Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №33 за 2024 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 33 (1266), 22–28 sierpnia 2024 23 sierpnia — Dzień Państwowej Flagi

Po raz piąty (i drugi raz w czasie wielkiej wojny) Czerwonogród zorganizował zakrojone na szeroką skalę wydarzenie artystyczne – targi książki pod już tradycyjną nazwą „Czerwonogród czyta”. Do górniczego miasteczka w obwodzie lwowskim przyjechało prawie stu pisarzy, przedstawiciele dziesięciu wydawnictw z różnych zakątków Ukrainy; działało około czterdziestu platform dyskusyjnych. „Dla naszego miasta stało się już tradycją organizowanie targów książki – opowiada Iryna Pokotyło, dyrektorka komunalnej instytucji „Czerwonogrodzka Biblioteka Publiczna”, jedna z organizatorek święta książki. – Gromadzą one miłośników książki, zarówno samych autorów, jak i odwiedzających. W czasie wojny nie jest łatwo zorganizować tak duże przedsięwzięcie. Ale słowo ukraińskie jest teraz niezwykle ważne, ponieważ jest ono samostanowieniem, identyfikacją Ukraińców i tym, od czego zaczyna się Ukraina. Cieszymy się, że nam się to udaje, że mamy wsparcie od rady miejskiej, od wydziału kultury, a także nas zaw- Informacja własna 24 sierpnia — Dzień Niepodległości JEWHEN BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Czerwonohrad czyta

…wspierają sami autorzy, z radością przyjeżdżają do naszego miasta”. Wśród uczestników tegorocznej książkowej toloki w Czerwonohradzie byli znani pisarze i działacze społeczni: Wołodymyr Szowkoszytnyj, Pawło Mowczan, Wasyl Habor, Maria Czumarna i inni. Odbyli oni szereg spotkań z czytelnikami. W szczególności Wołodymyr Szowkoszytnyj i Pawło Mowczan porozmawiali z uczestniczkami niezależnego kobiecego stowarzyszenia „Prozerok” im. Julii Burko. Jak opowiedziała nam Nadija Paszczuk, Wołodymyr Szowkoszytnyj, niestrudzony działacz społeczny, pisarz, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej kadencji, likwidator skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, zaprezentował swoją książkę o czasie i ludziach, których spotkał na swojej życiowej drodze, – „Czarnobyl: Widziałem”. Ważne i cenne jest doświadczenie tamtych wydarzeń przekazane z pierwszej ręki. Z kolei Pawło Mowczan – podwижnik oświaty, dziennikarz, autor wykwintnych zbiorów poetyckich, tłumacz, działacz społeczny, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji – podzielił się wspomnieniami o swojej pisarskiej i tłumaczeniowej działalności, zaprezentował zbiory opracowane z wyrafinowanym smakiem: „Materyk”, „Białe linie”, „Był dzień – pamiętasz pełzającego węża?”. „Szczerze dziękujemy naszym wspaniałym gościom książkowej toloki (organizator – Centralna Biblioteka Miejska, Iryna Pokotyło) za prawdziwe ukraińskie Słowo, za wykwintną ukraińską Książkę dla nas, czytelników”, – powiedziała Nadija Paszczuk. ALLA KOBYNEC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Przeżyli Hołodomor i Czarnobyl. W Łucku odbyło się spotkanie z pisarzami Wołodymyrem Szowkoszytnym i Pawłem Mowczanem

Tetiana MARKOPOLSKA, dziennikarka W Muzeum Współczesnej Sztuki Ukraińskiej Korsaków zaproszeni goście przedstawili swoje książki i dyskutowali o stratach i osiągnięciach Ukrainy. W szczególności mówiono o historycznych mitach, które przez stulecia narzucali wrogowie. „Jest mnóstwo ludzi, którzy tęsknią za ZSRR. Więc dlaczego nagle uznaliśmy, że potrzebujemy czegoś innego? Nam, Ukraińcom, najwyraźniej trzeba stworzyć własne państwo. Nie ma lepszej formy samoorganizacji życia narodu niż właśnie państwo narodowe. Zwróćcie uwagę, powiedziałem słowo „nacja” i powiedziałem słowo „naród”. Dlaczego? Ponieważ za naród odpowiada kraj, a za nację odpowiada państwo. Narodowość i nacja to różne rzeczy”, – rozpoczął dyskusję wydawca i politolog Wołodymyr Szowkoszytnyj. 33 lata temu pan Wołodymyr jako deputowany ludowy Ukrainy został współautorem Aktu proklamowania niepodległości. W 2022 roku wraz z synami i bratankiem chwycił za broń. „Czy warte były te nieszczęścia proklamowania niepodległości, stawania się samodzielnymi, brania na siebie mnóstwa problemów? Odpowiedź jest prosta: było warto”, – powiedział pisarz. Ideą narodową dla pana Wołodymyra jest przywrócenie suwerenności nad całym terytorium Ukrainy, wcześniej okupowanym przez Rosjan. Lecz po zwycięstwie idea ta musi się zmienić. „Po wojnie staniemy się unikalnym narodem na świecie. Od razu otrzymamy status państwa, które daje przykład. Zatem wtedy formułą naszej idei narodowej ma stać się: „Ukraina – przyszły mentor nowej cywilizacji europejskiej”. To autorytet, to uznanie przez świat tego, co Ukraina zrobiła dla obrony sprawiedliwości, prawdy, obrony światła przed ciemnością”, – oświadczył. Paweł Mowczan podkreślił znaczenie zachowania historii przed zmyśleniami i mitologemami naszych przeciwników. Ciąg dalszy na str. 2 ROMAN GORAK 12–13

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Przeżyli Hołodomor i Czarnobyl. W Łucku odbyło się spotkanie z pisarzami Wołodymyrem Szowkoszytnym i Pawłem Mowczanem», s. 1

Przeżyli Hołodomor i Czarnobyl. W Łucku odbyło się spotkanie z pisarzami Wołodymyrem Szowkoszytnym i Pawłem Mowczanem

Zakończenie. Pocz. na str. 1. „Profesor Łeonid Załizniak wymyślił mit, że Trypolanie to Semici, na podstawie tylko jednego faktu: starożytne gliniane figurki ludzi mają taki sam kształt nosa, jak u Semitów. A taki był, bo mistrz lepił go w ostatniej kolejności uciskiem palca. Wszyscy nasi historycy, którzy mają związek z Trypoliem, mówią: „Poczekajcie. Abraham jeszcze swoich kóz nie pasł na Półwyspie Synajskim. Jeszcze nie było tych, których uważacie za praojców” – powiedział Pawło Mowczan. Poeta zgadza się z tezą amerykańskiego historyka Timothy’ego Snydera o tym, że w Ukrainie każdy mit znajduje potwierdzenie. „Snyder ostrzega Żydów: nie zapatrujcie się na Trypolie, macie rozbieżność o dwa tysiąclecia. A nam mówią, że nie mamy z nim żadnego związku, że jesteśmy młodszymi braćmi Słowian! Lecz ostatnie badania niemieckich antropologów dowodzą, że 57% Ukraińców zachowuje w swoim materiale DNA najbardziej pierwotne trypolskie cechy” – dodał poeta. Czarnobyl, kosmonauta i krew. Wołodymyr Szowkoszytnyj opowiedział o swoich książkach – powieści „Czarnobyl: ja widziałem” oraz trylogii „Krew święta”. Był jedynym pisarzem, który pracował w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej jako inżynier. Atomowi oddał 11 i pół roku. Z nich półtora roku kierował grupą likwidacji skutków awarii. Z czasem stworzył Międzynarodową Organizację „Sojuz Czarnobyl” i został jej prezydentem. Swoje doświadczenie przekazał w powieści oraz scenariuszach do filmów „Próg” i „Czarnobyl, tragedia i nadzieja”. „Znałem wszystkich tych ludzi, którzy pracowali w noc awarii. Wszyscy ci ludzie, którzy pracowali na blokowych tarczach, byli młodsi ode mnie stażem na bloku. Znałem wszystkich trzech, których uczyniono winowajcami: dyrektora, głównego inżyniera oraz jego zastępcę. Czarnobyl – ostatnie ostrzeżenie dla ludzkości, że nie można klepać Boga po ramieniu. Bóg tworzył, a ci, którzy rozszczepili pierwszą podstawę atomu, ci niszczyli i w tym wielka różnica” – powiedział pan Wołodymyr. Na końcowych stronach jego książki jest fotografia autora z pierwszym kosmonautą, który stanął na Księżycu, Neilem Armstrongiem. „Czego ty tutaj? Gdzie Ameryka, gdzie Księżyc, a gdzie Czarnobyl” – zapytałem go. On mówi: „Byłem na orbicie, widziałem Ziemię. Ona jest piękna. Widziałem, jak morza żywią się z rzek, widziałem twój Dniepr… Chcę podziękować wam, Ukraińcom, za to, że pod koniec drugiego tysiąclecia zdołaliście odrodzić własny głos w ogólnoludzkim chórze narodów”. „Ależ ty jesteś poetą”. „Poleć na Księżyc, też poetą zostaniesz” – opowiedział o znajomości z Amerykaninem Szowkoszytnyj. Pisarz utrzymywał kontakt z kosmonautą do końca. W 2012 roku Wołodymyr wyruszał do Ameryki na prezentację ówczesnej dylogii „Krew święta” i na tydzień przed wyjazdem dowiedział się o śmierci Neila. Jego przyjął ocean, bo właśnie tak chowają oficerów lotnictwa morskiego, a nim był Armstrong. Pawło Mowczan doświadczył skutków Czarnobyla. Z zapaleniem płuc wysyłano go do klinik. Kilka razy w ciało poety wprowadzano nową krew, a przez pierwsze dwa tygodnie leczenia mężczyzna nie mógł się położyć, bo zaczynał się dusić. „Miałem poczucie końca świata. Razem z Czarnobylem widziałem koniec ukraińskiego narodu. Temu uczuciu poświęciłem poemat „Ogień”, o tym płomieniu, który palił nas” – powiedział Pawło Mowczan. Trylogia Szowkoszytnego „Krew święta” opowiada o wydarzeniach II wojny światowej i UPA na Wołyniu: republikach Kołkowskiej i Olewskiej, Tarasie Bulbie-Borowcu i jego Poleskiej Siczy oraz „artystycznej prawdzie” o wojnie polskiej. Jak zaznaczali żołnierze UPA, trzecia wojna z Polakami była niepotrzebna. Jednak do niej doszło, bo Polacy uważali, że mają prawo do własnego państwa, a Ukraińcy – nie, dlatego nazywali zachodnią część Ukrainy – Wschodnimi Kresami. „Dzisiaj nasza droga do Europy wiedzie przez Polskę. Musimy znaleźć porozumienie z Polakami. Ale porozumienie – to nie znaczy kłaniać się. Znaczy rozumieć, wybaczyć i odpuścić. To droga z dwustronnym ruchem: my u nich, oni u nas. Bo nie u nas to się zaczęło. Zaczęło się od ich pacyfikacji i rzezi na Chełmszczyźnie” – wyjaśnił pan Wołodymyr. Trylogia otrzymała swoją nazwę przez filozoficzną dyskusję, że ludzkość „najlepiej myśli krwią”. Wszak wszystkie wartości do pokoleń przechodzą przez nią. Literatura Pawła Mowczana i związek ze Stusem. Odwiedzającym Pawło Mowczan przywiózł swoje zbiory poezji „Materyk”, „Białe linie” i „Był dzień – pamiętasz pełzającego węża?”. Jak opowiedział Wołodymyr Szowkoszytnyj, postanowił sam wydać dorobek swojego kolegi i poświęcić go jubileuszowi Mowczana. Dowiedziawszy się, że w szufladzie leżą trzy rękopisy, postanowił wydać je od razu. „Pawło mi mówi: „Przecież czasu nie ma”. Ja mu: „To dla ciebie mało czasu, dla mnie wystarczająco”. To były pierwsze trzy książki poetyckie, które redagowałem. Wypisywałem do notatnika mnóstwo neologizmów, których jako pisarz nie spotykałem wcześniej. U niego każda metafora – to początek następnej… U niego tyle wariantów już znanych nam słów, że dziwisz się. Nawet u mojego ulubionego poety Wasyla Stusa nie ma ich tak wiele” – powiedział wydawca. Ze Stusem Wołodymyra łączy historia jego pochówku z obozu dla więźniów politycznych we wsi Kuczino w obwodzie permskim. Zorganizował go właśnie Szowkoszytnyj. W tym celu własnoręcznie wykonał cynkową trumnę na wymianę drewnianej. „Otworzyłem wieko i zobaczyłem, że ciało, przeleżawszy prawie pięć lat, nie uległo rozkładowi. Przez jeden grób od niego leżał Jurij Łytwyn. Kiedy podnieśliśmy trumnę, 15 minut płynął płyn. A kiedy otworzyliśmy wieko, to tam takie zobaczyli, że pół roku po tym zamykasz oczy i nie możesz spać” – opowiedział. Przeżyć Hołodomor i uciec przed prześladowaniami Pawło należy do drugiego pokolenia generacji Mowczanów. Wszyscy jego starsi bracia, siostry, dziadek i babcia zmarli z powodu Hołodomoru w latach 30. Jedynie siostra Motria pozostała przy życiu. W 1933 roku wywieziono ją do jednego ze szpitali, mając nadzieję, że ktoś z dobrych ludzi przygarnie dziecko. Motria zniknęła, ale często przychodziła w snach matki w różnych postaciach – to jako młoda dziewczyna, to jak wychodzi za mąż, to rodzi dzieci. Przez to bliscy byli pewni, że zaginiona Motria przeżyła. Mężczyzna przeżył głód w latach 46-47. Aby jakoś znajdować siły, chłopak chodził do podszytu po liście lipy. Matka suszyła je, ucierała, dodawała otręby i robiła z nich placki. Lecz nawet głodnym trudno było je jeść. „W 1947 roku przez wieś jechała grupa ludzi, którzy już umierali. Byłem jednym z tych skazanych na wspólną mogiłę, jednak przeżyłem. Te wspomnienia odtworzyłem w poemacie „Materyk” – opowiedział. Za tomik o tym samym tytule Pawło Mowczan otrzymał tytuł laureata Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 1992 roku. Autor poezji jest przekonany: jeśli piszesz prawdę, Pan dyktuje słowa. Mowczana „pilnowały” organy bezpieczeństwa w latach 60. Jak opowiedział Wołodymyr Szołkoszytnyj, niemało filologów z drugiego-trzeciego roku werbowano do KGB. Ich zadaniem było odnalezienie „antysowiecczyzny” w wierszach Pawła Mowczana. „Wielu z nich do tej pory nie wyszło z obłędu. Bo poradzić sobie z tym nagromadzeniem metafor Pawła Mowczana i znaleźć, za co go posadzić, było trudno. Czują, że coś jest, a co dokładnie – znaleźć nie mogą” – odpowiedział wydawca. Pawło Mowczan musiał przez wiele lat ukrywać się przed prześladowaniami, więc mężczyzna objechał cały Związek Radziecki, szukając właśnie ukraińskich ośrodków. W Wołogdzie i na Nowogrodczyźnie odkrył, że mieszkańcy używają wielu ukraińskich słów. „Nowogrodczyzna nie ma żadnego związku z tym krajem, który nazywał siebie Wielkorusią. Tam były dwa plemiona polskie w Nowogorii. A na Moskowii żadnego szlachectwa nie było w naturze” – oświadczył Szołkoszytnyj. Obecnym Pawło Mowczan odczytał poezje ze zbiorów. Po prezentacji chętni mogli nabyć wydania. Jak zaznaczyli ich autorzy, pieniądze ze sprzedaży książek przekazują na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Tetiana MARKOPOLSKA złych wojowników, bojowników o niepodległość Ukrainy oraz działaczy społecznych, którzy bronili prawa języka ukraińskiego do życia. Inf. wł.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Modele 3D dawnych pisanek

We Lwowskim Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego Instytutu Etnologii Narodowej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury po raz pierwszy zostaną zdigitalizowane autentyczne pisanki z końca XIX – początku XX wieku. Chodzi o modele 3D pisanek z 12 regionów etnograficznych Ukrainy, które powstaną w ramach projektu „Ukraińska pisanka w europejskiej przestrzeni kulturowej”, a mianowicie: Bojkowszczyzny, Bukowiny, Wołynia, Galicji, Huculszczyzny, Łemkowszczyzny, Nadsania, Podola, Pokucia, Polesia, Środkowego Naddnieprza i Chełmszczyzny. Jak podkreślają twórcy projektu, najstarsze pisanki w kolekcji pochodzą z Huculszczyzny (1890) i Wołynia (1894). Dotychczas do tych eksponatów mieli dostęp wyłącznie badacze i pracownicy muzeum. Do digitalizacji wybrano najstarsze pisanki – te, które zachowały autentyczne malowidła i tysiącletnią tradycję, mimo że przeżywają już trzecią wielką wojnę. Zdigitalizowane ukraińskie pisanki będzie można wkrótce zobaczyć na stronie projektu, gdzie zostanie zamieszczonych 250 zabytków oraz 50 modeli 3D. Przypomnijmy, że kolekcja Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego liczy prawie 13 tysięcy zabytków i jest jedną z największych i najstarszych na Ukrainie. Zbiory zaczęło gromadzić Muzeum Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, pierwsze ukraińskie muzeum w Galicji, otwarte w 1895 roku. Na podstawie materiałów Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Biegnę dla języka!

Ogólnoukraiński Ruch „Jedyni” zorganizował na WDNH akcję „Biegnę dla języka” w poparciu dla Ukraińców na czasowo okupowanych terytoriach, którzy nie mogą swobodnie rozmawiać w ojczystym języku. Wydarzenie zgromadziło około 500 uczestników w Kijowie i w innych miastach Ukrainy oraz świata. Jak poinformowali organizatorzy akcji, równocześnie ze stolicą biegano dla języka we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Wiedniu i Nowym Jorku. Akcja potrwa do 24 sierpnia włącznie, więc każdy chętny będzie mógł pokonać dowolny dystans w dowolnym punkcie świata. „Rozmawiajcie po ukraińsku, szerzcie naszą kulturę, bo im bardziej będziemy poszerzać przestrzeń ukraińską, tym mniej będzie „russkiego miru” wokół nas. To jest to, co każdy z nas może robić w swoim codziennym życiu. „Biegnę dla języka” – to akcja, która łączy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

do samostanowienia oraz wiary w lepszą przyszłość. Te wartości leżą u podstaw naszej walki przeciwko rosyjskiemu agresorowi. Rosyjska wojna przeciwko Ukrainie to nie tylko wojna o terytoria. To wojna o nasz język, naszą kulturę, naszą historię, nasze prawo do bycia wolnymi ludźmi. To wojna o przyszłość, o której marzyli Ukraińcy, którzy wyszli na wiec w Dolinie 35 lat temu. Dzisiaj znów walczymy o to, aby nasze dzieci mogły żyć w pokojowej i wolnej Ukrainie. Walczymy o to, aby Ukraina stała się prawdziwie godnym państwem dla swoich obywateli. Pamięć o wiecu z 1989 roku dodaje nam sił i wiary w nasze zwycięstwo. Wiemy, że prawda jest po naszej stronie i nie poddamy się, dopóki nie odniesiemy ostatecznego zwycięstwa. Ważne jest, aby pamiętać, że wiec z 1989 roku stał się znaczącym wydarzeniem nie tylko dla Doliny, ale i dla całej Ukrainy. To jedno z pierwszych publicznych wystąpień Ukraińców przeciwko reżimowi radzieckiemu, które stało się zwiastunem wielkich zmian, jakie zaszły w naszym kraju w latach 90. XX wieku. W celu uczczenia tego znaczącego wydarzenia do Dolinskiej Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki dołączyły: Dolinska Rada Miejska, wydział kultury Dolinskiej Rady Miejskiej, Dolinskie Muzeum Krajoznawcze im. Tetiany i Omeliana Antonowyczów „Bojkiwszczyna”, wydział kultury Wyhodskiej Rady Osiedlowej. wszystkich obywateli Ukrainy – jedno jedyne, bez jakiegokolwiek innego, obywatelstwo. Zbrodniczą jest próba autora projektu ustawy Zełenskiego ustanowienia dla obywateli Ukrainy różnego statusu prawnego – statusu jednoczesnego obywatelstwa jakiegoś innego państwa, a nawet jeszcze monarchicznego poddaństwa” – zaznacza Wiktor Szyszkin w swoim apelu. W Odessie doszło do skandalu z powodu tego, że kierowca taksówki firmy Bolt nie rozumiał języka ukraińskiego, a zamiast przeprosić, wysadził ukraińskojęzyczną pasażerkę. O tym w swoim Telegramie pisze odeski aktywista i działacz społeczny Demian Hanuł. Jak się okazało, pasażerka chciała pomóc kierowcy lepiej ominąć niewygodny węzeł drogowy przy swoim domu i zwróciła się do niego po ukraińsku. Kierowca odpowiedział, że nie rozumie języka ukraińskiego, a kiedy dziewczyna pokojowo zauważyła, że „pora już się nauczyć”, zaproponował jej wyjście z samochodu. Pasażerka zwróciła się już do przedstawicielstwa Bolt, ale na reakcję ze strony firmy nie bardzo liczy. Przypomnijmy, że w ustawie językowej niezwykle ważny jest artykuł 30 „Język państwowy w sferze obsługi konsumentów”, którym jest język ukraiński. Na prośbę klienta jego osobista obsługa może być prowadzona również w innym języku, akceptowalnym dla stron. Oznacza to, że pierwsze zwrócenie się pracownika sfery usług powinno brzmieć po ukraińsku, a w razie prośby klienta ma on prawo, ale nie jest zobowiązany, przejść na inny język – informuje wydanie Nowyny LIVE. Zespół Narodowego Muzeum Literacko-Memoriałowego im. Hryhorija Skoworody w obwodzie charkowskim uruchomił nowy projekt „Muzeum przyszłości”. Umożliwia on podróżowanie w formacie online po muzeum, które zostało zniszczone przez rosyjską rakietę 6 maja 2022 roku. W wyniku uderzenia ocalał pomnik wielkiego Ukraińca. O tym pisze wydanie „Rubryka”, powołując się na Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej. Głównym zadaniem jest zachowanie treści muzeum. Projekt obejmuje szereg inicjatyw kulturalnych, które reinterpretują i kształtują współczesną tożsamość muzeum Skoworody. W ten sposób zapewniając jego pracę nawet pomimo fizycznych zniszczeń. Na stronie muzeum, oprócz jego historii, istnieją dwie trasy online – „Skoworoda ogrodnik” oraz „Skoworoda przyjaciel”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ziarno prawdy wykiełkowało

Witalij OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Dolinskiej Organizacji Rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. W sali posiedzeń Rady Miejskiej w Dolinie odbyła się uroczysta akademia poświęcona 35. rocznicy wielkiego wiecu w mieście Dolina „Odrodzenie ukraińskiego ducha narodowego na Dolinszczyźnie”. Otwierając wydarzenie, zastępca przewodniczącego Dolinskiej Organizacji Rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Witalij Olijnyk podkreślił: „Niezapomniany rok 1989... Pierwszy wielotysięczny wiec w mieście Dolina na stadionie w starej części miasta. Morze niebiesko-żółtych flag. Hasło: „Nie poddawajcie się uciskowi narodowemu”. Brzmią patriotyczne przemówienia w obronie ojczystego języka matczynego, kultury narodowej, słychać potępienie reżimu komunistycznego, żądania zwrotu niebiesko-żółtej flagi, tryzuba Włodzimierza, wprowadzenia nauczania historii Ukrainy we wszystkich placówkach oświatowych, żądania ogólnonarodowego oporu wobec ucisku narodowego i walki o własne niepodległe państwo. Ten wielotysięczny wiec nie był tylko zgromadzeniem, ale potężnym impulsem do narodowego przebudzenia. Zasiane ziarno prawdy szybko wykiełkowało, tysiące ludzi przebudziło się, uwierzyło w ideę narodową, w Ukrainę”. Wydarzenie rozpoczęło się od wykonania Hymnu Państwowego Ukrainy. Przewodniczący towarzystwa rejonowego Zenowij Mandryk zaprosił przedstawicieli duchowieństwa do wspólnej modlitwy. Z referatem wystąpił inicjator i organizator pierwszego wiecu w mieście Dolina, honorowy przewodniczący organizacji rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, honorowy krajoznawca Ukrainy, honorowy obywatel miasta Dolina, działacz społeczny Stepan Jankowski, który przypomniał czas, gdy rozpoczynało się narodowe przebudzenie w naszym kraju, ukazał znaczenie wiecu dla teraźniejszości i zaproponował uczczenie minutą ciszy poległych bojowników w obecnej wojnie. Wystąpili także uczestnicy ruchu narodowego: główny pracownik naukowy Instytutu Państwa i Prawa im. W. Koreckiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, honorowy członek Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy, członek Rady Głównej „Proświty” Wasyl Kujbida, przewodniczący Komitetu Wykonawczego Rady Rejonowej w Dolinie pierwszej demokratycznej kadencji Ołeksij Semianyszyn, przewodniczący Iwanofrankiwskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mychajło Siczka, ksiądz Dmytro Pawłyk, obrońcy Ukrainy – starszy sierżant 80. Brygady Desantowo-Szturmowej Serhij Tarnawski, żołnierz-zwiadowca 81. Brygady Desantowo-Szturmowej Bohdan Melnykowycz. Obwodowa „Proświta” od pierwszych dni wojny udziela pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy oraz tym, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia domów, włączają się w to także proświcianie naszego kraju. O tym opowiedział zastępca przewodniczącego rejonowej „Proświty”, inicjator stworzenia wolontariackiej sotni „Proświty” Ihor Łyseiko. Wystąpienia przeplatały się z utworami artystycznymi – „Do domu wracają bociany” w wykonaniu Iwanny Szerszeń, dyrektorki Domu Kultury w Wyhodzie, która napisała muzykę do słów nauczycielki z okupowanego terytorium pod pseudonimem „Wola”; piosenka „Tato” w wykonaniu Juliany Hoszowskiej, wychowanki dziecięcego zespołu folklorystycznego „Barwinoczok” przy bibliotece wiejskiej w Szewczenkowie, ludowy amatorski zespół folklorystyczny „Łolynianoczka” ze wsi Łolyn, duet z Hoszowa Sofija Szczeluk i Wołodymyr Szybiwski, piosenkarka Chrystyna Dolisznia. Na zakończenie wystąpił sekretarz Rady Miejskiej w Dolinie Wiktor Hoszylik. Wydarzenie zakończyło się wykonaniem hymnu duchowego „Boże wielki, jedyny” przez chór cerkiewny cerkwi Archanioła Michała w mieście Dolina. Obecnie, gdy nasz kraj znów walczy o swoją niepodległość i jedność, słowa wypowiedziane na wiecu w 1989 roku brzmią z nową siłą. Wiec w Dolinie stał się symbolem niezłomności ukraińskiego ducha, podstawowe, wyjściowe założenia fundamentów konstytucyjnych państwa ukraińskiego, zawarte w Rozdziale I Konstytucji Ukrainy, których rewizja, zgodnie z artykułem 156 Konstytucji Ukrainy, dopuszczalna jest tylko za wolą Narodu Ukraińskiego (ogólnoukraińskie referendum), jako suwerena w państwie Ukraina (część druga artykułu 5 Konstytucji Ukrainy). Podobny antykonstytucyjny zamach został dokonany przez Prezydenta Zełenskiego jeszcze w 2020 roku, który jest skierowany na wyprzedaż naszych ukraińskich ziem rolnych w interesie rodzimych i zagranicznych latyfundystów, a teraz kolejny wybryk – już poprzez wprowadzenie wielokrotnego obywatelstwa. Najpierw, wbrew artykułom 13, 14 Konstytucji Ukrainy, ekipa Zełenskiego pozbawiła Naród Ukraiński ziemi, złóż, wód i innych zasobów naturalnych jako obiektów prawa jego własności, a nową inicjatywą próbuje uruchomić mechanizm zalania ukraińskich ziem milionami różnego rodzaju obcokrajowców, dalekich naszemu światopoglądowi”. „W artykule 4 Konstytucji Ukrainy imperatywnie i jednoznacznie ustalono, że na Ukrainie istnieje jedyne obywatelstwo. Jedyne – oznacza istnienie czegoś bez jakichkolwiek innych, a to stanowi wewnętrzną jedność, integralność, niepodzielność, spójność. Ustanowienie przez Konstytucję Ukrainy jedynego obywatelstwa jest jedną z istotnych i niezmiennych zasad, niezbędnych dla istnienia suwerennego państwa ukraińskiego. Właśnie takie postanowienie konstytucyjne zobowiązuje Prezydenta Ukrainy oraz wszystkie gałęzie władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej do zapewnienia jednolitego statusu prawnego dla

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i mediów społecznościowych

Sędzia Sądu Konstytucyjnego na urlopie, deputowany Rady Narodowej Ukrainy trzech kadencji Wiktor Szyszkin na swojej stronie na Facebooku opublikował apel do narodu ukraińskiego w sprawie projektu ustawy „O wielokrotnym obywatelstwie dla Ukrainy”, zaproponowanego przez głowę państwa. Wiktor Szyszkin pisze m.in., że na stronie internetowej Rady Najwyższej Ukrainy pojawiła się informacja, że Prezydent Ukrainy złożył projekt ustawy nr 11469 o zmianie ustaw Ukrainy: „O obywatelstwie Ukrainy”, „O imigracji”, „O statusie prawnym cudzoziemców i osób bez obywatelstwa”, „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako języka państwowego”. Strategicznym celem projektu ustawy Prezydenta Zełenskiego jest ustanowienie na Ukrainie wielokrotnego obywatelstwa, co bezpośrednio wynika z proponowanych: — nowego punktu 8 części pierwszej artykułu 2 ustawy (Zasady ustawodawstwa Ukrainy o obywatelstwie), a mianowicie wielokrotność obywatelstwa (poddaństwa), którą on – Prezydent – samowolnie postanowił wprowadzić do fundamentalnych zasad ukraińskiej państwowości; — nowego artykułu 5-1, w którym próbuje się zalegalizować antykonstytucyjne przypadki wielokrotnego obywatelstwa (poddaństwa monarchii). Wszystkie pozostałe „nowe” normy w projekcie ustawy wynikają z tej koncepcyjnej zmiany i przewidują ustanowienie mechanizmów realizacji i wprowadzenia w ukraińską przestrzeń prawną wielokrotnego obywatelstwa na Ukrainie. Zdaniem Wiktora Szyszkina Prezydent Ukrainy Zełenski W. O., którego obywatele Ukrainy wybrali zaledwie na 5 lat, wraz ze swoją ekipą zarządzającą kontynuują haniebną politykę niszczenia konstytucyjnego porządku i prawnych podstaw ukraińskiej państwowości. Pod pretekstem konieczności udoskonalenia szeregu przepisów ustawy „O obywatelstwie Ukrainy” Prezydent Ukrainy Zełenski W. O. nie po raz pierwszy przepycha wyraźnie antykonstytucyjne normy, tym razem dotyczące wielokrotnego obywatelstwa na Ukrainie, które są ukierunkowane na zniszczenie państwa Narodu Ukraińskiego, o które tak trudno walczył przez stulecia i o które walczy właśnie teraz nasz naród ukraiński. W swoim apelu Wiktor Szyszkin zaznacza: „Prezydent Ukrainy Zełenski W. O. wziął na siebie bezczelność, by po raz kolejny ignorować

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dla wsparcia żołnierzy

Świątynia dla wojskowych została otwarta w cerkwi „Życiodajnego Źródła” na terenie Dolnej Ławry Narodowego Rezerwatu „Ławra Kijowsko-Peczerska”. O tym poinformowało dowództwo Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy. Pierwsze nabożeństwo odbyło się z udziałem wojskowych kapelanów i żołnierzy Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy, Sił Medycznych Sił Zbrojnych Ukrainy oraz wojskowych, którzy przechodzą leczenie i rehabilitację po ranach, a także kursantów – przyszłych obrońców. Nabożeństwa w świątyni będą odprawiać wojskowi kapelani wraz z braćmi klasztoru na czele z namiestnikiem Ławry Świętej Dormicji Kijowsko-Peczerskiej, biskupem Abrahamem. Kapelani będą też udzielać wsparcia duchowego swoim współtowarzyszom broni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wasyl Pawłow: „Z czasem najtrudniejsze dni, które przeżywaliśmy, zaczną budzić dumę"

W przeddzień Dnia Niepodległości korespondent ArmiaInform spotkał się ze znanym historykiem wojskowości, doradcą Ministra ds. weteranów w zakresie utrwalania ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej, Wasylem Pawłowem. Rozmawiano o największych wojennych i wojskowych sukcesach Ukrainy w 2024 roku, o znaczeniu wszystkich form ukraińskiej państwowości dla współczesnej Ukrainy i jej przyszłości. Fanatyczne hasło „Hej, Moskali na noże!” narodziło się w URSR. Pierwsze pytanie jest nieco kontrowersyjne: UNR czy URSR? Część naszych obywateli w warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny nie chce (i to w zasadzie jest absolutnie zrozumiałe) albo nie chce (co także jest zrozumiałe) przyjmować oczywistych faktów. Musimy mówić o tym, że ukraińska państwowość przeszła absolutnie różne okresy swojego istnienia. I nie zawsze były one tak ukraińskie, jak chcielibyśmy. Ale odrzucanie ich w całości jest absolutnie niemożliwe i absolutnie niewłaściwe. Jeśli uważnie rozważymy UNR, to musimy się określić: UNR czy ZUNR, UNR czy Ukraińska Państwa Pawła Skoropadskiego. Wtedy dochodzimy do wniosku, że pierwsza Ukraińska Republika Ludowa została zniszczona przez Ukraińskie Państwo Pawła Skoropadskiego. A Ukraińskie Państwo zostało zniszczone przez drugą Ukraińską Republikę Ludową. A druga Ukraińska Republika Ludowa i ZUNR, które zawarły umowę o soborności Ukrainy, z powodu pewnych nieprzezwyciężalnych okoliczności rozpadły się. Tak, Ukraińska Republika Ludowa przegrała wojnę z sowiecką Rosją, lecz zwycięstwo sowieckiej Rosji zostało sformalizowane w postaci powstania Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. I prawonastępstwo współczesnej Ukrainy opiera się przede wszystkim na prawonastępstwie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, a nie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Bo jeśli określamy prawonastępstwo od UNR, to musimy wyrzec się znacznej części terytoriów. To po pierwsze. Po drugie, musimy uznać, że Zachodnioukraińska Republika Ludowa wypowiedziała Akt Złuki, że ZUNR odmówiła wejścia w skład UNR. I Ukraińska Republika Ludowa później wyrzekła się terytoriów ZUNR na rzecz Polski. Tak samo wtedy nie możemy marzyć ani o Krymie, ani o Zakarpaciu, ani o Besarabii Południowej. Ponieważ wszystkie te terytoria pojawiły się już w tym momencie, gdy ukraińska państwowość stanowiła formę Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Wiele rzeczy może nam się nie podobać w działalności, w życiu tego państwowego tworu, ale była ogromna liczba momentów z jego udziałem, które ukształtowały to, co nazywamy współczesną ukraińską tożsamością polityczną. Nie możemy powiedzieć, czego jest więcej w ukraińskiej tożsamości politycznej: Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, Ukraińskiej Republiki Ludowej czy Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Na przykład bardzo wiele osób w średnim i starszym wieku powie, że kształtującym ukraińsk skiej tożsamości narodowej dla nich był klub piłkarski „Dynamo” (Kijów), który nie tylko był tworem radzieckim, ale też stanowił element represyjnej maszyny radzieckiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Choć rzeczywiście na meczach „Dynamo” (Kijów) podnoszono wiele kwestii dotyczących budowania państwowości ukraińskiej. Chodzi zarówno o wznoszenie ukraińskich flag narodowych, jak i o fanowskie hasło „Hej, Moskali na noże!”. A wszystko to działo się w okresie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W 1992 roku odbył się drugi Akt Zjednoczenia, ale już między URSR a UNR. Nie będę już mówić o absolutnie ustalonych faktach uznania państwowości Ukrainy w postaci URSR podczas tworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych. Patrząc z szerokiej perspektywy, znacznie ułatwiło to Ukrainie międzynarodowe uznanie po proklamowaniu niepodległości i referendum w 1991 roku. Tak samo przypomnijmy sobie wydarzenia 1992 roku, kiedy przywódcy Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie przekazali swoje klejnoty i uprawnienia przywódcom już wówczas niepodległej Ukrainy. Ale wtedy prezydentem był Leonid Krawczuk, który był uosobieniem właśnie tej samej Ukraińskiej Radzieckiej Socjalistycznej Republiki, która proklamowała niepodległość. Dlatego możemy powiedzieć, że w 1992 roku odbył się – nazwijmy to umownie – drugi Akt Zjednoczenia, ale już między URSR a UNR. Nikt nie zaprzeczy, że niepodległa Ukraina w 1991 roku, patrząc z szerokiej perspektywy, została proklamowana wolą obywateli ZSRR. Wszyscy tu bardzo chcieliby być dobrymi, puszystymi i odwiecznymi patriotami, ale tak nie było. W historii wszystko jest znacznie bardziej skomplikowane. Potwierdzić to mogą nie tylko Ukraińcy, lecz także Szkoci, mogą to potwierdzić Irlandczycy, mogą to potwierdzić Austriacy. Jeśli spróbować rozeznać się w złożonej historii stosunków Duńczyków, Szwedów i Norwegów, to i tam nie wszystko będzie tak dobrze, jak nam się wydaje. Już nie mówię o relacjach między Francją a Niemcami, różnymi państwowymi ...utworami, które w różnych czasach istniały na ich ziemiach. Dlatego Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka czy Ukraińska Republika Ludowa to mniej więcej to samo, co Cesarstwo Rzymskie czy Święte Cesarstwo Rzymskie. Każda przegrana idea budowy państwa zmusza do udziału w budowie imperium. Przez stulecia okresy bezpaństwowości prowadziły do nowych okresów ukraińskiej państwowości. Ukraińcy wielokrotnie musieli przeżywać te okresy i zachowywać ukraińską tożsamość narodową, mimo niesprzyjających okoliczności… – Bardzo wielu działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej w taki czy inny sposób brało udział w tworzeniu Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W taki czy inny sposób kształtowali oni, choć radziecką, to jednak ukraińską tożsamość tego państwowego tworu. Musimy uczciwie mówić, że faktycznie wszystkie instytucje państwowe, które mamy obecnie, biorą swój początek nie tyle w Ukraińskiej Republice Ludowej, ile w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Dlatego pytanie polega na tym, jak będziemy budować wizję Ukrainy w jej państwowych i bezpaństwowych czasach. Bo przecież nikt nie zadawał pytania, czym jest ukraińska państwowość: czy Niżowe Wojsko Zaporoskie w postaci Zaporoskiej Siczy, czy Wojsko Zaporoskie Gorodowe, Hetmańska Ukraina. Podobnie w ukraińskim społeczeństwie pod koniec XVIII i na początku XIX wieku nikt nie spierał się o to, czy ukraińska szlachta, czy ukraińskie kozactwo bardziej przyczyniły się do budowy imperium? Każda przegrana wojna, każda przegrana idea budowy państwa prowadzi do tego, że ta część, która przegrała, bierze udział w budowie imperium. I dotyczy to nie tylko rosyjskiego dziedzictwa imperialnego. Przypomnijmy o austriackim dziedzictwie imperialnym. Nie jest ono lepsze od rosyjskiego. Dlatego mówienie, że za „babci Austrii” wszystko było dobrze, a za „matuszki Rosji” wszystko było źle, nie jest zbyt słuszne. Oznacza to, że musimy kształtować prawdziwą ukraińską wizję. Nie tylko okresu budowy państwa, ale także okresu naszej bezpaństwowości. W naszym interesie jest przyspieszenie procesów dezimperializacji Rosji. – Bardzo symboliczne jest to, że zdobyliśmy pierwszą stolicę radzieckiej Ukrainy – rejonowe miasto Sudża. Czy w przyszłości, w najbliższej perspektywie, w ogóle możliwe jest stworzenie wokół naszych granic przyjaznych Ukrainie państw buforowych? – Ukraina ma do tego prawo, ponieważ te ziemie kiedyś były terytorium radzieckiej Ukrainy. To właśnie pozwala zrozumieć, czy powinniśmy włączać Ukraińską Socjalistyczną Republikę Radziecką do procesu państwotwórczego, czy nie. Ponieważ od razu zamykamy usta Rosjanom. Przecież oni uznawali USRR za niezależne państwo. Zawarli z nią sojusz wojskowo-polityczny jako z niezależnym państwem, i wyraźnie były zakreślone granice, określona przynależność tych czy innych terytoriów. Czy obecnie możliwe jest stworzenie państw przyjaznych? Przyjaznych – nie, lojalnych – możliwe, neutralnych – jeszcze bardziej prawdopodobne. Im szybciej zostanie uruchomiony proces dezimperializacji Rosji, czyli proces jej demontażu i transformacji, tym szybciej, być może, zaczną pojawiać się podobne tworzenia państwowe. Nie będą one faktycznie powstawać na poziomie obwodów, ponieważ żaden rosyjski obwód nie jest w stanie zapewnić sobie samodzielnie utrzymania, z nielicznymi wyjątkami. Najprawdopodobniej będą to pewne terytoria, połączone wspólną historią, wspólną gospodarką, wspólną regionalistyką, i będą mogły wykorzystać te wspólne elementy do kształtowania jakiejś własnej tożsamości. To, co obecnie widzimy, – bardzo powolny proces. Rzeczywiście zachodzi on na terytorium Rosji, na terytorium Północnego Kaukazu, ale nie w takiej formie, w jakiej chcielibyśmy. Jednak ten proces, również przy naszej pomocy, ma rozprzestrzenić się na całe terytorium Rosji. I muszą powstać jakieś państwowe tworzenia. Nie ma znaczenia, czy będą przyjazne, czy nieprzyjazne, ale najważniejsze, żeby były oddzielone od Rosji. Wtedy będziemy mogli budować z nimi własne stosunki, własną politykę. Na terytorium Rosji również można prowadzić działania bojowe i niszczyć rosyjskie wojska. Jakie są największe wojenne i wojskowe sukcesy Ukrainy w 2024 roku? Jeśli mówimy o sukcesach wojennych: Ukraina nie przegrała linii frontu. Ukraina w ostatnich tygodniach zdołała, jak to się mówi, „przewrócić szachownicę” i zmienić rozumienie tego konfliktu, przede wszystkim u naszych zachodnich partnerów. Okazało się, że na terytorium Rosji również można prowadzić działania bojowe, i tak samo rosyjskie wojska można niszczyć nie tylko na terytorium Ukrainy, ale także na terytorium Rosji. Chcę też wspomnieć o trudnej, ale dość udanej walce Ukrainy w przestrzeni powietrznej. O tym, że mimo niezwykle trudnej sytuacji udaje nam się utrzymywać stabilność gospodarki, stabilność energetyki, stabilność tego, co u nas nazywa się infrastrukturą krytyczną. Jeśli mówić o morzu, to w ogóle okazało się, że państwo, które rzekomo nie ma floty, jest zdolne zepchnąć w ślepe zaułki basenu Morza Czarnego państwo, które uważało się za dominujące w tym teatrze wojny. I my możemy to widzieć. To właśnie są sukcesy wojenne. Jeśli mówić o sukcesach wojskowych, to widzimy, że trudno, ale zachodzi proces mobilizacji. Stopniowo zarówno państwo, jak i społeczeństwo zaczynają mówić o tym otwarcie. Mniej niż w 2014 roku i na początku pełnoskalowej inwazji, ale istnieje ruch ochotniczy. Ludzie dobrowolnie zgłaszają się, dobrowolnie idą do tych czy innych jednostek wojskowych. Tak samo na czysto wojskowym poziomie trwa reformowanie systemu zarządzania wojskowego. Tworzone są nowe jednostki wojskowe, na uzbrojenie przyjmowane są nowe wzory. Trwa przyjmowanie i odbiór zachodniej pomocy wojskowo-technicznej. Proces wojenny i proces wojskowy przebiegają równocześnie, i Ukraina w tym jednoznacznie nie pozostaje w tyle. Myślę, że kiedyś historia tej wojny zostanie rozpatrzona z zupełnie różnych płaszczyzn i będziemy mogli zobaczyć różne aspekty tej wojny. I wierzcie mi, po pewnym czasie nawet te najtrudniejsze dni, które przeżywaliśmy, zaczną budzić w nas dumę zarówno z naszych Sił Zbrojnych, jak i z innych formacji sektora bezpieczeństwa i obrony. Za to, co zrobili w tych warunkach, kiedy realnie wszyscy uważali, że nie da się zrobić absolutnie nic. Rozmawiał Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

“Я наш нарід цілим серцем люблю…”

Dmytro NYKYFORIAK Zdjęcie studia filmowego „Czeremosz” Przy pomniku Jurija Fedkowycza w m. Wyżnica, w dniu 190. rocznicy jego urodzin, 8 sierpnia odbyło się wydarzenie, które otworzyli znani artyści słowa i pieśni Mychajło Kowaliuk oraz Olha Droniak. Uczestnicy wydarzenia wzbogacili się duchowo, poczuli, że ukraińskie słowo jest wieczne i piękne, jak i Ukraina. Ta data stała się jasnym błyskiem naszej duchowości i patriotyzmu, który pozostanie w sercu każdego na zawsze. W czasie, gdy obchodzimy 190. rocznicę urodzin Bukowińskiego Kobziarza, na naszej ziemi trwa straszna wojna. Siły zła nie mogą pogodzić się z historyczną prawdą naszego narodu. Nasza ojczysta ziemia potrzebuje ochrony, a Siły Zbrojne Ukrainy – wsparcia i pomocy od każdego z nas. Obecni pomodlili się za naszych obrońców, którzy przelewają krew, broniąc integralności ojczystej ziemi, uczcili pamięć poległych ukraińskich żołnierzy-Bohaterów minutą ciszy, odmówili modlitwę „Bogurodzico Dziewico, raduj się, łaski pełna Mario”. Brzmiało nagranie wiersza J. Fedkowycza „Oskresny, Bojane”: Lilia SLEDZIŃSKA, przewodnicząca TO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Krzemieniec Przez kilka dni żyję pod wrażeniem cudu, który nie tak często zdarza się w moim rodzinnym miasteczku Krzemieńcu, rozłożonym nad zapomnianym, zaśmieconym korytem pradawnej, rwącej rzeki o legendarnej nazwie Irwa. Śpiesząc do „Proświty”, nagle zobaczyłam grupę chłopców w mundurach – błękitnych, jak nasze niebo, koszulkach. „Kim jesteście? Skąd jesteście?” – zapytałam i w odpowiedzi usłyszałam w moim ojczystym ukraińskim: „Jesteśmy z Mikołajowa!”. „Cześć! Cześć!” – krzyknęłam za nimi, i nagle wszyscy 34 chłopcy i trzech starszych powtórzyli moje „Cześć! Cześć!”, idąc, nie zatrzymując się, podnosząc ręce do góry! To był sygnał jedności Zachodu i Południa naszej zranionej Ukrainy. Kilka dni uważnie śledziłam, jaką ogromną, wysoce patriotyczną pracę wykonują trzej dorośli w tej grupie. To trenerzy obozu piłkarskiego, którzy przyjechali do nas w celu uzdrowienia przyszłych piłkarzy – chłopców z Mikołajowa: Ołeksandr Tymosza, Serhij Pozdniakow i Wiktor Kołomejczenko. Pracują oni z dziećmi ze szkoły piłkarskiej „Lider” w legendarnym czarnomorskim mieście Mikołajowie, mieście szkutnictwa i heroicznej teraźniejszości. Przecież kiedy do okolic tego wielotysięcznego miasta podeszli raszyści, by zająć je bez walki, naprzeciw rozwścieczonej hordzie wyszli wszyscy mieszkańcy: mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci. Nie ośmielili się kaci, chciwi rozlewu krwi, strzelać do niewinnych, ale niezwykle Oskresny, Bojane, ni bijsia niczoho Ni bijsia moskowśkoj okowy Sław’jane żyjut szcze, rusnakiw je mnohot Szo wmerty za tebe hotowy. Twórczość, droga życiowa J. Fedkowycza dodają nam siły ducha, by pokonać moskiewską nieczystość na ojczystej ziemi. Uczestnicy święta wykonali Hymn Ukrainy. Głos oddano przedstawicielom władz lokalnych: zastępcy przewodniczącego Rady Miejskiej w Wyżnicy Serhijowi Kołotyłowi, zastępcy przewodniczącego Wyżnickiej Rejonowej Administracji Państwowej (Wojskowej) Wałerijowi Wiatkowskiemu, przewodniczącemu Wyżnickiej Rady Rejonowej Mychajłowi Andriukowi. W swoich wystąpieniach byli zgodni co do tego, że Fedkowycz jest jednym z najwybitniejszych bojowników o jedność ukraińskich ziem, o niepodległość Ukrainy. W imię spełnienia tego marzenia żył i pracował. W tym trudnym czasie pomoże nam pokonać wroga tylko jedność wszystkich Ukraińców, wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy, codzienna, pełna poświęcenia praca na rzecz zwycięstwa. W swoim wystąpieniu zasłużony dziennikarz Ukrainy, znany poeta, publicysta, działacz społeczny Stepan Kyryliak naświetlił nowe strony twórczości poety, będąc szczerze przekonanym o tym, że „w nauce, w pociesze Ukrainy los…”. Właśnie dlatego Jurij Fedkowycz wiele wysiłku poświęcił sprawie edukacji ludowej na Bukowinie. Autor tych słów w swoim wystąpieniu zaznaczył, że twórczość J. Fedkowycza, jego pracę oświatową, umiejętność przewidywania wydarzeń wysoko ocenił ukraiński poeta-patriota Dmytro Pawłyczko. Powiedział on w szczególności, że w ukraińskiej literaturze jest trzech proroków: Taras Szewczenko, Iwan Franko i Jurij Fedkowycz. Czytając jego poezje, utwory dramatyczne, artykuły, przekonujemy się o tym. W 1869 roku wydrukował artykuł w języku niemieckim „Żeby nie było za późno”, w którym ostrzegał Europę przed tym, że Moskwa zechce rozszerzyć swoje granice aż do Dunaju. Fedkowycz się nie pomylił, a Europa, jak wtedy, tak i teraz, w czasie rosyjskiej wojny, okazuje słabość i niechęć do ostatecznego pokonania Rosji. Choć poeta nie odczuł na sobie całego krwawego okrucieństwa rosyjskiego imperium, jak T. Szewczenko, ale jego wolnościowa huculska dusza i serce bolały, bo straszne zło niesie Rosja. W swoich poezjach pisał: Moskałyśko, jak wowczyśko, Lupaje oczymy I z krowawym knutom Hrozyt za pleczymy. J. Fedkowycz wysoko ocenił proroctwo T. Szewczenki: „Nam wielkiego proroka dał Niebiański Władca, a czy szanujemy my jego testamenty?” – zwracał się do Ukraińców, do ich potomków. W wykonaniu zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Mychajła Kowaliuka przejmująco zabrzmiały słowa z wiersza J. Fedkowycza „Przeczysta Dziewico, raduj się, Mario”: Preczysta Diwo, raduj sia, Marije! On mołod żowniar lah sy na murawi, Łyczko studene, szaty’mu krowawi, — Rozstrilen nyni, bo – samyj ne wmije… Jako rodowity bukowiniec J. Fedkowycz z dumą mówił: „Moje szczęście w bukowińskich górach, a kiedy nie w górach, to trzydziestu czterech chłopców. Nigdy nie zapomnę tego, jak każdy z nich, denerwując się i z wielką dumą, coś opowiadał o swoim tacie. Zrobiliśmy zdjęcie i od czasu do czasu oglądam drogą mi fotografię. Proświcianka z Krzemieńca Wałentyna Iwaszczuk w poezji „Oczy – zwierciadło duszy” kilkoma wersami wiersza powiedziała wszystko o tym, co przeżywały w tamtym czasie i przeżywają dzieci Ojców – Wojowników Ukrainy – dzisiaj. Wiele przeczytasz po twarzy… Ukryta w oczach człowieka istota… Niezapomniany moment odbił się w oczach każdego z chłopców – synów Ojców – Wojowników w końcu na Bukowinie między Dniestrem a Prutem. Nie wiecie wy, moi drodzy, ile tam piękna i poezji… Nie ma nic lepszego ponad huculskie góry”. O tym opowiedziała w swoich śpiewkach o Fedkowyczu znana ukraińska śpiewaczka, zasłużona pracownica kultury Olha Droniak, akompaniował jej na drumli przewodniczący Wyżnickiego towarzystwa „Huculszczyzna” Wasyl Marczuk. Poetka z Ispasu Ołena Szwejko recytowała własne wiersze-dedykacje dla Bukowińskiego Słowika. W jej dorobku twórczym jest niemało poezji o nim. Młoda wykonawczyni ukraińskich pieśni, recytatorka wierszy, korektorka działu komunikacji i brandingu CzNU im. J. Fedkowycza Ksenija Popowycz emocjonalnie przeczytała wiersz J. Fedkowycza „Ukraino, zaporoska” i zaśpiewała pieśń „Ukraino, moja miłości”. Prowadzący zakończyli święto literackie słowami: „I my, żywi, módlmy się o to, by wystarczyło nam ducha, sił w umacnianiu niepodległej wolnej Ukrainy. Najlepszych swoich synów traciliśmy na tej długiej i tragicznej drodze walki. Czyż nasza historia jeszcze mało nas uczyła? Bądźmy więc w jedności, bądźmy wytrwali, wierni ideałom kozackiego rodu i chrześcijańskiej wiary”. Bólem odzywały się te słowa, bo syn Mychajła Kowaliuka, kapitan, dowódca kompanii Petro Kowaliuk oddał swoje życie za Ukrainę w walce z rosyjskimi okupantami. On, jak i tata, kochał poezje J. Fedkowycza i recytował je dla nas z wami. Tragicznie i jednocześnie wzniośle splotła się twórczość Bukowińskiego Kobziarza ze współczesną brzemienną w skutki historią Ukrainy. wojowników Światła, którzy tam, na pierwszej linii frontu, czynią cuda… Wpatrzcie się w oczy każdego z nich, przyjrzyjcie się uważnie fotografii, którą proponuję do artykułu. Spotkawszy się następnego dnia, który był ostatnim w ich wypoczynku w moim rodzinnym Krzemieńcu, wymieniliśmy się koszulkami. Na zawsze pozostaną w moim sercu dzieci z Mikołajowa – miasta-Bohatera Ukrainy. Wierzę, że w przyszłości spotkają się obozowicze z „Leśnej szkoły na Wirli” z uczniami szkoły piłkarskiej „Lider” i ich przyjaźń będzie wieczna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Niezapomniane spotkanie

mężnych Ukraińców – potomków sławnego Zaporoskiego Wojska. W rozmowie z Ołeksandrem Tymoszą, który doskonale włada językiem ukraińskim, dowiedziałam się, że w jego rodzinnym mieście aktywnie działa szkoła piłkarska „Lider”, w której sztuki sportowej walki o zwycięstwo uczy się ponad pięciuset dzieci. Od 2020 roku zajęcia w szkole w całości prowadzone są w państwowym języku Ukrainy. Oprócz treningów sportowych na boisku piłkarskim w Krzemieńcu, ci chłopcy pod mądrym przewodnictwem starszych zwiedzili także Zamkową Górę, zwaną Boną, oraz pomnik Wolności, na którym przedstawiona jest dzielna Irwa – córka wojewody Tura, która ponad wszystko na świecie ceniła wolność i ziemię ojczystą, a w groźnej godzinie, gdy Krzemieniec zalały krwią wschodnie ordyńskie najeźdźcy, Irwa dzielnie walczyła u boku ojca i jego drużynników przeciw wielotysięcznej obcej nawale. Nie zdążyłam przeczytać drogim braciom „Legendy o Irwie” z książki Neonili Kremianczanki „Orle gniazdo”, dlatego obiecałam wkrótce wysłać ją pocztą na adres Ołeksandra Tymoszy. Podczas jednego ze spotkań z mikołajowianami opowiedziałam o naszym proświtiańskim obozie dziecięcym „Leśna szkoła nad Wirlą”, który tradycyjnie organizuje nasze miejscowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. „Czy wasi rodzice albo bliscy krewni walczą na froncie?” – zapytałam. I w tym momencie podbiegło do mnie aż dwanaścioro z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Miejscowy... przesiedleniec

Wołodymyr ZAÏKA, os. Ołeksandriwka, rejon kramatorski, obwód doniecki. W rodzinnej wsi Dmytro Zacharowycz nie był co najmniej dwadzieścia lat, od czasu, gdy zmarli jego rodzice. Kiedy jeszcze żyli, czasami odwiedzał rodzinne obejście, gdzie się urodził i wychował, gdzie minęły jego dziecięce i młodzieńcze lata. Szczególnie lubił w takich chwilach przejść się znajomą ulicą, chociaż jej wygląd podczas jego nieobecności zmienił się nie do poznania, tak jak zmieniły się same domy i ich mieszkańcy: pierwsze wrosły oczami-oknami aż do samej ziemi, a drugie – pokryły się z czasem siecią zmarszczek, jak szyby sadzą i kurzem. Dawne dzieciaki (jego rówieśnicy) wyrosły i stały się siwowłosymi wujkami i ciotkami, a dorośli odeszli na tamten świat. Zresztą samych domów i mieszkańców ulicy prawie nie zostało. Wszystko wokół podupadło: sady, które w dzieciństwie hojnie rodziły i przyciągały ich, maluchy, jak magnes, w większości wyschły, zarosły chwastami, podobnie jak przylegające do nich ogrody. Z dwunastu domów do tych czasów dożyły na ich ulicy tylko cztery, w których jeszcze ktoś mieszkał, po innych na pamiątkę zostały same ściany, kominy i kupy różnego rupiecia, zarośniętego ambrozją do wzrostu człowieka, a nawet wyżej, w których znalazły sobie schronienie zdziczałe koty i psy. Zamiast drogi, po której wcześniej obserwowano żywy ruch transportu, teraz był tylko jej zarys w obramowaniu trawy do pasa i polnych kwiatów. Nawet w dzień chodzić tu było strasznie i ponuro, nie mówiąc już o zmierzchu. Z początkiem okupacji Doniecczyzny przez Rosjan Dmytro Zacharowycz przeniósł się z centrum obwodowego na terytorium kontrolowane przez Ukrainę, gdzie w centrum rejonowym pozostał w spadku żonie dom rodziców. Oto w nim się urządzili. Początkowo mieli nadzieję, że tymczasowo, niedługo, a potem zrozumieli, że drogi powrotnej dla nich, najprawdopodobniej, już nie ma. Mijał rok za rokiem, a sytuacja się komplikowała: początkowo Dmytro Zacharowycz jeszcze jakoś przedzierał się do Doniecka, aby wywieźć stamtąd dokumenty i choćby najpotrzebniejsze rzeczy – odzież, obuwie, naczynia, niektóre urządzenia gospodarstwa domowego... Jeździł okrężną drogą, przez liczne punkty kontrolne, upokorzenia, rewizje, obelgi, nie raz trafiał pod ostrzał. A kiedy zaczęła się pełnoskalowa inwazja raszystów 24 lutego 2022 roku, łączność z okupowanym terytorium w ogóle została przerwana i teraz z żoną zupełnie nie wiedzą, co z ich mieszkaniem i całym dorobkiem trzydziestu lat życia. I ilu ich takich?.. Od centrum rejonowego rodzinna wieś jest zaledwie dwanaście kilometrów, uważaj, tuż obok, zaledwie 10-15 minut jazdy autobusem czy marszrutką. Ale to było wcześniej, kiedy kursowały. Teraz zaś, kiedy do strefy działań wojennych jest zaledwie jakieś 40-50 kilometrów, o transporcie publicznym w szarej strefie zapomniano, rowerem zaś samemu jechać jakoś i straszno, 16 sierpnia w mieście Irpień w obwodzie kijowskim, w schronie liceum nr 3 odbyła się premiera spektaklu „Mamina kołysanka” zasłużonej artystki Ukrainy Ludmyły Kołosowycz. i siły już były nie te. Żona zaś po przebytym udarze ledwo poruszała się po domu, więc zostawiać ją samą na długo Dmytro Zacharowycz się bał, zresztą w drodze wszystko mogło się zdarzyć: ten sam rower mógł się zepsuć. Albo, nie daj Boże, pod ostrzał trafić... Jednak odwiedzić małą ojczyznę tak mu się chciało. Zresztą na cmentarz chciał trafić, odwiedzić niemałą rodzinę, która tam się „przesiedliła”: dziadków, babcie, wujków, ciotki, kuzynów i kuzynki, swoich rówieśników. Żona, obserwując wewnętrzne wątpliwości i przeżycia męża, wreszcie nie wytrzymała i pewnego pogodnego letniego ranka zwróciła się do niego: – Póki chłodno, pojechałbyś, zresztą pogoda sprzyja, pracy w gospodarstwie prawie żadnej, sama sobie poradzę. Wcześniej wyjedziesz – za dnia i wrócisz... On jakby na to czekał, drugi raz prosić go nie było potrzeby. ...Nie śpiesząc się, gdzieś po czterdziestu minutach dotarł do rodzinnej wsi. Nie spiesząc się, jechał znajomymi ulicami: poznawał i nie poznawał ich, ludzi prawie nie spotykał na drodze. Oto dom kultury, wielki i monumentalny pod koniec lat 60.-70., obecnie wyglądał na jakiegoś przygnębionego i ponurego: okna wrosły w ziemię, schody obłupane, drzwi wejściowe obdrapane, okna na drugim piętrze zabite płytami wiórowymi na wypadek ostrzałów czy bombardowań z samolotów. Obok przytuliła się rada wiejska, nad którą powiewała żółto-niebieska flaga. Przy radzie wiejskiej – pomnik poległych w latach II wojny światowej, co prawda zadbany i obsadzony kwiatami. Wzdłuż centralnej ulicy – smukła brzozowa aleja. Prawda, w dzieciństwie, kiedy te brzózki sadzili podczas jednego z wiejskich czynów społecznych, były delikatne i małe, a teraz sięgały metrów na dziesięć wysokości, jak nie więcej, zasłaniając sobą otaczającą przestrzeń. Obok kiedyś była siedziba miejscowego kołchozu-milionera z porządnej czerwonej cegły, gdzie zawsze wrzało życie i dokąd zbiegały się wszystkie okoliczne drogi. Teraz budowla pozostała, co prawda, bez żadnego szyldu, cegła ze ścian w niektórych miejscach powypadała, szyby w oknach na drugim piętrze wybite. Między siedzibą a radą wiejską wcześniej było luksusowe na tamte czasy dwupiętrowe przedszkole, w którym wychowawczynią pracowała jego nieżyjąca już kuzynka. Dzieciaków we wsi było tyle, że rodzice latami stali w kolejce, aby umieścić tutaj swojego malucha. Teraz tutaj pustka, jakby nigdy nie było tu żadnego życia, nie rozbrzmiewały dziecięce głosy. I, jakby naśmiewając się z istniejącej rzeczywistości, na niewielkim skrawku skoszonej trawy tutaj błyszczał wygodny plac zabaw z nowoczesnego plastiku: huśtawki, zjeżdżalnie, atrakcje... – Mieszkańcy wieżowców z przyległego mikrorejonu urządzili – wyjaśniła starsza kobieta, która wypasała w pobliżu kozy. – A pan, zapewne, nie jest stąd, z przesiedleńców? – zapytała go współczująco. – Wojna wyrządziła wiele zła... – Miejscowy przesiedleniec – odpowiedział jej po chwili Dmytro Zacharowycz. – A to jak? – zdziwiła się miejscowa mieszkanka. – Tak nie bywa! – Jeszcze jak bywa! – odpowiedział jej w takt. – Sama pani mówi, że wojna wyrządziła wiele zła... Po obu stronach dawnego biura stało jeszcze jedno na wpół zrujnowane pomieszczenie. Przechwyciwszy spojrzenie Dmytra Zacharowycza, kobieta wyjaśniła: – To skutki niedawnego ostrzału rakietowego wsi, podczas którego zmiotło połowę szkoły średniej, uszkodziło kilka okolicznych domów i sklep. Dobrze, że obyło się bez ofiar, a dzieci uczyły się online. A potem, po pauzie, wzdychając smutno, dodała: – Przykro, że naprowadzającą okazała się miejscowa mieszkanka. Tak żyjesz i nie wiesz, kto jest obok ciebie... Z rodzinnego podwórka też nic nie zostało. Z domu i letniej kuchni – resztki ścian, na wpół zasypana jama po piwnicy i sterta tłuczonej cegły. Z domów sąsiadów też tylko wspomnienia, pokryte gąszczem chwastów. Poznała go tylko stara grusza, posadzona przez dziadka na cześć jego urodzin w dalekim maju 1954 roku. Ale ona też była już nadgryziona zębem czasu: większość gałęzi uschła, liście jeszcze gdzieniegdzie zieleniały, poturbowane przez szkodniki i choroby, przywiędłe w bezlitosnym letnim upale. Wokół – żywej duszy. W drodze powrotnej Dmytro Zacharowycz skręcił z centralnej ulicy na cmentarz, którego kiedyś nie było stąd widać, a teraz groby podchodziły do samej autostrady. Niespiesznie obszedł całą rodzinę, z każdym się przywitał, postał w milczeniu, coś sobie przypomniał. Cmentarz, choć ogrodzony nowoczesnym kamiennym płotem, wyglądał nie do końca schludnie. Piętno wojny leżało i na nim. Na samym skraju – trzy świeże groby poległych na wojnie współmieszkańców wsi: 20, 23, 32 lata... Dmytro Zacharowycz zdenerwował się zarówno tym, co zobaczył, jak i wspomnieniami, które nagle napłynęły. Zabolało serce. Machinalnie wyciągnął z kieszeni listek z korvalolem, położył pod język jedną tabletkę, wsiadł na rower i pojechał do domu. Chociaż, właściwie, domu jako takiego obecnie nie miał. Wracał do żony, która czekała na niego w domu rodziców, który stał się dla nich na czas wojny schronieniem. W tym czasie głośno zawyła syrena alarmu powietrznego, ale on nie zwracał na nią uwagi – przywykł. Dmytro Zacharowycz tylko przyspieszył. Uciekał od wojny, która prześladuje go na ojczystej ziemi już dziesięć strasznych lat...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Pozdrowienia

Szanowny Pawle Mychajłowyczu Mowczan, drodzy proświcianie! Z całego serca pozdrawiam Was z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy! Ten dzień jest jasnym symbolem męstwa, jedności i niezłomnego ducha naszego narodu. Wasza działalność jest ważnym składnikiem walki o naszą niepodległość, o ukraińskie słowo, kulturę i historię. Przywódcze cechy i niestrudzona praca Pawła Mychajłowycza Mowczana są prawdziwą inspiracją dla każdego proświcianina. Jego oddanie sprawie i nieustanne wsparcie dla naszego dziedzictwa kulturowego pomagają wzmacniać nasze tradycje i wartości. Wierzmy w przyszłość naszego państwa i z poświęceniem pracujmy na rzecz narodu ukraińskiego, zachowując tradycje i wartości duchowe Ukrainy. Życzę nam wszystkim silnego zdrowia, niewyczerpanej energii i nowych osiągnięć. Niech nasze wspólne wysiłki nadal przyczyniają się do rozwoju niepodległej Ukrainy i podnoszenia jej prestiżu na arenie międzynarodowej. Niech ten znaczący dzień przyniesie nam radość, dumę z naszego niepodległego kraju oraz nowe osiągnięcia w naszej wielkiej sprawie. Razem do Zwycięstwa! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława! Z najlepszymi życzeniami – Ihor DANYŁEJKO, zasłużony artysta sztuki estradowej Ukrainy, działacz społeczny, członek Związku Pisarzy Republiki Litewskiej, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki *** Duchem wolności powstaliśmy Przed obliczem wściekłych psów, I Ukrainy nie przespaliśmy, Nie wyparliśmy się przodków słów. Trwa walka o przetrwanie I odliczanie czasu już ruszyło. Dla kogoś z nas ona ostatnia... Głęboki potem będzie szew. Lecz my zagoić zdołamy rany, Które zasiała wojna, Przejdziemy przez wszystkie omamy, Choć straszna będzie cena... Wytrwamy – za nami prawda! Za nami Bóg i przodków duch! Za nami wieczna ich sprawa! Bohaterom Sława niesie się w słuch! 29.07.2022 r. Ukraino Wyciągam ręce do Ciebie przez wieki, Przez gwiazdy, przez galaktyki, planety. Nadzieję piję z hojnej ręki, Natchnienie wylewając w sonety... Duszą lecę, myślami żyję, Płonę sercem, kwiatami się mienię... Ciebie pielęgnuję oddanie jedną, O Tobie płaczę, męczę się i marzę... Ty wszystko przejdziesz! Wierzę, z nami Bóg! Naród silny pokona surowego wroga. I przez wieki stać będzie ostróg, Strzelnicami na straży przed katem! 25.06.2024 r. ła chodzić. I znalazła swoją miłość. Frida wyszła za mąż za znacznie starszego od niej artystę Diego Riverę. To on zapoczątkował sztukę murali. Ale dzieci Frida nie miała, choć marzyła o urodzeniu dziecka. A w tym czasie na innym kontynencie inna kobieta urodziła syna i córkę. Tak Ludmyła Kołosowycz przywraca widzów do Ukrainy. Trwa wojna. Syn poszedł bronić Ukrainy. Nagle matkę wzywają na rozpoznanie ciała syna. A matka nijak nie może uwierzyć. Tak, od syna nie ma wieści. Ale przecież w myślach ona rozmawia z nim. „Jak ty, synu?” – pyta matka. I słyszy jego głos: „Mamo, ja w porządku”. Ale syn zginął. Ekspertyza genetyczna ustaliła, że zginął Jewhen Łewynski, który wykonał lalkę „Frida”. Ludmyła Kołosowycz poświęciła spektakl „Mama modli się” naszym artystom, którzy zginęli na wojnie. Anatolij ZBOROWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Mamina kołysanka” w szkolnym schronie

Autorka urodziła się 6 września 1963 roku we wsi Bilbasiwka w Słowiańskim rejonie obwodu donieckiego. Ukończyła szkołę ukraińską, następnie Dniepropetrowskie Państwowe Szkoły Teatralne oraz Riwneński Państwowy Uniwersytet Humanistyczny. Aktorka i reżyserka Ludmiła Kołosowycz pracowała w teatrach Kijowa, Lwowa, Łucka, Chmielnickiego, Czerkas, Kirowohradu, Dniepra i Mariupola. Obecnie mieszka w Irpieniu. Spektakl „Mamina kołysanka” rozpoczyna się opowieścią autorki o powrocie do Irpienia, skąd wypędzono rosyjskich okupantów. Po drodze poznaje francuską dziennikarkę, która pyta, co najdroższego dla Ludmiły pozostało w Irpieniu. – Mamina chustka i lalka – odpowiedziała Ludmiła Kołosowycz. Irpień jest zniszczony. Z jednego budynku została tylko ściana z drzwiami. W miejscu prywatnych domów sąsiadów – pustka. Dom, w którym mieszka pani Ludmiła, także został ostrzelany przez Rosjan. Ale najdroższe rzeczy są całe. Lalkę wykonał artysta Jewhen Lewinski do spektaklu „Frida”, który Kołosowycz wystawiła na podstawie sztuki „Wściekła gołąbka” współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Tetiany Iwaszczenko. Lalka nazywa się „Frida”. Przedstawia meksykańską malarkę Fridę Kahlo. Lalkę prowadzi aktorka teatru lalek Anżelika Drapykowska – i spektakl płynnie przechodzi w opowieść o dramatycznym losie artystki z Meksyku. Frida w dzieciństwie przechorowała polio, trudno jej było chodzić. Dziewczynka musiała używać specjalnego urządzenia. Niewychowani chłopcy dokuczali jej: „Frida – drewniana noga”. Mimo to dziewczyna znalazła swoją miłość. Ale pewnego razu wraz z ukochanym Alehandro uległa wypadkowi samochodowemu. Alehandro nic się nie stało. A Frida została ranna. Wyrok lekarzy: nie będzie chodzić, nie będzie mieć dzieci. Ukochany ją porzucił. Ale Frida zdołała

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pierwsi chorąży

Wasyl WEŁMOŻKO, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, m. Odessa. Wasyl Andrijowycz Bybik urodził się 23 sierpnia 1894 roku we wsi Hudyma w guberni połtawskiej, obecnie w rejonie romeńskim obwodu sumskiego, w rodzinie rolników. Podczas porodu zmarła matka, chłopcem opiekowała się starsza siostra. W wieku 12 lat Wasyl ukończył szkołę początkową w Hudymach, dalej kontynuował naukę w szkole realnej w Łochwicy, ale musiał uczyć się tam tylko trzy klasy. Po trzech latach szkołę zamknięto i 15-letni młodzieniec wrócił do rodzinnej wsi, przez pewien czas zarabiając na życie korepetycjami. Taka działalność pomogła Wasylowi zdać egzamin do gimnazjum w Myrhorodzie, dokąd przyjęto go po egzaminach do 4 klasy. Gimnazjalista Bybik nadal udzielał lekcji małoletnim myrhorodczykom, zarabiając na utrzymanie i czesne. Po ukończeniu gimnazjum w 1916 roku Wasyl zostaje studentem wydziału prawa Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza, ale po trzech miesiącach został powołany do wojska. Jako student Wasyl Bybik został skierowany na naukę do 1. Odeskiej Szkoły Chorążych. Czas nauki w Odessie przypadł na rewolucję lutową w Rosji. 16 marca w mieście odbyła się pierwsza ukraińska manifestacja. Wzięły w niej udział obie szkoły chorążych, które wyszły pod czerwonymi sztandarami, a około 60 junkrów poruszało się pod niebiesko-żółtym sztandarem. Ten sztandar uszyły dla junkrów-członków „Związku Ukraińskich Młodzieńców” kobiety z „Ukraińskiej Chaty”. Wasyl właśnie niósł sztandar, gdy kolumna wojskowa poruszała się ulicą Kanatną. Na pytanie naczelnika 2. szkoły pułkownika Omelianowycza-Pawłenki: „Kto idzie pod tym sztandarem?”, Wasyl odpowiedział: „Ukraińcy – potomkowie zaporoskich kozaków”. Pułkownik odpowiedział, że on sam jest potomkiem kozaków dunajskich i byłby rad iść pod tym wspaniałym sztandarem. Chorąży odpowiedział, że tym samym wyrządzi mu wielki zaszczyt. Po ukończeniu szkoły wojskowej chorąży Bybik trafił do Samarkandy, gdzie w ciągu miesiąca stworzył ukraiński kureń, z którym na początku lipca przybył do Kijowa i włączył się do 1. Ukraińskiego Pułku im. Bohdana Chmielnickiego. Od tego czasu aż do listopada 1920 roku Wasyl Bybik przebywał w ukraińskim wojsku. Odznaczony orderem Żelaznego Krzyża. W listopadzie 1920 roku trafił do obozu internowanych w Szczypiornie pod Kaliszem w składzie Dywizji Zaporoskiej. W obozie porucznik Bybik wszedł do obozowej społeczności studenckiej, zajmował się pracą kulturalno-oświatową wśród żołnierzy. We wrześniu 1923 roku Wasyl Bybik został przyjęty do Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach, gdzie prowadził w gazecie „Podiebradskie Nowiny” rubrykę „Przegląd Ukraiński”. W 1928 roku obronił dyplom na temat „Własność ziemska i użytkowanie ziemi na Wielkiej Ukrainie w przededniu rewolucji 1917 roku” i otrzymał dyplom „inżyniera-ekonomisty”. Do 1945 roku W. Bybik żył i pracował w Niemczech, po wojnie przeniósł się do USA, gdzie 3 lipca 1954 r. zmarł w Nowym Jorku, pochowany na ukraińskim cmentarzu prawosławnym w Bound Brook. Heorhij Moskalenko urodził się 24 lipca 1938 r. w Odessie. Ojciec – Mytrofan Pantelijowycz pracował w porcie, matka – Nina Parfentijiwna Dijanowa, Bułgarka z pochodzenia, pracowała jako kucharka w miejscowym sanatorium. Wiosną 1944 r., kiedy zaczęły się walki na przedpolach Odessy, rodzina przezornie wyjechała do wsi Jakymiw Jar w rejonie szyriajewskim (obecnie w składzie hromady wiejskiej Staromajakiwśke w rejonie bereziwskim) w obwodzie odeskim, gdzie mieszkali rodzice matki. Dzisiaj wieś jest na etapie wymierania, szkoły nie ma i żadnej wzmianki o bohaterze również nie ma. Tutaj przy dziadku i babci Heorhij mieszkał przez następne dziesięć lat, tutaj ukończył siedmioklasową szkołę. Od małego chłopiec interesował się historią, wiedział o Ukraińskiej Republice Ludowej, a słowa hymnu „Jeszcze nie zginęła Ukraina” wyuczył się jeszcze w młodszych klasach. Później Heorhij Mytrofanowycz wspominał: – U nas we wsi mieszkali przesiedleńcy z zachodnich obwodów, którzy opowiadali o samodzielnej Ukrainie. To mnie interesowało, zawsze ciągnęło mnie do tych wujków, żeby posłuchać, co to za samodzielna Ukraina, co to takiego, do czego oni dążyli. Ich bolszewicy wysiedlili z zachodnich obwodów, a osiedleni zostali na Odesszczyźnie… U was takiego w czytance nie było – to gdzieś w czwartej klasie było omawiane. Tam syniożupannyki, sirożupannyki się pojawiały – oni razem z Konowalcem szturmowali „Arsenał”. Więc to zaczęło mnie interesować: znaczy, było jakieś Państwo... Przez pewien czas nastolatek pracował w kołchozie, ale w styczniu 1955 roku pojechał do Kijowa i zatrudnił się jako ślusarz-hydraulik na budowie. Od tego czasu Heorhij mieszkał w akademiku w Swiatoszynie. W latach 1957–1960 służył w Armii Radzieckiej, po armii w 1962 r. ukończył szkołę wieczorową i wstąpił na wydział wieczorowy Kijowskiego Instytutu Gospodarki Narodowej, ponieważ w dzień pracował jako mistrz Kijowskiego Specjalistycznego Zarządu nr 521 „Santechnomontaż”. W szkole poznał pochodzącego z Kijowszczyzny Wiktora Kuksę, który słyszał o URL od szkolnego nauczyciela muzyki Dmytra Chałego, który odsiedział w łagrach 25 lat. Chłopcy zaprzyjaźnili się, łączyła ich miłość do historii własnego państwa i postanowili na 1 maja złożyć okupantom „podarunek” i pokazać Europie, że „dopiero wtedy, kiedy pokażemy siłę choć na części swojej ziemi, zwróci na nas uwagę i Europa”. Postanowili zainstalować na dachu głównego gmachu Kijowskiego Instytutu Gospodarki Narodowej ukraiński sztandar i Tryzub. Przecież w tej okolicy jest stacja metra „Bolszewik” (obecnie „Szulawska”) i tam rano przed Pierwszym Maja zbierały się wielotysięczne kolumny demonstrantów. Sztandar chłopcy wykonali samodzielnie, z banknotu 50 karbowańców URL skopiowali godło narodowe i przyszyli na sztandar, a w dolnym prawym rogu sztandaru drukowanymi literami wypisali: „Jeszcze nie zginęła Ukraina, jeszcze jej nie zabito. GPU”. O drugiej godzinie w nocy 1 maja 1966 roku Heorhij Moskalenko przymocował sztandar, a chłopcy pieszo udali się do akademika. O szóstej trzydzieści rano sztandar na dachu zauważył dozorca i niezwłocznie powiadomił o tym portiera, który czym prędzej wezwał na miejsce zdarzenia sekretarza komitetu partyjnego instytutu oraz prorektora. Sztandaru na dachu nie ruszali: bali się… Mówili: a jeśli nacjonalistyczny sztandar został zaminowany przez dywersantów? Dowiedziawszy się o incydencie, pilnie przybył niepozorny pracownik UKGB, przesłuchał świadków, w charakterze dowodu przestępczej działalności zabrał płótno sztandaru i wywiózł do centralnego biura przy ulicy Wołodymyrskiej 33. Już o 10:00 sztandaru na dachu nie było, zwykli ludzie niczego nie zauważyli. 11 sierpnia odbył się festiwal „Kobzarski Spas w Irpieniu”, zorganizowany przez Kijowski Cech Kobziarzy. Miasto Irpień na Kijowszczyźnie wybrano nieprzypadkowo. Tutaj mieszkał pierwszy ojciec duchowy Kijowskiego Cechu Kobziarzy Mykoła Budnyk. Jego dom na ulicy Ukraińskiej odwiedził Andrij Laszczuk, który przyjechał z Równego. Wykonał on między innymi pieśń o bitwie pod Orszą w 1514 roku, w której wielki hetman litewski, książę wołyński Konstanty Ostrogski, dowodząc połączonym wojskiem polsko-litewskim, w skład którego wchodzili Białorusini... Pod koniec 1966 roku śledztwo trafiło na trop organizatorów rażącego przypadku działalności antyradzieckiej. 31 maja 1967 r. na zamkniętym posiedzeniu Sąd Obwodowy w Kijowie uznał ich za winnych prowadzenia antyradzieckiej agitacji i propagandy, skazując łącznie na 3 lata pozbawienia wolności w łagrach o zaostrzonym rygorze H. Moskalenkę oraz na 2 lata W. Kuksę. Po zwolnieniu w 1970 r. Heorhij Moskalenko z trudem zatrudnił się jako hydraulik, później był brygadzistą, majstrem, kierownikiem robót. W 1973 roku otrzymał mieszkanie. W latach 90. brał udział w ruchu na rzecz niepodległości. Dekretem Prezydenta Ukrainy z 18 sierpnia 2006 r. H. Moskalenko został odznaczony orderem „Za Odwagę” I stopnia. 26 stycznia 2007 roku postanowieniem wspólnego posiedzenia Izby Sądowej ds. karnych oraz Wojskowego Kolegium Sądowego Sądu Najwyższego Ukrainy wyrok Sądu Obwodowego w Kijowie z 31 maja 1967 roku został uchylony, a sprawa w tej części umorzona z powodu braku znamion przestępstwa w jego działaniach. Heorhij Mytrofanowycz zmarł 10 kwietnia 2021 roku, pochowany został w Buczy. 16 listopada 2006 roku na budynku 1. korpusu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego im. W. Hetmana, nad którym powieszono flagę, odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci bohaterskiego czynu Moskalenki i Kuksy. 23 sierpnia 2021 roku, w Dniu Flagi Państwowej Ukrainy, w Buczy odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Heorhijowi Moskalence na domu, w którym mieszkał od 1973 roku do końca życia. Wiktor Iwanowycz Kuksa cieszy się dobrym zdrowiem, mieszka w Kijowie, jest na emeryturze. Rusini, Ukraińcy, Serbowie, Tatarzy krymscy, Węgrzy i Niemcy, rozgromili moskiewskie wojsko. Następnie wystąpili Żdan Bezwerbnyj, Dmytro Radczenko z Charkowa, który obecnie uczy się w 11 klasie w Kijowie, Witalij Kobzar i Swiatosław Syłenko. – My jeszcze podniesiemy żółto-niebieską flagę na Kremlu – śpiewał Swiatosław Syłenko. Wykonał on również utwór z repertuaru swojego zmarłego ojca, zasłużonego artysty Ukrainy Tarasa Syłenki. Festiwal zakończył się występem artysty ludowego Ukrainy Tarasa Kompanyczenki. Na festiwalu dominował temat walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego. Na tle ofensywy naszej armii na Kurszczyźnie temat ten, jak i cały festiwal, wybrzmiały optymistycznie. Podczas festiwalu przeprowadzono zbiórkę środków na zakup środka walki radioelektronicznej dla 2. baterii 10. batalionu 59. brygady im. Jakowa Handziuka. Anatolij ZBOROWSKYJ W tym roku mija 20 lat od wprowadzenia nowego święta – Dnia Flagi Państwowej Ukrainy. W przededniu tego wydarzenia chcę opowiedzieć o podporuczniku piechoty Armii URL Wasylu Bybiku, który w marcu 1917 roku niósł niebiesko-żółty sztandar na manifestacji w Odessie i któremu w Dniu Flagi stuknie 130 lat, oraz o urodzonym w Odessie Heorhiju Moskalence, który w noc na 1 maja 1966 roku podniósł ukraińską flagę nad Kijowskim Instytutem Gospodarki Narodowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Kobzarski Spas w Irpieniu

był miejscem, gdzie młodzież przyswajała kobzarskie tradycje i obchodziła ukraińskie ludowe święta. Wielu znanych współczesnych kobzarzy uczyło się u Mykoły Budnyka. Na budynku, w którym mieszkał cechmistrz Mykoła Budnyk, umieszczono pamiątkową tablicę. Posesję pielęgnuje brat cechu kobzarskiego z Kijowa Witalij Kobzar wraz z żoną Mariną. Uczestnicy festiwalu zebrali się właśnie tutaj. Następnie obecni odwiedzili irpieński cmentarz, byli przy grobach Mykoły Budnyka, wykładowcy uczelni wyższych i tłumacza, oraz Ołeksandra Kysiuka, zamordowanego przez rosyjskich najeźdźców, oraz fotografa Jurija Kosina. Zabrzmiały kobzarskie pieśni przy grobach tych wybitnych irpieńczyków, znanych na Ukrainie i na świecie. Każdego wspomniano dobrym słowem. Fotograf Kosin miał ponad 40 wystaw w ponad 20 krajach świata. Jego dom na ulicy Ozernej był miejscem spotkań i rozmów twórczej inteligencji. W Irpieniu mieszkało wielu wybitnych ludzi. Ale nasze miasto pamięta się także dlatego, że mieszkał tu Jurij Kosin. Festiwal „Kobzarski Spas w Irpieniu” odbył się w parku „Nieznajko” na letniej scenie kawiarni „Terasa”. Koncert rozpoczęli Ruslan Prorwa i Jarosław Jerin. Wystąpił lirnik Andrij Liaszuk,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ani na chwilę we mnie nie gaśnie miłość pierwotna

Wadym WASYLENKO, Kijów *** Dzień rozpostarł się jak kartka. Niskie dachy obrastają grubą korą. Moje sny odpłyną ku wodzie, a twoje, jak ptaki, odlecą. Zimową porą nie sposób zliczyć wszystkich godzin, długich jak rzeki. Ile światła dokoła. A w tobie coś drobnego i ulotnego, jak ślady na śniegu, które zostawił ktoś niewidzialny. Między dniem a widzeniem przejść by, nikomu się nie odsłoniwszy, do prabiałych ziem, o których jeszcze nikt nie wie. Ale dotyk dłoni nagle sparzy, jak wspomnienie o wodzie, senna ryba, która patrzy w przejrzyste jak lód lustro. Tu ślad się urwał. I nie ma już ani wyjścia, ani wejścia. Późne gnomy zamkną ostatnie podziemne przejście. *** Kamienny dom na wygonie pochylił się, zasłaniając widok uschłym winogronem. Pusto tu. Za dawnymi palisadami winorośl pnie się ku niebiańskiej wyżynie. I wieje spokój w staroświeckim stylu. Nie czekaj na nikogo. Od dawna tak bywało: okna oplątane w białą samotność jak juki patrzą w dolinę i tracą kontury. Wyczekiwane ciepło niesie ostre wonie jaśminu. I coś w tobie wrze, a jednak w tym domostwie kryje się bezgłośność, jak we mgle, która pełna jest przestrzeni. Idziesz ku światłu, a gęste splątanie ukrywa cię w ciemnej powodzi. *** Rano za oknem suche gałęzie drżą, jak zmarznięte, dość liczne głosy. Za nimi ty. Byle nie zesztywnieć, dążysz ku słońcu. Z ciemnego warkocza ptakom przedświtu zapragnie się wzbić w błękitną wysokość. I nagle słaba cisza otuli śniegiem samotność i okolicę. Na czole położy się zmarszczka, a milczenie stanie się głębsze. Aż zabraknie sił, by podać głos na pustym wzgórzu. *** Łodzie dłoni na nurcie piersi drżą, jakby dotknęły krawędzi nieba. Zaśniemy tu i nie wiadomo gdzie obudzimy się, zagłębieni w sobie. W śladach uschnie liść i trawa, a czas, jak ból, zamrze na skroniach wiatru. Spłyną z ust niewypowiedziane słowa i napełnią serce, jak czarę, światłem. *** Milczysz. I woda młodnieje. Mar'jano, Mario. Skąd przychodzisz? Na jaką przeprawę teraz czekasz? Czerwony żagiel migocze dla ciebie. Powiewa czerwony żagiel. Nie wyciśniesz z siebie właściwie: wybaw. Nie wyciśniesz. Wszystko to tylko woda, która opadnie. Czego nie stanie. Czekać, wyczekiwać głosu – zatrute ostrze. Bezradnie się położy. Do rana prokwolo odtaje. Do rana krzyże rozwiną się nagim liściem. Mar'jano, Mario. Oddala się żagiel, kołysze się. Proroctwa minęły. Prorocy obcy. Nie stąd. A my wciąż niewierni. Za nami ostatni mesjasz. Za nami, Mario, ostatnie zakwitną czereśnie. *** Czego zapragniesz, panno? W późnych sadach Zrobiło się bezlistnie, zalano wodą i czarnoptasio. Może pół słońca? Pół serca? Na dach spadło Dojrzałe jabłko. Jabłoń prześwituje łachmanami. Milcząc idziesz. Za twoim śladem stąpa głęboko Jeździec stuletni, a może nieukojony mnich? Może go przywołasz? Czy go pożyczysz? Nie trzeba, Panno, wpuszczać do siebie świętego, podstępnego. Schyli głowę, dotknie ramienia lub piersi, W zbroi pół-białej, pół-czarnej. Byle nie płakała, Włoży sutannę, obetnie rude włosy. Rycerz, szachraj czy nieczysty. Czyż nie wszystko jedno? *** Dziewczyno w bieli, blednie smutne widziadło. Dziewczyno jasnowłosa, ręce zanurzone w wodzie. On nie rozpozna, nie odnajdzie cię, nie pojmie. On jest koniokradem, miłośnikiem węży, pachołkiem czy złodziejem. Kupisz od niego albo wyprosisz na wiarę, na kredyt Towaru, miłości czy wieczności, może rozłąki? Przecież oszuka, oplącze. Miłość czy targ – co lichwiarzowi? Byle ktoś poręczył. Jako posag – dziewictwo, w zastaw – cienkie płótno. Przecież jest niewierny, samotnik, obcy, zgubiony… Dziewczyno jasnowłosa, daleko, rozdzierająco, dawno… Sam nie jestem sobą. Ale nie wiem, który z nas ma trudniej. *** Jeszcze ptaki trzepoczą przy ustach, I, przebudziwszy się, ciężkim ciałem Wszystkie widziadła, jak śniegi, płyną Do pradawnych puszcz, które w nocy opustoszały. Zeschłym liściem opadną słowa, I głos traw gorzko zamrze w gardle. Z twoich rąk drzewa, jak cuda, Wyrastają na białym brzegu – strony. *** Do przezroczystej zatoki przybije zmęczone lato, I z przelanego dzbana pociecze strumyk wina. Tu, zarzuciwszy kotwicę za horyzont, utkany z kwiatów, Nabierzemy do słonecznych dzbanów dźwięcznego ziarna. Leśno-stepowa kraina, jak przybój, przetacza falami wieczność, A my pragniemy ciszy, zakuci w pancerz marynarze. Łodygi kukurydzy błyszczą jak zapalone świece, A kurhany wrastają w niebo, jak latarnie morskie, Które bieleją w sierpniu. Za starożytnym masztem w morzu Podnosi się fala i kładzie grzywę na usta. Jeszcze wina nie dopito, a dni oddalają się za horyzont, I znika żaglówka, jak niezłapany ptak. *** Z nagich pasm wody patrzysz na mnie, Jak sarmacka legenda O szczęściu. Przez wieki i ognie Unosisz te delikatne dłonie, jak słoneczne czasze. Poszedłbym z tobą, ale przez brzeg Już wylało się światło i zgasło. Czekałbym na ciebie, Lecz pieczęć nie do uniesienia Ktoś położył nad ukrzyżowanym stepem. *** Zagubić się o północy w białym obłędzie traw, Jak Choma, który minie, wracając z wakacji, chutor. Znał cię nieczysty, znał szynkarz, i mnich cię znał. Słyszały twój głos ptaki. Krew twoja kwitła jak ruta. Czy to moja trucizna w szczerbatym kubku na dnie, Którą zawarzyłam w niedzielę dla mojego niewiernego Hryca? Świecą wilgotne źrenice, a może zielone ognie, I wchodzę w noc, jak w wodę, i do wschodu nie zasnę. *** Nie uleczyłem cię, bo słowa przepełniły dzban I do rana wylały się. Odzywając się bólem w żyłach, Wróżysz z wosku. Z dłoni karmisz bociany, Które przychodzą w sny. Oddalają się, oddalają od ciała Ciepłe dotyki warg i płyną. Zatrzymać by się jeszcze chwilę. Lecz głos stygnie i twardnieje. Jak ołów głos. Pustka rośnie. Pustka w piersiach ściska I wchodzi w okna. A ściany we mgle po pas. *** Miedziane czasze owoców i posrebrzone kielichy kwiatów Wciąż strzegą ciszy. A żyłki pulsują jak łodygi. Z zielonej świątyni, napełnionej po brzegi światłem, Odpływa jak zjawa żaglówka lotna leśnego stepu. Ty w zwierciadle traw. Nieruchomo by znieruchomieć i patrzeć Na tę trwałą pustkę, napojoną słońcem i bólem. Lecz czasu nie da się zatrzymać. A świat – po kolana w lecie. Tylko słowa, jak ptaki, wciąż trzepoczą i biją w gardle. *** Zbiorę z twoich ust pelinową, upajającą goryczkę, Abym w tobie wpatrywał się gwiaździście i pił miłość o jasnym ciele. Wrastasz we mnie fantastycznym splotem słów. Wchodzę w ciebie jak w dziką, prapierwotną ziemię. Białogrudy świt owinie nas w kartkę dwóch ciał. Gdybym zebrał w sercu powszedni chleb i światło. Lecz muzyka krwi wezwie w dół, ku ziemi, Byśmy utkali drogi w pajęczynie martwego świata. *** Znów pada deszcz. Jesteśmy obcy. Kiedyś na jawie czy we śnie Co zetknęło nas oboje na zaludnionych przedmieściach? Wszystko zmalało. Słowa, jak stare koszule, są za ciasne. I wiatry, jak trzy diabły, dmą, dokuczają chrapliwym świstem. Zrzuć powłokę, wpatrz się w ukryte oblicze. Jak na szkle, odbicia innego pojawi się matowy odcisk. Świat rozmienny jak grosz. Potknąłem się. Mój wzrok przygasł, Jak skradzione wspomnienie, podniesiony czyjś relikt. Żyłem czy spałem? Zamrugał oślepły latarnia w nocy, Jak podpity dozorca, majaczy chuliganom na postrach. Głucho zamknięte drzwi i nie sposób już dobrać kluczy. Gęstnieje dym, i z ust zrywa się coś kłującego i ostrego. Nie dojść, nie dowiedzieć się, kogo odnalazłem i zgubiłem. Wśród snów i widziadeł, jak i my, nieuchwytnych, przemijających, Nagle nas nie stanie. Jak cienie miejskiego tłumu Wejdziemy w szczeliny dni, coraz cieńszych, ciaśniejszych i węższych. *** Opadło ptactwo w ręce żebraków, Nie zdołam jesiennego żalu pokonać. Kamień ust pieśniami zaklinałem, Bo sad uronił swoje ostatnie nuty. W chmurę szedłem, pogrążony jak strach, I purpurowe dni lemieszami rozcinałem. A ty, jak oś, lotna i przenikliwa, Smutna włóczęga w trawach i wiatrach, Łodziom dajesz jakiś nieznany ład, Lecisz południem w niebiosa niewidzące, Gdzie nas oboje swoją włócznią naznaczy Złotooki jeździec listopad. *** „...aby wasza miłość, bracia nasi, porzuciwszy żniwa, przybyli z dobrym wojennym rynsztunkiem do nas” (Z Uniwersału perejasławskiego Bohdana Chmielnickiego) Rozchylone wierzby weszły do rzeki po kolana. Jeszcze bociany przychodzą we śnie i kołyszą dziecko. Złocą się miody i płyną od kołyski do wianka. Gdzieś wróżą kukułki. I tli się ognisko jaśminu. Zboże zostało porzucone. I krew całuje nas aż do śmierci, Jak namiętność czy strach, które od dawna zostały wymazane z pamięci. Zeszli się na krawędzi wzgórza. Gałąź kładzie się na ramiona. A ręce zanurzone są w krwawiącym wieczorze. *** Tu ptaki nie wznoszą się w niebo, lecz padają plackiem, Ostrodziobo wgryzając się w swoją ziemię, jak w obcą. Ciężkoskrzydłe bez lotu leżeć będą tak twarzą do ziemi, Zarastając trawami cicho, bez śladu, nieustannie. Poszukiwacze ptaków nie przyjdą, zgubią tropy, Albo sami przepadną, zabłąkani, niemi i bezimienni. Nie znalazłszy ani martwej, ani żywej wody, Staną się kamieniem, czyimś ciężkim i wielkim smutkiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kiedy w słowach jest wiele światła… Rozważania nad książką wybranych utworów Dmytra Czystiaka

*** Niebo o świcie zamilknie i stanie się jak bryła – kamienne, Gdy tylko wody odezwą się do śmierci setkami wojowników… I zostaną w rzece dwa cienie – drżące, bezgłośne, I usłyszą oba, jak pęknie pod wodami kamień. I zatrzymają się dusze – człowieka i konia, które, samowolne, Oddzieliły się od ciał, bo ciężkimi morenami żwiru Ochłodły ciała ich… I jeździec, i koń nierozdzielnie Tutaj leżeć będą twarzą do ziemi, nieruchomi i, może, niezniszczalni. I drżeć będzie głos – obcy, jak gorzka pustka, Niespodziewanie wyrwany włócznią palącą i czarną, Dopóki wyschną wody. I dopóki nie przyjdzie przedtecza, I nie uzbroi mieczem, i w całun ciasny nie owinie. *** Wchodzisz w cień, jak w szary, ponury kąt, Nieosłonięty od oka, które patrzy wiekową złością. Podszedłszy do przepaści, dotykasz krawędzi nogą, Nasłuchując. Serce i zegar odliczają krok. Czyj to wyrok? Lekcja? I wznosisz swój wzrok, jak kurek. Ale to pantomima bez słów i bez łez, bo tak trzeba. Rozstępują się ściany, i dach wyrasta w niebo, Z elektrycznych świateł przechodząc w światło gwiazd, Które nie grzeją nikogo. Już sam nie wydajesz się sobą. Strach, jak wąż, wypełza z ciebie. Zostawiwszy za plecami Wątłe ciało, odczuwasz ulgę. W mroku ogrodu Ktoś czeka na ciebie. Diabeł? Rozgniewany Bóg? *** I ogarnie bezmowność, takie bezgłosie twarde, Jak kamienie, na wieki w wodach podziemnych ukryte. Ta siedziba obca pochłania cię, niby krypta. Jesteś nikim i znikąd, nigdy nie żyłeś i nigdzie. Nie doszedłszy granicy, nie znalazłszy ludzkiej duszy, Jesteś obcy sam sobie. Zasłoniwszy i uszy, i oczy, Odwróć się. I wyrwany krzyk w sobie zdław, Dopóki rozpacz cię do ostatniej kropli nie wyczerpie. Jak nie stanie się nic z tego, co tobą było, Nie zebrawszy rzeczy i nie wyłączywszy po nocy światła, Wejdziesz w te ściany. A rano zielona łodyga Przerośnie spod kamienia, ożywiona słońcem i wiatrem. *** Ta gliniana arka, napełniona widzeniem, odpłynie od brzegów mojego kalendarza. Gaje, niby samoloty, pod wygięte sklepienie Zerwą się jak jeden i gdzieś zgubią szyk. Jesteś na rozmiękłej szosie. I podmiejskie budynki Płyną za horyzont, jak miedziane statki. Z kotwic zejdą popękane dachy I zawiosłują w głąb wypukłej ziemi. A wszędzie – martwy żwir, który nie zejdzie nigdzie Z głębi śladów, dawno nie mierzonych przez nikogo. Zrzuciwszy liście, deszcz, opalony od zamglenia, Wchodzi w jesień, jak ostatni pielgrzym. W niebo, które na dnie kałuż, nie można się napatrzeć. Zatrzymawszy się, dzień zamarł. Niby sternicy-wiatry, Zejrzawszy ze statku, między złotawymi kiściami Dopijemy z ust wino szkarłatnej pory. *** Jak ostatnią zapałkę, ciągnie dymem zakurzony poranek, Tak daleko, tak nisko kołysze się płomyk od świecy. Na gałązkach drży pajęczyny przejrzysty woal, I wznosi się w górę widziadło żebrowatej dziczki. I nikogo nigdzie, choć stąpaj, choć wrośnij, niby kamień, Dzień zwija się liściem, wyświeca blaskiem rdzawym. Jak cerkiewka machnie w szare niebo suchymi rękami, Dawne złocenie zrzuci i stanie, niby dziewica, nad stawem, Coś zerwie się w tobie. I, niby ptak, będzie bić się w sieciach. Krzykniesz z bólu czy tak. I nikt, na złość, nie odezwie się. W ostatnim tym, ciasnym, pożółkłym świecie Dźwięcznie jabłko spadnie, wielkie i półokrągłe, jak serce... *** I pod glinianym niebem zalanej blaskiem chaty Czuję się drzewem: Ręce pulsują gałązkami, I rozłożystą koroną w sufit wrasta czoło. Krwotok codziennego czasu prześwietla żyły – I ciężko stać, W kołowrocie ziemi obracając się. Ptactwo do rana w wierzchołkach drżeć będzie I ryby łuskate prowadzić będą w piersiach tunele, Które miałyby wrastać w zaokrąglony dzień. Lecz tylko blask wchodzi W popękane drzewo ciała mojego – Ponad wody i głębiny. I, przebudziwszy się, słyszę ulgę – Ciepło odczuwam. Ani na chwilę we mnie nie gaśnie Miłość pierworodna. Mykoła SŁAWYŃSKYJ O płodnym dorobku twórczym Dmytra Czystiaka napisano niemało. Lejtmotyw wszystkich publikacji jest niezmienny: utalentowany, perspektywiczny poeta, tłumacz, prozaik, naukowiec. Jeszcze młody (urodził się 22 sierpnia 1987 roku), a już doktor nauk filologicznych, profesor, członek Akademii Szkolnictwa Wyższego Ukrainy… Uznanie, wyróżnienia, nagrody, w tym „Order Gałęzi Akademickiej” od rządu Francji… Na szczęście, gwałtowny wzlot, laury, liczne zagraniczne podróże wcale nie przeszkadzają w pisaniu liryki w Kijowie, Paryżu, Genewie, Lizbonie… I znowu trzeba stawiać wielokropek, bo nie sposób wyliczyć miast, gdzie ukraińskiego podróżnika błogosławiła do pisania wierszy bogini Euterpe. Jak dla mnie, najważniejsze jest właśnie to, bo Dmytro Czystiak jest przede wszystkim poetą, oświeconym Bożą iskrą. Chce się od razu podkreślić, że konsekwentnie wyznaje on kult wybrednej obrazowości i wykwintnego języka literackiego, stara się pomnażać jego złote rozsypiska własnymi neologizmami, aktywnym użyciem zapomnianych słów, śmiałym odnawianiem i szlifowaniem dawnych zwrotów ludowo-pieśniowych zarówno w lirycznych miniaturach, jak i w licznych tłumaczeniach oraz artykułach. Wyraźne dążenie do tak zwanej „sztuki dla sztuki” rozszerza zakres intelektualnego symbolizmu poezji Dmytra Czystiaka, utwierdza jej mistyczny pierwiastek, a wyraźna orientacja na poszukiwania autorów europejskich, zwłaszcza francuskich i belgijskich, prowadzi do stworzenia własnej obrazowej meta-mowy, dalekiej od tradycyjnej prowincjonalności patetycznych wykrzykników i wezwań. Widać po wszystkim, że liryk jest głęboko przekonany: są i zawsze będą czytelnicy, którzy odbierają i należycie oceniają złożone, często hermetyczne (w rzeczywistości zaś w głębi przejrzyste) struktury obrazowe, w których duszach drzemie pradawna, jeszcze przedbiblijna wiara w to, że poezja tworzy się sama, płynie z niebios, jest podpowiadana przez światowe i rodzinne wiatry, że jest ona świętowaniem, uczłowieczeniem bytu, metaforycznym modelowaniem różnowariantowych światów duchowych, które są w nas, z nami i poza nami – ziemianami. Właśnie to potwierdza pokaźny tom „Szklana zorza” (409 stron dużego formatu) wybranych utworów Dmytra Czystiaka (Kijów, „Samit-Knyha”, 2022). Dlatego też całkiem naturalne jest, że książka otwiera się wierszami, w szczególności ze zbioru „Ogród nadsadny” (2012), jak również naturalne jest to, że autor w rozprawie o spuściźnie Maurice’a Maeterlincka kładzie nacisk na jego twórcze credo: „Jedyna modlitwa, która ma sens, to pełne pasji badanie Nieznanego”. Motywy nieznanego, niepoznanego, nieświadomego, sakralnego – są zarówno w rozmyślaniach o przeszłości, zagadkowej jak i przyszłość, jak i w miniaturach, gdzie odzywa się to, co przyjdzie, wyobrażone, niepojęte, niczym „siwa cisza” jeszcze pogańskiej starożytności. Zresztą kody teraźniejszości niełatwo rozszyfrować, wszak niezmiennie „drżą nad wysokimi ogrodami // Czyste Jerozolimy”, wszak „świat staje się świątynią” i coraz silniejsze, bardziej miodne, bardziej upajające staje się pragnienie rozwikłania sensów życia, aby poznać istotę bytowych praźródeł, pierwocin dojrzewania Słowa. Wielką rolę w śledzeniu związku niebiańskiego i ziemskiego odgrywa obraz współczesnego ogrodu, który nie zapomina o Edenie, rajskich jabłkach, Adamie i Ewie – ogród „niebieski-niebieski”, „oczerniony”, ogród, w którym „pęd złotobrzegi”, ogród, z którego leci ptaszyna „w sidłach białodzwonnego nieba”… Zatem esej poświęcony Irynie Żyłenko, przeplatany rozmyślaniami o „nieprzemijalności ogrodu poety”, o tym, że w liryce autorki niegdyś głośnego zbioru „Solo na solfie” świeci „okno do ogrodu”. Dmytro Czystiak te rozważania logicznie kończy akcentem, współbrzmiącym z jego mitotwórczymi wyobrażeniami o własnym ogrodzie: „Ogród tutejszy i jednocześnie ogród, w którym pobłyskuje światło Edenu”. O tym samym – idealnym, boskim – przy okazji mowa jest również w recenzji powieści Wiaczesława Huka „Ogród Galatei”, gdzie badane jest przejście „z czasu profanicznego w czas sakralny” – „czas Ogrodu (Edenu, Ogrodu Ziemskiego i Niebiańskiego)”. Wyważona kaligrafia egzystencjalnych wersów o nim harmonijnie łączy się z, wydawałoby się, niepołączalnym: swoistym lirycznym „strumieniem świadomości”, grą obrazów, przelewami współbrzmiących, przyjaznych dźwięków, gdzie zaczyna panować „gurmaństwo słowa” (Mykoła Zerow). Oto tylko jeden charakterystyczny przykład: „Odlatuje oblatany ogród”. Znowu i znowu – o ogrodzie jako symbolu doskonałego świata, o tym, że „ogród nie ogląda się za siebie”, że „rosną ogrody i pola przez nas w ulewach”, w końcu, że „zatrzepocze ogrodem kamienna droga”. A jeszcze – o „winorośli”, ezoterycznym „krzyku winnym”, o wszechplanetarnym bujaniu kwiatu: „Łódź, i kwiat, i skrzydło”, „i huk, i kwiat”, „przez jabłoń kwitniesz”, „kwiat obraca na jesień” w zbiorze „Morze w kamieniu” (2016)… Ale zarazem lejtmotywowo, symbolicznie: „Młodnieje Zorza”, „trzy młode źródła”, „róże młode”, „motywy płyną młode”, wszak światoodczucie poety nie jest młodzieżowe, a prawdziwie młode, wiosenne, buntownicze, otwarte zarówno na pozaczasowe/nadczasowe, doskonałe, jak i na czerstwą konkretność dni powszednich, które nasłoneczniają się wewnętrzną, duchową równowagą. Właśnie ona jest rdzeniem wierszy ze zbioru „Szklana zorza” (2017–2022), które weszły do tej samej książki wybranych utworów, gdzie „ogród dojrzewa do walki”, a liryczny bohater wyznaje: „Znowu płynę pod jabłoniowym ogrodem”. W ścisłym systemie lirycznych współrzędnych Dmytra Czystiaka usłyszysz „czarne dźwięki fortepianu z okna wiosennego”, zobaczysz „bursztynowy blask twarzy i zaświatów” (to „niby fresk z innych czasów”), „rozgościsz się głosem, // rozweselisz się głosem promiennie”, spotkasz chłopca „z oczami jak bóg”, który „pod niebem nowym gra na fujarce” i wszystko „zapomni się-spełni się snem” (przy okazji zaznaczę, że autor częściej używa bliższego mu poetyzmu „śniwo”: „W śniwach?”, „niby śniwo”, „niedzielne śniwa”…) Obrazowa rozpostartość, charakterystyczna dla całościowego dorobku poetyckiego Dmytra Czystiaka, swobodnie czuje się w ścisłym sylabotonicznym mundurze miniatur z rymami i racjocentrycznym konstruowaniem wierszy białych, które w obecnym morzu rozczochranych wierszy wolnych natchnienie, pewnie, przekonująco, z arystokratyczną godnością wzywają do siebie miłośników klasycznych tradycji i sumiennych wizji. Zatem w wykwintnych słowach i filozoficznym ładzie świata utworów liryka jest dużo słońca, światła, kiedy „ogrody same oślepione promieniami”, a wszędzie – „zarysy światła”, w końcu, kiedy słychać „okrzyki światła”, z którym często sąsiaduje jasny, mieniący się biały kolor: „białe i białe płynie”, „białe żaglowce”, „zbielał nasz ból”, „biały kwiat”… Mamy także i zagadkowe: „białe skrzydła”, „Konie w zielonym – białe”, „Krzyk w błękicie – zielony”, „w lustrze róże”, „krzykną niemotą”… Nawiasem mówiąc, wszystkie nazwy rozdziałów książki wybranych utworów są niezużyte, oryginalne: „Szklana zorza”, „Kiedy rzeka była morzem…”, „Kraj nieogarniony…”, „Przeźrocza…” oraz „Przyczynki do bibliografii”. Nieoczekiwanie? Tak, ale właśnie nieoczekiwaność, niezwykłość – to niezawodna, swoista nić Ariadny, która wyprowadza autora z labiryntów powszechnie przyjętych zwrotów, poetyckich sztamp, obrazowych stereotypów. Poszukiwania językotwórcze Dmytra Czystiaka po prostu zachwycają, a nawet, bez przesady, oczarowują. Przykłady można z radością, doprawdy z estetycznym szczęściem mnożyć i mnożyć: astrowisko, srebrnoletni, rozświt, „wodospad odstrumieni”, rozfaluje, „skoropadnym ogniem”, napełniały (utworzone od powodzi), „wody niegasnące”, przeźroczy się, polebędziła, „na małoletnich i starych wiatrach”, „rodowity głos”… Są neologizmy albo po prostu świeżo brzmiące słowa także w prozatorskich – przenikliwie lirycznych! – etiudach, którym wyznaczono skromne miejsce w książce „Szklana zorza”. Dotyczy to w szczególności wymyślnej obrazowej koronki nowoczesnych filozoficznych rozmyślań „Pole wieczorne i poranne”, natchnionych cytatami z cyklu „Matka boleściwa” Pawła Tyczyny: „Różą czerwonozarą”, „w końcowym nieświatowym szale”, „głos jej wygrzmi trąbą”… A oto samorodnie cenne znaleziska na równoleżnikach i południkach mistrzowskich interpretacji poezji autorów francuskich, belgijskich, słoweńskich i innych: słońcemła „piennie połącz”, „w kraju przypaździernikowym”, wspomnianka, cudzoziemne, „błyskawice zawogniły”… „Niewiędnące róże” i niemało pokrewnych – dziecięco radosnych – zwrotów, niecałowanych przez obojętnych wierszopisów, kwitną także w rozprawach o twórczości Maeterlincka, Anne Perrier i innych autorów zagranicznych, w rozmyślaniach nad książkami Andrija Malyszki, Ołeksija Dowhoho, Dmytra Czerednyczenki, Iryny Żyłenko i Pawła Mowczana, a także w recenzjach i wywiadach z rozdziału „Przeźrocza”, gdzie wyczuwalne jest intonacyjno-sensowe echo poezji, prozy i przekładów, które weszły do książki wybranych utworów „Szklana zorza”. Są w niej i udane poszukiwania językowe, i ryzykowne „czystiakizmy”. A w końcu, czy możliwe jest prawdziwe piękne piśmiennictwo bez ciernistych ścieżek neotworzenia? Właśnie niezwykłość obrazowego i pojęciowego myślenia oraz pragnienie doskonałości – to niezawodne dwuskrzydła poetyckiego/przekładowego/naukowego lotu Dmytra Czystiaka, w którego ukrainocentrycznym dorobku jest wyraźny oddźwięk europejskich osiągnięć literackich, filozoficznych i kulturowych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Bukowina: szansa na unikalność

Serhij ŁASZCZENKO. Zakończenie. Pocz. w nr 32 z 2024 r. Kiedy byłem przy tej cerkwi, gdzie w 1979 roku ochrzczono małego Serhijka Dumenkę, to początkowo spotkałem się tam z nieufnością, obawiając się zobaczyć w nieznajomym człowieku agenta „ruskiego miru”. Zatem sytuacja jest poważna, skoro nawet pięć lat po tym, jak patrioci odebrali moskalofilom tę cerkiew, wciąż jest się czego bać. Za to ze wszystkimi innymi wyznaniami jest znacznie prościej. Rozmawiałem z ewangelikami, którzy budowali przy trasie Czerniowce – Wyżnica swój dom modlitwy. Budowniczymi kierował Dmytro Holineć, który powiedział, że jego syn zbudował taki sam ośrodek na Lwowszczyźnie. Teraz aktywnie wolontariuje, pomaga Siłom Zbrojnym Ukrainy. O metropolicie Epifaniuszu przywódca miejscowych ewangelików wypowiedział się bardzo ciepło. Mówił, że to szanowany rodak, swoisty symbol ukraińskiej Bukowiny. Niemal bukowińskie słoneczko! Wtedy przypomniałem sobie, jak mariupolski pastor protestancki Hennadij Mochnenko parę lat temu otrzymał od Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego nagrodę za ukraiński patriotyzm i prawdziwe, skuteczne chrześcijaństwo. I co z tego, że wyznania są różne? A tutaj, w Starej Żadowie, jeśli wziąć pod uwagę, że dom modlitwy buduje niewielka wspólnota (zaledwie 14 osób, które regularnie uczęszczają na zgromadzenia), ale przy tym pomagają uchodźcom z innych regionów, to mimowolnie zaczynasz ich szanować. Nie lada wydajność pracy! Na drugim piętrze Domu Modlitwy ewangelicy planują otworzyć mały dom dla osób starszych, przy czym nie ograniczając się do rodaków. Mogą tam zamieszkać także osoby wewnętrznie przesiedlone z Donbasu, Chersońszczyzny, Charkowszczyzny... Będą mieszkać tak długo, jak będzie trzeba. Ciekawe, czy wierzący innych wyznań wesprą tę inicjatywę? Byłoby nieźle. Bardzo dobre wrażenie wywarli na mnie ci ludzie: niby nie prawosławni, ale jednocześnie swoi. *** Zwróciłem również uwagę, że przy wejściu do miejscowej szkoły, w której uczy się około 400 uczniów, wznosi się pomnik żydowskiego pisarza Aharona Appelfelda, który urodził się w Starej Żadowie w 1932 roku. Nie Tarasowi Szewczence, nie Oldze Kobylańskiej, nie Iwanowi Frankowi, a właśnie pisarzowi, który zrealizował się w Izraelu. Zwróciłem uwagę, że okna i samo wejście do szkoły w ponad połowie zasłonięte są workami z piaskiem. Robię zdjęcie. Zatem… izraelski pisarz i ukraińskie realia czasu wojny. Niezły bodziec do narodzin nowych pomysłów. Co ludzi maksymalnie motywuje podczas wojny? Oczywiście pomniki swoich, narodowych bohaterów. Powiedzmy, Romana Szuchewycza, który swego czasu ryzykował życiem, walcząc o wolność Ukrainy. Myślę, że i na Bukowinę by pojechał, gdyby tutaj przed wojną były wydarzenia analogiczne do zakarpackich. A stoi pomnik Izraelczyka Appelfelda. Czy rozumieją współmieszkańcy, kto to taki? Niestety, nie zdążyłem porozmawiać z nimi na ten temat. A powinni znać choćby krótko jego historię. Co powinno zainteresować ukraińskiego czytelnika? Aharon Appelfeld w dzieciństwie nie znał hebrajskiego. Jego językiem ojczystym był niemiecki, ale chłopiec znał także jidysz i ukraiński. Później nauczył się rosyjskiego, angielskiego, włoskiego... I wreszcie hebrajskiego. To właśnie utwory w języku hebrajskim (języku państwowym Izraela) uczyniły go znanym na świecie pisarzem. Gdyby stosunki ukraińsko-żydowskie osiągnęły nieco wyższy poziom niż obecnie, to wokół tej postaci można by zjednoczyć wielu ciekawych ludzi. Zarówno Ukraińców, jak i Żydów. Podczas II wojny światowej małemu Aharonowi przyszło tułać się po Naddniestrzu, Besarabii, Bukowinie, ukrywając się przed rumuńską władzą. Przedtem przez pewien czas przebywał w czerniowieckim getcie. Potem kolumnę Żydów pędzono do obozów pracy, które zostały zbudowane przez rumuńską władzę w Naddniestrzu. Pewnego dnia rozdzielono go z ojcem i on… został sam, bez bliskich. Wybrał moment, kiedy przechodzili przez las, i niezauważony przez straż uciekł. Chłopiec długo ukrywał się w lasach i jarach, aż doczekał się Armii Czerwonej. Choć był nastolatkiem, już mógł pracować w kuchni, gotował jedzenie bojownikom. Razem z radzieckim wojskiem dotarł do Bułgarii. Potem postanowił jechać do Włoch. I dopiero w 1946 roku zdołał znaleźć się w Palestynie. Jeśli do 2022 roku dla większości Ukraińców tułaczka żydowskiego chłopca byłaby czymś dalekim i abstrakcyjnym, to teraz wielu uchodźców z Mariupola, Melitopola, Bachmutu, Awdijiwki, Marjinki, czytając utwory Aharona, rozpoznawałoby w niektórych postaciach siebie. Z tych utworów o naszej wojnie, które zdążyłem przeczytać, jedynie w powieści charkowianki Ludmyły Ochrimenko „Oskar” jest coś podobnego. Czyli opis życia w okupacji, emocje tych, którzy niespodziewanie znaleźli się w nowych realiach. Myślę, że Aharon Appelfeld mógłby być przykładem dla młodych Ukraińców, symbolem zdumiewającej pracowitości i umiejętności efektywnej samorealizacji. A jego wyuczony hebrajski? Początkowo ojczystym był niemiecki (język tych, którzy potem niszczyli jego naród), ale zdołał powrócić do języka przodków. To znacznie trudniejsze niż zrusyfikowanemu mariupolczykowi, charkowianinowi czy odessycie po rosyjskim (który też stał się językiem wroga) nauczyć się ukraińskiego. Dlatego mówię, że całe życie Appelfelda mogłoby być przykładem dla wielu Ukraińców, zwłaszcza uchodźców. Bo obecna wojna ma wiele analogii z latami II wojny światowej. Ale lepiej, żeby o tym człowieku opowiedzieli sami Izraelczycy, którzy znają i kochają Ukrainę, władają językiem. Albo miejscowi Ukraińcy, którzy interesują się problematyką żydowską. Stosunek do żydostwa na Bukowinie jest całkowicie tolerancyjny (w szczególności Iwan Mykołajczuk aktywnie włączał się w budowę ogrodzenia na miejscowym cmentarzu żydowskim), ale wiedzy o Izraelu brakuje wielu. I brakuje uświadomienia sobie tego, że nam, Ukrainie i Izraelowi, warto łączyć wysiłki w walce ze światowym terroryzmem. A jeśli wszystkiego tego nie robić systemowo, to znajdzie się niemało takich, którzy powiedzą: pomnik w Starej Żadowie stoi, „bo Żydzi tak chcą”, „bo Żydzi pieniądze dali”, „a dali, bo bardzo bogaci”, „znaczą terytorium, bo czyhają na nasze ziemie”. I nie będzie żadnej motywacji do współdziałania. A trzeba, żeby była. Wyżej wyrażałem myśl o możliwości otwarcia pomników Romana Szuchewycza podczas wojny. I dopiero teraz przypomniałem sobie, że po klęsce Karpato-Ukrainy przyszły głównodowodzący UPA, znalazłszy się w niewoli, podawał się za… galicyjskiego Żyda. Trochę znał jidysz, więc postanowił z tego skorzystać. Aby sprawdzić, czy Szuchewycz mówi prawdę, przedstawiciele węgierskich służb specjalnych zaprosili węgierskiego rabina. Ten długo rozmawiał ze Szuchewyczem i zrozumiał, że ma do czynienia… z Ukraińcem. Ale nie wydał jeńca. Widocznie docenił zainteresowanie galicjanina kulturą żydowską. To jeszcze jedno potwierdzenie tezy: tolerancyjny stosunek do obcego wcale nie przeszkadza Ukraińcom aktywnie zajmować się sprawami narodowymi. Im więcej mamy ludzi, którzy orientują się w islamie i judaizmie, tym lepiej. A odnośnie kwestii rumuńskiej, to powiedziałbym tak, że ukraińskość właśnie teraz mogłaby „wypromować” na światową scenę swoją, „etnicznie ukraińską” Sofię Rotaru. Czyli osobę, która mogłaby śpiewać zarówno ukraińskie, jak i rumuńskie piosenki. Podkreślam: właśnie Ukrainkę, a nie bukowińską Rumunkę. Ukrainkę, która mogłaby w razie potrzeby wystąpić gdzieś w Konstancy czy Bukareszcie. Zdołał przecież połtawianin Jewhen Romanenko dobrze nauczyć się litewskiego! I dlatego zespół „TaRuta”, którego jest frontmanem, bardzo lubią na Litwie. I w Kownie, i w Wilnie występowali z ogromnym sukcesem. A galicjanka Chrystyna Sołowij ładnie wykonuje serbskie piosenki. A oto wykonawców rumuńskiej piosenki nam brakuje. I to bardzo szkoda, bo Rumunia pokazała się jako bardziej niezawodny partner niż Węgry, Słowacja czy ta sama Serbia. *** Przy okazji, udało mi się porozmawiać z koleżanką z klasy metropolity Epifaniusza, Maryną Mazur, która teraz jest dyrektorką Liceum w Starej Żadowie. Ciekawe, że kiedy mowa zeszła na wojnę i konieczność zwrotu terytoriów, powiedziała, że Ukraina musi koniecznie odzyskać Krym! Nawet wcześniej niż Donbas i Ługańszczyznę. Jej głównym argumentem było to, że to ojczyzna krymskich Tatarów. I zbyt już okrutnie odbierać ojczyznę całemu narodowi! Nie odzyskamy my, to sami oni dokładnie nie odzyskają. Widzicie, nie o wojskowym znaczeniu Krymu mówiła, nie o konieczności zapewnienia ukraińskiej żeglugi, a o bólu krymskich Tatarów… I to też charakteryzuje z dobrej strony inteligentną Bukowiankę. A o swoim koledze z klasy Serhiju Dumenku powiedziała tak: „W szkole był dobry, rozumny, uprzejmy, miał bardzo ładny charakter pisma, a i sam był schludny i zadbany. Wszyscy rówieśnicy podkreślali jego dążenie do sprawiedliwości. Czyli, bez przesady, Serhijka można było nazwać najlepszym chłopcem w klasie!” A jeszcze zaznaczyła, że metropolita Epifaniusz podarował wiele książek rodzinnej szkole i zawsze interesuje się losem swoich kolegów z klasy. Rozmowa z księdzem. Ojciec Rusłan Porczuk to ksiądz cerkwi Przenajświętszej Trójcy, która obecnie budowana jest w samym centrum wsi. Ma 43 lata i jest ojcem dziesięciorga dzieci. Siedmiu chłopców i trzy dziewczynki. Już sam ten fakt zmusza do odnoszenia się do niego z wielkim szacunkiem. Proszę spróbować wykarmić i wychować tylu! Ale jemu jakoś się udaje… Również powierzchowność ojca budzi sympatię. Solidny człowiek, ciekawy rozmówca. Rozmawiałem z ojcem Rusłanem około pół godziny i bardzo żałuję, bo okazało się to za mało. Chciałoby się omówić więcej problemów, ale bardzo się śpieszył. A moglibyśmy omówić, powiedzmy, temat… dzietności. Czy można zrobić tak, żeby dzieci w każdej bukowińskiej rodzinie było jeśli nie dziesięć, to chociaż troje-czworo? Dobrze, że rodzina księdza służy tu pozytywnym przykładem. Ale jak zrobić, żeby inni zaczęli brać z niego przykład? Żeby zrozumieli: nie w pieniądzach szczęście, a w dobrze wychowanych dzieciach. We własnym narodzie, który się rozwija, wierzy we własne siły i rośnie liczebnie. O tym powinno myśleć całe społeczeństwo! Bo dopóki nie może ono kontrolować oligarchów, złodziei, korupcjonariuszy – pragnienie wyjazdu za granicę (tam, gdzie działa prawo) u części Ukraińców zawsze będzie czymś naturalnym. Tutaj przypomnę, że cerkiew, w której chrzczono przyszłego metropolitę Epifaniusza, znajduje się w tej samej wsi, ale nieco dalej od centrum. To nie jest jego cerkiew, ale ojciec Rusłan wie, że wierni Prawosławnej Cerkwi Ukrainy odzyskali ją wyrokiem sądu zaledwie pięć lat temu. Dlatego nie mogli wpływać na to, co działo się w niej wcześniej. A działy się tam, jak zaznacza ksiądz, bardzo smutne rzeczy: „…przyjechał Błogosławiony, popatrzył i powiedział, że ze starego zostawili tylko czterech ewangelistów w kątach, a resztę zabili boazerią i bardzo zepsuli malowidła w cerkwi”. Nasi pradziadowie, kiedy budowali cerkwie, malowali je w ukraińskim stylu. Nie było tam Aleksandra Newskiego i tych świętych, którzy przyszli z Rosji. Prości wykonawcy może i nie rozumieli, co czynią. Bo po remoncie wszystko jest świeże, ładne… Natomiast mimowolnie zniszczyli wszystko, co stare, autentyczne, cenne dla nas”. Dodam, że ta historia bardzo przypomina remont pałacu chana w Bakczysaraju. Okupanci wpompowali w remont kapitalny mnóstwo pieniędzy (to niby chwalebne, prawda?), ale jednocześnie usunęli z pałacu wiele autentycznych, niezwykle cennych z punktu widzenia krymskich Tatarów elementów. Zatem imperialny charakter pisma jest wszędzie prawie taki sam – zarówno na okupowanych terytoriach, jak i w tych miejscowościach, które (póki co ideologicznie) próbuje podbić Rosja. Czarne sprawki może ona maskować wielkimi nakładami pieniędzy. Rozmawialiśmy też o bólu Ukrainy – poległych bohaterach. Oboje mieliśmy jasne zrozumienie tego, że jako pierwsi pojechali walczyć najlepsi. Ojciec Rusłan mówił, że w pierwszych dniach na front wspólnota odprowadzała po 4-5 autobusów z ochotnikami z Wyżnickiego Terytorialnego Centrum Rekrutacji. Teraz chętnych do walki jest znacznie mniej. Jak to wpłynie na przebieg wojny? O tym lepiej wiedzą generałowie. A my tutaj musimy doskonale zdać sobie sprawę, że aby społeczeństwo nie stało się gorsze, trzeba wiele zrobić. Nie tylko w rejonie storożynieckim, ale i na całej Ukrainie. Dzieci poległych nie powinny czuć się pokrzywdzone, wdowy i matki również. Musi formować się kult bohaterów, nawet swoista „kanonizacja”, tylko nie kościelna, a raczej – w naszych sercach, w naszych duszach... To masa filmów (fabularnych i dokumentalnych), które warto nakręcić, masa napisanych książek. Utworów muzycznych. To pełne informowanie światowej społeczności o tych, którzy oddali swoje życie w imię pokoju na planecie. Musimy to robić także w celu samozachowania. Bo kiedy zostają albo gorsi, albo złamani, to Europa bardzo szybko to zauważy. Wizerunek Ukrainy i tak nie jest najlepszy, a może jeszcze bardziej spaść. Jak to nie smutne, pomóc nam mogą tylko… polegli. Właśnie opowieści o tych cudownych ludziach powinny zapisać się w sercach Europejczyków. To powinno stać się swoistą kulturą pamięci. Nie w Niemczech, nie w Polsce, nie w Rumunii, a właśnie u nas muszą nastąpić maksymalne zmiany wewnętrzne. Te państwa i tak przetrwają, a my musimy się zmieniać. Tutaj i cerkiew powinna powiedzieć swoje ważne słowo, i wolontariusze, i naukowcy również. Technologie odrodzenia ponad wszystko! Na końcu chciałbym podziękować Iwanowi Mykołajczukowi za organizacyjny „impuls” i opłacenie drogi. Sam nie odważyłbym się podróżować po Bukowinie. A jeszcze dziękuję mu za tolerancję wobec wszystkich wyznań. Jest on jednym z tych, których śmiało można nazwać ukrainocentrystą. Wysoka aktywność takich ludzi gwarantuje unikalność Bukowiny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W Kijowie z powodzeniem odbył się festiwal wysokiej sztuki Bouquet Kyiv Stage 2024

Przez cztery dni – od 15 do 18 sierpnia – w Kijowie na terenie Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” odbywał się tradycyjny festiwal wysokiej sztuki, który rozpoczął swoje odliczanie w 2017 roku. Na tym terenie odbywały się różne wydarzenia artystyczne – sztuki wizualne, muzyczne, teatralne oraz pokazy filmowe. W tym roku – pod hasłem „Od Sanu do Donu”, symbolizując jedność Ukraińców w dziedzinie kultury. Alla KOBYNEĆ Zdjęcia autorki oraz z Facebooka Według słów organizatorów, „...temat Jedności będzie przenikał każdy dzień, każde wydarzenie festiwalu, bo dzisiaj nasza jedność ze sobą nawzajem, jedność z demokratycznym cywilizowanym światem, jedność na linii frontu i na tyłach jest gwarancją spełnienia najskrytszego pragnienia każdego Ukraińca – Zwycięstwa”. Dni festiwalowe były niezwykle nasycone. To ponad 60 wydarzeń artystycznych. Organizatorzy podkreślają, że festiwal prezentuje projekty artystyczne Kijowa, Charkowa, Odessy, Chersonia, Mikołajowa, Mariupola i ukraińskiego Krymu. W szczególności przed gośćmi festiwalu rozłożyły się różnorodne platformy, w tym sześć projektów wystawienniczych, 15 koncertów muzyki klasycznej, jazzowej i elektronicznej, 30 pokazów filmowych, dwa spektakle teatralne, trzy wydarzenia dla dzieci i młodzieży, trzy panele dyskusyjne, wycieczki po terenie i obiektach rezerwatu, a także tradycyjne „Rozmowy pod Jesionem” (jesion to ponad dwustuletnie rozłożyste drzewo na terenie rezerwatu, które stało się kultowe podczas różnorodnych wydarzeń, ciekawych spotkań, dyskusji, rozmów), podczas których kijowianie i goście miasta mogą porozmawiać ze znanymi artystami, kulturoznawcami, działaczami społecznymi. ...Dzień otwarcia festiwalu był nadzwyczaj słoneczny i ciepły. I pierwsze niepowtarzalne wrażenia pojawiają się od razu, gdy odwiedzisz wystawę artystyczną „Sztuka – wyższa forma Nadziei”. Zebrała ona ponad 60 prac 23 artystów z Kijowa, Charkowa, Odessy, Mikołajowa, Dniepru. Ta wystawa rozłożyła się w salach „Chlibni”. A w tym czasie gości śpiewem powitali uczestnicy kapeli chóralnej chłopców i dziewcząt „Dzwinoczok” oraz chór dziewczęcy „Wohnyk”. Czyste, piękne głosy, jasne, piękne twarze. Nad rezerwatem ze ścian Soboru Sofijskiego płyną niepowtarzalne pieśni. Ukoronowaniem muzyki pierwszego dnia festiwalu stał się koncert Kijowskiej Orkiestry Kameralnej (dyrygentka Natalia Ponomarczuk, soliści – Maksym Szadźko i Dmytro Hudyma), która otworzyła główną scenę festiwalu. Kijowska Orkiestra Kameralna to pierwsza profesjonalna orkiestra kameralna na Ukrainie, którą stworzono jeszcze w dalekim 1963 roku. Do dzisiejszego programu koncertowego „Kijów: krajobrazy muzyczne” weszła muzyka wybitnych kijowian, w tym Walentyna Sylwestrowa, Leonida Hrabowskiego, Wiktorii Polowej, Swiatosława Luniowa. Wir energii, prawdziwie wysokiego kunsztu wykonawczego dodał tematyczny występ znanych na Ukrainie śpiewaczek, sióstr Telniuk „Nasz Szewczenko” pod batutą orkiestry i chóru Sił Zbrojnych Ukrainy. Wśród gości festiwalu można było spotkać Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenkę, deputowanych ludowych, działaczy społecznych, historyków sztuki. Przy wejściu do rezerwatu kijowianie ustawiali się w długą kolejkę, aby kupić bilet i dostać się na festiwal. Drugi dzień festiwalu przyniósł wiele miłych niespodzianek. W szczególności w dziedzinie kina – przedpremierowy pokaz filmu dokumentalnego „Da Vinci” (reż. Wołodymyr Sydko), który opowiada o najmłodszym Bohaterze Ukrainy Dmytro Kociubajle, ochotniku, poruczniku, dowódcy batalionu „Wilki Da Vinci” Sił Zbrojnych Ukrainy. Brał on udział w wyzwoleniu Karliwki, Piskiw, Awdijiwki, w walkach pod Stepaniwką, Sawur-Mohyłą, Starohaniwką. Jeszcze 17 marca dalekiego 2016 roku Dmytro został mianowany dowódcą 1. samodzielnej kompanii szturmowej DUK PS. Zginął w walce pod Bachmutem w marcu bieżącego roku, na zawsze pozostając 29-latkiem. Film zawiera poruszające kadry, nikogo nie pozostawia obojętnym. Inne wydarzenia, które wzbudziły duże zainteresowanie, to wystawa Ołeksandra Dubowyka „Taniec fantomów”, a także koncert na scenie pod gołym niebem „Miasto Marii” w wykonaniu orkiestry kameralnej „Renesans” Mariupolskiej Filharmonii Kameralnej pod batutą Wasyla Kriaczka i Andrija Rachmanina. „Atrakcją” tego dnia stała premiera spektaklu teatralnego, a właściwie – performansu muzycznego „Jarosław i Ingigerda: Life story – Love story”. Ten projekt, jak zaznaczali organizatorzy, to swoiste artystyczne przypomnienie o znaczeniu miejsca Ukrainy w Europie na tle dyplomacji kulturalnej. Ten spektakl jest o dawnych związkach Ukrainy ze Szwecją. Ponad rok temu centrum kulturalnemu „Dom Majster Klas” zaproponowano przeprowadzenie festiwalu w Szwecji. I właśnie wtedy powstał pomysł stworzenia projektu artystycznego, który pokazałby ścisłe historyczne związki między Ukrainą a Szwecją poprzez sojusz księcia Jarosława Mądrego i szwedzkiej księżniczki Ingigerdy. Zamysł realizowano stopniowo, jego twórcy pracowali aktywnie, z entuzjazmem. W szczególności zaproszono Alinę i Karinę Hajewych, nawiasem mówiąc, wnuczki wybitnej artystki Marii Prymaczenko, które zajęły się częścią artystyczno-projektową przedsięwzięcia. A tło muzyczne spektaklu zapewnił ukraiński kompozytor Maksym Kołomijec. Na ile udało się to artystom, sądzić można po lawinie oklasków wdzięcznych widzów, którzy późnym wieczorem oglądali to niezwykłe widowisko. Nie mniej nasycone były kolejne dwa dni festiwalu. Można powiedzieć, że zanurzały one gości w świat muzyczny, przy czym wielogłosowy i różnorodny. Przed widzami wystąpił młody utalentowany pianista Maksym Szadźko, który wykonał szereg utworów współczesnych kompozytorów z Charkowa: Walentyna Bibika, Ołeksandra Szczetynskiego, Wołodymyra Ptuszkina. Oryginalne koncerty muzyki jazzowej podarował zespół Glier’s Jazz Legacy and Young Lions. Niepowtarzalnie i pięknie brzmiały melodie barokowego amatorskiego zespołu „Chór B.A.H.” pod tytułem „Anglia, Anglia” w aranżacji Wiktorii Szynkarenko – od muzyki dawnej XV wieku do hitów XX, w tym niepowtarzalnego The Beatles („All together now”, „All you need is love”). A w murach Soboru Sofijskiego odbyły się dwa koncerty Narodowego Zespołu Solistów „Kijowska Kamerata” pod kierownictwem austriackiego wiolonczelisty i dyrygenta Jörga Zwickera: muzyka XVI–XVII w. Henry’ego Purcella, Georga Philippa Telemanna, Jeana-Féry’ego Rebela, Johanna Sebastiana Bacha oraz naszego współczesnego Richarda Dünsera. I dawne, i całkiem młode wiekiem melodie wznosiły się do sklepień świątyni, rozświetlając wszystko wokół swoimi czarującymi dźwiękami. Nie na darmo koncerty nazywały się „Togetherness”, co w tłumaczeniu z angielskiego oznacza „jedność”. Właśnie jedność jest nam potrzebna ponad wszystko, tylko ona pomoże nam wytrwać w ciężkim czasie, który nasz kraj przeżywa obecnie. Warto powiedzieć kilka słów także o wystawach. W szczególności jedna z nich, naszym zdaniem, jest bardzo znacząca – „Krymska tożsamość: wystawa strojów narodowych i ozdób”. Mieści się ona na poddaszu Domu Metropolity i warto obejrzeć niepowtarzalne ozdoby, dywany oraz odzież krymskich Tatarów. Przecież Krym to Ukraina! Na zakończenie festiwalu na głównej scenie zabrzmiało niepowtarzalne „Ciepłe modlenie” w wykonaniu Narodowego Zespołu „Kijowscy Soliści” (dyrygent Wołodymyr Sirenko). Solistami byli Jewhen Hromow oraz Chrystyna Bezdir. Jakie wrażenia pozostały po festiwalu? Najcieplejsze i najjaśniejsze. Święto wysokiej sztuki, które trwało całe cztery dni, połączyło na terenie rezerwatu różne regiony, różnych ludzi, którzy reprezentowali różne kierunki artystyczne i szkoły. I na koniec chce się powiedzieć taką ważną rzecz. Za każdym razem, rozpoczynając to czy inne wydarzenie, organizatorzy wyrażali szczerą wdzięczność Siłom Zbrojnym Ukrainy, które nas bronią i dają możliwość żyć pełnią życia. Przecież komponent kulturalny w czasie wojny jest niezwykle ważny, ponieważ daje możliwość artystom rozwijać się, a wielbicielom odczuwać piękno życia. Dlatego wyczyn naszych żołnierzy na froncie jest bezcenny, a nasza wdzięczność bezgraniczna. Informacyjnie. Bouquet Kyiv Stage 2024 – międzynarodowy festiwal, zagraniczni uczestnicy stanowią ponad jedną trzecią programu festiwalowego. Nieodłącznym elementem festiwalu są międzynarodowe warsztaty dla profesjonalnych muzyków. Jest to festiwal niekomercyjny i społecznie ukierunkowany. Po raz pierwszy odbył się w Kijowie w 2018 roku. Organizatorzy festiwalu: Dom Majster Klas (założyciele), Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska”, UArtist Music (USA).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

całą swoją miłość, ból i płacz. Swój krzyk i rozpacz. Aż dopóki niebo nie podniesie się w górę, stopnieją śniegi, spłyną z gór szemrzące strumyczki, na tym pagórku, gdzie stały chatki i szła do leśniczówki szopka, ze zdziwienia otworzą swoje żółte oczka stokrotki, a nad ziemią w uwielbieniu zawisnie z pieśnią skowronek. Ziemia uświęci się Chrystusowym Zmartwychwstaniem... Pociemnieją od fiołków niebieskich góry-doliny. Zechce narwać ich Marusieńka. Przekwitną fiołeczki, odejdzie Wielkanoc. W ciepłe kraje po żniwach przed pierwszą Bogurodzicą polecą bociany. Przelecą i nad rodzinną cerkiewką z kopułami w niebo... Jesień przyniesie wesele... Zagrają troiści muzycy. On ten w rogatej czapce zagra na skrzypcach, już starszy w kapeluszu z kogucimi piórami i siwymi wąsami uderzy w cymbały – i zadrży piszczałka... I pójdą ludzie w taniec. Roboty w polu zakończone, można i odpocząć. Oto jaka piękna bojkowszczyźniana młoda para! Miło popatrzeć! W 1967 roku mijały dwa lata okresu próbnego przyjęcia go do Związku. Siedział w Truskawcu w swoim zamku i pracował. Nie miał spoczynku. Płonął. Swój ból musiał wyłożyć do końca. Na kolejnym posiedzeniu w Związku Artystów w sprawie przyjęcia go na pełnoprawnego członka postanowiono zorganizować mu wystawę indywidualną. Na tym nalegał przewodniczący Związku, a zwłaszcza Mychajło Pańkiw, który wcześniej był dyrektorem Muzeum Etnograficznego, ale zmuszony był zrzec się tego dyrektorstwa. Po długiej dyskusji postanowiono zorganizować wystawę w Muzeum Etnograficznym, które znajduje się na głównym prospekcie Lwowa. Planowano, że wystawa potrwa dwa tygodnie. Trwała dwa miesiące. Lwów ani przedtem, ani potem nie widział tak długich kolejek chętnych do obejrzenia wystawy. Dopiero niedawno odbyła się rozprawa z dysydentami – w sierpniu-wrześniu 1965 roku... A już wystawa Mychajła Biłasa. Lwowianie zrozumieli główną ideę wystawy i oprócz wykwintnego kunsztu artysty, w jego dziełach poczuli ból, którym były przepełnione i ich dusze w „wyzwolonym” kraju. Podobnych wystaw wcześniej nie było. Tak się stało, że na tej wystawie był pierwszy sekretarz kompartii USRR P. J. Szełest z żoną. Wypoczywali wtedy w Truskawcu, więc nic dziwnego, że po wystawie we Lwowie odwiedzili Mychajła Biłasa w Truskawcu. Wtedy ta ulica nazywała się Kirowa. Dom nr 2. Pierwsza osoba republiki powiedziała artyście, że z takim Bożym darem, z wyraźnie zaznaczonym ukraińskim obliczem w twórczości, nie ma czego siedzieć w Truskawcu, a trzeba jechać do Kijowa. O resztę on zadba sam. Biłasowi zaproponowano jedno z dwóch: albo kierować twórczymi warsztatami artystycznymi, albo zostać artystą-modelerem w Domu Mody. Szełestowi naprawdę bardzo chciało się, żeby świat zobaczył ukraińską odzież. Jako modeler Mychajło Biłas miał 14 zagranicznych i dwie indywidualne wystawy. Zgodził się. Przeprowadził się do Kijowa. Mieszkał w hotelu, który był w pobliżu Domu Mody. Za mieszkanie płaciła organizacja. Od niego chcieli tylko jednego – dzieł. I on tworzył.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Więzień zamku w Truskawcu. W stulecie urodzin Mychajła Biłasa

Roman HORAK, Lwów. A białe astry przy ścieżce! A gdy zakwitały, to, chwalił mi się, wyglądały jak manekiny Diora w sukniach ślubnych. Jeszcze studnia z wielkim czerpakiem w kształcie koła i krzak bzu, który, oczywiście, nie jest taki jak wszystkie, bo najlepszy. To był jego świat i jego zamek-twierdza, który stał na przedmieściach Truskawca na rogu dwóch ulic, które biegły w pole. Jedna biegła w pole, które od dawna zwano Pomirkami, a dlatego też nazwano tę ulicę Pomirecką, a druga ulica nazywała się Bojkowską. Ten zamek jeszcze w 1935 roku kupiła dla swoich synów jego babcia, która pochodziła z sąsiedniego Stebnika, aby mieli gdzie mieszkać synowie, gdy wrócą ze świata. Zajmował w tym zamku dwa niewielkie pokoje, w jednym z których stał jego krosno, na którym tworzył to, co ludzie nazywali cudem, i on nim zadziwiał ten świat. W 1965 roku osiedlił się w nim po Charkowie, gdzie pracował w Domu Mody, na który ten Dom Mody się modlił, bo stworzone przez niego kostiumy na podstawie prawdziwie ukraińskiej kultury i tradycji, demonstrowane były na całym świecie i miały niesamowity sukces. Wskroś zrusyfikowany Charków, który był kiedyś stolicą Ukrainy, wywoływał w nim ból. Nie mógł słuchać, kiedy jechał do pracy w transporcie publicznym, przekleństw, skandali, obelg. On nigdzie nie słyszał języka ukraińskiego. To wszystko przygnębiało i po raz kolejny stawiało przed nim sakramentalne pytanie: po co i dla kogo on tworzy? Pytanie było tym bardziej stosowne, bo wszystkie jego dzieła były na pokaz. One demonstrowane były poza granicami i miały na celu pokazanie owemu burżuazyjnemu światu, który nieustannie „oczerniał” „związek nierozłącznych” i wśród tych nierozłącznych także USRR, rozkwit ukraińskiej kultury, kiedy naprawdę wszystko, co było w istocie i formie ukraińskie, okrutnie tłumiono i zabijano. Nie mógł spokojnie przechodzić czy przejeżdżać obok znanego domu „Słowo”, w którym mieszkali ukraińscy pisarze i działacze ukraińskiej kultury, którzy padli ofiarą rozpasania stalinowskich oprawców i zostali zniszczeni. Aby mógł spokojnie i twórczo pracować, zarząd Charkowskiego domu mody wyjednał dla niego mieszkanie niedaleko miejsca pracy w prestiżowej dzielnicy. Sypali złote ziarna do złotej klatki. Nie wytrzymał. Nie skusił się. Stało się tak, że po śmierci ojca w 1965 roku matka prosiła go, aby przyjechał i świętował z nią święta Wielkanocne. Może to będzie ich ostatnia wspólna Wielkanoc. Poprosił o urlop na kilka dni, aby pojechać do matki. Nie dali, motywując to tym, że na święta religijne nikomu żadnego urlopu nie dają. „Nie należy się” – była krótka i zrozumiała dla niego odpowiedź. Rzucił na stół podanie o zwolnienie, wyrzekł się prestiżowej dzielnicy i prestiżowego mieszkania, pojechał do domu i więcej do Charkowa nie wracał! Prosili-błagali, żeby wrócił. Nie chciał. Od tego czasu zamknął się w swoim zamku, który jest na przedmieściach Truskawca, gdzie przed wejściem nasturcja ma pędy długości trzech-czterech metrów, a stuletnia czereśnia rodzi smaczne owoce dla ptaków niebieskich. To był czas jego wielkiej twórczości... Mogli go pociągnąć do odpowiedzialności i aresztować za próżniactwo, bo nigdzie nie pracował. Ale miał ochronę: od stycznia 1965 roku był kandydatem na członka Związku Artystów. ...Stoję i niemieję przed stworzonymi przez niego Dziełami. U wszystkich wywołują one ogromną satysfakcję. Nazywają je szczytami tkackiego kunsztu. Nawet wymyślili nazwę – beltkactwo, bo jest przecież w śpiewie włoskie belcanto, to dlaczego tkactwo Mychajła Biłasa nie może być beltkactwem? Naszym, ukraińskim! A mnie przeszywa ostry ból. Dla mnie one są i pozostają krzykiem artysty, rzuconego władzy w tym czasie, kiedy niszczono wszystko związane z ukraińską kulturą i narzucano narodowi coś zupełnie obcego w istocie i formie. Kiedy pełną parą szła nagła rusyfikacja. Kiedy znikały ludowe obrzędy. Ludowy strój zastępowano jakąś wymyśloną sceniczną „ukraińską szarawarowszczyzną”. Prawdziwa, wiekami uformowana sztuka ludowa podmieniana była zwykłym bublem. Narodowi zabrano wiarę i zamiast odwiecznej ukraińskiej prawosławnej narzucano mu wojownicze państwowe moskiewskie prawosławie. Zabraniano kolęd, wertepów, hajiwek – wszystkiego, co było artystyczną i duchową wizytówką ukraińskiego narodu. Mógł krzyknąć, jak w przesłaniu do żywych i umarłych i nienarodzonych krzyknął Taras Szewczenko: „Ogłuchli, nie słyszą; Kajdanami się wymieniają, Prawdą handlują. I pana znieważają, – Ludzi zaprzęgają W ciężkie jarzma”. Nie mógł się z tym pogodzić. Dlatego w jego dziełach pojawiło się owo przejęte bólem wspomnienie o przeszłości, która ginęła i przepadała na jego oczach. W każdym dziele, wykonanym z wyjątkowym kunsztem, przebijała się niesamowita miłość do znieważanych przez „naszą partię” i „nasz rząd” ludzi – „małych, niemych”.... Tą miłością oddychało wszystko. Przypominał ludziom o utraconym. Mówił prosto i zrozumiale. Oto pagórki chatki. Jest ich kilka. Z kominów w wieczorne niebo płynie dym, jak ludzka modlitwa. I spada ona na wierzchołki drzew, które są w śniegu… Każde okienko z tych chatek patrzy w świat zdumionymi oczami. Co w tym świecie? Co przyniesie ten świat pod te strzechy kilku chatek na wzgórzu? Ach, to przecież Boże Narodzenie! Takie bliskie i drogie każdemu! Tam na dole pod wzgórzem do chatek śpieszą kolędnicy z kolędą o nowo narodzonym zbawicielu świata. Niech Zbawiciel zwróci wolność, zwróci dolę naszej mateczce Ukrainie. „Prosimy cię, królu, prosimy cię szczerze”... Czyż nie słychać? Nie słychać, o co proszą ludzie Wszechmocnego? A oto dwaj poważni gospodarze, jeszcze dość młodzi, pod czarnym kręconym wąsem, w długich kożuchach, podszytych czerwonym i niebieskim suknem, splecionych w tylko Bojkom znanym wzorze, trzymają gwiazdę – wierny kolędniczy znak. Idą szczodrować. Jeśli w chacie dziewczyna – to i jej wyśpiewają szczęśliwą dolę. A chłopcu życzą, aby szybciej dorastał i osiodłał konia karego oraz wolność, która zmarniała, szybciej obudził. Niech wcześnie rano przy świecach ten chłopiec wstaje, konia w pochód szykuje, na bój wyrusza. A oto powoli posuwa się po wzgórzach wertep na czele z królem z białą brodą i papierową koroną na głowie oraz kijem, który służy za symbol władzy. Wszyscy królowie świata mają takie symbole i takie symbole ma ów król wertepowy. Anioł z lnianym pasmem włosów i opuszczonymi skrzydłami obok niego. Włoski, jak przystało aniołom, długie i do tego dobrze ułożone. Jeszcze na aniele anielskie szaty. Na ziemi takich nie ma. Ten anioł – stróż. Chroni człowieka od wszelkiej napaści i od wszystkiego złego, gdzie on teraz? I w Tobie, Aniele-Stróżu, nasza nadzieja. Całe nasze zaufanie... Obok anioła z lnianymi włosami tam, z czerwonymi od mrozu policzkami stoi wojownik, niby z ikony, jak ten strażnik przy grobie pańskim, który ma obwieścić niewiastom niosącym wonności, które tłoczą się koło tego szopkowego przedstawienia, które idzie do domów, że nie ma czego szukać żywego wśród umarłych. Nic nie będzie w stanie zdziałać ten wojownik z mieczem i zaprowadzić porządku, żeby nie pchały się niewiasty, choć one niby i niosące wonności, a znały porządek, bo jego miecz z sosnowej łaty, a pochwa dla tego miecza blaszana i tarcza także z blachy. Takim wojownikiem można chyba dzieci straszyć, kiedy niegrzeczne i jeszcze kiedy nie chcą spać, a kręcą się, a u mamy jeszcze tyle pracy w gospodarstwie. Jeszcze nie nakarmiła bydła, które głodne stoi w chlewie. A jakie piękne i strojne na tych obrazach Bojkowie – ty tylko spójrz na nich! Wszyscy w rogatywkach, uszytych przez dobrego kuśnierza. Idą z szopką zwiastować dobrą nowinę! Między nimi jakaś pani. Po wszystkim widać, że z Sambora albo Drohobycza. Pewnie jednak z Drohobycza, bo tam tak obwieszają się koralami, a w uszach kolczyki, zrobione z cesarskiego srebrnego reńskiego. Do tej pani tuli się nieczysty z długim ogonem, czerwonym językiem i widłami. Pani czegoś go nie goni od siebie. Tak, jakby był jakimś jej przyjacielem. Wyleje w przędziwie bełkotliwości. Przy furtce tego zamku – nasturcja, która miała pędy na trzy-cztery metry długości, a listki – jak dziecięcy parasol. Kilka niedawno posadzonych gałązek wiciokrzewu – kiedy zakwitały, to zapach ich było czuć na całą okolicę. Przy szczycie domu rosły dwie starodawne czereśnie. Chwalił mi się, że posadzone gdzieś sto lat temu, kiedy w Truskawcu był księdzem ojciec Obłoczyński. On za pokutę dawał na spowiedzi ludziom posadzić za popełnione grzechy po kilka czereśni, i za czasów jego posługi przy cerkwi Mikołaja, gdzie sprawował liturgię, miasto stało się czereśniowym sadem. Te dwie czereśnie były tylko wspomnieniem tamtych czasów. Nigdy z nich nie jadłem czereśni, chociaż były bardzo smaczne. A po co? Czereśnie do jedzenia można kupić na targu. A te – dla ptactwa bożego, które z biblijnych opowieści, które nie sieje i nie orze. I im trzeba z czegoś żyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wszystko szło znakomicie. W 1972 roku – wielka indywidualna wystawa w Kołomyi, na której zaprezentowano twórczy dorobek artysty z lat 1967–1970. Sukces był niewiarygodny. Tego samego roku odbyła się wystawa jego modeli odzieży w Liège oraz na międzynarodowych targach w Płowdiwie. Na te wystawy odpowiedziała Moskwa – czasopismo „Ogoniok”, gazeta „Młodaja gwardija”. Zachęcona centralną prasą o Michajle Biłasie zaczęła mówić prowincja. Wszystko nagle gwałtownie się urwało wraz z upadkiem Szelesta, który był ideowym komunistą, ale dążył do obrony interesów USRR i pracował na zasadach parytetowych w stosunkach gospodarczych między Centrum a republikami związkowymi. Z tego powodu został podejrzany przez najwyższe kierownictwo ZSRR o niedostateczną lojalność i przeniesiony do Moskwy na stanowisko zastępcy przewodniczącego Rady Ministrów ZSRR (1972). Jego książka „Ukraino nasza Radziecka” (1970) została skrytykowana za „niedostateczny internacjonalizm”, wycofana ze sprzedaży i z bibliotek. W kwietniu 1973 roku Piotr Szelest został wyprowadzony z Biura Politycznego i wysłany na emeryturę. Prace M. Biłasa, które trafiły do muzeów, postanowiono nie wystawiać... Od tego czasu „przybocznemu” Szelesta Michajlu Biłasowi wszędzie zamknięto drogę. Natychmiast ubyło przyjaciół. Unikano go. Czuł się wygnańcem. Rozpuszczano o nim różne plotki, snuto sieć intryg… Byle tylko skompromitować. Byle nie wytrzymał, byle… Miał tylko jedno schronienie. Był nim rodzinny dom w Truskawcu na obrzeżach miasta. „Objechałem cały ZSRR – pisał do mnie w liście. – Bywałem w delegacjach prawie we wszystkich dużych miastach Ukrainy. Kilka razy byłem w Pribałtyce, która zrobiła na mnie spore wrażenie. Strasznie kocham starożytność, a tam ona przetrwała – ją ocalono… A jaki w Rydze piękny kryty targ, cały w chryzantemach. Czegoś takiego jeszcze nie widziałem. A alpinaria, skanseny, ogrody botaniczne… Aha, nie wspomniałem jeszcze o wspaniałych hotelach, w których przyszło mi mieszkać, o restauracjach… To wszystko było. A co zostało? Chałupa, dom mojej babci i dziadka, który moja mama kupiła w 1935 roku i do którego po »krachu« w stolicy przyjechałem, by dokończyć swój wiek. Jestem samotny, ale nie osamotniony. Zapomniany przez plebejuszy i lumpenproletariat, znany dobrym i mądrym ludziom. Tutaj całkowicie oddałem się twórczości i tutaj stworzyłem pięć indywidualnych wystaw kolekcji, wykonując setki, a może i więcej, dobrych dzieł. I co z tego? Jestem biedny, bez kręgu – bez dworu, bez nadziei, bez zrozumienia, tak sam po prostu… Czasami żal mi siebie i ze wzruszenia płaczę krzykiem, ale nikt tego nie wie i nie widzi. Jest mi ciężko, panie, moralnie. Nie umiem komuś wchodzić w duszę, lecz zawsze i wszędzie wchodzą mi w nią”. A najwiekszy cios – Matka… Los zabrał ją 27 kwietnia 1971 roku, właśnie wtedy, gdy była mu najbardziej potrzebna. Bez niej stracił w życiu oparcie. Od tamtej pory uciekał ze swojego zamku w góry, do Dmytra Szkribliaka, prawnuka wielkiego Jurija Szkribliaka – twórcy i klasyka hucułskiej rzeźby. Jego żona Wasylina ustąpiła mu swoje krosno tkackie. Uczył się wszystkiego, czego można było nauczyć się z ludowego tkactwa. Żył wśród przyrody, oddychał powietrzem, które leczy najcięższe rany, podziwiał te warkocze, które zdobią połoniny. Słuchał szumu świerków i górskich potoków. Czekał na wyprowadzenie bydła na połoniny i jego powrót jesienią. Niewiarygodnie lubił słuchać, jak po pastwiskach dzwonią dzwonkami owce, żeby można je było łatwiej odnaleźć, gdyby, nie daj Boże, się zgubiły. Do dziś pamięta wielkie ogniska w dzień Jurija, które ludzie rozpalają, by oczyścić ziemię i siebie, grzesznych. Od nieczystości, która jak parch narastała na ciele i duszy. Po stracie matki na długie lata zamilkł. Powrót nastąpił drugą z kolei wystawą indywidualną w maju 1977 roku, na której zaprezentowano prace wykonane w latach 1973–1977. Z tej wystawy Ministerstwo Kultury URSR zakupiło całą serię utworów, wśród których były kilim „Dudarzyk”, gobeliny „Nokturn”, „Sąsiadki”. Takie prace, jak kilim „Dwa kolory”, „Łabędzie macierzyństwa”, „Pagórki zapomnienia” i „Pieśń synogórza”, stały się własnością Muzeum Etnograficznego we Lwowie. Od tego czasu wystawa za wystawą. Po całej Ukrainie... Każde jego dzieło jest głęboko narodowe, wchłonęło w siebie istotę i ducha narodu, z którego wyrosło. Były to dzieła sztuki ukraińskiej. I to wywoływało szalony gniew tych znanych komisji, które wybierały dzieła artystów na różne tematyczne wystawy. Jego nieszczęściem było to, że był ogromnym talentem, a takich u nas nigdy nie szanowano i nie umiano szanować. U nas umiano tylko zazdrościć. Każdy, kto chciał poniżyć twórczość artysty, chwytał się zgranych i niepokonanych twierdzeń o braku w jego twórczości podstaw socrealizmu, za to pełnego burżuazyjnego formalizmu. Za ten socrealizm go besztano i zakazywano wystawiać. Krzyki i nakazy odbijały się od niego. Tworzył to, co chciał. Siedział w Truskawcu, otwierał okno i patrzył na posadzone cynie, które miały główki prawie jak makówki. I tkał. Biedował. Posiadał bezcenne skarby, a na garnitur, by wyjść do ludzi, tak i nie zdobył się. Na uroczystości chodził w swetrze, który sam uplótł. „Czy ja jestem jakimś kelnerem – mówił – żebym chodził w garniturze?” Wiedział, że aby pozostać w pamięci narodu, musi zdać dwa wielkie i trudne egzaminy. Jeden przed współczesnymi, a drugi przed historią. Zdał, jak mało kto, oba. Pomyślnie. 19 grudnia 1992 roku ludzie przyszli do najpiękniejszej przedwojennej willi w Truskawcu, zwanej „Hoplaną”, zbudowanej w latach 1924–1928 w tradycyjnych formach secesji z elementami stylu zakopiańskiego według projektu Jana Siemkowicza. Czas specjalnie zachował ją dla niego, wielkiego artysty Ukrainy, i nakazał stworzyć mu pierwsze w Ukrainie muzeum za życia. Willa należała do właściciela uzdrowiska Raymonda Jarosza. Miasto postanowiło przekazać ją jemu pod muzeum... Zasłużył. Tego dnia do willi przyszły setki ludzi, przyszła z cerkwi św. Mikołaja procesja z chorągwiami, przyszli kapłani w ornatach, chór, odprawiono uroczystą Boską Liturgię, aby w Słowie Bożym, ku chwale Ukrainy, otworzyć i poświęcić mu muzeum. Po raz pierwszy w Ukrainie muzeum otwierano z taką uroczystością. Precedensowy przypadek w historii naszej kultury! Mychajło Bilas, który dotąd nie miał żadnych tytułów, nagród, nawet pochwalnego dyplomu, którymi do dziś określa się znaczenie ludzi w społeczeństwie, otrzymał od razu w nagrodę swoje muzeum. Miasto godnie wynagrodziło tę niesprawiedliwość, w niewoli której artysta był nieustannie. Tego dnia do niego napłynęło wiele telegramów z życzeniami od dawnych przyjaciół. Wszyscy zapewniali, że cieszą się z jego powodu i życzą mu długich lat życia oraz sukcesów twórczych. Za Truskawcem nie pozostał też rząd kraju. 4 stycznia 1995 roku nadano mu honorowy tytuł ludowego artysty Ukrainy, a artystę w Truskawcu odwiedził Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma. Leonid Danyłowycz zostawił w księdze pamiątkowej taki wpis o wizycie w muzeum: „Zachwycony talentem Bilasa, człowieka, który tak wiele robi dla umocnienia duchowości Ukrainy – podstawy jej państwowości”. Po wizycie Prezydenta opowiadano, że rzekomo Prezydent miał zapytać, czym może pomóc artyście, a ten miał odpowiedzieć, że nic mu nie trzeba, wszystko ma. „No skoro nic, to nic”, – powiedział prezydent i opuścił muzeum… ...1 sierpnia 2024 roku Mychajłowi Bilasowi minęło sto lat. Tego dnia do jego muzeum w willi „Hoplana” przyszło wiele osób. W muzeum wystawiono wiele jego prac, które dotąd nigdy nie były wystawiane. Gości przyjmowała obecna kierowniczka muzeum Olena Bilas-Bereżowa, która poinformowała, że podobne wystawy (artysta nie uznawał zdrobniałego słowa „wystawka”, lecz „wystawa”; podobnie jak słowa „митець” [artysta], uznawał „mystec”, bo „mystec” pochodzi od „mystectwa”, a „mytec” od „myć”) prac artysty zostaną pokazane w Drohobyczu w tamtejszym muzeum „Drohobyczczyna”, w Narodowym Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego w Kołomyi, a w grudniu, na „samego Mikołaja”, w Narodowym Muzeum im. Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie, czyli wtedy, gdy w Truskawcu w 1992 roku otwarto muzeum, a jego obecny dyrektor Ihor Kożan zorganizował jego remont i pierwszą ekspozycję, na której zostaną zaprezentowane prace artysty ze wszystkich muzeów Ukrainy oraz z kolekcji prywatnych. Odbyły się uroczystości także we wsi Medweża, niedaleko Nahujewyczów Iwana Franki, gdzie w leśniczówce upłynęły dziecięce lata Mychajła Bilasa, po której dziś nie ma już śladu. A szkoda. Bo to właśnie ją miał na myśli Iwan Franko, pisząc nowelę „Sójczyne skrzydło”. We wsi proboszczem był ojciec Mychajło Mydłowski, którego syn Izydor był autorem sztuki „Kapral Tymko”, a pieśń Petra z niej – „Ojczyzno moja” stała się ludową pieśnią i wizytówką najlepszych ukraińskich śpiewaków na świecie, począwszy od Salomei Kruszelnickiej. Sam artysta urodził się we wsi Krechowice, obecnie w rejonie kałuskim obwodu iwanofrankiwskiego, gdzie jego ojciec Jakym Bilas pracował jako leśniczy. Po linii ojcowskiej był spokrewniony z bohaterami narodowymi Wasylem Bilasem i Dmytrem Danyłyszynem, członkami UWO, straconymi w przededniu Bożego Narodzenia według kalendarza łacińskiego 1932 roku w lwowskim więzieniu Brygidki przez polskich okupantów. Medweża była tym światem, w którym dorastał artysta i gdzie wszystko było dla niego niezwykłą baśnią, którą zapamiętał na całe życie. Rodzice byli w pracy. W domu rządziła służąca, która miała wyjść za mąż i przygotowywała sobie na wyprawę na nowe gospodarstwo sporo haftów. Aby mały miał sobie czym zająć ręce i nie przeszkadzał jej w szyciu wyprawy, dała mu kawałek płótna i igłę z niebieską nitką – niech haftuje. I o dziwo! – po jakimś czasie do leśniczówki zaczęły przychodzić ze wsi dziewczyny, by przepisać wzory, które on stworzył… Mama marzyła, aby widzieć go nie leśnikiem, jak byli jego ojciec, dziad i pradziad, ani artystą. Chciała widzieć go kapłanem. Miał ładnie postawiony głos. Był przystojnym młodzieńcem, czego więcej trzeba, by nie zostać kapłanem? Lecz wszystko przekreśliła wojna. Z kapłaństwem trzeba było się pożegnać. Ukończył gimnazjum w Drohobyczu – to samo, w którym uczył się Iwan Franko, a potem Wa… Wasyl Stefanyk i Les Martowycz. Zafascynował się teatrem. Chciał zostać aktorem. Miał wszystkie dane, by nim zostać. Przyjęto go do trupy tamtejszego teatru, która składała się głównie z uchodźców, którzy nie zdołali uciec na Zachód i musieli pozostać w Drohobyczu. Pewnego dnia wezwano go do NKWD i zaproponowano mu zostanie tajnym współpracownikiem. Enkawudziści musieli wiedzieć, czym oddycha zespół. Odmówił. Zagrożono mu represjami. Uciekł do Lwowa, aby zniknąć wśród ludzi i być daleko od NKWD. Żył z tego, że malował akwarelowe rysunki, które gospodarz, u którego mieszkał, sprzedawał na targu razem z ramami. Jego prace zauważyli profesjonalni artyści i wkrótce został studentem szkoły artystyczno-przemysłowej, która później stała się Szkołą im. Iwana Trusza. Przyjęto go na drugi kurs razem z tymi, którzy ukończyli siedem klas szkoły ogólnokształcącej. Był zwolniony z przedmiotów ogólnych i bardzo szybko opanował podstawy sztuki tkackiej. Okazało się, że w szkole nie było mu czego robić, i postanowił zostać studentem instytutu sztuki dekoracyjnej i użytkowej, który mieścił się w tym samym budynku co szkoła. Nie chciano go przyjąć, musiał wyprosić zgodę aż w ministerstwie. Studentem instytutu został w 1953 roku. Miał 29 lat... Po ukończeniu instytutu pracował w Lwowskim Domu Mody, w 1965 roku został kandydatem na członka Związku Artystów Plastyków. Następnie zaproszono go, by został starszym artystą Charkowskiego Domu Mody... Z Charkowa wrócił w 1965 roku do swojego zamku w Truskawcu. W warunkach, w których żył i tworzył artysta, jego skrzydła nie mogły rozwinąć się na pełną swoją moc i rozmach. A jednak doczekał się czasu, gdy wreszcie mógł być sobą. Stał się tak niepohamowany i swobodny, jakim chciał być. Długo tłumiony duch wolności artysty wyrwał się na wolność. Ten strumień twórczości uderzył z nową siłą i poruszył swoim wielkim porywem miłości do swojego rodzinnego narodu, przez wieki tłumionego i poniewieranego przez różnych najeźdźców, ale nigdy niepokonanego. Nową gwiazdą zajaśniała istota Ukraińca z jego ideałem estetycznym, z jego wysoką duchowością… Jaka zdumiewająca wiedza o życiu narodu, o jego obyczajach. Tradycjach, wierzeniach, ideałach! Jego miłość tworzy cud, każde jego dzieło to poezja najwyższej próby. „Geniusz harmonii, geniusz barwy, geniusz twórczości” – wykrzyknie o Michale Bilasie Serhij Plachynda, autor „Niespalonego krzewu”, który w swoim czasie poparzył całą Ukrainę w czasach totalitaryzmu, i zapisze te słowa w księdze gości. Jego świat jest niepowtarzalny i zraniony utratą czarów dzieciństwa. Utratą piękna, nieskażonego dzikim najazdem brzydkiej cywilizacji wroga. To świat rozpaczy, świat ideału, który wszyscy bezpowrotnie straciliśmy, a on, rozrywając własne serce, wskrzesza go dla nas, wali pięściami w nasze sumienie… Michał Bilas odszedł 25 stycznia 2016 roku. W Truskawcu, gdzie była jego twierdza-zamek, skąd drogi rozbiegały się w pole...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Więc wierzę, że w ludziach będę świecił…”

Zakończył się V Ogólnoukraiński festiwal-konkurs sztuki chóralnej imienia Iwana Słoty „A len kwitnie”. Anna LIPSKA Festiwal odbywał się w formacie online, w trzech kategoriach – „Chóry”, „Zespoły” oraz „Słowo artystyczne”. Kompozycje pieśniarskie do słów i muzyki Iwana Słoty zaprezentowały 22 chóry z całej Ukrainy, a 20 recytatorów wygłosiło wiersze, które dotąd nie brzmiały dla szerokiego ogółu. Pierwsze miejsce wśród chórów otrzymał Ludowy amatorski chór „Czornobrywci” z obwodu rówieńskiego, kierownik – Leonid Sitowski. Grand Prix otrzymał zespół chóralny „Krynyczeńka” (obwód żytomierski), kierownik – Iwan Krasowski. Byli też debiutanci: zespoły chóralne z obwodu lwowskiego oraz miasta Krzywy Róg. Wśród zespołów były trzy równorzędne grupy, które wystąpiły w trzech różnych gatunkach: tradycyjnym, folklorystycznym oraz małej formie. Wszystkie trzy zespoły – „Rodowid” z Wołynia, „Mołodyczky” oraz „Dzwin” z obwodu żytomierskiego – zajęły pierwsze miejsca wśród zespołów. Honorowe jury w kategorii „Słowo artystyczne” poprowadziła przewodnicząca Żytomierskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Switłana Hreś (Sztatska). Zwycięzców wśród recytatorów wyłaniano w trzech kategoriach wiekowych. Najmłodszymi uczestniczkami były pierwszoklasistka liceum nr 36 z Żytomierza Marijka Babuszko, Kyryło Kowal z żytomierskiego liceum nr 20 (z rodziny przesiedleńców) oraz Anna Sabadosz z Zakarpacia. Żona artysty Wałentyna Bartosz-Słota szczerze podziękowała uczestnikom konkursu, kierownikom zespołów pieśniarskich, szanownemu jury konkursu, któremu przewodniczył przewodniczący Narodowego Związku Muzycznego Ukrainy Petro Andrijczuk, członkom komitetu organizacyjnego konkursu Wiktorowi Łucence i Marharycie Moisiejewej. Za wsparcie i pomoc w przeprowadzeniu konkursu – Żytomierskiemu merowi Serhijowi Suchomłynowi oraz naczelnikowi wydziału kultury rady miejskiej Iłonie Kołodij. „Słowo Iwana Słoty nie tylko przemawia, ono śpiewa, ono dzwoni, ono płonie miłością do rodzinnej ziemi, narodu, jego współczesnej i minionej historii. Słowo daje nadzieję na zwycięstwo w tej krwawej wojnie w naszym niełatwym czasie” – zwróciła się do uczestników i słuchaczy konkursu zasłużona artystka Ukrainy Wałentyna Bartosz-Słota. Na zakończenie zacytowała wersy z autobiograficznej spowiedzi Iwana Słoty: Pragnąłem podnieść prostotę jak najdalej Na wysokoludzkie duchowe szczeble I to, co od matki, i to, co od Boga, I to, co we mnie od Słońca i Ziemi. Więc wierzę, że w ludziach będę świecił dotąd, Dopóki nad morzem pieśniarskich serc Płonie gdzieś na drzewcu wysokiej nuty Choćby maleńki mój sztandar. Na tym polega reżyserska interpretacja. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że w bajce pracuje się łatwo, ale tak nie jest. Z aktorami pracowaliśmy długo, nawet zostawaliśmy osobno, po próbach. W dużej mierze zawdzięczam to artystce Taisiji Karaś. Animację robił Andrij Fiszery. Dzięki temu zespołowi twórczemu wszystko się udało. Bardzo cieszy, gdy jest skuteczny dialog z artystą, gdy reżyser ceni rolę artysty, a artysta – reżysera. Nie było tak, że ktoś chciał wyróżnić swoją pracę. Wszystko robiliśmy razem. Mogę szczerze życzyć innym reżyserom takiej współpracy. Opowiedziałam Taisiji swój pomysł i wizję, ona zgodziła się pracować. Przeczytawszy oryginał utworu, powiedziała, że bardziej imponuje jej moja wersja sceniczna. Wybór kostiumów okazał się „układaniem puzzli”. Staraliśmy się maksymalnie wykorzystać te materiały, które były w teatrze. Przerabialiśmy z tego, co było. Muzykę do spektaklu napisał młody utalentowany kompozytor Jehor Łytwynow. Dużo pracowaliśmy nad piosenkami. A plastyką zajmowała się choreografka Anastasija Kołesnyk. Pracuję z nią nie po raz pierwszy. Dzięki Bogu, wszystko się udało. Przyznam, proces tworzenia spektaklu był niełatwy, ale ważniejszy jest rezultat. Dziękuję wszystkim, którzy nie przestraszyli się trudności. Szczególnie chciałabym podziękować działom oświetlenia i kostiumów. Osobne słowa podziękowania dla pełniącej obowiązki dyrektora – kierownika artystycznego teatru Marii Krywenko za zrozumienie i pomoc w stworzeniu spektaklu. W grudniu tego roku ma odbyć się premiera mojego spektaklu w teatrze „Osobysti”. Swego czasu jeden z moich wykładowców powiedział, że Ukraińcy to melodramatyczny naród. Musimy się pośmiać i popłakać. Właśnie taka będzie nowa melodramatyczna historia z wiecznymi wartościami – rodzina, miłość, relacje. Pracę nad spektaklem skomentował wykonawca głównej roli, aktor Serhij Bobko. – Z reżyserką Ołhą Onoprijuk byliśmy znajomi wcześniej, ale nie zdarzyło nam się razem pracować. Zaproponowała wzięcie udziału w projekcie, ten materiał bardzo mnie zainteresował, bo poruszone tematy są aktualne zarówno dla nastolatków, jak i dorosłych. Bardzo ciekawa jest też sama rola. Czegoś podobnego jeszcze nie grałem. W pierwszej części spektaklu trzeba było grać okrutnego chłopca. Wizerunek przychodził niełatwo, ponieważ ta cecha nie jest mi przyrodzona. Mam nadzieję, że udało mi się pokonać trudności, które pojawiały się podczas pracy nad spektaklem. Najtrudniejszy moment – wcielenie się w brzydkiego, ale dobrego w duszy. W ciągu jednej minuty trzeba przewartościować swoje życiowe wartości i odtworzyć to. Taki moment stał się dla mnie nie tylko najtrudniejszym, ale i najciekawszym. Z reżyserką pracowało się komfortowo. Dawała możliwość tworzenia swojego wizerunku samemu, a potem pomagała i kierowała na odpowiednie tory. Przygotowywałem się w domu i przychodziłem na próby już ze swoimi pomysłami. Długo dyskutowaliśmy. Coś pasowało od razu, coś odrzucaliśmy. Metodą prób doszliśmy do rezultatu, który mamy. Nad rolą Gwiezdnego chłopca można pracować całe życie. Dlatego, zapewne, nigdy nie będę zadowolony ze swojej pracy na sto procent. Uważam, że wszyscy godnie się zaprezentowaliśmy. Czasu na stworzenie spektaklu nie było tak dużo, pojawiały się pewne problemy. Ale wszystko, co zależało od zespołu aktorskiego – zrobiliśmy. Mam nadzieję, że w przyszłości ten spektakl będzie się rozwijał, nabierał tempa i stawał się jeszcze lepszy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pokonać własne demony

Kijowski Akademicki Teatr Młodego Widza na Łypkach zaprasza dzieci od dziewiątego roku życia oraz ich rodziców na bajkę-iluzję „Gwiezdny chłopiec” według utworu Oscara Wilde'a. Nowy spektakl pomoże dobrze spędzić czas z rodziną, a także skłoni do zastanowienia nad niektórymi uniwersalnymi wartościami. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia dostarczone przez teatr „To historia o tajemniczym chłopcu, który nieoczekiwanie pojawia się na świecie. Jest jak gwiazda, która spadła na polanę zimowego lasu, gdzie na granicy rzeczywistego i nierzeczywistego, w atmosferze dziwacznych i zabawnych stworzeń, znajduje go drwal”, – zapowiada zapowiedź teatru. Wychowując się pod opieką drwala i jego żony, Gwiezdny chłopiec staje się niezwykle urodziwym młodzieńcem. Wszyscy wokół zachwycają się jego pięknem, lecz wbrew temu jego serce każdego dnia wypełnia się okrucieństwem i złem. Wykorzystując swoją urodę, wyrządza wiele zła, a kiedy wyrzeka się rodzonej matki, staje się najbrzydszym na świecie. Jak odzyskać piękno? Jak odzyskać matkę? Czy ona zdoła mu wybaczyć? Aby to osiągnąć, Gwiezdny chłopiec będzie musiał walczyć ze swoimi demonami, przebyć niebezpieczną drogę zaczarowanego lasu, pokonać przeszkody strażników, srogich wojowników, magię wiedźmy. Widz będzie mógł poczuć ogień przeżyć tej porywającej historii, uświadomić sobie przewagę wewnętrznego piękna i miłości nad zewnętrznym. – To nie jest mój pierwszy doświadczenie reżyserskie – powiedziała reżyserka i inscenizatorka Olga Onopriuk. – W Wołyńskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym gra prowadzony przeze mnie spektakl „Nie szukajcie szczęścia, bo je ukradł Boj” na podstawie utworu Iwana Franki „Skradzione szczęście”. W Kijowskim Teatrze Młodego Widza zrealizowałam bajkę „Niewidzialna z królestwa słodyczy”. Był także wspólny projekt z Teatrem na Peczersku. Tym razem zaproszono mnie do Teatru Młodego Widza, abym wystawiła spektakl „Ja, romantyka”, ale później plany się zmieniły. Pomysł wystawienia „Gwiezdnego chłopca” powstał u mnie dawno temu i oto nadarzyła się okazja, by go zinterpretować. Niestety współczesny świat stał się bardzo powierzchowny. Piękne obrazki z mediów społecznościowych dyktują, jak nam żyć, jak wypoczywać. Wielu ludzi manipuluje tym zewnętrznym obrazem, a inni nie rozumieją, że to nie jest najważniejsze. Na przykład znajomi w mediach społecznościowych publikują idealny obraz swojej rodziny. W rzeczywistości wszystko jest opłakane, nie ma nawet dziesięciu procent tego idealnego obrazka. Dlatego historia o Gwiezdnym chłopcu jest oczywiście przykładem wypaczonego postrzegania życia i wartości. U Oscara Wilde’a zapisano, że dzieci mogą bić innych i że to robiły. Chciałam zwrócić uwagę, że społeczeństwo nie powinno być tak prymitywne – „jestem piękny, idźcie i bijcie, abyście byli tak piękni jak ja”. Natomiast w naszym spektaklu jedna dziewczynka mówi: „Przecież on niczego nie zrobił, to po co go bić?” Chciało się pozostawić społeczeństwu choć odrobinę nadziei. To właśnie stało się dla mnie impulsem do napisania sztuki na podstawie niewielkiego prozatorskiego utworu Oscara Wilde’a. Każdy ma wybór, od którego zależy, jak mu żyć, jakie priorytety wybrać, jak postąpić lepiej. Nasze czyny mają konsekwencje i każdy ponosi odpowiedzialność. Niestety często tego nie uświadamiamy sobie. Myślimy, że można kogoś o cokolwiek oskarżyć, pobić go. W „Gwiezdnym chłopcu” pobicie było fizyczne, ale są paralele z moralnym pobiciem. I za takie czyny ci, którzy je popełnili, również poniosą odpowiedzialność. Można zauważyć piękną osobę, ale kiedy poznaje się jej wewnętrzny świat, zewnętrzne piękno znika, chociaż ta osoba wizualnie pozostaje piękna. Pisząc sztukę, wiele wzięłam z własnego doświadczenia życiowego, obserwacji, doświadczeń moich przyjaciół. W bajce bohater w dosłownym sensie zamienia się w brzydala. Oznacza to, że jego wewnętrzna brzydota staje się rzeczywistością. W spektaklu poruszam także temat rodziny, relacji z rodzicami. Niestety stosunki rodzinne dziś straciły na wartości. Dziś możemy mówić, że kochamy swoich bliskich, a jutro – coś przeciwnego. Jestem przekonana, że każdy aktor ma większy potencjał twórczy, niż sądzi. Zawsze chce się odkrywać coś nowego. W spektaklu uczestniczy praktycznie cała trupa teatru. Z niektórymi aktorami pracowałam już wcześniej. Są doświadczeni, profesjonalni. A ponadto odkryły się przede mną nowe, młode osoby. Cieszy, że w teatrze jest utalentowana młodzież. Są pełni zapału, energiczni, odpowiedzialni, pełni światła. Wszystkie postacie, z wyjątkiem głównego bohatera, istnieją jak w kreskówce, przeważa w nich forma. A Gwiezdny chłopiec (wykonawcy Serhij Bobko lub Pawło Bukowski) to rola bardziej dramatyczna. Ma istnieć w kontraście do wszystkich pozostałych bohaterów i do harmonijnego świata przyrody. Szczególnie w pierwszym akcie, kiedy jest jeszcze zewnętrznie piękny. Tutaj nie można grać zbyt dramatycznie, ponieważ to jest bajka. Ale ta rola ma być dramatyczno-zabawowa. Ważne jest znaleźć granicę, i w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tajemnice Domu „Słowo”

Pełna nazwa obrazu „Dom »Słowo«: Nieskończony romans” to ukraiński pełnometrażowy film fabularny reżysera Tarasa Tomenki – dramatyczna historia ukraińskich pisarzy, których zebrano w jednym domu, pod jednym dachem, aby zmusić do pracy w imię systemu. Historia o tym, jak komunistyczny raj zmienia się w komunistyczne piekło. Światowa premiera odbyła się w 2021 roku na 37. Warszawskim Festiwalu Filmowym, a ukraińska – w Czerniowcach 17 czerwca 2022 roku na festiwalu Mykołajczuk OPEN. Obraz opowiada o tym, że w 1927 roku na rozkaz Stalina zbudowano szczególny dom. Tutaj osiedlili się najlepsi ukraińscy twórcy – pisarze, artyści i reżyserzy. Sama możliwość mieszkania tutaj była już dla ówczesnych twórców uznaniem. Pewnego razu w domu pojawia się nowy. Pracuje jako korektor prasy i ponad wszystko marzy o tym, by włączyć się do grona czołowych pisarzy. Aby tutaj zamieszkać, rzeczywiście potrzebował talentu – talentu do podsłuchiwania i przekazywania wszystkiego, co usłyszał, agentowi NKWD. Dramat historyczny „Dom »Słowo«. Nieskończony romans” został nakręcony przez Tarasa Tomenkę według scenariusza napisanego wspólnie z Lubow Jakymczuk. W 2017 roku nakręcił film dokumentalny „Dom »Słowo«”, praca nad którym zainspirowała go do dalszych badań nad epoką i postaciami. Projekt filmu fabularnego stał się jednym ze zwycięzców konkursu Państwowej Agencji Filmowej i otrzymał państwowe finansowanie, które pokryło połowę kosztów produkcji. Według słów scenarzystki Lubow Jakymczuk, „to dramat z elementami detektywistycznymi. W obrazie przedstawiono radziecką agenturę, tajny system jej pracy (uczyliśmy się tego z ówczesnych podręczników agenturalnych), miejskie życie Charkowa z teatrami i kawiarniami, a w jednym z epizodów przedstawiono także ukraińską wieś, która przeżywała wtedy Hołodomor… Po pełnoskalowej inwazji istnieje ogromne zapotrzebowanie na informacje o pokoleniu lat 20., o rozstrzelanym odrodzeniu. Możliwe, że ktoś w filmie po raz pierwszy usłyszy te nazwiska literatów. Mam nadzieję, że rozpowszechnianie informacji o tym pokoleniu będzie kontynuowane. Mam również nadzieję, że po obejrzeniu filmu ludzie zechcą przeczytać kogoś z tych autorów”. Na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Koszycach, który odbywał się od 8 do 10 czerwca 2022 roku, film otrzymał nagrodę „Najlepszy film fabularny”. A w listopadzie tego samego roku otrzymał od razu cztery nagrody na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym „I Will Tell” (Floryda, USA). – Urodziłem się w rodzinie poety Mykoły Tomenki – opowiada reżyser-inscenizator Taras Tomenko. – Całe życie przeżyłem przy maszynie do pisania. Wiedziałem o Domu „Słowo” jeszcze ze szkoły: u nas w klasach 10-11 zaczęto z daleka wykładać ten temat. Potem było liceum humanistyczne, wydział filologiczny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Zawsze fascynował mnie ten okres literatury. Uważałem za niezwykle ciekawy tak jaskrawy rozbłysk ukraińskiej sztuki. Ale do tego tematu podchodziłem długo. Ogólnie temat rozstrzelanego odrodzenia jeszcze w szkole podawano tak, że nie wszystko rozumiałem. A kiedy stało się jasne, że wszystko działo się w jednym domu, to dało mi obraz, metaforę, jak to wszystko można zrobić. Ponieważ trudno jest połączyć poetów, prozaików i dramaturgów. A zrobienie tego poprzez obraz domu, który jest jedną z nietypowych postaci, okazało się bardzo ciekawym doświadczeniem. Od początku nadzadaniem było stworzenie scenariusza fabularnego, filmu fabularnego. Wraz z moją współautorką Lubow Jakymczuk badaliśmy wszystkie wydarzenia życiowe wokół Domu „Słowo”, pracowaliśmy w archiwach. Zebrało się dużo materiału, 600 stron scenariusza. Najpierw powstał film dokumentalny, a głównym zadaniem pozostawało stworzenie filmu fabularnego. Kręcenie kina nie jest łatwe w żadnym czasie. A podczas wojny jest jeszcze znacznie trudniej. Za każdym razem to wyczyn. Ogólnie praca nad filmem od pomysłu do premiery zajęła dwanaście lat. Oczywiście, gdyby nie było wojny, to zdjęcia odbywałyby się inaczej. Tak jak robi się to na całym cywilizowanym świecie w komfortowych warunkach. A u nas każdy epizod, każdy dzień zdjęciowy był wycierpiany. Zdjęcia rozpoczęły się jeszcze w 2017 roku. Potem zatrzymały się, bo skończyły nam się pieniądze. Po pewnym czasie znaleźliśmy dofinansowanie i znów zaczęliśmy kręcić. Ogólnie było czterdzieści dni zdjęciowych, dla kina fabularnego to wcale nie jest dużo. Dom „Słowo” budowaliśmy w Kijowie. To były ogromne dekoracje. Oprócz stolicy, kręciliśmy na Kijowszczyźnie i w Charkowie. Nasz film jest czarno-biały, ma swoją dramaturgię koloru. Jeden kadr jest kolorowy. Właśnie dla tego kadru postanowiliśmy zrobić resztę w czerni i bieli. Finansowo pomogła nam rodzina mecenasów Petrowskich, przyczynili się oni do tego, aby film został ukończony. Brakowało nam środków na 5 dni zdjęciowych. Ostro stało pytanie, że film może pozostać niedokończony. Więc jesteśmy im bardzo wdzięczni. Chociaż główną sumę pieniędzy, oczywiście, przekazała Państwowa Agencja Filmowa. Przed zdjęciami odbył się casting, pracowała casting-dyrektorka Natalia Nataluszko. Znajdowała ona ludzi, przeprowadzała zdjęcia próbne, a potem podejmowano decyzje. Rolę głównego bohatera Wołodymyra Akimowa wykonuje Dmytro Olijnyk, to jego debiut w kinie. Mykoła Chwylowy – Wiaczesław Dowżenko, ciotka Waria – Nina Naboka, Hala – Maryna Koszkina. Hennadij Popenko gra Mychajla Semenkę, Wałerija Chodos – Raisę Trojanker. Grają także dwaj reżyserzy – Jurij Odynoky (Mener, pracownik NKWD) oraz Andrij Maj (Wołodymyr Sosiura). Zatem skład mamy gwiazdorski. Film jest wielowarstwowy, jest tu wiele aluzji, dlatego każdy widz zobaczy w nim coś swojego, a dla mnie to najważniejsze. Obraz pokazywano już w USA, Wielkiej Brytanii, wielu krajach Europy. Ale najważniejsze – ogromne zainteresowanie nim w Ukrainie. Jest on wiele tygodni z rzędu w dystrybucji kinowej, to bezprecedensowe dla ukraińskiego kina. W naszym ciężkim czasie widz zainteresował się, chodzi do kin. To wlewa nadzieję, że taka praca jest potrzebna. Wiem, że ten film dał impuls do twórczości wielu muzyków, działaczy teatralnych. O zdjęciach nowego kina na razie nie myślę. Uważam, że wszystkie pieniądze, które dzisiaj są w Derżkino, powinny być wydane nie na komedie, a przekazane ZSU. Dzisiaj przeżywamy decydujący etap w historii Ukrainy, trwonienie pieniędzy na lekki gatunek jest po prostu nieuzasadnione. Wojna przekreśliła wszystkie zamysły, które były do tego. Zmieniła się optyka, zmienił się kąt widzenia. Wojna wszystko uwspółcześniła, odbywa się zmiana tematyki, zmiana bohaterów. Chcemy tego czy nie – w kinie wszystko będzie odbywać się przez pryzmat wojny. Oczywiście, może to zrodzić wiele filmów niskiej jakości, nierzadko będą one podobne jeden do drugiego. Naprawdę wybór tematu będzie trudny. Ale istnieje wielka liczba dramatycznych, heroicznych historii, które warto opowiadać i ekranizować. Kinematografiści muszą się tym zająć w najbliższym czasie. Mychajło Hryckan, zasłużony artysta Ukrainy: “Dzisiaj na pierwszej linii bronią naszej integralności, naszej niepodległości i naszej woli najlepsi synowie i córki. Los – nie los, żal – nie żal. Lepiej niż wolność, niczego nie ma. Lepiej w polu pójść w niebyt, niż w niewoli przeżyć życie”. Oprócz tych wykonawców, oklaski wdzięcznej publiczności otrzymali ANGY KREYDA, Tom Soda, Dibrowa, Anastasija Dymyd, AVIATOR, Artur Bosso, Diandi, Iryna Zinkowśka, Bożena Dar & KV!TKA, Ludowy zespół tańca “Horłycia” Międzynarodowego centrum kultury i sztuki związków zawodowych Ukrainy. Także młodzi artyści: Arina Krywowiaz, grupa “Szczehlata”, Ulana Biłyk, Jewhenija Czernowa, Anna Bobrownyk, EVIK, Ołeksandr Abakumow, Nikita Honczar, Chrystyna Szorobura, Sofija Kapanadze, MILENITTA, MILEJA, DOMINIKI, NATELIA. Przygotował materiały Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze źródeł otwartych W szerokiej dystrybucji kinowej od maja – obraz “Dom “Słowo”, który wywołał wielkie zainteresowanie u ukraińskiego widza. Trudno znaleźć inny rodzimy obraz, który wiele tygodni z rzędu szedłby z pełnymi salami w ukraińskich kinach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Święto muzyki i miłości

…wców, którzy prezentowali swoją twórczość. A oto wrażenia uczestników koncertu. Alla Kudłaj, artystka ludowa Ukrainy: „Bardzo się cieszę, że mogę spotkać się z Wami, drodzy przyjaciele! Szczęścia Wam, radości, dobra, pomyślności i wszelkiej pomyślności. Razem do Zwycięstwa, do naszego Zwycięstwa. Życzę Wam radości, dobroci i ciepła. Niech między Wami panuje dobro i zgoda”. Sołocha: „Bardzo się cieszę, że Was wszystkich widzę. Bardzo chcę, żeby wszystkie nasze marzenia się spełniły. A to marzenie mamy wszyscy wspólne. Życzę wszystkim nam pokoju”. Anna Sinhajewska, zasłużona artystka Ukrainy: „Wielkie szczęście śpiewać dla Was. Nie znam na świecie drugiego tak wspaniałego narodu, który przez całą noc nie spał, był pod ostrzałem, w schronach, a dziś przyszedł na koncert – by leczyć dusze, wspierać kulturę. Jestem dumna z każdego z Was. Chwała Ukrainie! Jedna z moich piosenek jest o bohaterach, którzy oddają życie za to, co mamy dziś, za to, byśmy mogli się spotykać, żyć, wspierać jedni drugich, chodzić na koncerty. Jestem pewna, że każdy ma w rodzinie stratę albo w najbliższym otoczeniu ludzi, którzy stracili syna, męża, ojca. Mamy jedną drogę do wspólnego Zwycięstwa!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Powrót ziemi

Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. Wolny człowiek Roman Ratusznyj zostawił nam miejsce mocy – Protasów Jar, ze stromymi zboczami, zalesionymi bukiem, wierzbą, jaworem, akacją, poprzecinany ścieżkami i dolinkami. Z daleka – Szmaragdowa Wyspa, na której chce się żyć w wolności. Tutaj pośród liści i źdźbeł trawy czuje się światło Romana. Wydobywają je pszczoły, rozcierając łapkami pierzgę. Niosą na barkach małe mrówki. Światło krzeszą w dziobach sołomiańskie ptactwo i łowią miejscowe koty… Czasem wydaje się, że tutaj Roman zostawił niebiańską latarnię, abyśmy się nie bali i nie błądzili. A uskrzydleni zbieraliśmy się na Polanie, gdzie od niedawna żyje niezwykły Festiwal „Protasów Jar” – ku pamięci Romana… „Mówiłam: Romku, ciebie chyba podrzucili kosmici, dlatego że nie jesteś do nas podobny… tą absolutną czystością serca… Ja to zawsze czułam, że on jest wyższy, uczciwszy, mądrzejszy, bardziej globalny od nas... My jesteśmy po prostu zwykłymi ludźmi, on był niezwykły”, – z wywiadu mamy Romana, pisarki Switłany Powałajewej dla dziennikarki Myrosławy Barczuk. Trzeci dzień Festiwalu „Protasów Jar” mijał pod znakiem „Powrotu ziemi”, ochrony przyrody podczas wojny, odnowienia i zachowania naszych rezerwatów, rozminowywania południowych czarnoziemów… I my, zwykli ludzie, przyszliśmy na polanę Romana, by posłuchać i zastanowić się, jak przywrócić do życia utracony raj. Do późnego wieczora trwały rozmowy i uściski. Ziemia, słuchając, oddawała nam swoje ciepło i miłość. Na kocykach cichutko leżały maluchy, które jeszcze nie nauczyły się chodzić ani po trawce, ani po ulicy Sołomiańskiej. Pies, położywszy się przy krześle, cierpliwie wypatrywał pierwszej gwiazdy. A tuż przed wieczorem zagrali muzycy, ludzie zdjęli obuwie i poszli tańczyć, rozgrzewając ziemię gołymi piętami. Białe namioty na uwięzi zawzięcie kołysały się w takt. I nie było szczęśliwszego miejsca niż p o w r ó c o n a nam ziemia Romana. Objęłam mamę niezwykłego syna i dziękowałam, dziękowałam... za światło Romana... za jego miłość, która nie mija, za Szmaragdowy Protas, który stał się miejscem naszej mocy i nieśmiertelnością Romana. Ja zaś wiem, że niezwykłych synów mogą urodzić tylko niezwykłe mamy. Dziękuję reżyserce Oldze Samolewskiej, że uwieczniła radosne momenty „Powrotu ziemi”. Nam ją jeszcze przyjdzie zwracać!.. Zdjęcia Olgi Samolewskiej oraz ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn