Strona · s. 15strona oryginału ↗
W krzywym zwierciadle
Слово Просвіти, №33 за 2018 рік
Pyłyp KYSŁYCIA, członek Sumskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki
Szanowna Redakcjo! Niedawno odbyliśmy podróż po miastach Ukrainy, odwiedziliśmy Kijów, Winnicę, Czerniowce, Fastów. Obejrzeliśmy miejsca pamięci, muzea, porozmawialiśmy z mieszkańcami. Przyjemne wrażenie wywarły muzea krajoznawcze i artystyczne, w szczególności muzeum Mychajła Staryckiego, Łesi Ukrainki, Olhy Kobylańskiej, Mychajła Kociubynskiego, muzeum Ukraińskiej Republiki Ludowej, fontanna Południowego Bohu, ratusz z „czarującą Mariczką”, stołeczne i bukowińskie tradycje witania gości. Zwieńczeniem podróży był słynący z architektury, historii i malowniczych okolic rzeki Smotrycz Kamieniec Podolski. Cieszyliśmy się zawczasu, że będziemy w znanych muzeach, twierdzach, powłóczymy się po starodawnych uliczkach, którymi chodzili Mykoła Łeontowycz, Anatolij Swydnycki, Mykoła Łysenko, Mychajło Kociubynskyj, nasi polityczni przywódcy, aktorzy, artyści... Powłóczyć się po historycznej stolicy Podola, a i Ukrainy, przeszkodził deszcz. Jeszcze większe nieszczęście spotkało nas w słynnej wieży Ustima Karmeluka, sławnego rycerza Ukrainy, bez którego nie do pomyślenia jest nasza historia, ukraińska tożsamość... A oto w wieży przesławnego Kamieńca został on teraz potraktowany jako... drobny złodziejaszek (nazwisko złośliwie przekręcono — już figuruje na tych planszach jako Karmaniuk, niby to od rosyjskiego „karmanszczik”), który rzekomo okradł cerkiew, rozgniewał wspólnotę i pana, więc go „prawomocnie” napiętnowano i wysłano na Sybir. Mówiąc krótko, co tu o nim mówić, skoro go tu nawet nie było (mieszczański straszak), nic dobrego nie zrobił, grabił nie tylko bogatych, ale i biednych (sic!), domalowali do portretu Karmela mieszczański ubiór, jakby to był Hołochwostyj z komedii „Za dwoma zającami”, nie pożałowali miejsca na przedstawienie narzędzia kata, którym „uhonorowali” rycerza carscy pachołkowie — patrzcie naszych! ...Oto jakiej sławy dostąpił heroiczny Karmel, opiewany u wielu narodów za swoje pełne poświęcenia czyny, i to gdzie — w stolicy rodzinnego Podola! Na całym terenie, gdzie działał sławny rycerz, opowiadają o jego hojności dla prostego ludu, gniewie wobec wyzyskiwaczy i sprawiedliwej karze, dbają o pomniki ku jego czci, chronią studnie, pozostałości budynków, w których działał bohater. Nawet w dalekiej Czuwaszji istnieje legenda o „Karmelowej studni”, bo i tam zbieg z Sybiru zyskał przychylność i uznanie wolnościowego narodu. Nie pożałowali jasnych barw do nakreślenia obrazu Karmeluka także polscy historycy i poeci, choć przecież wyrządził niemało szkód polskiemu ziemiaństwu na Podolu, wspominają oni jego szlachetność: prześladowany rycerz otwarcie żył w rodzinnej wsi, co roku spowiadał się w cerkwi — i nikt na niego nie donosił, przeciwnie, ostrzegali przed prześladowaniami i zastawianymi na niego pułapkami. Ksiądz Tymisz Padura ułożył o nim słynną pieśń „Za Sybirem słońce wschodzi”:
Zowią mnie rozbójnikiem, mówią, że zabijam, Ja zaś nikogo nie zabijam, bo i sam duszę mam…
Oddali mu należne także nasi historycy, pisarze — Marko Wowczok, Mychajło Starycki, Stepan Wasylczenko (autor aż trzech sztuk o Karmelu na materiale historycznym), Wasyl Kuczer, wspaniałą operę stworzył Wasyl Kostenko... A u współczesnych, w niepodległej Ukrainie, „zawsze ktoś chlapnie błotem spod kopyt”, jak u Liny Kostenko o Michale Aniele. I cóż to za wielkie te brudne kopyta! Bo ukraińską rewolucję w tymże rezerwacie-muzeum podano drobnym drukiem, że bez optyki jej nie dojrzysz. Natomiast stalinowską konstytucję i „demokrację” podano wielkimi czerwonymi literami. Na naszą uwagę pracownica muzeum powiedziała: „To nasza historia”. Oto taka „historia naszego narodu” pisze się gdzieniegdzie i dziś... Oczywiście, te kłamstwa nie zwyciężą Prawdy, ale zaraz potem przewodnik opowiada dzieciom wyuczone z plansz niedorzeczności. Kiedy to dzieci sięgną prawdy! A na nieszczęście, te miejsca licznie odwiedzają turyści wszystkich pokoleń i ras. Ciężko będzie przezwyciężyć te insynuacje. Czyż można by tak obrzucać błotem pobratymców Karmeluka — Robina Hooda w Wielkiej Brytanii, Rui Blasa we Francji, Stepana Razina w tejże Rosji? Kiedyż i my będziemy godni swoich bohaterów, którzy zdobywali nam Ukrainę niepodległą za tak wysoką cenę?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
