Strona · s. 14strona oryginału ↗
Zostawiwszy za sobą ten dzień…
Слово Просвіти, №33 за 2018 рік
Stara ona, jeszcze przez pradziada ulepiona z hukiem dębów i sosen, nie może stać sama. To tu, to tam chodzi, jak chodzą wdowy, niosąc w sobie jęk nienarodzonych dzieci.
Wysoko nad nią wzniosła się jodła, dziadek Iwan posadził ją, gdy był chłopcem, a także stary dąb przy ogrodzie, który niejeden raz wytrzymał na sobie grzmoty, pozostałość dawnego lasu.
Jodła czasem chodzi do lasu odwiedzić swoje braci i siostry (tu, za ogrodem). Smutno jej stać samej przy studni. W ciągu wieku widziała tyle śmierci na Gruzdowym Kącie, że ten już zupełnie wyludniał: dziadek Iwan, babka Hanna, ojciec, matka, babka Szelepycha, babka Jurczycha, dziadek Martyn, ciotki Nadija i Odarka, wujowie Antoni i Owerko, babka Łasaweta i dwaj wujowie Wołodymyrowie, dziadek Ryhor i babka Ludka…
Drzewa rozmawiają z wiatrami…
Kiedyś szeptała ze swoją rówieśnicą, jabłonką-szczepką.
Dziewięćdziesięcioletnia babka Szelepycha wspominała: gdy była dziewczyną, chowała się przed rodzicami w dziupli tej jabłoni, bo nie chcieli, żeby wychodziła za Chwedira, a jodła milczała, nie wydawała jej.
Szelepychy nie ma już od jakichś dwudziestu lat, a jabłonka wciąż stała. Ale nadeszła i jej najszczęśliwsza jesień, cała obsypana jabłkami.
Dzień był słoneczny, wrześniowy. Sąsiedzi właśnie kopali ziemniaki, gdy odłamała się górna gałąź, potem dolne, i jabłoń upadła jak podcięta. Sąsiedzi przestali kopać ziemniaki, stara Jurczycha w rożku chustki uroniła łzy, a wiosną uderzył Czarnobyl.
2. Ziemia wyrzuca z siebie ziemię… Drzewa, trawy, kwiaty i bocian, który stąpa na długich nogach, to także ona.
W duszy nic nie marznie, a ożywa w spotkaniach i pożegnaniach. Nadszedł czas, gdy w cudzych twarzach odczytujesz swoją własną.
A nasz ród się wykruszy, uschnie, i nie wiemy, czym zatkać pustkę. Przesiedleńców wkrótce będzie na pół świata, i co dalej…
Trzymają nas przy chacie: bydło, drzewa, nawet chwast, na Polesiu zwany zielskiem.
Tam, gdzie stoi chata, tam rośnie i pokrzywa. A kwitnie ona tak: każde jej żądło na początku to delikatny kwiatuszek. Rozchyl dłonie, dotknij, ale gdy przekwitnie, nie wolno jej dotykać.
Gdy ród uschnie, co będzie z nimi: z jabłonią, kwiatkiem czy chwastem?
Chociaż ciemność to też światło, ale skierowane do wewnątrz, więc nie widzimy i nie rozpoznajemy twarzy.
3. Nie zdążam biegać do sklepu, bo wpadł Malюk, a jeszcze dwaj pisarze dzwonili…
Tu chwast w ogrodzie po szyję, a Medvid zabrał się do naprawiania sztachet i furtki, a koza Raji okociła się, przyprowadziła trojaczki, więc zupełnie się uwijam — zamiast siana podścielałem jej koc, a co to za dziad w łachmanach chodzi po podwórku i wszystko filozoficznie obserwuje, mądry, jest taki…
Potem wziąłem się, by naprawić rodzinną relikwię — zegarek, podarowany dziadkowi Danyłowi (bratu mojej babci Anny) z napisem: „Даниилу Стельмащуку-от Их Императорского Величества Николай Второй — за ратный подвиг”
Kawalerzysta pierwszej wojny światowej, tak i przeżył kalekim, bez lewej nogi i prawej ręki, a gdy dziadka nie stało — zniknął i zegarek.
Ale czym jest czas — ten czy tamten, który jest prawdziwszy, czy ten z zegarka, czy ten z szeptu gałęzi świerka?
Ten świerk od dawna straszy sąsiadów, czy przypadkiem nie runie na czyjąś chatę, a studnia zerka na niego jednym wodnym okiem, cóż jednak czeka nas, gdy czas grozi zatrzymaniem…
I w najgorętsze lato cień świerka aż czarny.
A młoda wdowa, nabrawszy wody, z papierosem w zębach, kaprysi: chłopcy, przecież jesteście pisarzami, trzeba ratować las, bo ile mam się jeszcze kłaść przed drwalami, żeby uratować choćby jedną sosnę — w nocy dobijała się do okien, płacząc: zróbcie coś, Ukraina ginie — milczą, udając, że już śpią, a może naprawdę…
Zmęczyły się już i drzewa, i ludzie…
Rój, Rój, który nagle spadł z nieba, jak tornado przeleciał nad nami, omal nie trafiając w naszą miłość…
Tobie zaś nie było do roju w tę chwilę, drżałaś cała i ze szczęścia śpiewałaś, i zapomniane słowa polesia z gąszczu wywoływałaś, które pozostały w tobie od babek, od kwiatostanów pierwiosnka.
Na przemian światło i ciemność przemykały w twoich oczach, a pszczoły brzęczały, rój osiadł na krzaku, było lato i słońce, trawa zielona, gęsta, a nad nami stuletnie dęby i sosny.
Ty chciałaś w ten rój wczepić się rękami, ja się bałem, a ty już niczego się nie bałaś, bo w tę chwilę władałaś całym światem.
I kiedy byliśmy szczęśliwi, do cna wyczerpani, leżeliśmy na ziemi twarzą do nieba, ty dostrzegłaś pszczoły i prysnęłaś co sił, ja — za tobą, sosny milcząco, a dęby śmiały się w pięści, my zaś uciekaliśmy przed miodem, zupełnie zbici z tropu, przekroczywszy granicę niebezpieczeństwa
Ów rój zagarnął sąsiad-pszczelarz i w sicie dostarczył do domu, za odwagę dał nam napitku wiosennego; ty powiedziałaś: był smaczny, a ja takiego jeszcze nie piłam
Rzeka Uż. Korosteń
Korzenie stuletniej wierzby sękate, jakby chciały zawiązać na sobie cały świat
Tą drogą nie jest łatwo przejść, starsza się położyła i nie może wstać
A na tamtym brzegu ktoś jednak siedzi, czyha na karasia albo szczupaka, a nie widzi, że sam się złapał
Tu między drzewami, niczym krew, przebija swojskość…
Jeśli dobrze się przyjrzeć, to gdzieś ślad księcia Igora, a Olgi — nie, bo ta z konia nie schodziła
Spalone futryny chat służyły poleszukom za drogę ku nietutejszym światom…
Tak dziwnie wyliczone wieki, którymi jakby bawiono się jak paciorkami naszyjnika
Liście przez liście, trawa przez trawę — po co?
Ten przenikliwy dźwiękważysz w sobie, tak jakby krok po kroku coś w tobie stąpało i wydobywało tajemnicę z ciszy, i przemieniało ranę w ból
Przeszłość zostaje i nie ratuje, a zagląda w oczy: nie da się opowiedzieć, bo zabraknie słów, nie da się milczeć, bo wszystkie ciszy są grzmotem — cóż więc począć?
Sękate korzenie czegoś szukają w ziemi…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
