w monografii wydanej w 2007 roku przez Rosyjską Akademię Nauk, na podstawie źródeł historycznych, stwierdza się, że ani w X wieku, ani w XIII wieku nikt nie uważał tego ugrofińskiego kraju (Załessie, jak nazywano go na Rusi) za Ruś. „Ruś nazywano, — czarno na białym napisano w monografii, — terytorium środkowego Naddnieprza, a później ziemie prawosławne wchodzące w skład Rzeczypospolitej („Zachodnie kresy Cesarstwa Rosyjskiego”, — M., 2007). Na Moskwię zaś, czy nawet na samą Moskwę, w czasach chrztu Rusi jeszcze nawet nie zasiewano. A chrzcić nie tylko nienarodzone, ale jeszcze niepoczęte „niemowlę” jest chyba niemożliwe… Zatem ani „od początku przyjęcia prawosławia”, ani znacznie później Cerkiew Moskiewska nikogo nie mogła podporządkowywać, bo jej nie było. Istniała Cerkiew Kijowska, której podlegały eparchie utworzone w księstwach Suzdalskim, Twerskim, Moskiewskim i innych ziemi Zaleskiej. Bo gdy gdzieś pod koniec XI wieku mnisi Peczerscy zaczęli chrystianizować te, jak nazywano je na Rusi, ziemie Zaleskie, to nowo ochrzczone parafie oraz późniejsze eparchie oczywiście podlegały Metropolii Kijowskiej, która, jak pamiętamy, prawnie podlegała Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu. Jednak w 1448 roku Moskwa, umocniona i nieźle wzbogacona „pod jarzmem” (zob. N. M. Karamzin „Historia państwa rosyjskiego”, t. V, rozdz. 4), samowolnie oddziela się od Metropolii Kijowskiej i ogłasza utworzenie własnej Cerkwi Moskiewskiej, której Patriarchia Konstantynopolitańska nie uznała. „Niekanoniczna”, „rozłamowa”, „samoświęcona” Cerkiew Moskiewska pozostawała przez niemal półtora wieku (141 lat), aż do chwili, gdy uwięziony przez Borysa Godunowa w klasztorze Czudowym Patriarcha Konstantynopolitański Jeremiasz II podpisał w 1589 roku dokument nadający tej Cerkwi (która dotąd nie miała nawet kanonicznej metropolii)… godność patriarchalną! (o tej „detektywistycznej” historii można przeczytać w książeczce H. Mohylnickiej „Litos albo kamień z procy prawdy na rozbicie metropolitalnego bluźnierstwa” — Bowary: „Idea Ukraińska”, 2004 — s. 20-21). Ówczesny „niekanoniczny” metropolita Jow od 1589 roku zaczął nazywać się „kanonicznym” patriarchą Moskiewskim. W jurysdykcji tego nowo utworzonego patriarchatu znalazły się oczywiście tylko te eparchie, które leżały na terytorium podległym księstwom Moskwy. Żadna, nawet najmniejsza prawosławna parafia znajdująca się w Ukrainie, Białorusi, na Litwie czy w Polsce nie została przyłączona do Patriarchatu Moskiewskiego i pozostawała w jurysdykcji Metropolii Kijowskiej, która, jak pamiętamy, oficjalnie podlegała Patriarchii Konstantynopolitańskiej. Zatem liczenie historii Cerkwi Moskiewskiej (czy, jak należy teraz mówić, Rosyjskiej) jako kanonicznoprawnego administracyjno-kościelnego tworu powinno zacząć się od 1589 roku. Moskwa zawsze rozpoczynała to liczenie od 1448 roku — od czasu samowolnego ogłoszenia jej utworzenia — i w 1948 roku bardzo pompatycznie obchodziła wobec całego świata swój 500-lecie. Jak się stało, że do 1988 roku zdołała się „postarzeć” nie o 40 lat, lecz o całe 540, by razem z Kijowem świętować „swój” tysiąclecie — to tajemnica „moskiewskiej arytmetyki”: 500 + 40 = 1000! (?). Ale to inna, choć również niezwykle ciekawa kwestia i jaskrawy przykład „prawdomówstwa po moskiewsku”. A teraz jeszcze jeden detektywistyczny wątek, których w historii Cerkwi Moskiewskiej jest wiele. Szkoda tylko, że nie mam możliwości przedstawić go we wszystkich szczegółach. Otóż, gdy po śmierci Chmielnickiego władza moskiewska postanowiła pochłonąć Ukrainę, wyczerpaną w Wojnie Wyzwoleńczej, na przeszkodzie stanęła Cerkiew Ukraińska, która na podstawie prawa kanonicznego w żaden sposób nie chciała zrywać jedności z Konstantynopolem i iść do moskiewskiej niewoli, służąc interesom imperialnym. Jak bardzo przekonująco i otwarcie wyjaśnia historyk Cerkwi Rosyjskiej M. W. Tołstoj, Moskwa dobrze rozumiała, że „samo połączenie, dokonane przez Bohdana, pozostawało nietrwałe bez jedności kościelnej, która jedynie mogła nierozerwalnie związać ruskie Południe i wielkorosyjską Północ w jedną rozległą Rosję”, bo, jak pouczał ówczesny Głowa Posolskiego Prikazu Ordin-Naszczokin: „Podstawą politycznego podporządkowania jest podporządkowanie duchowe”. Tę zasadę Rosja mocno pamięta do dziś, dlatego też stara się budować na Ukrainie „russkije miry” i, przepraszam, kombinuje z kanonami, bo, tak jak wtedy, tak i teraz, interesy imperialne stoją dla niej wyżej od wszystkich kanonów, a nawet od Przykazań Bożych. Po śmierci Patriarchy Konstantynopolitańskiego Jakuba, który kilkakrotnie kategorycznie odmówił przekazania Cerkwi Ukraińskiej Patriarchatowi Moskiewskiemu, Moskwa podejmuje rozpaczliwy z punktu widzenia Przykazań, ale dla niej typowy krok: do świeżo zatwierdzonego przez władzę turecką Patriarchy Dionizego IV wysyła się delegację z pokaźną łapówką („trzy sorok soboli i 200 moskiewskich czerwońców”), za którą on ma wyrzec się Metropolii Kijowskiej. „Świątobliwy”, chętnie przyjąwszy łapówkę, wydał dokument o przekazaniu podległej mu Metropolii Kijowskiej w zarząd (podkreślam: nie w podporządkowanie, lecz jedynie w zarząd) Patriarchatowi Moskiewskiemu. Stało się to w 1686 roku. A rok później, w 1687, zebrał się Sobór Patriarchów Wschodnich, który uchylił tę „biznesową transakcję” jako „akt symonii” (tak u nich, po kulturalnemu, nazywało się łapownictwo…), a samego patriarchę-łapownika „wyrzucił” z tronu patriarchalnego. Wszystko! Po tym niekanonicznym „akcie symonii” nikt i nigdy nie przekazał Cerkwi Ukraińskiej Patriarchatowi Moskiewskiemu na zasadach kanonicznych. Więc powiedzcie, na Miłość Bożą, czy można złamać kanon, rozłączając to, co nigdy kanonicznie nie zostało połączone?! Dlatego właśnie Patriarchia Ekumeniczna wielokrotnie oświadczała, że kanoniczne terytoria Patriarchatu Moskiewskiego uznaje jedynie w granicach roku 1589 — czasu, gdy ani na Ukrainę, ani na Białoruś, ani na Litwę, ani do Polski nowo utworzony Patriarchat Moskiewski nawet nogą nie stąpnął. A to znaczy, że Patriarchat Moskiewski w Ukrainie nie ma ani jednego kwadratowego centymetra terytoriów kanonicznych! Wszystko, co tu posiada, zostało wzięte siłą imperialnej władzy, która zalała Ukrainę krwią bojowników o niepodległe państwo i niezależną Cerkiew, zasiała miliony trupów w czasach Hołodomoru, ubiła kośćmi ukraińskich więźniów politycznych bezmierne przestrzenie Syberii, Kołymy, brzegi Morza Białego i Morza Ochockiego, a dziś trzyma się dzięki zakłamaniu, któremu ukraiński obywatel, wychowany na imperialnych „historycznych” mitach, a nie na prawdziwej historii, tak łatwo ulega. A teraz, aby „nie upolityczniać” problemu, lecz pozostać na płaszczyźnie prawa kanonicznego, setki razy podeptanego przez moskiewskie hierarchie właśnie z powodów politycznych, — jeszcze jeden kanon, przyjęty przez Trzeci Sobór Powszechny w Efezie, jakby specjalnie dla Patriarchatu Moskiewskiego, choć w 431 roku, kiedy odbywał się sobór, nie było jeszcze ani patriarchatów, ani metropolii, a na oznaczenie Cerkwi jako odrębnej, samorządnej administracyjno-kościelnej jednostki używano terminu eparchia. Czytamy zatem: „Przestrzegać wszędzie w eparchiach, aby nikt z umiłowanych przez Boga biskupów nie rozciągał swojej władzy na inną eparchię, która nigdy nie należała ani do niego, ani do jego poprzedników. Jeśli ktoś rozciągnął swoją władzę i siłą podporządkował sobie jakąś eparchię — niech ją odda, aby nie naruszać zasad świętych ojców. Święty i Powszechny Sobór chce, aby każda eparchia zachowała w czystości i bez ograniczeń prawa, które należą do niej od wieków, zgodnie z od dawna ustanowionym zwyczajem”. To jest kanon! Ósma reguła Trzeciego Soboru Powszechnego, którą Patriarchat Moskiewski („strażnik «prawdziwego prawosławia»”) bezczelnie i bezbożnie lekceważy, podobnie jak szereg innych kanonów, niewygodnych dla geopolityki Rosji. Bo skoro już tak się stało, że gdzieś w XVII wieku owi „umiłowani przez Boga” moskiewscy władcy, świeccy, ale kościelni, „rozciągnęli swoją władzę na obcą Cerkiew i siłą sobie ją podporządkowali”, — to co mają zrobić zgodnie z kanonami, aby „nie naruszać zasad świętych ojców”? Słusznie! Mają oddać to, co obce, wzięte siłą, a nie wprowadzać w grzech swoją owczarnię, wzywając ją do stawiania oporu, do nieposłuszeństwa władzy (i świeckiej, i duchowej), do walki o cudze, przywłaszczone siłą, co według praw ludzkich i Bożych powinno zostać oddane z pokutą i prośbą o przebaczenie. …Nikogo nie wzywam do odchodzenia od Patriarchatu Moskiewskiego i przechodzenia pod Kijowski, ponad tysiącletni omofor — to sprawa każdej osoby. Chcę tylko, aby wszyscy znali prawdę, którą przez ponad trzy wieki przed nami ukrywano i którą nawet teraz ukrywa się. I kiedy moskiewscy „agafangele”, „longinowie”, „onufrowie” czy „mitrofanowie” znów będą „bardzo kanonicznie” wzywać ukraińskich obywateli, aby „nie podporządkowywali się żadnym decyzjom Patriarchy Konstantynopolitańskiego i walczyli o każdą świętość, o każdą cerkiew”, niech wszyscy wiedzą, że do walki wzywa się ich nie o wartości duchowe, nie o „święte prawdziwe prawosławie” i nie o zbawienie ich dusz ani ziemski dobrobyt, lecz o geopolityczne interesy obcego państwa-agresora, które niszczy to, co stworzyli nasi i ich ojcowie oraz dziadowie, zabija nasze i ich dzieci, braci i siostry. Święte i prawdziwe prawosławie nie kłamie! Nie obłudnictwo! Nie bluźni słowem! Nie napuszcza jednych obywateli Państwa na innych! Nie tworzy „armii prawosławnych” i nie poświęca broni do zabijania prawosławnego narodu! Nie sięga po cudze! Nie łamie przysiąg, tym bardziej składanych na arenie międzynarodowej, przed całym światem! Nie gromadzi ziemskich bogactw, bezcłowo handlując wódką i tytoniem, jak Patriarcha Moskiewski! …Nie wiem, czy to moje słowo dotknie choćby jednej duszy, zaślepionej obłudą… Nie wiem, czy Najświętszy Bartłomiej wyda Cerkwi Ukraińskiej Tomos o autokefalii pod Kijowskim omoforem. Jeśli bardziej zlęka się moskiewskiej podstępności niż gniewu Bożego, może i nie wyda. Ale twardo wiem, że mimo wszystko nadejdzie czas, gdy przejrzenie dotknie wszystkich zwiedzionych dusz i spełni się Słowo Boże, powiedziane przez proroka: „Za to, że pasterze Moi pasli samych siebie, a o owcach Moich nie dbali, ukarzę pasterzy Moich… i wyrwę owce Moje z ich paszczy i nie będą dla nich pokarmem, lecz będą bezpieczne na ziemi, i poznają, że Ja jestem Panem, gdy połamię więzy jarzma i wyzwolę je z rąk ich ciemiężycieli. I nie będą więcej ginąć z głodu na swojej ziemi ani znosić hańby wśród narodów, i poznają, że Ja jestem Pan Bóg ich” (Ez. 34, 9–10, 27, 29). Tak będzie! Bo słowa proroków zawsze się spełniają! Właśnie dla tego celu żyję, pracuję i publikuję te materiały. Zbaw nas, Panie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

było pragnienie zachowania nazwy „Rowenki” w historii, w czasie, w historycznej toponimii tej okolicy. W centrum miasta od tamtych czasów zachował się dębowy Grymuczy Las, piękno i duma Bożej przyrody. Mieszkańcy, rozbudowując miasto, nie naruszali lasu, lecz budowali się wokół niego. Na herbie i na fladze Rowenek przedstawiono trzy czerwone dęby (symbolicznie: tridub — trizub). Rowieńczanie są dumni z tego, że w ich mieście przebywał wybitny ukraiński filozof, oświeceniowiec i pisarz Hryhorij Sawowycz Skoworoda. W historii miasta Rowenki to wydarzenie zostało odnotowane. Centralna Biblioteka Miejska, której zasób książek liczy 88 tysięcy tomów, nosi imię H. S. Skoworody. Znajdują się w niej dzieła filozofa i książki o nim, a także kącik miłośnika mądrości, w którym znajduje się mapa jego podróży, opracowana przez znanego naukowca Leonida Machnowca, na której zaznaczono także Rowenki. Do początku lat 60. XX wieku Rowenki były czysto ukraińskie. Kiedy dziś pytają mnie: „где это вы научились так хорошо говорить по-украински, вы, наверное, из Западной Украины?” [gdzie pani nauczyła się tak dobrze mówić po ukraińsku, pani pewnie jest z Zachodniej Ukrainy?], odpowiadam, że pochodzę z samego środka Wschodniej Ukrainy i po ukraińsku mówić nie nauczyłam się w szkole, lecz od swoich rodziców, krewnych i sąsiadów. Co ciekawe, moja stuletnia, niepiśmienna babcia mówiła poprawnym, jak się dziś mówi, „literackim” językiem. To przecież prawdziwy język ukraiński, którym mówili nasi przodkowie-kozacy. Dopiero wtedy, gdy zaczął się intensywnie rozwijać przemysł węglowy, zaczęto sprowadzać ludzi do naszego kraju z terytoriów nieczarnoziemnych i dla pewnej części ludności stało się „obojętne”, jakim językiem mówić i jakie wartości szanować. Wynik jest znany — Rowenki są okupowane, rządzi tam ŁRL. Ludność milczy, bo się boi. A Taras Hrehorowycz Szewczenko ostrzegał, aby wszystkim było „nieobojętne”, aby się opamiętali, zanim „okradzioną” obudzą. Ja szczególne znaczenie przywiązuję do projektu tygodnika „Słowo Proświty” oraz doktora nauk historycznych, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wołodymyra Melnyczenki, poświęconego 160. rocznicy Dziennika Szewczenki. Tej pracy trudno przecenić — jest aktualna i potrzebna. Dziennik Szewczenki z komentarzami Melnyczenki trzeba wydać jako osobną książkę i wprowadzić do programu szkolnego. Nasz naród wiele traci, bo prawie nie znamy twórczości Szewczenki, mało wiemy o jego życiu. Już zamieniamy się w tych „futurystów”, którzy mówili, że Ukraińcy mają „kobzarską psychikę” (słowa Mykoły Chwylowego). Jak pisze W. Melnyczenko, trzeba, aby każdy Ukrainiec koniecznie przeczytał Dziennik Szewczenki. Wtedy Szewczenko stanie się jeszcze bliższy i bardziej swojski, a wzajemne zrozumienie z nim — bardziej osobiste i głębsze. Odnowią się nasze dusze i wtedy, jak mówił Taras Szewczenko: „I na odnowionej ziemi nie będzie wroga ni przeciwnika, a będzie syn i będzie matka, i będą ludzie na ziemi”. Bo najcenniejsza dla nas jest historia naszego narodu i życie każdego człowieka. Honorowa członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Anna STOLJAROWA, Charków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Opinie o tym, co najcenniejsze

Czytając tygodnik „Słowo Proświty”, żyję w prawdziwej, wolnej, pięknej Ukrainie. Co tydzień dowiaduję się o ciekawych nowościach, sławnych ludziach, wiem, co dzieje się w teatrach, jakie książki się ukazały i są godne uwagi, o artykułach naukowych, poezji, gdzie odbywają się festiwale, konkursy, jak pracują proświcianie, przygotowując się do obchodów swojego 150-lecia. To skłania i mnie do poznawania historii, sztuki, literatury Ukrainy. Zatem — o literaturze. W zbiorze prac naukowych „Perejasławskie studia skoworodyńskie”, zeszyt 4, rok 2017, wydrukowano artykuł „Od Skoworody do Marksa: esej o ukraińskim futuryzmie” doktora nauk filologicznych, profesora katedry literatury ukraińskiej i światowej Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia H. S. Skoworody Leonida Uszkałowa. Artykuł zaczyna się od słów: „20 lutego 1909 roku na pierwszej stronie codziennej paryskiej gazety „Le Figaro” Filippo Tommaso Marinetti wydrukował swój „Manifeste du Futurisme”, w którym zdecydowanie odrzucił przeszłość w imię przyszłości”. Dalej następuje wyjaśnienie innych badaczy, że „futuryzm polega przede wszystkim na zażartej walce przeciwko tradycyjnym wartościom i gustom”. Autor artykułu pisze — a jak można było najbardziej zażarcie walczyć na Ukrainie początku XX wieku „przeciwko tradycyjnym wartościom i gustom”, ... kiedy idol petersburskiej bohemy artystycznej Wasylisk Gniezdow napisał w jednej ze swoich egofuturystycznych pieśni: „Wszystkim znudzili się Taras Szewczenko i hopakowiec Kropywnycki”. Tych wypowiedzi można by było nie zauważać. Ale przecież dalej mowa jest o tym: „W lutym 1914 roku, kiedy ukraińska społeczność, przełamując potężny imperialny opór, uroczyście obchodziła stulecie urodzin Tarasa Szewczenki, „Derzannia” Semenki wywołały prawdziwy wybuch emocji”. Znajdujemy utwór Mychajla Semenki „Przemówienie na uroczystym publicznym posiedzeniu komitetu jubileuszowego z okazji 10-lecia działalności literackiej Mychajla Semenki” (pisownia zachowana), w którym jubilat prosi o „dodanie mi od regulaminu jeszcze półtorej minuty”. Przedstawiciel ukraińskich księgarzy z sali: „Zaraz będzie palił „Kobziarza”!”. Autor artykułu pisze: „Ukraiński futuryzm narodził się w 100-letni jubileusz Szewczenki i rozpoczął swoją historię od skrajnie radykalnego negatywistycznego gestu — od „spalenia” „Kobziarza”. Można by było nie zwracać uwagi — to było, i jak mówią w ludzie, „dawno i nieprawda”. Lecz tutaj wydarzyła się jakaś mistyka. Tylko co doczytałam ten artykuł, słyszę w pierwszym programie ukraińskiego radia, że zaczyna się audycja o Semence (lata życia 31. 12. 1892 — 24. 10. 1937). Prowadząca zaczyna audycję od tego, że ten poeta wszedł do historii literatury z pragnieniem „spalenia „Kobziarza”, później on sam zostanie „spalony” przez władzę radziecką. Ta informacja była dla mnie znakiem Nieba — „nie milcz!”. Wspominam słowa Tarasa Szewczenki: „Lecz nie jest mi wszystko jedno,/ Jak Ukrainę źli ludzie/ Uśpią, przebiegli, i w ogniu/ Ją, okradzioną, zbudzą...”. Pochodzę z miasta Rowieńki w obwodzie ługańskim. Po raz pierwszy w źródłach dokumentalnych nazwa „Rowieńki” spotykana jest w gramocie Piotra Pierwszego z 14 maja 1705 roku, jako „nielegalnie zbudowane”. Ten kraj zasiedlali nie tylko kozacy z Zaporoża, ale i uciekinierzy z Prawobrzeżnej Ukrainy, którzy byli niezadowoleni z ucisku ze strony Polaków, uciekinierzy z tatarskiej lub tureckiej niewoli. Oni zagospodarowywali wolne ziemie i nie chcieli znosić żadnego ucisku. Słoboda była wielkim centrum handlowym. Przez miasto przechodził Szlak Chumacki. Chumacy zatrzymywali się na odpoczynek obok malowniczej doliny, gdzie z czasem pojawiło się miasto. Mieszkali w nim rzemieślnicy, garbarze, szewcy, bednarze, stolarze, krawcy. Ulica, przy której mieszkali garbarze, była położona tuż nad tą wielką doliną, porośniętą ogromnymi drzewami, a na dole płynął strumyk. Ulica nazywała się Szkuratiwką. Zapewne chodził nią Skoworoda. Z jego spuścizny epistolarnej wiemy, że w 1781 roku podróżował do Taganrogu w gościnę do swojego ucznia Hryhorija Kowalynskiego, rodzonego brata ucznia i biografa Skoworody — Mychajła Kowalynskiego. Tą drogą podróżnik zachodził do wsi Rowieńki, która od głównego szlaku była położona w odległości około trzydziestu kilometrów. Co zmusiło filozofa, wtedy 58-letniego, do zmiany kierunku drogi? Jaki był cel, do kogo szedł na spotkanie? Widocznie była to ważna przyczyna. Bo w tamtym czasie wielu uciekinierów było księżmi, niegodzącymi się z moskiewskim prawosławiem, a po ostatecznym rozgromieniu Siczy Zaporoskiej było wielu uciekinierów kozaków. Istnieje takie przypuszczenie, że Skoworoda chciał spotkać się ze swoimi znajomymi, przyjaciółmi. Do tej myśli dochodzimy, opierając się na uwadze w przypowieści „Ubogi skowronek”, gdzie filozof ustami jednego z bohaterów mówi: „We wsi Rowieńki przepiękne słyszałem przysłowie: „Nie zjadłszy — lżej, zjadłszy — lepiej!”. Widać, dobrze częstowali go przyjaciele. Ale zwróćmy uwagę na takie szczegóły. Faktycznie jest to jedyne miasto, o którym myśliciel wspomniał nie w listach, a w utworze. Zdaje się, że w myślach jego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Odrodzić ukraińską cerkiew w ukraińskiej wsi

Ten list otrzymałam od Wołodymyra Iwanowycza Kapacia — ojca żołnierza-bohatera ATO Romana Kapacia, który zginął od nieuleczalnych ran w grudniu 2015 roku. Roman pochodzi z Połtawszczyzny, ze wsi Obołoń w rejonie semenowskim. W jego rodzinie dorasta sześcioro dzieci. Jego imieniem nazwano ulicę, postawiono pomnik. W Soroczyńcach znajduje się tablica pamiątkowa. Swego czasu we wsi działała Ukraińska cerkiew Patriarchatu Kijowskiego. Pewnego złego dnia wdarły się do niej zamaskowane osoby, dokonały pogromu i uczyniły z niej cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego. Narodowi się to nie spodobało. Długo trwała walka o ukraińską cerkiew. Wreszcie władze przydzieliły pod nią pomieszczenie, które… zaraz się zawali. Na poważny remont potrzebne są pieniądze, a władze ich nie przydzielają, twierdząc, że państwo i cerkiew są od siebie niezależne. Oto taka obłuda. A ja, autorka „Notatek szpitalnych”, które przez 3,5 roku drukowane były w gazecie „Słowo Proświty”, otrzymawszy list od ojca Bohatera ATO (w niewoli po Iłowajśku Romana zmuszano do mówienia po rosyjsku, a on mówił, że jest Ukraińcem i mówi w ojczystym języku, i będzie mówił, za co otrzymał 6 niekompatybilnych z życiem ran kłutych w brzuch i płuca) — zwracam się do wszystkich nieobojętnych: odpowiedzcie choćby minimalnym wkładem finansowym na prośbę Wołodymyra Kapacia. Pomóżcie temu orędownikowi i ojcu Waszego obrońcy odrodzić właśnie ukraińską cerkiew w ukraińskiej wsi! Z szacunkiem i nadzieją, Marharyta Dowhań. Drodzy bracia i siostry! Zwracam się do Was z prośbą o pomoc. Jestem proboszczem Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Opieki Najświętszej Bogurodzicy Patriarchatu Kijowskiego, ksiądz Wołodymyr. W naszych czasach, kiedy trwa wojna, bez przesady, także o dusze ludzkie, cerkwie Patriarchatu Moskiewskiego są jedną z przyczyn niestabilności w naszym państwie. Prowadząc politykę Kremla w zawoalowanej formie, mówią, że cerkwie Patriarchatu Kijowskiego są nielegalne. Szanowni bracia i siostry, to nie jest prawda. Własne państwo — własna cerkiew powinna być. Przydzielono nam pomieszczenie na cerkiew, które praktycznie się rozpada. Własnymi siłami nie możemy go wyremontować. W organach samorządu państwowego, do których zwracaliśmy się o pomoc, odpowiedziano nam, że cerkiew jest oddzielona od państwa. Oto w istocie cała motywacja. Dlatego postanowiłem zwrócić się przez gazetę do nieobojętnych obywateli o pomoc finansową na odbudowę naszej świątyni. W wieku 65 lat zostałem księdzem nie bez powodu, a z przekonania: własne państwo — własna cerkiew. A teraz chcę zwrócić się do ludzi, którzy są obdarzeni władzą. Nie oszukujcie się, wymyślając prawa pod siebie. Nie ma na świecie ani jednego człowieka, którego ominie sąd Boży. I dlatego, póki żyjemy i mamy możliwość pokuty, musimy czynić dobre uczynki i żyć według Bożych przykazań. Zwracam się do kierowników naszego Państwa, do biznesmenów i po prostu do ludzi, którzy mają możliwość — pomóżcie nam, mieszkańcom wsi Semeniwka na Połtawszczyźnie, odrodzić Ukraińską świątynię na Ukraińskiej ziemi. Z szacunkiem do Was — Proboszcz świątyni Najświętszej Bogurodzicy UCP PK ksiądz Wołodymyr. Nasze dane: TVBW 10016/016 filia Połtawskiego zarządu obwodowego AT „Oszczadbank” MFO 331467 R/r 26005300987830 Kod 38052584 Wspólnota religijna Opieki Bogurodzicy UCP PK Karta do wypłat „Prywatbank” 5168757371765498 Moja karta „Oszczadbank” 5167802006431214

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Roksolana: powrót imperatorowej do Czemierowiec

XVI wiek pozostawił Ukraińcom postać kobiecą, której imię brzmi Roksolana. Świat szanował ją jako żonę władcy Imperium Osmańskiego Sulejmana Wspaniałego. Poświęcono jej mnóstwo utworów literackich i artystycznych, a lud uzupełnił jej wizerunek w legendach. W nich gubi się także biografia Roksolany, wziętej do niewoli w Galicji w pobliżu miasta Rohatyn. Ale większość mieszkańców rejonu czemierowieckiego wie, że Roksolana (Nastia Lisowska) urodziła się właśnie w Czemierowcach. I w osadzie coraz bardziej aktywna staje się inicjatywa organizacji społecznej „Roksolana. Odrodzenie”, by postawić pomnik i stworzyć muzeum Roksolany. Mychajło CYMBALIUK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, obwód chmielnicki. Utwory i dokumenty o ojczyźnie Roksolany. Grupa czemierowieckich krajoznawców — Wiaczesław Umnow, Kazimierz i Jurij Soroczani, Jurij Kowalczuk, Witalij Czornyj, Hałyna Moroz i inni — popularyzują ideę uwydatnienia pamięci Roksolany. A jakieś trzydzieści lat temu, kiedy stała się już popularna powieść Pawła Zahrebelnego „Roksolana”, w kręgu miejscowej inteligencji zapoznano się z książką Osypa Nazaruka „Roksolana”. Było w niej napisane, że Roksolana, czyli Nastia Lisowska, pochodzi z Czemierowiec. I na potwierdzenie tego skierował wtedy swoje poszukiwania Mychajło Kundys. O wynikach jego poszukiwań napisała kiedyś gazeta „Hołos Ukrajiny”, Mychajłę Wasylowycza poprosiło o udostępnienie dokumentów o pochodzeniu Roksolany muzeum jej imienia w mieście Rohatyn, w obwodzie iwanofrankiwskim. — Rohatyn uważany jest za ojczyznę Roksolany tylko na tej podstawie, że w debiutanckim utworze Samuela Twardowskiego „Najważniejsze poselstwo polsko-tureckie lat 1621-23” jest wiersz: „Podłego z Rohatyna popa córka, wzięta niewolnicą do seraju”, — nalega czemierowczanka Hałyna Moroz. — Nie ma w utworze ani jej tureckiego imienia Haseki Hürrem, ani jej tytułów, nawet powszechnie używane w Europie imię Roksolana pisze on jako „Rozolana”. Czemierowiecki krajoznawca Jurij Kowalczuk przytacza zaświadczenie archiwalne z Kamieniecko-Podolskiego Miejskiego Archiwum Państwowego o tym, że około 1518 roku córka prawosławnego księdza parafialnego Lisowskiego z Czemierowiec Anastazja Lisowska została wzięta do niewoli przez Tatarów i sprzedana do haremu sułtana Sulejmana. Powieść historyczną w „Eparchialnych Wiadomościach” z 1882 roku publikował podolski badacz starożytności Mychajło Orłowski. Przedstawiciel „szkoły ukraińskiej” w literaturze polskiej Maurycy Gosławski z miasteczka Frampol (obecnie wieś Kosohirka w rejonie jarmolińskim) pisze także o Roksolanie z Czemierowiec (poemat „Podole”, opublikowany w 1828 roku w Warszawie). Fragment tego poematu w języku polskim odczytano na posiedzeniu klubu „W rodzinnym kręgu”. — Mamy sporo miejsc, które śmiało możemy pokazać całemu światu. To znaczy, czas już stawać się centrum turystycznym i identyfikować się jako mała ojczyzna znanej na cały świat tureckiej władczyni. Po prostu prosi się o postawienie pomnika Roksolanie w Czemierowcach, — dowodzi Wołodymyr Letow, który zapoznał czemierowczan z książką o Roksolanie Osypa Nazaruka trzydzieści lat temu. — Tym bardziej, że nasz ośrodek rejonowy powoli staje się podobny do nowoczesnego miasta, jest porządkowany. Labiryntami powieści. W bibliotekach i księgarniach całej Ukrainy pojawiła się historyczno-awanturnicza powieść kamieńczanki Lory Pidhirnej „Cienie nad ciemnością i światłem” (laureatka Międzynarodowego konkursu literackiego „Koronacja słowa” za 2017 rok). Pisarka w jeden z rozdziałów wplata także temat Lisowskich. Początkowo bohaterom-podróżnikom w zamku w Czarnokozińcach opowiadają o Gabrielu Lisowskim: „Jeśli chodzi o przyjaźń z księdzem Lisowskim, którego wam polecam, to znam go gdzieś od półtora roku. Udzielił mi schronienia w swoim domu, kiedy jeszcze był księdzem w Czemierowcach”. Ale w 1517 roku Czemierowce ucierpiały od pożarów podczas najazdu Tatarów i parafia w miasteczku przestała istnieć. I możnowładca opowiada podróżnikom z Włoch Leonardowi i Cesare, że pomógł urządzić się rodzinie Lisowskiego w Kamieńcu. Po pewnym czasie odwiedzili go i poznali samą Nastię. Z gośćmi Hawryło Lisowski rozmawiał po włosku. Zaprosił ich do domu i częstował pierogami. I podczas kolacji do pokoju wbiegła dziewczynka w wieku dziesięciu-dwunastu lat. Rudowłosa, w długiej prostej koszuli. „Ojciec Gabriel coś do niej powiedział, a potem dodał po włosku: — Moja córka Nastunia. Uczę ją wszystkiego, co sam wiem. Choć nie wiem, po co to dziewczynce i czy przyda się w życiu. — Przyda się… — odpowiedział książę Valentino… — Ależ Nastunia to popówna. Córka księdza, który żyje tutaj z łaski i nawet parafii własnej nie ma. Jedna nadzieja, że wkrótce dostanę parafię w Rohatynie i przeprowadzimy się tam. Cesare przywołał dziewczynkę do siebie. Śmiało podeszła. — Jak się nazywasz? — uśmiechnął się. — Anastazja, — odpowiedziała dziewczynka z godnością. — Anastazja Hawryliwna Lisowska”. W ten sposób współczesna literatura kontynuuje obronę ukraińskiego dawnego i odwiecznego. Tutaj autorka zestawiła w Kamieńcu Podolskim Nastię Lisowską i Leonarda da Vinci. Było czy nie było — nikt nie wie. Ale to, co nieznane — nie zawsze jest nierealne. Turecką imperatorową proszą na ojczyznę. Inicjatorzy na swoją korzyść gotowi są wykorzystywać nawet frazy o Roksolanie jako czemierowczance, rzucone w swoich wystąpieniach przez żonę deputowanego Hałynę Herehę. Prawda, włożyć to jej w usta — to niemała praca krajoznawców. Tymczasem w Rohatynie taki pomnik jest. Chociaż żadna z wielu tamtejszych konferencji naukowych, poświęconych Roksolanie, nie odpowiedziała dokładnie o pochodzeniu ulubionej żony Sulejmana. Mimo wykształcenia Anastazji Lisowskiej od młodych lat, mówią, że zaszczepiono jej zdolność wróżenia, wpływania na mężczyznę, a także umiejętność uzdrawiania. „W obcym i wrogim otoczeniu zamiast poddać się okolicznościom, ona kolosalnymi osobistymi wysiłkami zmieniała nie tylko swój los, ale i świat wokół. W XVI wieku rozkochać w sobie „władcę trzech kontynentów” Sulejmana nie mogły nawet najsłynniejsze europejskie piękności-imperatorowe, — opowiada krajoznawca Jurij Kowalczuk. — Pomimo swojego wesołego usposobienia, jej syn Selim, który odziedziczył sułtanat, zachował potęgę Imperium Osmańskiego”. W Czemierowcach nazwisko Lisowscy mają dziesiątki rodzin. Chociaż nosiciele tego nazwiska nie wyróżnili się póki co w staraniach o postawienie pomnika lub znaku pamięci Roksolanie-Lisowskiej. Już dawno w osadzie dojrzewała idea, by chociaż jedną z ulic w centrum osady Czemierowce nazwać na cześć Roksolany. Kilku inspiratorów tych idei już odeszło na tamten świat. Lecz w popularyzacji Roksolany jako pochodzącej z Czemierowiec są też nieżyczliwi lub sceptycy. Jednak nowa fala inicjatywy społecznej już dobija się do świadomości deputowanych, mecenasów i innych aktywnych obywateli.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ołeksandr Kolanczuk — o roli ukraińskiej emigracji w Polsce

Ołeksandr Kolanczuk — znany polski historyk, Ukrainiec, jeden z aktywnych działaczy ukraińskiej społeczności w Polsce, wicedyrektor Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego w Przemyślu. Autor wielu książek na temat stosunków ukraińsko-polskich. Wiodącym tematem jego badań naukowych są losy ukraińskiej emigracji politycznej, wojskowej, naukowej i twórczej w Polsce lat 20. XX wieku. Oto niektóre z jego wcześniejszych książek: „Ukraińscy generałowie w Polsce. Emigranci polityczni w latach 1920—1930”, „Umarli, aby zmartwychwstała Ukraina. Uczestnicy ukraińskich zmagań o niepodległość w latach 1917—1921, miejsca pamięci w Polsce”. Petro ANTONENKO Jak wiadomo, po klęsce ukraińskich zmagań wyzwoleńczych rząd i armia Ukraińskiej Republiki Ludowej, na czele z Symonem Petlurą, wyemigrowały właśnie do Polski — odrodzonej po ponad stuleciu bezpaństwowości Rzeczypospolitej. Tutaj skupiła się znaczna ukraińska emigracja. Później część z nich przeniosła się do Czech, Niemiec, Francji, za ocean. Lecz najpierw osiedli w Polsce. I wielu ukraińskich emigrantów odegrało znaczącą rolę w życiu społecznym kraju, niemało z nich do końca życia mieszkało tutaj i na polskich ziemiach znalazło wieczny spoczynek. Ukraińskie pochówki w południowo-wschodniej Polsce — to również temat badań doktora Kolanczuka, który wraz z Ukraińcami w Polsce robi wiele dla upamiętnienia pochowanych na tym terenie Ukraińców. Swoją drogą, znacznie więcej niż dotychczas, w tym zakresie mogłoby robić także nasze państwo ukraińskie. Ołeksandr Kolanczuk przeszedł niełatwą drogę życiową. Jako 15-letni młodzieniec, podobnie jak tysiące Ukraińców ze wschodnich regionów Polski, został poddany deportacji podczas niesławnej Akcji „Wisła” w 1947 roku. Potem przez długi czas pracował na niwie pedagogicznej, dziennikarskiej. A ostatnie dziesięciolecia — na polu naukowym. Mimo podeszłego wieku, on i teraz jest w szeregach naukowców, działaczy społecznych. Świadectwem tego jest nowa książka Ołeksandra Kolanczuka „Ukraińscy emigranci polityczni w życiu naukowym, kulturalnym, społecznym i gospodarczym Drugiej Rzeczypospolitej”. Podobnie jak dwie wspomniane wyżej książki, została ona również wydana przez Południowo-Wschodni Instytut Naukowy, którego założycielem i dyrektorem jest znany historyk, doktor Stanisław Stępień, Polak i szczery przyjaciel Ukrainy. Z autorem, panem Ołeksandrem, przyjaźnimy się od wielu lat, stale spotykamy się w Przemyślu, żywo dyskutujemy o ukraińskich tematach, które zawsze go poruszają. Jest bardzo ciekawym rozmówcą, ma wspaniałą pamięć i tyle wie oraz opowiada! I oto ten obszerny tom, który można słusznie nazwać encyklopedią ukraińskiej emigracji w Polsce. Gruntowne noty biograficzne o 165 ukraińskich emigrantach w Polsce. Oto tylko niektórzy z nich: Leonid Baczynski, Marko Bezruczko, Mykoła Czyżewski, Dmytro Doroszenko, Mykoła Kowal-Medzwecki, Maria Liwycka, Natalia Liwycka-Chołodna, Andrij Liwycki, Modest Liwycki, Ołeksandr Łotocki, Iwan Łypa, Jewhen Małaniuk, Iwan Ohijenko, Wołodymyr Sałski, Petro Sikorski, Stepan Skrypnyk (Patriarcha Mścisław), Pawło Szandruk, Iwan Szołgeniw, Mychajło Teliga, Ołena Teliga. O jednych wiemy więcej, o innych mniej, o kimś w ogóle niewiele, wszak był to temat zakazany w ZSRR — emigracja, zwłaszcza „ukraińska burżuazyjno-nacjonalistyczna”. Teraz mamy solidny słownik biograficzny. Książka ukazała się w języku polskim, ale część materiałów informacyjnych podano w języku ukraińskim, podobnie jak posłowie, które napisał Stanisław Stępień.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

komunikatywną bazę, z której czerpano zasady współżycia i relacji społecznych. Podstawowym pierwotnym środowiskiem, w którym wyrastało organiczne zamiłowanie do folkloru i jego kultywowanie na wszystkich poziomach pokoleniowych, była rodzina. Dlatego większą część zbioru poświęcono ważnemu cyklowi życiowemu, tworzeniu rodziny — od młodzieżowych zabaw, znajomości i zalotów po swaty i obrzęd weselny. I sam cykliczny zbiór folklorystyczny zaczyna się od opisu wieczornic — ważnego wydarzenia we wsi, zwyczaju, który odzwierciedla nie tylko młodzieżowe zabawy, ale także tradycyjny wiejski system szacunku i uwagi wobec bliskich. Na miejsce wieczornic zazwyczaj wybierano domy samotnych starszych osób, co rozjaśniało ich wieczory, a poza tym każdy coś przynosił do tej chaty, w czymś pomagał. Na wieczornicach trwałe tradycyjne rytuały dawały możliwość młodzieży nawiązania relacji ze sobą. Kolejny wątek — obrzęd weselny. Ten rytuał jest kontynuacją obrzędu wieczornic, gdzie poznawali się przyszli narzeczeni. Konkretne imiona postaci, konkretne okoliczności, dialogi dotyczące czy to pogody, czy to wiejskich plotek, czy aktualnych wydarzeń, wyłożone w opisie tradycji weselnych, nadają opowieści cechy prawdziwej narracji artystycznej. To tradycyjny wątek weselny, szkielet, na który nawlekane są przysłowia, opowieści ludowe, kołomyjki, rytualne dialogi między uczestnikami wydarzeń oraz inne przykłady twórczości folklorystycznej. Autor pamięta o decydującym celu swojej książki — odtworzyć ludowe zwyczaje regionu karpackiego i rodzinnej wsi. Uwagę zwraca delikatność autora w stosunku do ludowych tradycji pomimo nieuniknionej własnej obecności jako narratora. Na pierwszym planie — język ludowy, ludowy styl dialogów. Z tego stylu autorka Julia Drahun stara się nie wychodzić, pisząc własne komentarze i opisy. „kich”, „nowoczesnych”, „innych”… To raczej ludzie „zwyczajni”. Ich codzienna ciągłość (tutaj ja — bez gorliwych, oszałamiających definicji) — to życie dla samego życia. Na wprost. Przy czym każdy „znajduje” sobie pewne swoje, niepretensjonalne formy urzeczywistnienia. Niekiedy — aż do goryczy i bólu. Ktoś pokonuje trudności świata materialnego, stykając się z brudem i oszustwem, jak oto młoda kobieta Raja („Raja, Rudi i trzy tysiące dolarów”) i nie traci nadziei. Komuś w ciężkiej chwili uśmiechnął się los, jak Orysii („Tajemnice Orysii i lasu”). A dla kogoś niespodziewanie znalazło się spotkanie: być może, czy nie jedyne takie w życiu („Deszcz zmywa nie wszystkie ślady”)… Bohaterowie Melnyczuka nie krzyczą, nie idą codziennie na bój, nie rozwiązują problemów geopolitycznych (i jeszcze wiele „nie” można by użyć w odniesieniu do nich). Oni są „zwyczajni”, a życie ich nie jest heroiczną balladą. Ale oni są wokół nas (Sofron, Orysia, Kateryna, Złata, Spyrydon, Lina, Jurko, Zoja, Łukjan…); jesteśmy im przychylni i nawet, w jakiejś mierze, zależymy od nich: wszyscy jesteśmy związani tą niewytłumaczalną planetą niepokojów i pędzącym trybem życia na niej. Więc, czytając „historie”, stajemy się jeszcze bliżsi. Zapewne. 5. Opanowanie chwili Bardzo krótki tekst: „Deszcz i kwiat” (jedna strona arkusza książkowego zbliżonego do formatu A-5). Jednak w żadnym wypadku nie nazwę tego utworu beztroskim szkicem. Tutaj jest i fabuła (choć maksymalnie zwięzła), i dialogi, i energetycznie naładowany metaforyczny błysk. I mistrzowski, niemal wizualny, impresjonizm nastroju. Pisarz nie bije się w piersi i w niczym czytelnika nie przekonuje. On jedynie stwierdza przez Nazarka i Hałynkę: „Będę zawsze”. Tak niespiesznie się napisało… Prze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Dusza i pieśń Karpat Książka «Oj winoczku z barwinczku» autorstwa Julii Drahun

Wasyl HORWAT m. Użhorod Wieś Nowoselycia w rejonie tiacziwskim, na Zakarpaciu, dostąpiła uwagi całego szeregu badaczy. O nowoselyckich atrakcjach turystycznych i ekonomicznych istnieją liczne publikacje. Ale obok tego istnieje jeszcze jedno bogactwo Nowoselyci, doprawdy niewyczerpane. Mowa o unikalnym złożu sztuki ludowej i ludowego światopoglądu, które zachowało się do dziś wbrew gwałtownym zmianom we współczesnym świecie. Obrzędy weselne, kołomyjki, niepowtarzalne brzmienie nowoselyckiej mowy w życiu codziennym, w barwnych bazarowych dialogach, wspomnieniach starszych ludzi — wszystko to pozostaje potężnym źródłem poznania srebrnej ziemi dla nowych pokoleń. Zwłaszcza gdy pojawia się osoba zdolna otworzyć ten skarb współczesnym. Mowa o unikalnym zbiorze tekstów folklorystycznych „Oj winoczku z barwinczku”. Z książką mają bezpośredni związek znany naukowiec i folklorysta I. Chłanta, doktor nauk filologicznych M. Dmytrenko, doktor nauk pedagogicznych J. Rudenko, kandydat nauk historycznych M. Ołaszyn, a także dyrektor Obwodowego centrum metodycznego kultury H. Drohalczuk, kandydat nauk historycznych M. Delehan, doktor nauk politycznych M. Palinczak. Znaczący wkład w odtworzenie pieśni ludowych i kołomyjek, zebranych przez Julię Drahun, wniosła nauczycielka muzyki, kompozytorka-amatorka Hałyna Hordijczuk. Udział znanych Wiktor PALYNSKYJ m. Lwów 1. Obserwator? Bohdan Melnyczuk; jest w jego fabułach i intrygach, prostolinijnych, miejscami nawet uproszczonych, a czasem, wydaje się, niedokończonych (możliwe, że — celowo!), także pewien autorski dystans; tak jakby te jego historie-opowieści doprawdy opowiadał ktoś z samych bohaterów: po życiowemu skąpo i bez upiększających zawijasów. Więc nie dziwię się podtytułowi — „Historie ciepławe, chłodnawe i… nie do kawy”. Zresztą sama książka tytułowo jakby potwierdza moje słowa: „Bez upiększania”, Tarnopol, „Terno-hraf”, 2017 r., 231 s. Wartościowy od razu wydał mi się ów autorski szlachetny dystans-obecność. Myślę, że to jednak wynik odrębnych poszukiwań pisarskich. I najwyraźniej udanych. Przeciętny czytelnik otrzymuje niemal unikalną możliwość poczucia się nie po prostu takim sobie prostolinijnym obserwatorem, filozofem-prostaczkiem, a przede wszystkim uczestnikiem tego czy innego wydarzenia, wzruszającej rozmowy o życiu. I tak — kadr po kadrze. Właściwie widzę, jak te akcje doprawdy proszą się o rozrysowanie, jakby do utrwalenia na taśmie filmowej. I w każdej jest własna, choćby niewielka, dramaturgia. Ciekawe — z każdej można zrobić nowelę filmową. A czemu by nie?.. A najcenniejsze, że potrafi to urzeczywistnić i sam czytelnik, umownie. 2. Szklane oczy czasu …Jeden z najbardziej zagadkowych światowych pisarzy, Argentyńczyk Jorge Luis Borges, zauważył: „Jesteśmy utkani z materii czasu. Czas — rzeka, która mnie unosi, lecz ta rzeka — to ja sam; tygrys, naukowców pozwolił uporządkować wydanie zgodnie ze współczesnymi wymogami folklorystyki. Na czym polega unikalność tego zbioru folklorystycznego? Trzeba przypomnieć, że przez wszystkie lata i stulecia zapisy od wiejskich bajarzy, kołomyjkarzy i innych wykonawców prowadzili naukowcy, profesjonalni pisarze, czyli „osoby postronne”. A tę książkę przygotowała osoba, która jest jednocześnie zapisującą i wykonawczynią tekstów folklorystycznych. Julia Drahun od dzieciństwa żyła w tym środowisku językowym i artystycznym, które odtworzyła dla czytelników. Od młodych lat przysłuchiwała się ludowym kołomyjkom, chłonęła weselne, bożonarodzeniowe i inne świąteczne tradycje, wszystkie obrzędy i pieśni były jej naturalnym środowiskiem, tak jak język ojczysty. Właśnie dlatego zbiór odznacza się niezwykłą spójnością. Styl, duch, tło emocjonalno-estetyczne są spójne od pierwszej do ostatniej strony. Komentarze opowiadaczki stylem są tak bliskie samym kołomyjkom, pieśniom i opowieściom, że nie czuje się najcieńszej granicy między językiem autora a językiem opisanych bohaterów. I to przy tym, że nowoselycka gwara naturalnie wpisuje się w język literacki. „Chcę zebrać wszystkie uzdrawiające perły dawnych tradycji, aby nie zagubiły się w przeszłości, a zachowały w jednym pęczku najlepszych kwiatów i rozkwitały w naszych sercach niezapomnianym pięknem, aby nie były znieważone i zapomniane”, — pisze Julia Drahun, pragnąc nie po prostu utrwalić wzorce twórczości, a z miłością złożyć w jedynym pięknym bukiecie. Bo układając bukiet, każdy człowiek pragnie harmonijnego połączenia. I to też nie jest proste, wszak opowiadaczami w tej książce jest wielu współmieszkańców. Nowoselycia śpiewa, weseli się, targuje Julii Drahun udało się utrwalić ten wycinek ludowych zwyczajów i twórczości, który aktywnie wykorzystywany był jeszcze 50 i więcej lat temu. Utrwalono bezcenną Poetka, prozaiczka, dramatopisarka, organizatorka licznych akcji literacko-artystycznych Julia Drahun wydała swoją 15. książkę „Oj winoczku z barwinczku” (Zwyczaje i obrzędy, kołomyjki Karpat) w użhorodzkim wydawnictwie „Patent”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

…Historie nie do kawy (jednak…)

który pożera mnie, lecz ten tygrys — to ja sam; ogień, który mnie spopiela, lecz ten ogień — to znowu ja”. Czas jest niebezpieczny i paradoksalny (ma niewzruszenie szklane oczy). Tak jak my sami. Nie piszę tu o sprawach globalnych, lecz o ziemskich, zwyczajnych; nawet najmniejszych i najbardziej banalnych… Gdyby tak sobie z tym poradzić. W opowiadaniach Melnyczuka zwykli ludzie żyją codziennym życiem. Najczęściej — miarowym, konsekwentnym. Wydawałoby się, jakież tu paradoksy?!. A jednak — nie! Jednocześnie powstają warunki do dowodzenia prawdziwości lub fałszywości w zachowaniu bohaterów; myśli postaci, bywa, rażąco rozmijają się z utartymi poglądami, przeczą zdrowemu rozsądkowi, choć w pewnych okolicznościach mogą wcale nie być błędne. Inne. Tylko. Głowa rodziny i prawdziwa podpora domu, Orest, dosłownie w ciągu kilku minut podejmuje decyzję i idzie walczyć za Ukrainę. Jakby odciął wszystko, co było wcześniej! Choć jeszcze wczoraj o tym nie myślał („Skała”). Inwalida Hryć po raz pierwszy w życiu podniósł rękę na żonę, gdy ta o Majdanie, który go okaleczył, nie to bąknęła. „Łzy potoczyły się z tego…, że nie zdołał dogonić i poprosić jej o wybaczenie”. („Męskie łzy”). Kateryna w swoim obłędzie narobiła takiego zamieszania, że ani odmodlić, ani na odpuście odpokutować… („Wywróżyła”). Dwoje najbliższych ludzi ze świata zgładziła. „Kateryna stała niemo, bo jeśli prawdę mówiąc, to kochała oboje — i Petra, i Reginę. Tylko dziwna to była miłość”. …Bohaterowie w swoim osobistym „małym” (choć czy tragiczne może być małe?) wcale nie są oderwani od „wielkiego” w swoim czasie: kiedy od rana do wieczora dzieje się tyle wydarzeń, że nie sposób ich pojąć; kiedy „najbardziej prestiżowymi działaniami” są polityczne zmagania; a prezydenci w opancerzonych ogromnych autach, w towarzystwie niekończących się eskort, torują drogę do „prawdy”. Patrzcie państwo, jak zakręcił Melnyczuk: od historii chłopskich dramatów, tragedii i niepowodzeń — do wywichnięć historii Świata… Tak właśnie widzę, jak zwyczajny, pękaty garnek barszczu rozgotowuje się, bulgocząc, całe kontynenty. Pewnie tak jest. Czas — to rzeka… Szklane oczy czasu… Czasu naszego. 3. Patrzeć i widzieć On (pisarz) zobaczył, a może usłyszał od kogoś; albo nagle wyobraźnia nieokiełznana tak wiarygodnie to nakreśliła. A mianowicie: „Ludzie!”… Milcząc, z żalem… potoczyły się łzy. Było nad czym: ziemię wokół każdego ula ścieliły trupki tysięcy pszczół”. Rozpacz. W jednej chwili stracono miód, człowieczeństwo, wiarę w dobro… I wszystko przez dyrektora agrofirmy, który dobrze zdając sobie sprawę z konsekwencji, opryskał pola chemikaliami. Jakie tam pszczoły?!. Własne nadzyski! Oto argument! Tragedia dla rodziny pszczelarza. I niemal niezauważalna, wręcz nie-wydarzenie, w złoczyństwach nuworysza-wszystko-mającego-w-nosie. Niewielkie opowiadanie. Jednak — i nie szkic. Są tu zarysy czegoś większego, być może nawet powieściowego?!. Psychologiczne zaczepy do nakreślenia charakterów bohaterów, biografii. Autorskie przeżycia i sympatie. Bolesna i boląca „rzecz”. Obraz. „Lot w nicość”. …Autor jednak zobaczył. I my… Mam nadzieję. 4. Na przełaj Postacie Melnyczuka raczej nie podpadają pod zwykłe typy, które wyróżniają analitycy literaccy jako ludzi „zbędnych”, „małych”, „dziwacz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kiedy nie ma dysonansu

Jeszcze jedna ciekawa część zbioru to odtworzenie bazarowych dialogów, odtworzenie osobliwości języka, przysłów i powiedzonek, kiedy sprzedawca z kupującym „targują się”, czyli próbują wynegocjować jak największą korzyść dla siebie. To również sztuka ludowa. A oprócz tego leksyka, dialogi, bogactwo leksykalne, które świadczy o tym, jak potężny rezerwat mogą dać Karpaty dla rozwoju języka ukraińskiego w ogóle. Cykl kolęd bożonarodzeniowych i widowisk to kolejna strona folklorystycznej interpretacji odwiecznych chrześcijańskich wątków. Widowiska jasełkowe z betlejemskimi gwiazdami przypominają przedstawienia jeszcze z XVII wieku i zaświadczają o jedności tradycji na terytorium dzisiejszej Ukrainy. I wreszcie o kołomyjkach i pieśniach. Ten rodzaj twórczości odzwierciedla precyzję ludowej frazy pieśniarskiej, a jednocześnie estetyczny światopogląd i realia życia. Przenikliwa obrazowość, subtelna spostrzegawczość znajdują oddźwięk u słuchacza. Oto kilka przykładów, które świadczą o wybitnym talencie ludowych twórców kołomyjek: „Malowane obłoczki, malowane zamki, sami się do siebie garną, kiedy idę do Lanki”, „Lata moje młodziutkie i lata młode, tak mi lata marnie płyniecie, jak kaczor po wodzie”, „Oj szła maszyna szynami w poprzek. Nam się było pokochać roczkiem naprzód”. Książka bez wątpienia stanie się okazją nie tylko do uzyskania prawdziwej estetycznej przyjemności z jej lektury, ale także źródłem dla nowych badań naukowych. klosia. Dobrze. Czasem chce się czegoś takiego… 6. Czas i tekst Myślę o tym, czy „Bez upiększania” pisało się na jednym oddechu? Sądzę, że nie. Choć i bez upiększania! Zapewne najpierw były osobne notatki-zaskoczenia, sugestywno-metaforyczne stany, pewne znakowe-kluczowe frazy, które przechodziły w notatnikowo-zdaniową materię. Zbierało się i przyzbierało przez jakiś czas, a z czasem do tego czasu jeszcze coś dochodziło. Bo wypuścić tekst tak po prostu – to igraszka, dla pisarza to niemałe ryzyko: naturalny proces książkowo-czytelniczego wyobcowania, rzecz jasna, nie pozwala powrócić do stworzonego-napisanego; a udoskonalone wznowienia – to już całkiem co innego. Gra czasu i tekstu – nieprzezwyciężona i niezgłębiona (dla niektórych, niegdyś, rozważań!) …To chyba nieco jednak wyjaśnia w rozumieniu gatunkowych osobliwości opowiastek-historii; wyraźne pragnienie Bohdana Melnyczuka, by stale być obecnym wśród swoich bohaterów, pisarz po prostu zobowiązany jest być artystycznym, czyniąc z człowieka człowieka. …Tak – nie na jednym oddechu, ale – na nieprzerwanym pisarskim oddechu. 7. P.S. …Zaprzeczę Bohdanowi. Jego „historie” – to jednak „do kawy”. Jednakże – nie „wiedeńskiej”, „americano”, „cappuccino” czy innych podobnych. One są do kawy mocnej, podwójnej, prawdziwej pisarskiej, roboczej. Taka kawa – na zawsze. To – jak krew (patrz, jak się powiedziało, samemu się spodobało). …I ogólnie: nie przykro, bez upiększeń. Bo prawdziwie. Jak i we wspomnianej książce. Dmytro STEPOWYK, doktor nauk teologicznych, profesor Ponowne wydanie tej książki w Narodowym Wydawnictwie Literatury Dziecięcej „Weselka” całkowicie obala tezę, jakoby młodzież interesowała się obecnie czymkolwiek, tylko nie Biblią. Mówiąc, że słyszeli, iż to Księga Boża, ale jeszcze więcej nasłuchali się o rzekomo licznych sprzecznościach w niej, konserwatyzmie, niekompatybilności z wymogami i wyzwaniami współczesnego świata. Minęły zaledwie dwa lata od pierwszego opublikowania książki, a tu popyt rośnie (i to przede wszystkim wśród młodego czytelnika, bo poprzedni nakład z 2014 roku szybko się rozszedł, a drugie wydanie zamówił Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy, co przewiduje rozpowszechnianie tylko dla bibliotek). Oba wydania zrealizowane są na wysokim poziomie (oryginał-makieta Mychajła Caryka), dużego formatu, w licznych malarskich i graficznych ilustracjach pierwszeństwo oddano arcydziełom światowym, wybitnym dziełom dawnej ukraińskiej sztuki sakralnej (ikona) oraz współczesnej. Czyli, jak to się mówi, to wartościowa książka nie tylko pod względem treści, ale także z uwagi na jej oprawę artystyczną. Prawdę mówiąc, Andrij Topaczewski zadziwił swoją książką. Należymy przecież do jednego pokolenia urodzonych pod koniec lat 30., obaj ukończyliśmy wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego im. T.G. Szewczenki; pewien czas pracowaliśmy w mediach. Ale jeśli ja marzyłem o połączeniu swojego zawodu z filozofią, kulturoznawstwem i teologią, to Andrij, zgodnie z rodzinną tradycją – z biologią. Przecież jego rodzice poświęcili życie naukom botanicznym (lichenologia, hydrobiologia); brat – znany paleontolog. Jak to się stało, że mój kolega z wydziału przyszedł do biblistyki? Jego poprzednie prace w gatunku literatury popularnonaukowej i kino – scenariusze „Ci, którzy żyją obok”, „Uśmiechnijcie się do wilka”, książki „Warsztat Flory”, „Symfonia życia”, „Barwy ziemi” oraz wiele innych napisane są z pozycji ewolucjonizmu. Ale – nie ateizmu! W tym właśnie rzecz. Przecież uznanie stworzenia Świata przez Pana nie przeczy naukowym poglądom na rozwój życia… Obecnie obserwujemy ciekawe zjawisko: w nurcie rozwoju wiedzy naukowej o materii w ogóle i przyrodzie Ziemi w szczególności, naukowcy coraz częściej dochodzą do przekonania o powstaniu znanego nam Świata z woli wyższej siły, czyli stają się kreacjonistami (zwolennikami idei stworzenia). Dlatego nie ma żadnych niespodzianek czy jakiegoś, według współczesnej uczonej leksyki, poznawczego dysonansu w naszych relacjach z autorem. Co więcej: jak dla mnie, on w porę zastanowił się nad Biblią, tą Księgą ksiąg. Na pierwsze wydanie „Z Bożego ogrodu” zwrócili moją uwagę studenci Prawosławnej Akademii Teologicznej UCP Kijowskiego Patriarchatu, odkąd książka trafiła do biblioteki Akademii. Wypytywali o autora: czy jest prawosławny, katolikiem czy może protestantem – bo z treści to nie wynika, treść jest ogólnochrześcijańska… Musiałem opowiedzieć swoim wychowankom, przyszłym księżom, historię życia i twórczości autora. O tym, jak nie posłuchawszy krewnych, poszedł za powołaniem do nauk humanistycznych. Ale coś bardzo ważnego jednak pozostało z ojcowskiej nauki i ujawniło się z wielką siłą duchowego przekonania w tej wspaniałej książce. Lecz dokładnie wyjaśnić, w jaki sposób to się stało, nie zdołałem. Tak samo, jak nie mogę do dziś do końca uświadomić sobie, jak to ja, absolwent tego samego wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego, w dobie Niepodległości zostałem profesorem uczelni duchownej. Mogę tylko przyjąć wiarą świadectwo ewangelistów. „Wiatr wieje, gdzie chce, i szum jego słyszysz, lecz nie wiesz, skąd przychodzi i dokąd podąża. Tak jest z każdym, kto narodził się z Ducha” (według św. Jana, 3:8), albo też podobne — według św. Łukasza, 12:12: „Duch Święty bowiem nauczy was w tej godzinie, co należy mówić!”. Właśnie te słowa mogą wyjaśnić, dlaczego ludzie świeccy, których światopogląd w młodych latach miałby kształtować się w kierunku wojująco-ateistycznym, nie tylko wzmocnili się w szacunku do wierzących, do całego Świata Bożego, ale też przeszli nie jeden światopoglądowy szczebel, aby poczuć potrzebę poznania Objawienia. Andrij Topaczewski, jako jeden z założycieli ukraińskiego ruchu ochrony przyrody, torował tę drogę swoimi filmami i książkami od lat 70. XX wieku. Ale chronić stworzony przez Boga świat roślin i zwierząt, zapominając lub nie zważając na sam początek Pisma Świętego, 1 rozdział Księgi Rodzaju (1:11—25), jest po prostu niemożliwe. Zatem jego nawrócenie do Biblii i jej istot było nieuniknione zarówno przez własne pochodzenie (pradziad Jakow Petrowycz — ksiądz, krewny Mychajła Hruszewskiego, rodzice — przyrodnicy), jak i w wyniku rozwoju zawodowego jako scenarzysty i pisarza. Co zaś nowego w 2. wydaniu jego, bez przesady, pięknej książki? Kapryśny dzisiejszy czytelnik pragnie niczego nie przyjmować bez zastrzeżeń, nie wpuszczać do własnej świadomości niesprawdzonych faktów. Tymczasem jest on dezorientowany, manipulowany opiniami, przez wiele lat oszukiwany ze wszystkich stron w różnym celu: reklamowym, ideologicznym, politycznym. Chce on, odrzuciwszy informacyjne śmieci, dołączyć do wiecznych prawd. Ale od czego zacząć? Nawet Biblię można przeczytać na różne sposoby, zwłaszcza biorąc pod uwagę istnienie dziesiątek różnych tłumaczeń i interpretacji. Przecież tłumacze Pisma Świętego dzisiaj nie posiadają żadnego oryginalnego rękopisu autorów biblijnych. Do naszych czasów dotarły jedynie późniejsze odpisy ze wszystkimi wadami tekstów rękopiśmiennych. Dlatego przed autorem, który odważy się poświęcić tematyce biblijnej, staje problem porównania różnoczasowych tłumaczeń, poczynając od Ewangelii Peresopnickiej (1561 r.), a także kwestia wyboru współczesnego tłumaczenia do cytowania i interpretacji Pisma Świętego. Autor „Z Bożego ogrodu” wybrał tłumaczenia I. Ohijenki i I. Chomenki, które pojawiły się w latach 60. XX wieku na gruncie nowych osiągnięć filologii porównawczej i badań tekstualnych. Do czasów ukraińskiej Niepodległości były one u nas mało znane, głównie z powodów politycznych… Takie podejście do tekstów Pisma Świętego można witać bez zastrzeżeń, licząc na zrozumienie i wsparcie czytelników, nawet nie bardzo obeznanych z ukraińską biblistyką. Co nowego w tym wydaniu — pytanie nie całkiem poprawne, bo autor nie jest zadowolony z sukcesu i kontynuuje pracę nad wiecznym tematem istot biblijnych. Zbyt mało jest uważać jego dzieło jedynie za swoisty przewodnik, jeśli zagłębić się w treść i przyjąć metaforyczną formę wykładu myśli. Mnogość postaci biblijnych (a to nie tylko rośliny i zwierzęta), wśród których są sprawiedliwi Noe i Abraham, starotestamentowi prorocy, święci męczennicy Machabeusze, wreszcie Święta Rodzina, apostołowie, ewangeliści i sam Jezus, pojawiają się nie tylko w otoczeniu różnych istot na tle szczodrej przyrody Ziemi Świętej; przekonujemy się, że są oni ściśle związani z podstawą, podporą czy też fundamentem, o który Pan zadbał wcześniej, niż natchnąć życiem Człowieka. W nowej przedmowie autor twierdzi: „W tym wydaniu nieco powiększony jest krąg biblijnych roślin i zwierząt. W szerszym rozumieniu, takimi są Boże stworzenia, uratowane od Potopu przez praojca Noego, chociaż nie wszystkie one są wspomniane w Piśmie Świętym. To zwalnia przestrzeń dla badań świata Przyrody, odzwierciedlonego przez autorów Biblii…”. Zauważę, że niewspomniane w pierwszym, ale dodane w nowelach (podrozdziałach) drugiego wydania istoty biblijne istotnie dopełniły obraz otoczenia, które jest przedłużeniem Bożego ogrodu w naszych czasach. Tutaj nie ma podziału na główne, przeciętne i mniej wartościowe, co odpowiada współczesnej naukowej koncepcji niepowtarzalności, bezcenności każdej ziemskiej istoty. Przy tym słusznie wykorzystano metody hermeneutyki — nauki, której zadaniem jest odtworzenie pierwotnych znaczeń realiów przedstawionych w Biblii, odtworzenie ich współczesnym językiem. W szczególności udało się to autorowi w przypadku papirusu. Porównawszy ukraińskie, angielskie, polskie, rosyjskie tłumaczenia oraz komentarze naukowe do nich, udowodnił, że skrzynka, w której matka Mojżesza, przyszłego proroka, ukryła go przed zabójcami, była zrobiona właśnie z rozpowszechnionego na brzegach Nilu papirusu, a nie z jakiejś trzciny, która figuruje w poszczególnych tłumaczeniach. Obecność w tekstach Pisma Świętego niektórych roślin lub zwierząt nie tylko została przekonująco udowodniona; ich nazwy zidentyfikowano z najnowszą łacińską terminologią, która w ostatnim czasie ulegała zmianom w związku z badaniami genetyków. …Osobno istnieją biblijna botanika i zoologia, odpowiednie geologia, astronomia, historia, antropologia itd. Zadanie popularyzatora nie jest proste, powiedziałbym, bogobojne: połączyć dane tych „okołobiblijnych” nauk w ciekawej poznawczej pracy, napisanej jakby na jednym oddechu. To nie tzw. konkordyzm (po łacinie — uzgodnienie), którego zwolennicy szukają w Piśmie Świętym potwierdzenia danych naukowych, a w nauce — wydarzeń i zjawisk biblijnych. Nie interpretować Biblii z pozycji nauki czy też odwrotnie, ale znajdować w niej fakty i metaforyczne obrazy, zrozumiałe w świetle współczesnej wiedzy, właśnie to ma na myśli autor, z żadnej strony nie ograniczając się dogmatycznymi ramami. I skutecznie osiąga cel, unikając przy tym wspomnianego już dysonansu poznawczego, pozostawia szeroką przestrzeń dla życzliwej krytyki i dociekliwego studiowania swojej przyrodniczej i ludzkiej pracy. Książka Andrija Topaczewskiego „Z Bożego ogrodu. Rośliny i zwierzęta w Piśmie Świętym”, po raz pierwszy ujrzawszy światło dzienne w 2014 r., od razu przyciągnęła uwagę szerokiego kręgu czytelników, w szczególności specjalistów z różnych dziedzin wiedzy: uczonych biologów, literaturoznawców, przedstawicieli duchowieństwa i została wyróżniona Doroczną nagrodą Prezydenta Ukrainy „Ukraińska książka roku” (2015). Na drugie, uzupełnione wydanie już odpowiedziały tygodnik „Słowo Proświty” (nr 24 w 2017 r.), czasopismo „Obrazotworcze mystectwo” (nr 2 w 2017 r.). Doktor nauk teologicznych Dmytro Stepowyk kontynuuje rozmowę o tej pracy, uważając temat istot biblijnych za niewyczerpany, a sam zamysł — godny dalszego rozwoju.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

orkiestr, chórów, poszczególnych wykonawców... Za niewykonanie zarządzeń wojewódzkich przewidziano surową karę nie tylko dla towarzystw i organizacji, ale także dla osób prywatnych. Władze polskie panicznie bały się wszelkich przejawów ukraińskiego patriotyzmu, zwłaszcza masowych, bały się ukraińskiej zorganizowania. Tym tłumaczono również zakaz noszenia jubileuszowych odznak „Proświty”. Władza czyniła najróżniejsze przeszkody w realizacji tych metalowych znaczków. Nie zważając na opór władz, a być może właśnie dzięki niemu, Ukraińcy jeszcze w kwietniu 1938 roku kupili ponad sto tysięcy jubileuszowych błękitno-złotych odznak z napisem: „Proświta. 1868—1938”. Ukraińskie czasopisma w Galicji podały krótki komunikat głównego wydziału towarzystwa „Proświta” o następującej treści: „Niniejszym zawiadamiamy, że zapowiedziany Wszechludowy Zjazd z okazji 70-lecia Matki-Proświty na dzień 22 maja 1938 r. z niezależnych od Komitetu Wykonawczego przyczyn — nie odbędzie się. Z tych samych przyczyn nie odbędzie się Kongres Ukraińskiej Kultury”. Kilka dni później komitet organizacyjny 70-letniego jubileuszu „Proświty” oraz główny wydział „Proświty” zamieściły wspólne oświadczenie w sprawie odwołania proświtańskiego jubileuszu. Wyjaśniano w nim, że gdy komitet „ogłosił program święta, to całe ukraińskie społeczeństwo, w najdalszych zakątkach ukraińskich ziem, radośnie przyjęło tę wieść i zaczęło przygotowywać się do jubileuszu. Zgłosili swój udział także przedstawiciele zamorskich emigracji. Lecz polska władza zabroniła organizować masowy zjazd i zabroniła prowadzić w tej sprawie agitację wśród ukraińskiej ludności. Zamiast tego, aby wszyscy członkowie miejscowych „Proświt” stawili się na tym zjeździe, władza zarządziła, aby przybył tylko jeden przedstawiciel od poszczególnej czytelni „Proświty”. Władza zabroniła także kongresu ukraińskiej kultury, zabroniła występu chórów i orkiestr na placu. Wobec tego trzeba było odwołać jubileusz, a sztandary „Proświty” poświęcono w murach katedry świętego Jura”. Jubileuszowe święto „Proświty”, w którym w stolicy Galicji miałyby wziąć udział setki tysięcy Ukraińców, przez przeszkody polskiej władzy sprowadziło się do uroczystego nabożeństwa i poświęcenia sztandaru „Proświty” w soborze świętego Jura 22 maja 1938 roku. Sobór, przestronny dziedziniec i ogromny plac przed świątynią nie zdołały pomieścić nawet połowy tych ludzi, którzy niekończącymi się rzekami spływali na górę św. Jura, aby wziąć udział w proświtańskich uroczystościach. Hucznie na Lwów i okolice uderzyły wszystkie dzwony. Arcykapłańską mszę świętą odprawił biskup Mykyta Budka. Asystowali mu najbardziej poważani i najstarsi księża diecezji. Święto uświetnił swoją obecnością jedyny z żyjących założycieli „Proświty” — dziewięćdziesięcioletni szambelan papieski, ksiądz Mychajło Cehelski. Jako dwudziestoletni student Uniwersytetu Lwowskiego brał on udział w zebraniu założycielskim „Proświty” 8 grudnia 1868 roku. Honorowe miejsca w świątyni zajęli kierownicy „Proświty”, członkowie Jubileuszowego Komitetu Wykonawczego, za nimi przywódcy ukraińskich instytucji. Wielki chór zgodnie śpiewał pieśń wielkanocną: Ten dzień nam Pan najwyższy dał, To dzień święty, wielki, Zbawiciel nasz z grobu wstał, Króluje nam na wieki. Cud, cud wszystkich cudów, Istotnie Chrystus zmartwychwstał! Życie nam nowe Bóg daje, Minęła już niewola — Swobodnie serce w piersiach bije, Nastała szczęśliwa dola... Słowa podniośle poruszającej pieśni wyrywały się z ciasnych murów soboru św. Jura. Podchwyciły je tysięczne masy ludu, które obsiadły górę św. Jura. Pieśń potężniała, rozrastała się w górę i wszerz. Życiem teraz żyjemy nowym, — Miłości, pokoju, zgody, Niech zniknie złości mglisty dym, A ożyją narody. Cud, cud wszystkich cudów, Istotnie Chrystus zmartwychwstał!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Armia „Proświty” idzie! Jak obchodzono 70-lecie „Proświty”. Fragment powieści dokumentalno-beletrystycznej

Mychajło ANDRUSIAK. I wstanie olbrzym z ziemi, rozprostuje groźne ramiona i w mig rozerwie na sobie wszystkie druty żelazne. Łesia Ukrainka W niedzielę, 2 lutego 1938 roku, przestronną salę w siedzibie „Mołodej Hromady” we Lwowie wypełnili odświętnie ubrani ludzie. Zebrali się proświcianie w różnym wieku i różnej płci, aby zainaugurować obchody jubileuszu towarzystwa „Proświta”. Przewodniczący Towarzystwa doktor Iwan Bryk oraz przedstawiciele licznych ukraińskich instytucji serdecznie powitali oddział narciarzy, którzy przynieśli w srebrnej czaszy ziemię z Podlisia, z Góry Markijana. Czaszę z ziemią ze świętej góry odebrał przewodniczący „Mołodej Hromady” inżynier Andrij Palij. Przy tej okazji życzył „Proświcie”, aby ta ziemia dała jej siłę „objąć swoimi promieniami cały ukraiński naród”. Palij powiedział również, że „Proświta” to matka ukraińskiego ogólnonarodowego życia, która dała początek wielu ukraińskim towarzystwom wychowania fizycznego. Pocałowawszy czaszę, przekazał ją przewodniczącemu „Proświty” Brykowi. Ten odebrał czaszę z drogocenną ziemią i przemówił: „Odbieram świętą ziemię z mogiły Szaszkewycza, który był pierwszym budzicielem naszej włości, pierwszym proświcianinem. Dzisiejszym czynem rozpoczynamy jubileuszowe święta „Proświty”. Przekazuję tę ziemię „Proświcie” na dobro i jasną chwilę dla Ukraińskiego Narodu”. Uroczystość zakończyła się jednogłośnym wykonaniem przez całą salę nieśmiertelnej pieśni-hymnu strzelców: Oj w łuhu czerwojna kałyna pochyłyłasia, Czohoś nasza sławna Ukrajina zażuryłasia. A my tuju czerwojnu kałynu pidijmemo, A my naszu sławnu Ukrajinu, hej-hej, rozweselymo!.. Polscy urzędnicy wspólnie z wszechpolską antyukraińską prasą robili wszystko, co możliwe, aby nie dopuścić do obchodów przez Ukraińców w Zachodniej Ukrainie siedemdziesięcioletniego jubileuszu „Proświty”. Na ten jubileusz mieli przybyć przedstawiciele z całego kraju. Planowano wielki zjazd na placu „Sokoła-Batka” we Lwowie. W programie masowego święta przewidziano wielki koncert. Świąteczne wydarzenia miały rozpocząć się w pierwszych dniach czerwca 1938 roku. Niespodziewanie polskie władze zmusiły prośwician do przeniesienia obchodów na wcześniejszy termin: 21–24 maja 1938 roku. Władzowe zezwolenie na uczczenie jubileuszu „Proświty” przewidywało szereg ograniczeń i zakazów. Nie pozwolono używać sztandaru towarzystwa „Proświta”. Zabroniono nawet uczestnikom święta i kongresu trzymania w rękach małych chorągiewek „Proświty”, aby w ten sposób „zmniejszyć wielkość manifestacji”. Nawet na noszenie odznak członkowskich nałożono urzędowy zakaz. Wszystkie ograniczenia polscy dygnitarze stosowali wobec ukraińskich prośwician po to, aby nie dopuścić do demonstracji prawdziwej zorganizowania ukraińskich mas i aby poniżyć prośwician. Prawie wszystkim zgłoszonym delegatom spoza granic Polski na święto „Proświty” we Lwowie polskie władze odmówiły wydania wiz. Polska nagle stała się dla światowego ukraiństwa państwem „zamkniętym”, po raz kolejny demonstrując antyukraiński kierunek swojej polityki wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Szpalty ukraińskich czasopism, pomimo ostrej cenzury państwowej, obfitowały w doniesienia o prześladowaniach prośwician, naciskach na filie „Proświty”. Starości powiatowi w Czortkowie, Samborze, Jaworowie i w innych powiatach swoimi zarządzeniami, uzgodnionymi z wojewodami, zabronili organizowania obchodów jubileuszu „Proświty”. W niektórych powiatach starostowie formalnie zezwalali na święto „Proświty”, jednak stawiali takie ograniczenia, że te „zezwolenia” zamieniały się w zakaz. Na rok 1938 przypadała dziewięćdziesiąta rocznica zniesienia pańszczyzny w Galicji. Jednak obchody tego wydarzenia odłożono na przyszły rok, aby nie przeszkadzać w uczczeniu jubileuszu „Proświty”. Planowano połączyć je z obchodami czterdziestosześciolecia towarzystwa „Silśkyj hospodar”. Aby godnie uczcić oba wydarzenia, postanowiono rozpocząć zbiórkę funduszy na budowę „Domu ukraińskiego rolnika” we Lwowie. Przyszły dom stałby się pomnikiem dla wszystkich tych, którzy poświęcili się szlachetnej sprawie „podniesienia kultury rolniczej ukraińskiej wsi”. Reprezentowałby on w stolicy Galicji „siłę zorganizowania ukraińskiego chłopstwa”. Wieś Milatycze, niedaleko Lwowa, stała się areną zaciętej bójki między ukraińskimi i polskimi młodzieńcami. We wsi obchodzono jubileusz „Proświty”. Na święto spieszyli młodzi proświcianie z pobliskich wsi Żurawki i Wołkowa. Ich polscy rówieśnicy z Milatycz postanowili nie dopuścić gości do obchodów jubileuszu ukraińskiego towarzystwa. Zablokowali drogę i rozpoczęli bójkę. Świadek, Polak Mieczysław Paliwoda, opowiedział w sądzie wszystko szczegółowo. Ukraińscy młodzieńcy, zamiast uciekać pod gradem kamieni, które poleciały na ich głowy ze strony polskiej, zorganizowanie przeszli do ataku. Choć byli w mniejszości, mieli przewagę moralną, bo przecież nie oni zaczęli pierwsi. W akcie oskarżenia polski prokurator stwierdził, że Ukraińcy pierwsi zaczęli się bić, aby „zerwać święto!”. Z takich słów śmiała się cała sala sądowa — Ukraińcy własnoręcznie zrywają swoje święto, do którego przygotowywali się długo i starannie! Mimo to trybunał sądowy uznał winnymi Ukraińców, uniewinniając pobitych polskich awanturników. Ukraińskich młodzieńców ukarano wyrokami od sześciu do dziesięciu miesięcy więzienia. W ostatnim słowie jeden z młodych ukraińskich prośwician „podziękował” sądowi za „najlepszą jubileuszową odznakę „Proświty”; będziemy ją nosić z dumą”. Na poważny jubileusz najstarszego i najbardziej szanowanego ukraińskiego towarzystwa, jakim była „Proświta”, odpowiedziała ukraińska gazeta w USA „Swoboda”: „W 70-LECIE „PROŚWITY” Jutro, w niedzielę, 22 maja, odbędzie się we Lwowie Święto „Proświty” z okazji 70-letniej rocznicy jej pracy. Jak wiadomo, to Jubileuszowe Święto było planowane na wielką skalę. Miało być wielką narodową manifestacją, wyrazem ukraińskiej świadomości, zorganizowania, dyscypliny i postępu. I dlatego, oczywiście, stało się solą w oku polskich władz i polskiego społeczeństwa. Jak rozumiała tę ukraińską kulturalną i narodową manifestację polska prasa, widać po tym, że nieustannie podżegała polskie władze przeciwko tej manifestacji, zapowiadając, że do Lwowa przybędzie na święto „Proświty” pół miliona Ukraińców z różnych miast i wsi, aby stworzyć we Lwowie nowy Pierwszy Listopad 1918 roku. Jak wiemy, na Święto „Proświty” zaproszono także ukraińską emigrację w Europie i innych częściach świata. W szczególności zaproszono do udziału w tym święcie także Ukraińców ze Zjednoczonych Stanów. Lecz nas tam nie będzie, ale tylko ciałem, bo polskie władze nie dały naszym przedstawicielom zezwolenia na wjazd do Galicji. Duchem będziemy we Lwowie 22 maja nie tylko my, ale i te szerokie masy ludowe, które pojawiłyby się na tym święcie, gdyby polskie władze nie zakazały tego programu, który przygotowały komitety jubileuszowe. Program święta, jak podaje sama „Proświta”, będzie „okrojony” i „zwężony”, ale nie z winy „Proświty” czy ukraińskich instytucji lub ukraińskiego społeczeństwa. To „sprawa okoliczności, sprawa warunków, w których żyjemy, i nam wszystkim trzeba to rozumieć”. Tak, dobrze rozumiemy, co nam wyjaśnia „Proświta”. Idziemy nawet tak daleko, że wątpimy, czy w ostatniej chwili polskie władze nie zabronią jeszcze i tego „okrojonego” programu. Bo w tych okolicznościach, w jakich znalazł się ukraiński naród pod zaborcami, i takie coś nie powinno być dla nas żadną niespodzianką. Lecz najważniejsze dla nas jest to, o czym wspomina i „Proświta”: abyśmy w dniu 22 maja, bez względu na to, czy na takie święto wroga władza pozwala, czy nie, wszyscy oddychali „czymś jednym, wszystkim wspólnym”. Tym „jednym i wspólnym” trzeba odetchnąć nam i tutaj w Ameryce. I zamiast tracić czas, energię i pieniądze na kłótnie o „martwe” sprawy, a nawet „martwych” ludzi, wziąć się do skromnego dzieła aktywnej pomocy tym, którzy tworzą i rozbudowują prawdziwe ukraińskie życie w Ojczystym Kraju i tutaj, w Ameryce. Zatem sami twórzmy i pomagajmy tym, którzy rzeczywiście tworzą. Dawajmy pracę i wymagajmy jej od tych, których popieramy. Oddychajmy wszyscy, jak w Ojczystym Kraju, tak i tutaj, jednym i wspólnym: służyć Ojczystej Idei nie słowami, frazami, hasłami czy zapowiedziami, i nie swoim rodem czy tytułem, a tylko czynami. Tych czynów musimy wymagać od każdego, a najbardziej od tych, którzy są na czele. Czynów wymagać, za czyny szanować i za czyny sądzić. I robić to w imię naszego jednego i wspólnego Ideału”. Lwowski wojewoda Alfred Biłyk na polecenie z Warszawy wydał szereg zarządzeń w sprawie jubileuszu „Proświty”, który w stolicy Galicji miał być obchodzony 22 maja 1938 roku. Tymi zarządzeniami polskie władze znacznie ograniczyły liczbę delegatów z kraju na święcie we Lwowie. Liczbę delegatów od czytelni „Proświty” czy nawet od jej filii wojewoda swoim kategorycznym zarządzeniem ograniczył do jednej osoby, chociaż przez kierownictwo „Proświty” planowano co najmniej dziesięciu delegatów od każdej czytelni i dwudziestu pięciu od filii. Tym samym zarządzeniem zabraniano brać udział w święcie „Proświty” przedstawicielom jakichkolwiek innych ukraińskich organizacji i towarzystw. Innym zarządzeniem wojewoda zabraniał we Lwowie i innych miejscowościach kraju jakiejkolwiek ukraińskiej manifestacji, chociaż kierownictwo „Proświty” zaplanowało wielki ogólnonarodowy zjazd i złożyło odpowiednie wnioski do urzędu wojewódzkiego. Wszystkie święta „Proświty” we Lwowie i wszystkich powiatach, zgodnie z tym zarządzeniem wojewódzkim, miały odbywać się tylko w zamkniętych pomieszczeniach. Kategorycznie zabraniano organizować jakiekolwiek pochody ulicami. Osobne zarządzenie nie pozwalało na udział w obchodach jubileuszu „Proświty” wielu ukraińskim towarzystwom: „Sokił”, „Sojuz ukrajinok”, „Ridna szkoła”, „Łuh”, „Kameniari”... Zakaz nałożono nawet na ogłoszenia w programie święta nazw ukraiń-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Nad ludzkimi głowami powiewał sztandar „Proświty” – duma prosviticiv. Ukochanie wykonały zręczne ręce w warsztatach „Ludowego Rzemiosła”. Projekt stworzył trzydziestodwuletni artysta z Kołomyi, Swiatosław Hordynski. Sztandar jednomyślnie uznano za prawdziwe arcydzieło, najlepsze spośród wszystkich ukraińskich sztandarów. Poświęcił go w swojej kaplicy metropolita Andrzej Szeptycki. Podczas poświęcenia mądry pasterz powiedział takie słowa: „Wielką i radosną uroczystość 70-letniego jubileuszu „Proświty” obchodzimy pośród powszechnych cierpień, że staje się niemożliwe wyrazić to, co każdy odczuwa, co każdy rozumie, co każdy znosi”. Podczas poświęcenia jubileuszowego sztandaru „Proświty” słowo wygłosił ojciec prałat, doktor teologii Leontyj Kunyckyj, który zajmował się szlachetną sprawą pomocy ukraińskim więźniom politycznym w polskich więzieniach: NIE ŚMIERCI TESTAMENT, LECZ ZMARTWYCHWSTANIE Chrystus zmartwychwstał! Gorącą modlitwą serdecznie witamy, między sobą przyjmujemy jubileuszowy sztandar Matki-Proświty. A sztandar jakby żywy, jakby nasze modlitwy i Boską Służbę rozumiał, wzniósł się bujny, smukły, młody i igra, mieni się harmonijnymi barwami, i swą mowę mówi, nasze oczy wabi, do naszego serca przemawia. Bo nie samo drzewce, nie sam jedwab i metal ten sztandar! W nim bowiem splotła się Boża łaska z jasnego nieba i bogaty dar Wielkiego Księcia, Władcy potężnej Rusi-Ukrainy, świętego Wołodymyra, dar świętego chrztu, w którym wodami Dniepru wzmocniono dusze narodu. 950-lecie chrześcijańskiej kultury narodu ukraińskiego wplotło się w jedwab sztandaru „Proświty”. W nim historia żywa. W nim splotła się nasza oświata, która trudem świętych słowiańskich apostołów Cyryla i Metodego podała nam księgę mądrości i otworzyła oczy na świętą prawdę na ziemi, na błogosławionej Ukraińskiej Ziemi, na ziemi wolnej. Ach, sztandarze-marzenie! Dlaczego przy tobie ta rzeczywistość chowa się w cieniu, jak chowa się słońce za czarnymi chmurami? Od wschodu do zachodu słońca chmury. Taka jest rzeczywistość. Bo prawdziwy los, los narodu ukraińskiego, jest jak los Szymona Cyrenejczyka, który ze swego pola przyszedł, by spojrzeć na Chrystusa. A Chrystus upadał pod krzyżem. Wrogowie zaś chcieli Go żywego doprowadzić na Golgotę, by żywy umierał w hańbie. I zobaczyli wrogowie mocne ramiona Szymona i jego oczy, jak u dziecka, dobre, szczere, a pełne bólu i grozy, na widok tego, co działo się ze świętą prawdą na ziemi. I nie pytali wrogowie, i Szymonowi nie dali niczego zapytać, lecz ciężki krzyż na jego mocne barki położyli i nakazali obu z Chrystusem iść na Golgotę. Ślepi z nienawiści wrogowie zapomnieli jeszcze zapytać Boga, w ziemi, w skałach Golgoty, dlaczego w tej chwili kazał milczeć, dlaczego Bóg milczy, dlaczego ziemia pod nimi nie pęka, nie drży? Nic! Wrogowie bez pytania doczekali się niespodziewanej przez nich odpowiedzi, niespodziewanej odpowiedzi cierpiących w ich zmartwychwstaniu w życiu i zwycięstwie! Czy słyszysz, sztandarze?! Posłuchaj opowieści o tym świętym krzyżu, który zły wróg, jak szatan, zrzucił z najdroższego nam grobowca, co w Kaniowie na górze, nad Dnieprem słońce wita. Ten święty krzyż zrzucił wróg z grobowca i rzucił go na barki narodu ukraińskiego, krzyż tak wielki, że jego ciężki cień odczuwamy na swoich ramionach, wszyscy odczuwamy, że ukraińskie serce nosimy w piersiach. Wtedy wróg wypowiedział słowo sądu nad nami – śmierć. A krzyżowiec odpowiedział, że kłamstwo twoje – diabelskie kłamstwo: to nie śmierć, to tylko męka i testament zmartwychwstania świętej prawdy, złotej wolności na ziemi, na Ukraińskiej Ziemi. Bo z grobowca powstał Ten, który nie umiera, powstał geniusz. Czy widzisz, sztandarze, jego? On przecież wita cię, obejmuje cię i szepcze, i mówi do ciebie tak głośno, by te słowa usłyszało każde ukraińskie serce: „Uczcie się, bracia moi, myślcie, czytajcie...” Sztandarze! Tym słowem żyjesz i będziesz żyć, póki słońce świeci! A z podlesieckiej Białej Góry do ciebie przyleciał drugi Dobry Duch i twoje jedwabne nici, twoje tęczowe barwy nasyca słowem żywym, potężnym: „Wyrwiesz nam oczy i wyrwiesz nam duszę, a nie wyrwiesz miłości i wiary nie weźmiesz, a nie wydrzesz miłości i wiary nie wydrzesz, bo ruskie jest nasze serce i wiara ruska!”. Słowem-przysięgą tego psalmu Rusłanowego żyjesz i wiecznie młody będziesz żyć wśród pokoleń narodu ukraińskiego, bo wiara serc jego „jak Beskid stanęła na miłości”. Czy tylko te dwa wielkie nieśmiertelne duchy witają cię dziś, nasz sztandarze? A wszyscy? Czy nasze oczy nie spoczywają na tobie z wielką radością, czy nasze serca i dusze nie obejmują cię wiarą i gorącą, żywą miłością? Tak, my! Ale gdzie są te dziesiątki tysięcy, które dziś chciały tu być, a być nie mogą? Oni są tu, przy swoim sztandarze. Widzę ich, czuję ich obecność, słyszę szum ich żywych dusz wokół tego sztandaru, jak go witają, jak z nami wspólnie modlitwę odmawiają, jak z nami pragnieniem jasnego światła sztandar oblewają. Tylko ich ciał nie ma. Ale dusze są, dusze milionów narodu ukraińskiego. Czy słyszycie, bracia, jak wokół sztandaru serca Ukraińców dzwonią dzwonami? Słyszę! Bo mówię wam – nie ma na świecie takiej stali, by wylać tak głośne dzwony w sercach, jak głośne uderzenia ludzkich serc, które kochają! A ich są miliony, tych serc Ukrainy, które dzwonią dzwonami Wielkanocy, na błogosławieństwo sztandaru Matki-Proświty! W tej potężnej mowie dusz, w gwarze milionów serc leży wielkość dzisiejszego Święta. Święto się skończy, nasz Najgodniejszy Władyka pobłogosławi sztandar na jego wielką drogę, na jasną drogę, która ciernie ścieli się ukraińskimi ziemiami, by tym, którzy widzą, grzać oczy i karmić serca świętą prawdą na ziemi jej ukraińską kulturą ducha, a tym głodnym prawdy, jeszcze niewidzącym, otwierać oczy i wlewać siłę, by i oni zobaczyli i poszli za sztandarem na drogę zwycięstwa! Zwycięstwa nad czarną godziną i władzą ciemności, Amen!” Ukraiński poeta Anatol Kurdydyk i kompozytor Mykoła Kolessa stworzyli na jubileusz proświtiański pieśń, która szeroko weszła w masy ludowe. Wkrótce śpiewali ją proświtianie zarówno na ziemiach ukraińskich, jak i poza nimi: „ARMIA „PROŚWITY” IDZIE! Niech nasza pieśń wolności i wiary, Jak grom na wiosnę zahuczy, Że jutro – słoneczne i zakwitnie. Armia Proświty idzie! Nad nią — Bóg w błogosławieństwie, Pod nią — równa, jasna droga. Trzymają mocno młode garście Sztandar Proświty, złotoniebieski! Dookoła wsie, pola, góry… Wre we wszystkich młoda krew, I z nas potężny naród tworzy Wezwanie Proświty, proroczy zew! Stawaj do nas, nie bój się boju! Przeklęty niech będzie obojętny, — Jak w zwycięskim zmaganiu z mrokiem Proświty armia idzie! Niebawem gazeta ukraińskich emigrantów w Stanach Zjednoczonych Ameryki „Svoboda” napisze znakomity podsumowujący artykuł o poważnym jubileuszu „Proświty”, który Wasyl Kuk opracuje z wielką korzyścią dla podziemia OUN: „PROŚWITA”%MATKA NAS WOŁA (W 70-letni jubileusz macierzystej „Proświty”) Stańcie, bracia i siostry! Stańcie, Ukraińcy, których los zmusił do życia w dalekiej obcej ziemi. Czy słyszycie? Przez rzeki i góry, przez szerokie morze, bezmierne oceany dochodzi do was rodzimy szmer. Wśród burzliwego i gwarnego życia na ziemi Waszyngtona, na szerokich polach Kanady i wśród prerii Brazylii i Argentyny słyszymy wyraźnie ten głos ziemi dalekiej, ale bardzo bliskiej, bo rodzimej. Wśród smutnych, niewesołych okrzyków wyróżnia się okrzyk potężny i radosny: Sława! Sława!.. Kto zaś i skąd wznosi te wzniosłe okrzyki? To nasi rodacy w dalekim rodzinnym kraju, w naszym książęcym Lwowie, i w Przemyślu, i w Tarnopolu, i w Stanisławowie, i w Kołomyi, i we wszystkich miastach i wsiach naszej ziemi cały naród ukraiński woła na chwałę „Proświcie”, Matce naszej, w jej 70-lecie. Oto bowiem mija 70 lat, odkąd nasza „Proświta” we Lwowie stanęła do wielkiej pracy, obudziła lud zadręczony i przybity, oświeciła go, nauczyła, jak walczyć z wszelkim nieszczęściem, i wyprowadziła na jasną drogę ku słońcu! Oto bowiem ona, „Proświta”, poniosła światło oświaty i świadomości po wszystkich wsiach i miastach naszych, zadbała o wszystkie potrzeby ludu i wskazała wszystkim innym ludowym towarzystwom drogę do pracy, z nieświadomej masy stworzyła świadomy naród! Przez siedemdziesiąt lat „Proświta” dokonała cudu z narodem, i dalej go prowadzi, i dalej oświeca, uświadamia, wychowuje narodowo, organizuje i dostarcza wszystkim instytucjom świadomych ludzi. Za to wielkie i zbawienne dzieło, za to, że „Proświta” nie dopuściła, by naród duchowo i materialnie zginął, cały naród ją wychwala i wielbi, i w Jubileuszowym Roku okazuje swą wierność i serdeczne oddanie. Każdy świadomy Ukrainiec, młody i stary, mężczyzna i kobieta, chłopak i dziewczyna, wszyscy stają pod sztandarem „Proświty”, pod wspaniałym, jasnym, wszyscy czują się rycerzami „Proświty” i pod jej przewodem ruszają do boju z mrokiem i nędzą, dla własnego dobra i dobra całego narodu ukraińskiego. W niedzielę Samarytanki, 22 maja 1938 roku, poświęcono sztandar „Proświty” w cerkwi św. Jura we Lwowie. Dumnie zafalował nowo poświęcony sztandar na górze św. Jura, w rękach przysięgłego chorążego. I sztandar pochylił się na wschód i na zachód, na północ i na południe, dając tym znać, że on wszystkie gałęzie narodu ukraińskiego i wszystkich Ukraińców w ogóle, czy w Ojczyźnie, czy na obczyźnie, duchowo jednoczy i na jedną drogę prowadzi, i do jednego celu wzywa, do jednego dobra i szczęścia! A kiedy pochylił się na zachód, to i wam się pokłonił, rodacy na ziemi amerykańskiej! I wam przypomniał, kim jesteście, i dał znać, że i was obejmuje pod swe skrzydła i do szeregów swych rycerzy wzywa! Prawda! Nie odbyło się to poświęcenie sztandaru „Proświty” tak wspaniale, jak sobie tego „Proświta” i cały naród ukraiński życzyli i jak ten sztandar zasługiwał. Mieli przybyć do Lwowa setki tysięcy świadomych Ukraińców z kraju i zza granic, i z dalekiej Ameryki, mieli cieszyć oczy widokiem nowego i najpiękniejszego ze sztandarów setkom tysięcy mas narodu. Mieli nieść go w triumfie ulicami Lwowa. Nie stało się tak. Tylko skromna lwowska gromada, kilka tysięcy Ukraińców, była na tym wielkim święcie. Lecz — jak mówił kaznodzieja — choć tych setek tysięcy, nie z ich winy i nie z winy „Proświty”, nie mogło być obecnych ciałem, to zaś miliony, cały naród ukraiński był przy tym obecny duchem i sercem. I w swych duszach wszyscy ślubowali sobie wiernie stać przy tym jasnym sztandarze i przy tej „Proświcie”-Matce, i wiernie spełniać jej testament — sobie na dobro, całemu narodowi na dobro i szczęście. I wiernie ślubowali sobie spełnić wszystkie jubileuszowe obowiązki wobec „Proświty”, wiedząc, że spełniają je dla własnego dobra, na chwałę, cześć i szczęście narodu ukraińskiego. Jesteśmy pewni, drodzy bracia, że i wy tam, za oceanem, w tym czasie polecieliście duchem i sercem do Ojczyzny i przylgnęliście duszą do tego rodzimego sztandaru. I zdecydowaliście się spełnić obowiązki świadomych obywateli wobec tego sztandaru i „Proświty”-Matki naszej i Ojczyzny swojej. Bo i wy rozumiecie, czym jest „Proświta” dla naszego narodu i dla was na obczyźnie! Bo i wy wiecie, że duchowo opiekuje się ona wszystkimi swymi dziećmi: i tymi w kraju, i tymi za morzami. Czyż nie prawda, że kiedy na obczyźnie zebrała się garstka Ukraińców, to natychmiast pomyśleli przede wszystkim o założeniu własnej „Proświty” lub podobnego towarzystwa na jej wzór, gdzie mogliby znaleźć i rozrywkę, i szczerą radę, i pouczenie w potrzebie? Czyż nie prawda, że wszystkie te wasze wielkie i pożyteczne towarzystwa i organizacje, które stworzyliście za morzem, to dzieci „Proświty”, bo przecież od „Proświty” nauczyliście się organizować politycznie, ekonomicznie, kulturalnie i dobroczynnie, kształcić się, uczyć, żyć życiem ludzkim. A ilu z was także zza morza bezpośrednio zwracało się po radę i pouczenie do swojej „Proświty” jak do matki? Czy nie wspominacie tam wśród drapaczy chmur Nowego Jorku i Chicago, na farmach Kanady i stepach Brazylii i Argentyny o swojej czytelni we wsi czy w miasteczku i o rodzimej „Proświcie” we Lwowie? I czy nie tęsknicie za nią? I czy te wasze towarzystwa, założone na jej wzór, nie łagodzą waszej tęsknoty i nie dają wam cząstki Ojczyzny i życia na obczyźnie? Tak, drodzy bracia! Jesteście daleko przestrzennie, ale blisko i ściśle związani z rodzinnym narodem i krajem, i wsią, i miastem — dzięki „Proświcie”. To ona, „Proświta”, nie pozwala wam zapomnieć o rodzimym i każe wychowywać dzieci na prawdziwych Ukraińców. To „Proświta” wspiera was duchowo i moralnie. To dzięki niej wśród obcego morza obcego narodu i obcej wiary stoicie wiernie przy swojej narodowości i swojej wierze, przy swojej świętej Cerkwi! To dzięki „Proświcie”, dzięki jej kulturalnemu wychowaniu, cieszycie się dobrą sławą wśród cudzoziemców i szerzycie wśród nich dobrą sławę o swoim narodzie i o Ukrainie! Dlatego wierzymy, że i wy uczynicie wszystko, co w waszej mocy, aby tę „Proświtę” w jej Jubileuszowym Roku należycie uczcić, wspierać ją moralnie i materialnie, by mogła i nadal pracować dla dobra narodu, mnożyć i umacniać jego dorobek i przygotowywać go na wielką chwilę. Bo wciąż potrzebna i konieczna jest praca „Proświty”, bo wciąż u nas wielu jest nieświadomych, ubogich i wyzyskiwanych; wciąż trzeba wiele pracy, by naród doszedł do najwyższego dobra, jakie mają inne narody. Cóż więc uczynić, jakie obowiązki spełnić? Pierwsza rzecz, Drodzy Rodacy, to oddać „Proświcie” godny pokłon, uczcić ją, bo tak i sami siebie przed światem uczcimy. Bo cały kulturalny świat czci swoich zasłużonych ludzi, a tym bardziej zasłużone instytucje. Dbajcie więc wszyscy, by w waszej miejscowości, w waszym okręgu odbyły się jubileuszowe obchody na cześć „Proświty”: zjazdy, akademie, koncerty, przedstawienia, pochody. W każdej miejscowości, gdzie choćby najmniejsza garstka Ukraińców żyje, trzeba według swoich sił urządzić Święto „Proświty”. Dla przeprowadzenia Święta w każdym większym mieście-ośrodku powinien zostać założony okręgowy Komitet Jubileuszowy, a w każdej miejscowości — miejscowy Komitet Jubileuszowy. Druga rzecz — przesłać hojną ofiarę na nić do sztandaru „Proświty”. Na nić zwykłą, srebrną lub złotą. Im hojniejsza ofiara, tym piękniejsza nić, tym większa wasza pomoc w pracy „Proświty”. Każdy ofiarodawca na nić otrzymuje od „Proświty” piękny dyplom. Datek na nić w sztandarze „Proświty” to jeden z podstawowych obowiązków wobec „Proświty” w jej Jubileuszowym Roku. Trzeci obowiązek, który koniecznie trzeba spełnić, to wstąpić w członkowie macierzystej „Proświty” jeszcze w tym roku. Zostać rycerzem „Proświty” — to obowiązek każdego, kto czuje się świadomym Ukraińcem, bo masowe członkostwo to najlepsza moralna i materialna podstawa „Proświty” w jej dalszej pracy. Czwarty obowiązek — kupić sobie jubileuszową odznakę „Proświty”. Odznaka srebrna, złota lub zwykła, a każda bardzo ładna i bardzo tania. Wszyscy Ukraińcy, od najmniejszego do największego, powinni przyozdobić swoje piersi jasnym słońcem „Proświty”, które świeci na jubileuszowej odznace. A oprócz tego wszyscy świadomi ludzie i instytucje powinni nabyć sobie trzy wielkie piękne obrazy „Proświty”, z których jeden przedstawia sztandar „Proświty”, drugi powszechność „Proświty”, a trzeci — masowe członkostwo-rycerstwo „Proświty”. Odznaka i te obrazy „Proświty”, jak również dyplom za ofiarę na nić i dyplom członkowski, będą dla każdego najlepszą artystyczną i trwałą pamiątką z Jubileuszowego Roku „Proświty”, a także zewnętrznym dowodem świadomości narodowej. Wszystkie obowiązki powinien spełnić każdy sam z siebie, a jeszcze lepiej będzie, jeśli pozyskiwaniem członków, zbiórką ofiar na nić i sprzedażą odznak oraz obrazów zajmą się zorganizowane Komitety Jubileuszowe w porozumieniu z „Proświtą” we Lwowie. Niech więc popłyną z dalekiego kraju przez ocean błękitne przejawy wierności waszej „Proświcie”-Matce i dowody waszej świadomości! Niech płyną radosne doniesienia o wielkich obchodach i hojnych ofiarach na nici w sztandarze „Proświty” i oświadczenia waszego członkostwa-rycerstwa pod sztandarem „Proświty”. Niech z radością „Proświta”-Matka dowie się, że i te miliony dzieci Ukrainy, które żyją za oceanem, chcą wysoko podnieść jej sztandar i godnie i wytrwale nieść go aż do zwycięstwa. Niech cały kulturalny świat zobaczy, że my, wszystkie dzieci Ukrainy, na całym świecie, gdziekolwiek żyjemy, nie tylko słowami, ale i sercem, i czynem — wszyscy stanowimy jedno wielkie ciało, jednego wielkiego ducha, którego i bramy piekielne nie przemogą. Ukażmy pod sztandarem „Proświty” jedność swego ducha, to stworzymy i siłę wielką, i szybciej dojdziemy do wymarzonego szczęścia Narodu Ukraińskiego!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

że „zdobyczy Października”. Wtedy w organie KC KPU „Radianśkij Ukraini” pojawił się artykuł podpisany przez grupę wojskowych Krymskiej Bazy Wojskowej, w którym szkalowano wszystkich demokratów i potępiano wszystkie ich słowa oraz działania. Gwardii starszy porucznik Wołodymyr Poburynnyj zainicjował artykuł-odpowiedź na niego. Oto on. „Czas nam dla Ukrainy żyć” Szanowna Redakcjo! Prosimy o opublikowanie naszego listu otwartego w odpowiedzi na apel wojskowych Krymskiej Bazy Wojskowej w numerze „Radianśkoji Ukrainy” z 22 listopada 1990 roku. Taki sam list wysłaliśmy do redakcji „Radianśkoji Ukrainy”, jednak nie wierzymy, że go opublikują”. Gw. st. por. Poburynnyj W. Je., gw. szer. Furman A. W., gw. mł. sierż. Tonczuk Ju. N., gw. szer. Sipliwyj Ju. N. oraz inni (łącznie 56 podpisów). SZANOWNI koledzy! My, oficerowie, chorążowie, żołnierze — Ukraińcy, przeczytawszy w numerze z 22 listopada wasz apel do Prezydium Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR, oświadczamy, że go nie popieramy. Służymy daleko od Ojczyzny — w obwodzie iwanowskim, ale los Ukrainy nas niepokoi. System, który zbudowany jest na antyludzkiej ideologii, dogorywa w agonii ostatnie dni. Kolonialne imperium, którego zostaliśmy wysłani bronić, rozpada się w oczach. Socjalistyczna idea, o której piszecie i którą zamierzacie bronić, jest skazana na zagładę. Biada tym, którzy tego nie rozumieją. Wystarczy nam dziesiątek milionów ofiar (z których niemało było Ukraińców) wielkiego głodu i represji. 73 lata po przewrocie październikowym pokazały, dokąd doszliśmy i co zbudowaliśmy. Pokazały one również prawdziwe oblicze „kierowniczej i przewodniej”, która przywiodła nas na zaplecze światowej historii, a teraz pragnie zrobić „ludzką minę” i uniknąć sądu. Wasz apel, szanowni koledzy, przypomina wykłady politruków, które słyszeliśmy i słyszymy nieustannie. Nie dziwi, jak postrzegacie „złowieszcze idee Stepana Bandery”. A czy wiecie, co to za idee? Czy czytaliście choć jedną jego pracę? „Nie czytaliśmy, nie znamy, ale potępiamy” — to już było w naszej historii. Kim jesteście, autorzy tego apelu? Kim są ci, którzy „jednomyślnie poparli”? Dlaczego zwracacie się do parlamentu Ukrainy, do ukraińskiej gazety, w języku rosyjskim? I nikt z nas, wojskowych, nie może być na miejscu pułkownika Hryhorjewa — jak twierdzicie, ponieważ przeznaczeniem armii jest bronić, a nie walczyć z narodem. Nikt z nas nigdy nie podniesie broni przeciwko swojemu narodowi. Przeraża was słowo „pan”, którym od wieków nazywano na Ukrainie, boicie się decyzji rad obwodowych Zachodniej Ukrainy, uważacie, że studenci hańbią naród swoją głodówką. Jednak nie za wami pójdzie naród ukraiński. My, oficerowie, chorążowie, sierżanci oraz żołnierze-Ukraińcy, wśród których są przedstawiciele różnych obwodów Ukrainy, popieramy decyzje tarnopolskiej, iwanofrankiwskiej, lwowskiej rad miejskich o zburzeniu pomników założyciela totalitarnego reżimu Uljanowa-Lenina, popieramy determinację studentów w walce o stworzenie niepodległej Ukrainy. Wyrażamy brak zaufania do Rady Najwyższej, wybranej na jednopartyjnej podstawie i żądamy natychmiastowego rozwiązania Rady Najwyższej USRR oraz wyborów parlamentu na wielopartyjnej podstawie. Od nowego parlamentu oczekujemy: decyzji o sprawiedliwym wyjściu Ukrainy ze składu ZSRR i budowaniu wszystkich więzi gospodarczych z Związkiem, jak między niepodległymi państwami; przyjęcia ustaw o Siłach Zbrojnych Ukrainy, wojskach wewnętrznych oraz organach bezpieczeństwa państwowego; decyzji o nacjonalizacji majątku KPZR. Służymy w wielonarodowych kolektywach i, wierzcie, niczego nie narzucamy innym narodom, życzymy im żyć tak, jak uważają za stosowne. Ale my jesteśmy Ukraińcami i chcemy żyć, służyć i pracować na Ukrainie. „Czas nam dla Ukrainy żyć”, — jak powiedział I. Franko. Sława Ukrainie! Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Morderstwo w Rosji. Fragment drugiej książki wspomnieniowej M. Słaboszpyckiego „Cienie w lustrze”, która wkrótce ujrzy światło dzienne w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”

Wszystko zaczęło się od Natalii Kubłanowskiej. W dniach Światowego Forum Ukraińców w moim domu rozległ się telefon. Miękki kobiecy głos poinformował, że grupa delegatów z rosyjskiego miasta Iwanowo chce się ze mną spotkać (byłem wtedy przewodniczącym sekretariatu Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej). I oto poznaję grupę ludzi. Główną postacią jest ona — Natalia Kubłanowska — jasnowłosa, uśmiechnięta, elegancko ubrana i mówiąca nienaganną ukraińszczyzną. Okazuje się, że jest Galicjanką, którą nie wiadomo jakie wiatry zaniosły do Rosji. Pracuje jako dyrektor Nowotalickiego Muzeum Rodziny Cwietajewów pod Iwanowem, jest żoną znanego poety i obrońcy praw człowieka Jurija Kubłanowskiego, który po rozpadzie Związku wrócił do domu z Francji. Natalia opowiada, że szukała spotkania ze mną z dwóch powodów. Pierwszy: chce przetłumaczyć na rosyjski moją powieść „Maria Baszkircewa”, a także zamierza wystawić na jej podstawie spektakl (kieruje młodzieżowym teatrem amatorskim). Drugi: musi skontaktować mnie z biznesmenem Wołodymyrem Poburynnym, który jest zachwycony postacią Petra Jacyka, o którym dowiedział się z mojej książki „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. Wołodymyr jest również członkiem delegacji z Iwanowa, ale jest gdzieś na wycieczce w Ławrze. Natalia nie miała możliwości poinformować go, na kiedy umówiliśmy się na spotkanie. A ponadto w imieniu zarządu ukraińskiego towarzystwa obwodu iwanowskiego zaprasza mnie, bym przyjechał do nich z występami. Wtedy będę miał okazję poznać się z Wołodymyrem Poburynnym, który, według słów Kubłanowskiej, po książce o Jacyku zainteresował się Ligą Ukraińskich Mecenasów i ma chęć do niej wstąpić. Jednym słowem, „protokół intencji” został podpisany. Minął jakiś czas — i od Kubłanowskiej przyszła wiadomość o tym, na kiedy jestem zaproszony do Iwanowa. Przeszukałem pamięć, co wiem o tym mieście. Stolica rosyjskiego perkalu, jego olbrzymie kombinaty chemiczne, fabryki dziewiarskie i odzieżowe rekrutowały z całego ZSRR dziewczęta, którym proponowano zostawać tkaczkami i szwaczkami. Jednym słowem, ZSRR w miniaturze. Tylko z totalną przewagą płci żeńskiej. Nie przypadkiem przecież w czasach mojej młodości popularna była piosenka o tym, że „Iwanowo — miasto narzeczonych”. W końcu Iwanowo odezwało się radosnym głosem Kubłanowskiej: tłumaczenie „Marii Baszkircewej” nie tylko zostało ukończone — książka już wyszła drukiem. Przedmowę do niej napisał Jurij Kubłanowski. Umówiliśmy się, że w połowie września ja ze Switłaną Koronenko, która była wtedy rzeczniczką prasową Ligi Ukraińskich Mecenasów, będziemy w Iwanowie. Zdecydowaliśmy jechać własnym transportem. Nasz mikrobus załadowaliśmy książkami wydawnictwa „Jarosławiw Wał” (zebraliśmy całą bibliotekę dla Iwanowskiego Ukraińskiego Towarzystwa Kulturalnego), dodaliśmy do tego baterię butelek „Obołońskiego” i lwowski „Switocz” — podarki z Ukrainy. Przekroczywszy granicę w Konotopie, znaleźliśmy się na rosyjskim terytorium. I już po jakimś czasie zauważyliśmy, jak gwałtownie zaczął zmieniać się krajobraz. Zniknęły białościenne chaty w wiśniowych sadach, schludne podwórka, starannie otoczone płotami. Za oknem przepływały jakby naprędce wzniesione czarnościanne chaty z małymi oknami, zaniedbane obejścia bez żadnego śladu próby odgrodzenia się od drogi. Kierowca Wołodia, który wcześniej był kierowcą dalekobieżnym i zna tę drogę tak, że mógłby przejechać nią z zamkniętymi oczami, opowiada, że taki ponury krajobraz, który ukazał się nam po przekroczeniu granicy, towarzyszy wszędzie w Rosji. „Nie lubią oni naprawdę gospodarować w obejściach i w ogrodach — to dla nich nudne i nieciekawe. A jeśli gdzieś zobaczycie białą chatę, otoczoną sadem, wiedzcie: tam mieszkają Ukraińcy”. Wołodia z wielką ironią odnosi się do Rosjan i sypie dowcipnymi anegdotami na ich temat. Mówi, że musiał służyć w wojsku w Rosji i jakiś czas pracować tam, więc dobrze ich poznał i nie ma żadnych podstaw, by ich lubić. „Jak oni odnoszą się do nas — »chachły! chachły!« — tak i ja odnoszę się do nich”. Zanocowaliśmy w hotelu w Protwino. Wiem, że jest tu kilka dużych instytutów naukowo-badawczych. Zatem to miasto naukowej inteligencji. Ale w nocy tego z jakiegoś powodu nie czuło się. Całą noc pod oknami hotelu i na korytarzu rozbrzmiewały głośne przekleństwa, ryczały pijane głosy. Wywiązała się bójka, przyjechała milicja i niemal do rana wyjaśniała sprawę z awanturnikami. Nawiasem mówiąc, milicjanci również posługiwali się wulgaryzmami. Rano, niewyspani i, oczywiście, w złym nastroju, siorbiąc brązową lurę, którą wydawano za czarną kawę, my, przełamując chęć powrotu, ruszyliśmy dalej. Obwodnicą ominęliśmy Moskwę. Może po stu kilometrach zobaczyliśmy przy drodze dużą kawiarnię z niezwykłym dla Rosji napisem „Mrija”. Zatrzymaliśmy się i weszliśmy. Ja celowo po rosyjsku zapytałem dziewczynę, która stała za ladą, co to jest — „Mrija?”. Odpowiedziała: mrija — to po rosyjsku „mieczta” (marzenie). A nazwali oni swoją kawiarnię tak dlatego, że jej założycielem jest ukraińska wspólnota kulturalna, która właśnie nazywa się „Mrija”. I wtedy zacząłem mówić po ukraińsku. Powiedziałem, że jesteśmy z Kijowa i że jedziemy właśnie na zaproszenie „Mriji” do Iwanowa. Dziewczyna ucieszyła się, jakby spotkała krewnych. Od razu nakryła do stołu. A na końcu odmówiła przyjęcia pieniędzy. „Mrija” może sobie pozwolić na darmowe ugoszczenie drogich rodaków. I poczęstunek był szczodry. Tak nie chciało się przerywać naszego posiłku w „Mriji” — prawdziwy ukraiński barszcz, a do niego — pampuszki z czosnkiem, placki ziemniaczane ze śmietaną. I oczywiście naturalna kawa, ani trochę niepodobna do tej, którą piliśmy w Protwino. I oto — Iwanowo. Szare miasto wyłania się naprzeciw nas z ponurego dnia. Żadnego śladu jakiejkolwiek architektonicznej oryginalności. Obdrapane ściany budynków, brudne ulice. Oto, okazuje się, takie właśnie jest to „miasto narzeczonych”. Kubłanowska informuje, że kwaterują nas w dawnym muzeum pamięci rodziny Bubnowów, które wkrótce zostanie przebudowane na elitarny hotel. Okazuje się, że te włości należały do fabrykanta Serhija Bubnowa, którego syn Andrij nie wiadomo dlaczego i nie wiadomo jak znalazł się w partii bolszewików i osiągnął tam wysokie stanowiska. Był członkiem marionetkowego Ukraińskiego Rządu Radzieckiego, przywiezionego w 1918 roku z Moskwy do Charkowa. Dalej zajmował stanowiska naczelnika Zarządu Politycznego Armii Czerwonej, ludowego komisarza oświaty Federacji Rosyjskiej. Potem znów rzucono go na Ukrainę, gdzie został członkiem biura politycznego KC KP(U). Zdaje się, że został represjonowany. Oto taki paradoks rodziny fabrykanta Bubnowa, którego trzeba było przemalować w historii na czerwony kolor. A teraz mit o Bubnowach wyrzucano na śmietnik historii i wszystkie propagandowe eksponaty pozrywano ze ścian. Na naszych oczach rozgrzebywali je i ładowali na śmieciarkę pijani pracownicy komunalni. Jeden z nich podniósł z podłogi kilka fotografii i długo oglądał, a potem powiedział: „No, ale mordy!” — podarł zdjęcia i wrzucił do papierowego worka, do którego zgarniali cały muzealny niepotrzebny grat. Muzeum łatwo przestawało być muzeum i łatwo zaczynało stawać się hotelem — byliśmy pierwszymi tymczasowymi jego gośćmi. Już wieczorem przyjechało do nas dwóch mężczyzn. Obaj — Wołodymyrowie. Starszy — powściągliwy i surowy Cymbał — przewodniczący zarządu „Mriji”. I młody — Poburynny — jego zastępca. Już dobrze znany przedsiębiorca i mecenas. Od razu spodobały mi się jego otwarta twarz i subtelne poczucie humoru. Zabrali nas na kolację do restauracji i ustaliliśmy szczegółowy program naszego pobytu w Iwanowie: spotkanie z zarządem „Mriji”, udział w konferencji towarzystw narodowych obwodu, prezentacja tłumaczenia „Marii Baszkircewej” i konferencja prasowa, w której wezmą udział Wołodymyr Cymbał i ja. Okazało się, że w tych stronach jest bardzo wielu Ukraińców. Znaczna część z nich — to wczorajsi wojskowi. Wokół Iwanowa było skoncentrowanych kilka strategicznych jednostek rakietowych. Niemało naszych rodaków założyło rodziny i osiadło w tych stronach. Niemało było i tych, którzy jeszcze przed rozpadem Związku przyjechali tutaj do pracy w przedsiębiorstwach, mając tam dobre zarobki. Jednym słowem, na fali wysokiego uniesienia po ukraińskim referendum o niepodległości szybko powstało liczne towarzystwo. I prawie wszystkie główne stanowiska w jego zarządzie zajęli wczorajsi wojskowi, co bez wątpienia było dla towarzystwa korzystne, ponieważ w nim niewiele czasu pochłaniały wszelkie dyskusje i spory z każdego powodu, jak to często bywa tam, gdzie zbierze się chętna do tego inteligencja. Powiedzmy, Wołodymyr Cymbał, zdaje się, emerytowany podpułkownik, zdecydowanie przerywał wszelkie wyjaśnianie tego, dlaczego tak czy inaczej się stało, i od razu wymagał od wszystkich propozycji oraz recept na naprawienie sytuacji. Jednym słowem, narzucał kult konstruktywnego i praktycznego myślenia. W tym chętnie wspierał go Poburynny — człowiek wyjątkowo kreatywny i praktyczny. Ich autorytet w organizacji był naprawdę niezaprzeczalny. Cymbał łatwo wchodził do wszystkich wysokich gabinetów władzy i wychodził stamtąd z pozytywnym rezultatem. A Poburynny finansował towarzystwo, co dawało możliwość przeprowadzania najbardziej masowych imprez. „Mrija” nigdy nie znała finansowego głodu. Kubłanowska tryskała humanistycznymi pomysłami, które z reguły były przyjmowane przez zarząd. Trzeba także wziąć pod uwagę: to był czas, kiedy Ukraina jeszcze nie zdążyła rozczarować diaspory korupcją, totalnym złodziejstwem, nieudolnością i kłótniami działaczy, którzy pretendowali do roli liderów narodowych. Na Ukrainie jeszcze nie rozpoczęły się totalne rozczarowanie i społeczna apatia. Zresztą ze swoją diasporą Ukraina choć trochę próbowała współpracować (czego prawie nie ma dzisiaj, kiedy całkowicie odwróciła się od całej diaspory na obszarze poradzieckim, pozostawiając ją na pastwę losu). O ówczesnym narodowym entuzjazmie Ukraińców poza Ukrainą (jeszcze nawet przed ogłoszeniem niepodległości) wymownie świadczy oto taki fakt: kiedy na Ukrainie rozpoczęła się studencka rewolucja na granicie i kiedy Kijów oraz inne miasta wstrząsały antyimperialne wiece, a demokratycznie wybrane rady obwodowe we Lwowie, Tarnopolu i Iwano-Frankiwsku podjęły decyzję o zburzeniu pomników Lenina, z KC KPU poszła komenda w każdą stronę, by potępiać nacjonalistów-awanturników i stanąć na stronie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Białe autografy małej prozy Mykoły Tomenki

W wydawnictwie „Szczek” w ubiegłym roku ujrzała światło dzienne książka małej prozy Mykoły Tomenki „Białe autografy. Korzenie błyskawicy”. Książka, która składa się z powieści-mozaiki „Białe autografy”, rozdziału małej prozy „Korzenie błyskawicy”, wierszy prozą, etiud, obrazków, szkiców, zarysów, połączonych tytułem „W galaktyce duszy twojej” oraz etiud powojennego dzieciństwa „Matka zbierała nasiona”. Olesia TOMENKO, kandydat nauk filologicznych, docent katedry kultury oraz dyscyplin społeczno-humanistycznych Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Mykoła Tomenko znany jest w ukraińskiej literaturze jako poeta, publicysta, poeta-pieśniarz, pisarz dziecięcy i dramaturg. Jego „Książeczka pracy matki” została włączona do nauczania w programie szkolnym przez Ministerstwo Oświaty Ukrainy. Jednak mało kto wie, że Mykoła Tomenko to znakomity prozaik. Właściwie ta książka odkrywa jeszcze jedną stronę talentu pisarza. Obrazy i tematy są do bólu proste, a jednocześnie życiowo mądre i wszechogarniające. I czytelnicy w różnym wieku i różnych pokoleń znajdują tu swoją, bliską właśnie im kreskę, która kiedyś przebiegała także w ich życiu. Albo też zmuszają do zastanowienia się nad prostymi, do bólu codziennymi rzeczami, które przez pisarza zostały przemyślane i przekształcone w kategorie filozoficzne. Jego filozofia nie jest transcendentalna, a kardiocentryczna, to prawdziwa filozofia serca: serca oddanego syna, serca otwartego na ludzi, serca, którym pisarz próbował zrozumieć zarówno głębię przyrody, jak i głębię ludzkiej duszy. Mała proza to nie jest prosty gatunek. Ale właśnie w nim ujawnia się mistrzostwo słowa, wyszlifowana myśl, koncentracja obrazu oraz styl myślenia. Wasyl Stefanyk, Hryhir Tiutiunnyk — mistrzowie małej prozy, którzy stali się prawdziwymi nauczycielami dla Mykoły Tomenki. Ale różnica polega na tym, że u „poety Mykoły Tomenki jest ona bardzo poetycka” (według trafnego określenia Mychajła Najenka). Właśnie poetycki obraz czyni kanwę małej prozy M. Tomenki szczególną i taką, która wyróżnia ją spośród innych utworów współczesnej ukraińskiej prozy. Niektóre z nowel można śmiało nazwać poezją w prozie („Nad stawem mgła”, „Kładka”, „Mróz idzie”, „Jesteście już tak daleko” i inne). „Nad moim polem wieczór, wieczór… Jeszcze tak nigdy on nie kwitł. To ty bez niosłaś do chaty, który ja w rosie tobie przyniosłem… Daleko tak gdzieś nieboskłony przez jary nasze legły… I ten bez, co na pół nieba, w twoich oczach wnet zakwitł”. („Nad moim polem — wieczór”); albo też szkic „Lato”: „Wybieliło się, wyhulało, między słonecznikami zabłąkało. Pajęczyną przecięte, i leży teraz, jak arbuz w stepie, i ścieka w trawę lato sokami…” Autor sam nadaje gatunkowe określenie swoim utworom, i to określenie ściśle przeplata się z terminologią artystyczną: szkice, etiudy, obrazki, zarysy. Ale jeśli rozpatrywać te dzieła artystyczne jako podłoże dla dalszego, ukończonego obrazu, to utwory prozatorskie Mykoły Tomenki są całkowicie ukończone i takie, które wznoszą się do filozoficznych uogólnień, do wartościowych kategorii całej ludzkości… Różne tematy obejmuje autor swoim nadwrażliwym nerwem. Od głodnego i zimnego dzieciństwa, które mimo wszystko było ogrzane matczynym ciepłem, od głębokiej wilgotnej piwnicy, w której musieli ukrywać się przed faszystami, od zastawek na mętnym potoku, w którym siedzieli całymi dniami razem z przyjaciółmi, od wrogiego czołgu na sąsiednim podwórku, do którego chłopięca ciekawość zmusiła zajrzeć mimo śmiertelnego niebezpieczeństwa, od stromej góry Babyn Pup, z której lecieli na sankach („Babyn Pup”), do nocnego pilnowania na polu arbuzów („Wieczorowe pole”), czyszczenia źródeł w głębokiej studni, z której czerpała wodę cała wieś i które zatruł najeźdźca („Czyścili źródła”), do zatwardziałości urzędników („Matczyna emerytura”), bezczelności grafomanów („Ja odpowiedziałem pierwszy”), obłudy kolegów („Suszona ryba do piwka”). Paleta uczuć, które przechodzą przed czytelnikiem, jest bardzo szeroka. Ale kamertonem, który nadaje ton całej książce, jest głęboki liryzm oraz moralno-etyczne pojęcia Dobra, Sumienia, Współczucia, Honoru, Uczciwości, Skromności, Przyzwoitości, Sprawiedliwości i Miłości. Te kategorie, zakorzenione jeszcze z dzieciństwa, są tym obiektywem, przez który pisarz rejestruje tak niełatwe życie, psychologię czynów i dochodzi do filozoficznych wniosków. Można twierdzić, że w prozie Mykoła Tomenko występuje w trzech postaciach: artysty (możliwe, że nawet i artysty filmowego), psychologa i filozofa. Jego teksty wypełnione są wizualnymi obrazami (kłosy, które szeleszczą nad głową małego Mykołki, niosącego jeść matce w pole, snopy iskier od ogniska, wybielone jabłonie, które stoją „jakby w białych sukienkach”, zielone koguciki, które rosną koło chaty, złote głowy słoneczników), efektem dźwiękowym (szelest żyta, chlupot łodzi, huk kry, tęskny krzyk żurawi, rechot żab w sadzawce, łaskoczące kukanie kukułki), zapachami (miodowy aromat kwitnącej białej akacji czy jesiennego dymu w ogrodach), fizycznym odczuciem chłosty, która bije w twarz lub ciepła leżanki, rosy, która „kłuje w pięty”, lub gęstej zasłony mgieł. „…Ranek podnosił się nad wysokimi topolami, a w pogoni za nim leciały złote promyczki, i wydawało się, że w każdym promyczku siedzą jakieś czarodziejskie miedziane dzwoneczki i tak głośno wydzwaniają nad światem, że słychać je daleko-daleko…” („Zapalniczka”). A najbardziej nieakceptowalnymi dla pisarza są obojętność, sytość, tępotę, ograniczoność, przez które „wiele sal w sercu naszego ermitażu pustoszeje… I jakoś strasznie patrzeć na gołe ściany naszych uczuć”. Dlatego autorowi zawsze żal takich ludzi, chociaż oni zawsze są obecni w naszym życiu, nie da się ich ominąć, ale i żyć z nimi obok niełatwo, wszak oni podążają zupełnie innymi zasadami, niż tymi, które wyznawał pisarz. Dla niektórych (jak w noweli „Ciasna odzież”) w życiu wszystko wyścielone jest dywanami, bo „dbał tylko o siebie. Widział tylko siebie. Popisywał się sobą i sam budował sobie brązowy pomnik. Co ci po tej odzieży z matczynego sumienia? Ona za ciasna była na ciebie, ona gniotła cię, i ty zrzuciłeś ją, aby nie przeszkadzała swobodnie czuć się w świecie, który otaczał cię… Jak to łatwo: za nic nie odpowiadać, przed nikim nie czerwienić się. Rób, co się zachce… A o jakiejś tam odzieży, sumieniu… Po co?”. Takich retorycznych pytań Mykoła Tomenko stawia bardzo wiele, i to skłania do rozmyślań, do przewartościowania własnej drogi, do poszukiwania prawdy. Możliwe, że nie wszystkich. Możliwe, że tylko tych, dla których, jak i dla autora, najważniejsze — „być Człowiekiem dotąd, póki będziesz szedł przez całą szybko płynącą rzekę życia” („Przez całe życie”). Pisarz bliski w swoich źródłach, pierwotnych przekazach naturze, ziemi ojczystej, do której nieustannie się zwraca i powraca. Ta bliskość jest zauważalna w porównaniu z impresjonistycznym „Intermezzo” Mychajła Kociubynskiego. Jego bohater odnajduje równowagę na czerwcowych łanach, pod promieniami słońca, w srebrnych niciach śpiewu skowronka. „Nie mogę minąć się z człowiekiem” — mówi bohater M. Kociubynskiego. Tak samo nie może minąć się z człowiekiem Mykoła Tomenko. Jego człowiek jest do bólu prosty. To i ciotka Maria, której dusza była „dobra i łagodna. Sama niewielkiego wzrostu, wyschnięta jak jesienny słonecznik, lekka jak piórko, nigdy nie rozstawała się z motyką… Wiecznie pochylona do ziemi, coś sadziła, pieliła, obsypywała. Wydaje się, że jej ręce nigdy nie odpoczywały…” („Krokwy”, s. 270). I brat Żenia, który ani dnia nie odpoczywał, chociaż jedna noga była na drewnianej protezie, i dziadek Marko, który pilnował pola arbuzów, i dziadek Mykyta z babcią Kyłyną, i marynarz Mawlotkin, i tata, który nie wrócił z wojny, i cały wszechświat w słowie MATKA. Ten obraz, spowity niewiarygodnym ciepłem i miłością, przechodzi przez całą twórczość poety. Jego matka stała się uosobieniem tysięcy matek Ukrainy, których los poeta wyśpiewał-wycierpiał w swojej głównej książce — poemacie ludowego bólu „Książka pracy matki”. Jak zaznacza akademik M. Żułynski, „pierwszymi wersami w życiowym i twórczym losie poety Mykoły Tomenki były i pozostają ślady bosych stóp na pierwszym śniegu, z których nie spuszczała swoich smutnych i radosnych oczu jego Matka. Te matczyne oczy wzywają poetę do słowa, parzą zastygłym na wieki bólem, „niepokoją serce, niby krzyk”, zobowiązują do odpowiedzialności za pamięć swojego rodu, za skropioną krwią, zasianą obeliskami i krzyżami ojcowską ziemię, za pamięć swojego opalonego wojną płóciennego pokolenia, w imieniu którego Mykoła Tomenko zostawia nam białe autografy dramatycznego losu Ukrainy”. [Mykoła Żułynski „Białe autografy ukraińskiego losu” z przedmowy do „Książki pracy matki”, Kijów, „Feniks”, 2008]. A ile filozoficznych pytań stawia w swojej prozie pisarz! I uważny czytelnik znajdzie na nie odpowiedzi. My ciągle dokądś się spieszymy. I wydaje nam się, że „czas kiedyś może zwolni swoje tempo, i my wtedy do woli nagadamy się, nacieszymy, częściej będziemy chodzić w gości...” (nowela „Przyjdź i zapytaj”). Kiedyś, później, niedługo, zaraz. Ale podsumowanie jest niepocieszające — czas, jak i wcześniej, będzie leciał do przodu. I nie ma co liczyć na jego zatrzymanie. Dlatego trzeba się nie spóźnić i poczuć całą pełnię życia tu i teraz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Szesnaste Czytania im. Załuywiwtra w Buczaku

Czas nieubłaganie płynie i oddala nas coraz bardziej od dnia, kiedy ostatni raz kto słyszał, a kto widział poetę, kto rozmawiał z nim… Nabrać ducha, twórczej wyobraźni, otrzymać natchnienie, zagłębić się w przestrzeń Załuywiwtra pod koniec lipca corocznie zjeżdżają się na Kaniowszczyznę do Buczaka — w dzień św. Włodzimierza — koneserzy mistrza słowa. Na tegoroczne czytania zebrali się zarówno kijowianie, jak i mieszkańcy obwodu czerkaskiego, kaniowianie oraz mieszkańcy rejonu drabowskiego — przybyli na Kozacki Szpyl, aby pokłonić się świętej mogile, uczcić pamięć wielkiego ukraińskiego pisarza Wołodymyra Iwanowicza Załuywiwtra. Brzmiała poezja pisarza, kobziarz Mychajło Kowal z Wełykoho Chutora, co na Drabowszczyźnie, wykonywał kozackie pieśni oraz pieśni do słów W. Załuywiwtra. Przedstawiciel Ministerstwa Kultury Wiktor Kowrej odczytał pozdrowienia od Ministra Kultury Jewhena Nyszczuka: „…W. Załuywiwter — autor 14 tomików poetyckich, 2 książek prozy — zdołał zgromadzić wokół siebie artystów, którzy należą, tak jak on sam, do złotego funduszu Ukrainy. Proświcianie przygotowali wystawę prac ilustratora książki „Bytije wid Serafuma” W. Załuywiwtra, zasłużonego artysty Ukrainy Henryka Jahodkina oraz jego córki Tetiany, ceramiczki Oksany Moskałenko z Kaniowa. Przewodnicząca Czerkaskiego obwodowego zjednoczenia Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Ołena Feszczenko zaznaczyła, że W. Załuywiwter to wielka postać, człowiek, który swoim talentem wzbogacił skarbiec ukraińskiej kultury, jego wielka miłość do ojczystej ziemi służy za wzór dla młodego pokolenia Ukraińców, na jego utworach wychowuje się młodzież szkolna i studencka obwodu. Zastępczyni przewodniczącego Fundacji W. Załuywiwtra, przewodnicząca miejsko-rejonowego towarzystwa „Proświta” Wira Nosenko wyraziła wdzięczność wszystkim, którzy dołączyli do tego duchowego wydarzenia, przyszli uczcić wielkiego poetę. Do tej sprawy udało jej się zaangażować uczniów Kaniowszczyzny, nauczycieli, członków miejskiego zrzeszenia literackiego. W tegorocznych czytaniach wziął udział także przewodniczący Drabowskiej rady rejonowej Wołodymyr Dzeha, który słusznie zauważył, że postacie dwóch wielkich poetów — W. Załuywiwtra oraz O. Sofijenki, spowinowaciły Kaniów i Drabów. Złożoność w prostocie, żal w radości — właśnie to wniósł do ukraińskiej poezji Wołodymyr Iwanowycz Załuywiwter, odkrywając nowe jej oblicza. Ołena FESZCZENKO, przewodnicząca Czerkaskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Zasłużony pracownik oświaty Ukrainy; Daryna BUCHENSKA, „Młoda Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Mykoła SEMENIUK: Mykoła SEMENIUK:

Widnokrąg Każdą grudką ziemia zagląda w twarz — i nie wiesz, czego się po niej spodziewać W jej spojrzeniu dzień przemknie albo lata; nieznane staje się znanym, a znane — jeszcze bardziej zagadkowym Ryby w niej, porzuciwszy wody, pływają, ptaki, porzuciwszy powietrze, lecą… Nie zatrzymać się w niej i nam — bo droga daleka… Czekają na nas i ryba, i ptak, i wodny żółw, bo bez nas nie podołają temu światu Nie powiedzieć im „nie!”, bo nasza mowa to tylko drobiazg, jedynie początek czegoś, co jeszcze siebie nie wypowiedziało… Wszystko, co będzie, już się w nas dokonało; idziemy, przepełnieni falami i jękiem wiatru, a nienasycone drzewa przeszywają nas gałęziami i wołają korzeniami Zapamiętaj, gdzie było twoje słońce — obok ciebie czy gdzieś w oddali, i nie trzeba przekazywać słów, one odeszły bez słowa, zostawiwszy piasek piaskiem, trawę trawą, a drzewa drzewami Przeczekajmy choćby jakąś chwilę, byśmy stali się bliżej nich, by niebo w nas się dokonało i szczytem, i upadkiem, by wiedzieli — czas idzie, który odwoła początki — więc nikt nie czeka na siebie, zostawiwszy ten dzień za sobą Wieczór W popiele dnia słońce się wykąpało… Nie wiem, gdzie jestem — bo dzień dogasł, a nocy jeszcze nie ma Te bezsenne lasy, suche bez deszczów, stoją — dlaczego zwą się drzewami Co powiem — z kim pogadam — wszystko wielkie w wielkim się dokonało: dzień odszedł — z tym zostaliśmy *** Nikt nie buduje tych ścian — same wyrastają po prostu z powietrza Chodzisz, chodzisz — i nagle natrafiasz na ścianę, oto ona tutaj, obok, namacujesz ją, rozmawiasz z nią w myślach… A ona nie pozwala iść dalej, poruszać się, dokąd zechcesz. Myślałem, że to żart, a nie — wszystko zbyt poważne *** Nie obejdziesz się beze mnie — powiedziała — tu, między brzegiem a wodą, chcesz zostać, tu znalazłeś szczęście, chcesz żyć jak muszla, jak trzcina… Lecz gdy wracaliśmy do domu, odpowiedziałem jej: nie spiesz się, bo tam, dokąd idziemy — już byliśmy, a w gościnie u muszli, trzciny — po raz pierwszy Swoje ślady zostawić tutaj nie każdy jest gotów na mokrym piasku, gdzie rozkosznie rozrasta się korzeń trzciny, gdzie muszla ma swój dom za cały wszechświat To ją zmieszało, rozejrzała się dookoła, lecz nic dla siebie interesującego nie znalazła Powtórzyłem — poczekaj no, dokąd się śpieszymy — byliśmy tu już, a teraz może po raz pierwszy Chata 1. I przyglądała mi się milcząca chata, z studnią z boku, z ganiem, gdzie pszczoły swojego roju teraz doglądają, nie zatrzymała się na pagórku, lecz poszła nad rzekę, by przywitać się z rybakami, posłuchać słowika w wierzbinie W jej oczach pozostałem małym: siedziałem na ławie i nieumiejętnie rysowałem studnię, furtkę, podwórze, sąsiadów i swoich rodziców, i dziadka, i babcię, a czas zostawił tylko portret mamy, zielonkawy, malowany farbami olejnymi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Zostawiwszy za sobą ten dzień…

Stara ona, jeszcze przez pradziada ulepiona z hukiem dębów i sosen, nie może stać sama. To tu, to tam chodzi, jak chodzą wdowy, niosąc w sobie jęk nienarodzonych dzieci. Wysoko nad nią wzniosła się jodła, dziadek Iwan posadził ją, gdy był chłopcem, a także stary dąb przy ogrodzie, który niejeden raz wytrzymał na sobie grzmoty, pozostałość dawnego lasu. Jodła czasem chodzi do lasu odwiedzić swoje braci i siostry (tu, za ogrodem). Smutno jej stać samej przy studni. W ciągu wieku widziała tyle śmierci na Gruzdowym Kącie, że ten już zupełnie wyludniał: dziadek Iwan, babka Hanna, ojciec, matka, babka Szelepycha, babka Jurczycha, dziadek Martyn, ciotki Nadija i Odarka, wujowie Antoni i Owerko, babka Łasaweta i dwaj wujowie Wołodymyrowie, dziadek Ryhor i babka Ludka… Drzewa rozmawiają z wiatrami… Kiedyś szeptała ze swoją rówieśnicą, jabłonką-szczepką. Dziewięćdziesięcioletnia babka Szelepycha wspominała: gdy była dziewczyną, chowała się przed rodzicami w dziupli tej jabłoni, bo nie chcieli, żeby wychodziła za Chwedira, a jodła milczała, nie wydawała jej. Szelepychy nie ma już od jakichś dwudziestu lat, a jabłonka wciąż stała. Ale nadeszła i jej najszczęśliwsza jesień, cała obsypana jabłkami. Dzień był słoneczny, wrześniowy. Sąsiedzi właśnie kopali ziemniaki, gdy odłamała się górna gałąź, potem dolne, i jabłoń upadła jak podcięta. Sąsiedzi przestali kopać ziemniaki, stara Jurczycha w rożku chustki uroniła łzy, a wiosną uderzył Czarnobyl. 2. Ziemia wyrzuca z siebie ziemię… Drzewa, trawy, kwiaty i bocian, który stąpa na długich nogach, to także ona. W duszy nic nie marznie, a ożywa w spotkaniach i pożegnaniach. Nadszedł czas, gdy w cudzych twarzach odczytujesz swoją własną. A nasz ród się wykruszy, uschnie, i nie wiemy, czym zatkać pustkę. Przesiedleńców wkrótce będzie na pół świata, i co dalej… Trzymają nas przy chacie: bydło, drzewa, nawet chwast, na Polesiu zwany zielskiem. Tam, gdzie stoi chata, tam rośnie i pokrzywa. A kwitnie ona tak: każde jej żądło na początku to delikatny kwiatuszek. Rozchyl dłonie, dotknij, ale gdy przekwitnie, nie wolno jej dotykać. Gdy ród uschnie, co będzie z nimi: z jabłonią, kwiatkiem czy chwastem? Chociaż ciemność to też światło, ale skierowane do wewnątrz, więc nie widzimy i nie rozpoznajemy twarzy. 3. Nie zdążam biegać do sklepu, bo wpadł Malюk, a jeszcze dwaj pisarze dzwonili… Tu chwast w ogrodzie po szyję, a Medvid zabrał się do naprawiania sztachet i furtki, a koza Raji okociła się, przyprowadziła trojaczki, więc zupełnie się uwijam — zamiast siana podścielałem jej koc, a co to za dziad w łachmanach chodzi po podwórku i wszystko filozoficznie obserwuje, mądry, jest taki… Potem wziąłem się, by naprawić rodzinną relikwię — zegarek, podarowany dziadkowi Danyłowi (bratu mojej babci Anny) z napisem: „Даниилу Стельмащуку-от Их Императорского Величества Николай Второй — за ратный подвиг” Kawalerzysta pierwszej wojny światowej, tak i przeżył kalekim, bez lewej nogi i prawej ręki, a gdy dziadka nie stało — zniknął i zegarek. Ale czym jest czas — ten czy tamten, który jest prawdziwszy, czy ten z zegarka, czy ten z szeptu gałęzi świerka? Ten świerk od dawna straszy sąsiadów, czy przypadkiem nie runie na czyjąś chatę, a studnia zerka na niego jednym wodnym okiem, cóż jednak czeka nas, gdy czas grozi zatrzymaniem… I w najgorętsze lato cień świerka aż czarny. A młoda wdowa, nabrawszy wody, z papierosem w zębach, kaprysi: chłopcy, przecież jesteście pisarzami, trzeba ratować las, bo ile mam się jeszcze kłaść przed drwalami, żeby uratować choćby jedną sosnę — w nocy dobijała się do okien, płacząc: zróbcie coś, Ukraina ginie — milczą, udając, że już śpią, a może naprawdę… Zmęczyły się już i drzewa, i ludzie… Rój, Rój, który nagle spadł z nieba, jak tornado przeleciał nad nami, omal nie trafiając w naszą miłość… Tobie zaś nie było do roju w tę chwilę, drżałaś cała i ze szczęścia śpiewałaś, i zapomniane słowa polesia z gąszczu wywoływałaś, które pozostały w tobie od babek, od kwiatostanów pierwiosnka. Na przemian światło i ciemność przemykały w twoich oczach, a pszczoły brzęczały, rój osiadł na krzaku, było lato i słońce, trawa zielona, gęsta, a nad nami stuletnie dęby i sosny. Ty chciałaś w ten rój wczepić się rękami, ja się bałem, a ty już niczego się nie bałaś, bo w tę chwilę władałaś całym światem. I kiedy byliśmy szczęśliwi, do cna wyczerpani, leżeliśmy na ziemi twarzą do nieba, ty dostrzegłaś pszczoły i prysnęłaś co sił, ja — za tobą, sosny milcząco, a dęby śmiały się w pięści, my zaś uciekaliśmy przed miodem, zupełnie zbici z tropu, przekroczywszy granicę niebezpieczeństwa Ów rój zagarnął sąsiad-pszczelarz i w sicie dostarczył do domu, za odwagę dał nam napitku wiosennego; ty powiedziałaś: był smaczny, a ja takiego jeszcze nie piłam Rzeka Uż. Korosteń Korzenie stuletniej wierzby sękate, jakby chciały zawiązać na sobie cały świat Tą drogą nie jest łatwo przejść, starsza się położyła i nie może wstać A na tamtym brzegu ktoś jednak siedzi, czyha na karasia albo szczupaka, a nie widzi, że sam się złapał Tu między drzewami, niczym krew, przebija swojskość… Jeśli dobrze się przyjrzeć, to gdzieś ślad księcia Igora, a Olgi — nie, bo ta z konia nie schodziła Spalone futryny chat służyły poleszukom za drogę ku nietutejszym światom… Tak dziwnie wyliczone wieki, którymi jakby bawiono się jak paciorkami naszyjnika Liście przez liście, trawa przez trawę — po co? Ten przenikliwy dźwiękważysz w sobie, tak jakby krok po kroku coś w tobie stąpało i wydobywało tajemnicę z ciszy, i przemieniało ranę w ból Przeszłość zostaje i nie ratuje, a zagląda w oczy: nie da się opowiedzieć, bo zabraknie słów, nie da się milczeć, bo wszystkie ciszy są grzmotem — cóż więc począć? Sękate korzenie czegoś szukają w ziemi…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

regionalnego Hrubieszowskiego Towarzystwa, gdzie ekipa filmowa zapoznawała się z materiałami archiwalnymi z 1946 roku. Film opowiada o wspólnej walce ukraińskich i polskich partyzantów przeciwko sowieckim komunistom podczas II wojny światowej i po jej zakończeniu. W tamtych latach Ukraińcy i Polacy byli zaciekłymi wrogami. I to właśnie czyni fakt ich bojowej współpracy jeszcze bardziej wartościowym i znaczącym. Jedna z nich — wspólna akcja w polskim mieście Hrubieszów, podczas której rozgromiono sowiecki garnizon, uwolniono więźniów miejscowego więzienia i zniszczono archiwum danych o przesiedleńcach. Zdjęcia do filmu odbędą się w Hrubieszowie, Warszawie, Lublinie i Kijowie. Premierę zaplanowano na 2019 rok. Festiwale Nagrody Odeskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego 21 lipca w Odeskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu odbyła się uroczysta ceremonia zamknięcia 9. Odeskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego. Wśród nagrodzonych są filmy, których powstanie wsparło Państwowe Kino Ukrainy, a które warto obejrzeć znawcom i miłośnikom kina. Najlepszym ukraińskim filmem pełnometrażowym uznano film dokumentalny „Delta” reżysera Ołeksandra Tecynskiego. Nagrodę za najlepszą reżyserię otrzymała reżyserka ironicznej komedii „Bohater mojego czasu” Tonia Nojabrjowa. W dystrybucji film pojawi się 20 września. Nagrodę za najlepszą główną rolę żeńską otrzymała Anastasija Pustowit — wykonawczyni głównej roli w dramacie o dorastaniu „Kiedy padają drzewa” reżyserki Maryśi Nikitiuk. W ukraińskiej dystrybucji film wejdzie 13 września. W narodowym konkursie krótkometrażowych filmów za najlepszą uznano psychologiczny dramat reżyserki Mariny Roszczyny „W radości, i tylko w radości”. Najlepszym filmem konkursu Europejskich Filmów Dokumentalnych została produkcja „Domowe gry” reżyserki Alisy Kowalenko. Przygotowała Olga ŻMUDOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Co nowego w kinie?

Kino fabularne Thriller historyczny o Holokauście „Porwanie diabła” 24 lipca Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina zawarła z firmą „Garnet International Media Group” kontrakt o udzieleniu pełnometrażowemu filmowi koprodukcyjnemu „Porwanie diabła” państwowego wsparcia finansowego w wysokości 21 mln 922 tys. 640 hrywien. Całkowity koszt produkcji filmu wynosi 115 mln 676 tys. hrywien. Film jest koprodukcją Ukrainy, Francji i Litwy. Reżyserem obrazu i autorem scenariusza jest francuski reżyser Philippe Azoulay. Producentem filmu ze strony ukraińskiej jest Andrij Jermak. Podstawą fabuły obrazu jest prawdziwa historia, którą opowiedział agent Mossadu Peter Zvi Malkin o schwytaniu Adolfa Eichmanna – organizatora Holokaustu, który później znalazł schronienie w Argentynie. Zamiast „zlikwidować” swój cel, izraelskim agentom nakazano wyśledzić Eichmanna i potajemnie wywieźć go do Izraela, gdzie stanąłby przed sądem. Zakończenie produkcji filmu zaplanowano na 2020 rok. „Tajemny dziennik Symona Petlury” Zaprezentowano nowy zwiastun dramatu historycznego „Tajemny dziennik Symona Petlury”, stworzonego przy wsparciu Państwowej Agencji ds. Kina Ukrainy. Znana ukraińska aktorka Irma Witowska, która zagrała jedną z głównych ról, wezwała do obejrzenia go w sieci Internet: https://www.youtube.com/watch?v=pHOcMG-GhwqU&feature=youtu.be. Film pomoże lepiej zrozumieć wydarzenia tamtej epoki. W nim – Ukraina, lata 1917–1921. Trwa desperacka walka o niepodległość Ukraińskiej Republiki Ludowej. Lider URL Symon Petlura próbuje powstrzymać agresję bolszewickiej Rosji. Przegrawszy walkę, Petlura zmuszony jest emigrować do Paryża. Ale i tam, przez działania agentów Moskwy, jego życie jest stale zagrożone… Premiera w kinach Ukrainy – 6 września 2018 r. Reżyser: Ołeś Janczuk. W rolach: Serhij Frołow, Irma Witowska, Bohdan Beniuk, Jewhen Nyszczuk, Ołeh Trepowski. Filmy animowane Film „Pryczynna” jedzie na festiwal do Hiszpanii. Animowana ballada Andrija Szczerbaka „Pryczynna” została zakwalifikowana do udziału w konkursie 9. Picknic Film Festival, który odbędzie się w dniach 17–19 sierpnia w mieście Santander (Hiszpania). Ekranizacja poematu Tarasa Szewczenki stworzona została przez firmę „Magika-film”. „Miszko i Misięczna Dzwinka” Firma „Borysfen-S” oraz „Studio KAPI” przedstawiły Państwowej Agencji ds. Kina trzy ukończone krótkometrażowe filmy animowane: „Obiad na Księżycu”, „Sławny Miszko” oraz „Dzwinka czyta Miszce”, które należą do cyklu filmów o wspólnym tytule „Miszko i Misięczna Dzwinka”. Autorką scenariusza jest Natalia Huziejewa, reżyserem – Ludmyła Tkaczykowa, producentami – Mychał Margulis oraz Wiktor Słepcow. Mali widzowie zobaczą historie o tym, jak mała dziewczynka, która mieszka na Księżycu, wyrusza na Ziemię, spotyka niegrzecznego Miszkę, po czym dzieci w wesołej zabawie wspólnie uczą się odróżniać dobro od zła. Kino dokumentalne W Polsce – zdjęcia do „Operacji Hrubieszów”. Obraz reżyserki Ołesi Morhunec-Isajenko tworzony jest przez firmę filmową „UM-GROUP”. Producentem jest Artem Denysow. Burmistrz Hrubieszowa Tomasz Zając udzielił zgody na zdjęcia do filmu w mieście, muzeum oraz w innych historycznych lokalizacjach związanych z wydarzeniami fabuły obrazu. Przekazano również kontakty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W krzywym zwierciadle

Pyłyp KYSŁYCIA, członek Sumskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki Szanowna Redakcjo! Niedawno odbyliśmy podróż po miastach Ukrainy, odwiedziliśmy Kijów, Winnicę, Czerniowce, Fastów. Obejrzeliśmy miejsca pamięci, muzea, porozmawialiśmy z mieszkańcami. Przyjemne wrażenie wywarły muzea krajoznawcze i artystyczne, w szczególności muzeum Mychajła Staryckiego, Łesi Ukrainki, Olhy Kobylańskiej, Mychajła Kociubynskiego, muzeum Ukraińskiej Republiki Ludowej, fontanna Południowego Bohu, ratusz z „czarującą Mariczką”, stołeczne i bukowińskie tradycje witania gości. Zwieńczeniem podróży był słynący z architektury, historii i malowniczych okolic rzeki Smotrycz Kamieniec Podolski. Cieszyliśmy się zawczasu, że będziemy w znanych muzeach, twierdzach, powłóczymy się po starodawnych uliczkach, którymi chodzili Mykoła Łeontowycz, Anatolij Swydnycki, Mykoła Łysenko, Mychajło Kociubynskyj, nasi polityczni przywódcy, aktorzy, artyści... Powłóczyć się po historycznej stolicy Podola, a i Ukrainy, przeszkodził deszcz. Jeszcze większe nieszczęście spotkało nas w słynnej wieży Ustima Karmeluka, sławnego rycerza Ukrainy, bez którego nie do pomyślenia jest nasza historia, ukraińska tożsamość... A oto w wieży przesławnego Kamieńca został on teraz potraktowany jako... drobny złodziejaszek (nazwisko złośliwie przekręcono — już figuruje na tych planszach jako Karmaniuk, niby to od rosyjskiego „karmanszczik”), który rzekomo okradł cerkiew, rozgniewał wspólnotę i pana, więc go „prawomocnie” napiętnowano i wysłano na Sybir. Mówiąc krótko, co tu o nim mówić, skoro go tu nawet nie było (mieszczański straszak), nic dobrego nie zrobił, grabił nie tylko bogatych, ale i biednych (sic!), domalowali do portretu Karmela mieszczański ubiór, jakby to był Hołochwostyj z komedii „Za dwoma zającami”, nie pożałowali miejsca na przedstawienie narzędzia kata, którym „uhonorowali” rycerza carscy pachołkowie — patrzcie naszych! ...Oto jakiej sławy dostąpił heroiczny Karmel, opiewany u wielu narodów za swoje pełne poświęcenia czyny, i to gdzie — w stolicy rodzinnego Podola! Na całym terenie, gdzie działał sławny rycerz, opowiadają o jego hojności dla prostego ludu, gniewie wobec wyzyskiwaczy i sprawiedliwej karze, dbają o pomniki ku jego czci, chronią studnie, pozostałości budynków, w których działał bohater. Nawet w dalekiej Czuwaszji istnieje legenda o „Karmelowej studni”, bo i tam zbieg z Sybiru zyskał przychylność i uznanie wolnościowego narodu. Nie pożałowali jasnych barw do nakreślenia obrazu Karmeluka także polscy historycy i poeci, choć przecież wyrządził niemało szkód polskiemu ziemiaństwu na Podolu, wspominają oni jego szlachetność: prześladowany rycerz otwarcie żył w rodzinnej wsi, co roku spowiadał się w cerkwi — i nikt na niego nie donosił, przeciwnie, ostrzegali przed prześladowaniami i zastawianymi na niego pułapkami. Ksiądz Tymisz Padura ułożył o nim słynną pieśń „Za Sybirem słońce wschodzi”: Zowią mnie rozbójnikiem, mówią, że zabijam, Ja zaś nikogo nie zabijam, bo i sam duszę mam… Oddali mu należne także nasi historycy, pisarze — Marko Wowczok, Mychajło Starycki, Stepan Wasylczenko (autor aż trzech sztuk o Karmelu na materiale historycznym), Wasyl Kuczer, wspaniałą operę stworzył Wasyl Kostenko... A u współczesnych, w niepodległej Ukrainie, „zawsze ktoś chlapnie błotem spod kopyt”, jak u Liny Kostenko o Michale Aniele. I cóż to za wielkie te brudne kopyta! Bo ukraińską rewolucję w tymże rezerwacie-muzeum podano drobnym drukiem, że bez optyki jej nie dojrzysz. Natomiast stalinowską konstytucję i „demokrację” podano wielkimi czerwonymi literami. Na naszą uwagę pracownica muzeum powiedziała: „To nasza historia”. Oto taka „historia naszego narodu” pisze się gdzieniegdzie i dziś... Oczywiście, te kłamstwa nie zwyciężą Prawdy, ale zaraz potem przewodnik opowiada dzieciom wyuczone z plansz niedorzeczności. Kiedy to dzieci sięgną prawdy! A na nieszczęście, te miejsca licznie odwiedzają turyści wszystkich pokoleń i ras. Ciężko będzie przezwyciężyć te insynuacje. Czyż można by tak obrzucać błotem pobratymców Karmeluka — Robina Hooda w Wielkiej Brytanii, Rui Blasa we Francji, Stepana Razina w tejże Rosji? Kiedyż i my będziemy godni swoich bohaterów, którzy zdobywali nam Ukrainę niepodległą za tak wysoką cenę?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Stus”: druga próba zabójstwa — cenzurą

Olga Żmudowska Skandal wybuchł w sierpniu, ale główne wydarzenia rozgrywały się właśnie w lipcu, gdy ekipa filmowa zbliżała się do zakończenia zdjęć do filmu „Stus”. Stało się wiadomo, że nie zostanie nakręcona jedna z najważniejszych scen, dotycząca procesu sądowego nad poetą, w którym jego adwokatem był Wiktor Miedwedczuk – bardzo widoczna i złowroga postać we współczesnej polityce ukraińskiej, kum prezydenta Rosji. Adwokat Miedwedczuka Ihor Kyrylenko 12 sierpnia opublikował na stronie oświadczenie, że w razie wejścia filmu „Stus” do dystrybucji z „nieprawdziwymi informacjami” o liderze ruchu społecznego „Ukraiński Wybór” on „zastrzega sobie prawo do odpowiednich działań prawnych, w tym zmierzających do zakazu emisji filmu na drodze sądowej”. Społeczeństwo oburzyło się – ponieważ po tym wyroku Stus nie wrócił na Ukrainę żywy, a zatem wykreślenie z jego historii tego epizodu oznacza przekłamanie całej jego biografii. Nawet premier Ukrainy Wołodymyr Hrojsman oburzył się i polecił kierownictwu Ministerstwa Kultury oraz Państwowej Agencji Kina „zrobić wszystko, co możliwe”, aby w filmie o Stusie historia została przedstawiona „uczciwie, w całości i bez przekrętów”. Członkowie ekipy filmowej, z którymi udało się porozmawiać, ucieszyli się poparciem i nalegają, że scena z procesem zostanie dokręcona. Film powstaje w produkcji UM-GROUP Production przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Producent taśmy Artem Denysow w imieniu ekipy filmowej zaznaczył: „Uznajemy, że usuwając z ostatniej wersji scenariusza m.in. także tę scenę, nie podeszliśmy wystarczająco odpowiedzialnie do analizy jej znaczenia dla społeczeństwa”. …Ale adwokaci Miedwedczuka nadal grożą, i czy producentom oraz reżyserowi uda się wytrzymać presję – na razie nie wiadomo. Nieoczekiwanie także syn Wasyla Stusa oświadczył, że kategorycznie nie podoba mu się scenariusz i że jest przeciwko temu filmowi. Trudno nie zgodzić się z tymi działaczami społecznymi, którzy uważają, że aby tworzyć film o Wasylu Stusie, trzeba samemu być bardzo odważnymi ludźmi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

W stulecie ukraińskiego znaczka pocztowego

2 sierpnia w Kijowie otwarto wystawę pierwszych znaczków Państwa Ukraińskiego, które zostały wprowadzone do obiegu 100 lat temu. Na mocy ustawy z 20.VIII.1918 r. ministerstwo poczty Ukraińskiej Republiki Ludowej nakazało „nałożyć herb Państwa Ukraińskiego” na rosyjskie znaczki, które od 1.IX.1918 r. bez nadruku nie miały już ważności na Ukrainie. 27.VIII.1920 r. w Tarnowie władze URL postanowiły wycofać z obiegu wszystkie poprzednie wydania znaczków, natomiast wydały serię nowych o następujących 14 nominałach: 1 hrywna — rysunek tryzuba, 2 hr. — dziewczyna z flagą, 3 hr. — wiejska chata z sadem, 5 hr. — woły z wozem, 10 hr. — B. Chmielnicki, 15 hr. — I. Mazepa, 20 hr. — T. Szewczenko, 30 hr. — P. Połubotok w kajdanach, 40 hr. — S. Petlura, 50 hr. — kozak-bandurzysta, 60 hr. — budynek Rady Centralnej, 80 hr. — kozacy na bajdakach, 100 hr. — pomnik Włodzimierza Wielkiego w Kijowie, 200 hr. — pole i wiatrak. Te znaczki są ząbkowane, z bogatą ukraińską ornamentyką. Projekt dla 2, 3, 30, 50, 80 i 200 hrywien wykonał M. Iwasjuk. Jednak to wydanie nie zdążyło trafić do obiegu. W tym samym roku (I.VII) w Tarnowie wyszła jeszcze jedna seria 16 znaczków — nadruki różnych nominałów na szahach i hrywnach. Była to tak zwana Ukraińska „Poczta Kuriersko-Polowa” (notatka historyczna). Georgij ŁUKJANCZUK Rok 2018 jest nasycony pamiętnymi datami historycznymi związanymi ze 100-leciem Rewolucji Ukraińskiej. Jedną z nich jest 100 lat ukraińskiego znaczka pocztowego. Niektóre ze znaczków z tamtego okresu znajdują się również w zbiorach Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. Temat ten jest bardzo bliski muzeum, gdyż autor pierwszego ukraińskiego znaczka Antin Sereda przyczynił się także do powstania muzeum, które z czasem rozwinęło się w Narodowe Muzeum Historii Ukrainy. Wystawa z okazji obchodów 100-lecia pierwszych znaczków Państwa Ukraińskiego otworzyła się w Muzeum Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat (filii NMIU). W ekspozycji zaprezentowano znaczki-jubilaty, a także materiały pocztowe i niepocztowe wydane na ich cześć na Ukrainie, w Niemczech i USA — koperty towarzystw filatelistycznych i muzeów, znaczek i kopertę Ukraińskiej Poczty Podziemnej, znaczki, bloki i koperty współczesnego Państwa Ukraińskiego itp. Wystawę zorganizowały Krymski oddział Stowarzyszenia Filatelistów Ukrainy oraz Muzeum Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat. Podczas otwarcia wystawy niezwykle interesujący wykład o osobliwościach, zagadkach i tajemnicach tworzenia znaczków, ich druku, rozpowszechniania i funkcjonowania (włącznie z fałszerstwami) wygłosił Andrij Iwanec, kandydat nauk historycznych, specjalista ds. okresu wojen i rewolucji na Ukrainie i Krymie, starszy pracownik naukowy NDIU, koordynator Tawryjskiej platformy humanitarnej, kolekcjoner, filatelista, który w przeważającej mierze udostępnił eksponaty wystawy. Kierownik Muzeum Rewolucji Ukraińskiej Ołeksandr Kuczeruk podczas otwarcia wystawy podkreślił, że narodzone 100 lat temu w ekstremalnych warunkach ukraińskie znaczki mają nie tylko wartość historyczną, ale i wysoką wartość artystyczną oraz są atrybutem państwowości. Okres przedznaczkowy dla poczty na ziemiach ukraińskich w imperium Habsburgów zakończył się w 1850 roku, a w imperium Romanowów — kilka lat później wraz z pojawieniem się w obiegu znaków opłaty pocztowej tych państw. Pierwsze znaczki zostały wydane bezpośrednio na Naddnieprzu w 1866 roku przez Dnieprzańskie ziemstwo guberni tawryjskiej i Wierchniodnieprzańskie ziemstwo guberni katerynosławskiej, a w Galicji od końca XIX wieku drukowano specjalne znaczki do przesyłania wezwań sądowych. Jednym z kluczowych momentów dla historii poczty na Ukrainie i jednym ze świadectw tworzenia nowożytnej ukraińskiej państwowości stało się wprowadzenie do obiegu 18 lipca 1918 roku pięciu znaczków Państwa Ukraińskiego o nominałach 10, 20, 30, 40 i 50 szahów. Ich projekt stworzyli wybitni artyści Antin Sereda (dwa znaczki niższych nominałów) i Georgij Narbut (trzy znaczki). Ta seria znaczków otrzymała u filatelistów nazwę „Symbole i alegorie”. Arkusze znaczków drukowano w drukarniach Wasyla Kulżenki w Kijowie oraz Juchyma Fesenki w Odessie. A. Iwanec podkreślił, że znaczki mają nie tylko czysto filatelistyczne znaczenie, gdyż są artefaktami — przedmiotami stworzonymi przez człowieka, które są nie tylko środkami komunikacji, ale nośnikami ważnych informacji socjokulturowych. Pierwsze ukraińskie znaczki standardowe z 1918 roku mogą wiele opowiedzieć o historii, systemie pieniężnym, sztuce i przemyśle Ukrainy tamtego czasu. Choć koniecznie trzeba znać kontekst historyczny, gdyż na przykład widnieje na nich nazwa państwa „Ukraińska Republika Ludowa”, a w rzeczywistości ujrzały one światło dzienne już za czasów Państwa Ukraińskiego hetmana Pawła Skoropadskiego. A oto znaczek o nominale 20 hrywien, który pojawił się w obiegu po odnowieniu URL w styczniu 1919 roku, ma napis „Państwo Ukraińskie”. „Pierwsze znaczki Ukrainy mają wysoki poziom artystyczny. Najlepszym świadectwem tego stało się to, że narbutowski wizerunek ze znaczka o nominale 30 szahów, alegoria „Młoda Ukraina” — profil młodej kobiety w wieńcu w stylu ukrainizowanej antyczności — został przeniesiony na pierwsze standardowe wydanie znaczków niepodległej Ukrainy w 1992 roku. Jest to prawdopodobnie unikalny przypadek na świecie, aby wizerunek z pierwszych znaczków otrzymał drugie życie na znaczkach standardowych po dziesiątkach lat. Jeśli kiedyś powstanie u nas muzeum jednego znaczka, to z pewnością będzie to znaczek Georgija Narbuta z alegorią „Młodej Ukrainy” — uważa A. Iwanec. Według niego wizerunek ten rozszedł się w nakładzie ponad 240 milionów znaczków. Historyk opowiedział również o szahach, które w 1918 roku były setną częścią hrywny i dwusetną ukraińskiego karbowanca, znaczkach-pieniądzach oraz o drodze życiowej genialnego grafika G. Narbuta. Zgodnie z dekretem Prezydenta Ukrainy utworzono komitet organizacyjny ds. obchodów 100-lecia pierwszych znaczków pocztowych Ukrainy. Jego członek, kijowski filatelista Wadym Iszczenko, podczas otwarcia wystawy poinformował, że 9–14 października w Mysteckim Arsenale lub Ukraińskim Domu w Kijowie odbędzie się wielka wystawa filatelistyczna. Podczas tego wydarzenia planowane jest skasowanie kilku znaczków okolicznościowych i bloków na cześć pierwszych znaków opłaty pocztowej i pieniędzy papierowych Ukrainy. Wystawa w Muzeum Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat będzie czynna orientacyjnie do końca sierpnia 2018 roku. Historyk i kolekcjoner Andrij Iwanec demonstruje artefakty wystawy. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Nasz kod pocztowy — 30617.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w Sp. z o.o. „Interekspresdruk”, Nakład ogólny w sierpniu — 16 000

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn