Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №34 за 2009 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 37 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Baturyn jako symbol narodowego odrodzenia

Petro Antonenko. Głowa państwa podziękował wszystkim, którzy przyczynili się do odbudowy Pałacu: architektom, budowniczym, historykom, konserwatorom, przedstawicielom władz i mecenasom, „za świąteczny dar dla narodu ukraińskiego i państwa ukraińskiego. Wraz z Pałacem Rozumowskiego odradzamy cenną część naszej historii, przywracamy do życia pamięć o wybitnym ukraińskim rodzie Rozumowskich”, — powiedział Prezydent, przypominając, że to właśnie z imionami braci Kyryła i Ołeksija Rozumowskich wiąże się rozkwit życia politycznego, kulturalnego i gospodarczego Ukrainy po klęskach początku XVIII wieku. Dzięki braciom przywrócono instytucję hetmanatu i autonomię Hetmanatu. „Odrodzenie narodowe Ukrainy — nasz święty obowiązek wobec kolejnych pokoleń”, — zaznaczył Prezydent. Wśród pozytywnych osiągnięć na tej drodze wymienił przywrócenie historycznej chwały Baturyna, Chortycji, Konotopu, Czyhyryna i Krut, rewolucji narodowej w latach 1917—1921, Ukrainy Karpackiej i Ukraińskiej Powstańczej Armii, przekazanie światu prawdy o Hołodomorze i stalinowskich represjach. …Pałac Kyryła Rozumowskiego, wzniesiony według projektu światowej sławy architekta Charlesa Camerona, to część zakrojonego na szeroką skalę projektu historyczno-kulturalnego, zapoczątkowanego przez Prezydenta w Baturynie. W XVII—XVIII wieku miasto było stolicą kozactwa i rezydencją pięciu hetmanów Ukrainy. Zrealizowane projekty konserwacji dadzą Baturynowi szansę stać się jednym z turystycznych centrów Ukrainy. Już teraz odwiedzają je tysiące turystów. Na terenie miasta działa Państwowy historyczno-kulturalny rezerwat „Stolica hetmańska”, któremu Dekretem Prezydenta z 16 listopada 2007 roku nadano status narodowego. Do rezerwatu należy 42 obiekty dziedzictwa kulturowego — zabytki architektury, archeologii. Wśród najcenniejszych — Pałac Rozu- 22 sierpnia w mieście Baturyn na Czernihowszczyźnie, w Narodowym historyczno-kulturalnym rezerwacie „Stolica hetmańska” Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wziął udział w uroczystym otwarciu odbudowanego z jego inicjatywy Pałacu ostatniego hetmana Ukrainy Kyryła Rozumowskiego. W Pałacu otwarto wystawę „Odrodzenie ukraińskie”. Rozumowskiego, budynek Sądu Generalnego, cerkiew Wniebowzięcia – grobowiec K. Rozumowskiego. Trudny los Pałacu jest zbieżny z losem Ukrainy. O tym przypomniał również Prezydent, zauważając: znamienne, że nikt w nim tak naprawdę nie mieszkał. W czasie budowy Pałacu (koniec XVIII – początek XIX wieku) hetmanat, jak i w ogóle autonomię, zlikwidowała caryca Katarzyna II, której niektórzy dziś – być może właśnie za to? – stawiają pomniki. Sam Rozumowski zmarł, nie zdążywszy zamieszkać w pałacu. Wkrótce pałac ucierpiał w pożarze i niemal trzy stulecia stał pusty. I nie przypadkowo: przecież na trzy wieki z naszej historii wykreślono także sam Baturyn. Odrodzenie Baturyna jako chwalebnej karty historii Ukrainy zapoczątkowały na świcie naszej niepodległości czernihowska «Proświta» i Ruch. Oni przeprowadzili pierwsze historyczno-oświatowe wyprawy «Dzwin-90» oraz «Kozackimi szlakami-91». Właśnie podczas wyprawy «Dzwin-90» po raz pierwszy od stulecia w Baturynie zabrzmiała modlitwa za hetmana Iwana Mazepę, odprawiona w imieniu niezależnej Ukraińskiej Cerkwi. Właśnie wtedy po raz pierwszy swobodnie zabrzmiał tu hymn «Jeszcze nie umarła Ukraina». A w lipcu 1991 roku odbyło się Pierwsze Ogólnoukraińskie Kozackie Święto, które obecnie stało się corocznym. Podjęto kilka prób restauracji pałacu, i wszystkie zakończyły się niczym. Niektórzy w ostatnich latach wyrzucali Prezydentowi Juszczence, że rzekomo opóźnia się rekonstrukcja i otwarcie Pałacu, którego nie odnawiano ani za carów, ani za komunoimperium, ani za pierwszych naszych prezydentów. I wreszcie Pałac ożył. Jeszcze w okresie zakończenia restauracji społeczeństwo wyraziło opinię, że najlepiej byłoby, aby w Pałacu Rozumowskiego otwarto Muzeum państwowości ukraińskiej (warianty nazwy: hetmanatu, kozactwa, odrodzenia narodowego). Władze wysłuchały tej opinii. Prezydent zaproponował nazwę: Muzeum Odrodzenia Ukraińskiego. Odradzajmy nie tylko pałace i muzea, ale także samych siebie jako patriotów Ukrainy. Znamienne, że potomek hetmana w szóstym pokoleniu Hryhorij Rozumowski, który przyjechał na święto, podarował muzeum rodzinną relikwię — kozacką szablę, mającą nie jedną setkę lat. Sale Pałacu zaczęto już wypełniać eksponatami. Przed nami ogromna praca nad sprowadzeniem do Ukrainy naszych zabytków historycznych: kozackich klejnotów, archiwów, innych wartości rozproszonych po świecie. Ale odrodzenia narodowego nie da się zatrzymać. WŚRÓD BOHATERÓW GOGOLA PORTRET AKTORKI LUDOWE DZIWOCWIATY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...sztuki «Miasteczko Mistrzów». Festiwal «Wieresajowe Święto» zainaugurowano na podstawie dekretu Prezydenta z 26 września 2008 roku «O Ogólnoukraińskim Festiwalu Sztuki Bandurowej im. Ostapa Wereśaja». KOMENTARZ NA TEMATY DNIA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dzwonią struny bandur

Zatem podczas gdy w stolicy trwają powolne dyskusje o postawieniu tu pomnika jednego z najwybitniejszych państwowych działaczy Ukrainy, a w Połtawie miejskie władze to blokują, to rzekomo już odblokowują tę samą sprawę, pomnik sławnego hetmana Iwana Mazepy odsłonięto w Czernihowie. I jest to całkowicie naturalne, bo swoje ostatnie i najsłynniejsze 22 lata hetman przeżył na Czernihowszczyźnie, w swojej stolicy Baturynie. Symboliczne jest, że pomnik ustawiono w najświętszym miejscu dawnego grodu książęcego – na Wale, czyli dawnym słowiańskim dziedzińcu, obok soboru. Podczas uroczystości w Baturynie Wiktor Juszczenko odwiedził Ogólnoukraiński Festiwal Sztuki Bandurzystów im. Ostapa Wereseja. Witając uczestników, organizatorów i gości festiwalu, głowa państwa zaznaczyła, że kobzarze i bandurzyści od wieków byli strażnikami naszej historycznej pamięci, pielęgnowali u rodaków poczucie narodowej godności i miłość do Ukrainy. Prezydent pozytywnie ocenił odrodzenie na Ukrainie tradycji bandurzystycznej i kobzarskiej, poinformował o zamiarze podpisania w najbliższym czasie dekretu o utworzeniu międzynarodowego funduszu miłośników bandury: „U nas powstanie nowe muzeum poświęcone ukraińskiej bandurze”. Wiktor i Katarzyna Juszczenkowie zwiedzili tematyczną wystawę towarzyszącą imprezie – ekspozycję ze zbiorów Czernihowskiego Muzeum Historycznego im. W. Tarnowskiego oraz Muzeum Ostapa Wereseja „Z historii kobzarstwa na Czernihowszczyźnie”; wystawę bandur i kobz ze zbiorów muzeum mistrza O. Kornijewskiego oraz obwodowego szkoły muzycznej; wystawę tradycyjnego ukraińskiego rzemiosła oraz sztuki dekoracyjno-użytkowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ZAKON „Z DZIURAMI”?

Rada Najwyższa Ukrainy na specjalnie zwołanej nadzwyczajnej sesji 21 sierpnia przezwyciężyła weto Prezydenta wobec ustawy „O zmianie ustawodawstwa o wyborach Prezydenta Ukrainy”, przyjętej kilka tygodni temu. Żadna z półtora tuzina poprawek, jakie głowa państwa zaproponował do tej ustawy, nie została przyjęta. Największe frakcje parlamentarne — Partia Regionów i BJuT, dzięki staraniom których ustawę uchwalono, po prostu nie głosowały za tymi poprawkami. Zatem ustawa wchodzi w życie. Według jakich zasad mamy więc wybierać głowę państwa? W przeddzień sesji w agencji UNIAN odbyła się konferencja prasowa politologów o wymownym tytule „Nowa ustawa wyborcza: dla polityków czy dla wyborców?”. Odpowiadając na pytania, przewodniczący Komitetu Wyborców Ukrainy Ołeksandr Czernenko zauważył, że opinia większości politologów i specjalistów prawa wyborczego jest jednoznaczna: ustawa została napisana przede wszystkim dla polityków, a dokładniej — dla dwóch sił politycznych, które próbują w ten sposób uzyskać preferencje w wyborach i wypchnąć z aktywnego procesu wyborczego inne siły polityczne. Tę opinię potwierdzili dziennikarzom przewodniczący rady Laboratorium Inicjatyw Ustawodawczych Ihor Kohut oraz ekspert Instytutu Prawa Wyborczego Wołodymyr Kowtunec. Co daje specjalistom podstawy do takiej oceny ustawy, którą uważają za znacznie gorszą od dalekiej od idealnej ustawy, na podstawie której odbywały się poprzednie wybory w 2004 roku? Oto kilka głównych postanowień. Ustawą zniesiono tak zwane zaświadczenia o przeniesieniu prawa głosu — dokument, na podstawie którego wyborca mógł głosować nie w miejscu swojego stałego zamieszkania. Bezsprzecznie to właśnie niekontrolowane rozdawanie i stosowanie tych zaświadczeń stało się jednym z największych naruszeń podczas poprzednich wyborów. Ale nie oznacza to, że zamiast zaprowadzić tu porządek, trzeba znosić tę normę. Przecież tysiące obywateli Ukrainy stale są w drodze — w sprawach służbowych, na leczeniu, wreszcie w podróżach, w odwiedzinach. A tymczasem pozbawia się ich konstytucyjnego prawa głosu. Prawda, zamiast tego wprowadzono normę o możliwości wpisania takiego wyborcy na listy po prostu w dniu głosowania. Ale można sobie wyobrazić, ile nieprawidłowości czeka nas przy zupełnie nieidealnych listach wyborców. A do tego, znając poziom naszych sądów, za pośrednictwem których wyborców będzie się wpisywać na listy, można przewidywać te same stosy wątpliwych zaświadczeń, co dawne zaświadczenia o przeniesieniu prawa głosu. Stąd — nowe fałszerstwa. Albo postanowienie, że za granicą będą mogli głosować wyłącznie ci nasi obywatele, którzy są zarejestrowani w konsulatach w krajach pobytu. Ale nikomu nie jest tajemnicą, że w takiej ewidencji znajduje się tylko niewielka część migrantów zarobkowych — obywateli Ukrainy. Trudno nazwać demokratyczną również normę, zgodnie z którą w skład komisji wyborczych mogą wchodzić wyłącznie mieszkańcy danego okręgu wyborczego. W poprzednich wyborach szeroko praktykowano angażowanie do komisji przedstawicieli innych regionów. Obecnie zaś komisje będą takie, jakie jest w danym obwodzie wpływ tej czy innej siły politycznej. Natomiast działania i decyzje komisji wyborczych wraz z CKW na mocy nowej ustawy będzie bardzo trudno zaskarżyć w sądach. Specjaliści zgłaszają też wiele uwag do postanowień dotyczących czystości i przejrzystości kampanii wyborczej, prowadzenia agitacji, działalności środków przekazu podczas wyborów. Co dalej? Już wiadomo, że Prezydent zamierza złożyć do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o niezgodność z konstytucją najbardziej jaskrawych postanowień ustawy. I jeśli TK potwierdzi ich niezgodność z Konstytucją, takie postanowienia zostaną wycofane z ustawy. Czyli będziemy mieli ustawę „z dziurami”. Autorzy i rzecznicy nowej ustawy, w tym wicespiker Ławrynowycz (który, nota bene, spokojnie oświadczył jeszcze przed sesją, że poszczególne postanowienia ustawy mogą być niezgodne z konstytucją), uspokajają opinię publiczną. Mianowicie nic się nie stało, na nowej sesji parlamentu, rozpoczynającej się 1 września, można jeszcze wnieść do ustawy poprawki. Ale dlaczego nie wniesiono ich od razu? Co to — przeciąganie, a nawet blokowanie kampanii wyborczej w ogóle? Gry polityczne trwają. Stronę przygotował Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

W CZERNICHOWIE ODSŁONIĘTO POMNIK HETMANA IWAN MAZEPY

świątyniami XI—XII wieku, którymi również opiekował się hetman. A Kolegium, przy którym odsłonięto pomnik, zostało wzniesione w 1700 roku staraniem hetmana. Była to pierwsza na Lewobrzeżu wyższa uczelnia. Spośród ponad dwustu świątyń, do budowy, remontu i renowacji których przyczynił się hetman, 44 takie miejsca święte znajdują się na Czernichowszczyźnie, w tym majestatyczny Sobór Trójcy Świętej z przełomu XVII i XVIII wieku. Obecnie jest to jedno z architektonicznych arcydzieł miasta. O tym wszystkim mówił, otwierając pomnik, przewodniczący Czernichowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Chomenko, podkreślając rolę hetmana jako budowniczego, mecenasa i władcy, który bardzo wiele uczynił dla duchowości Ukrainy. Odsłonięcie pomnika, wzniesionego kosztem mecenasów, odbyło się 21 sierpnia po uroczystym posiedzeniu w obwodowym akademickim teatrze muzyczno-dramatycznym, poświęconym 18. rocznicy Niepodległości. Dlatego uczestnicy zgromadzenia, setki przedstawicieli społeczeństwa wraz z przedstawicielami władz, przybyli na uroczystość. Chór wykonał Hymn Państwowy Ukrainy. Akt poświęcenia pomnika przeprowadził biskup czernichowski i nieżyński Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego władyka Iłarion. U stóp pomnika złożono kwiaty. Miło było widzieć wśród uczestników uroczystości weteranów Ruchu i „Proświty”, którzy jeszcze dwie dekady temu odkrywali przed nami naszą sławną i zakazaną przez stulecia historię, w tym także imię wybitnego hetmana. Nawiasem mówiąc, uroczystość przebiegła całkowicie spokojnie, w świątecznej atmosferze, choć przedstawiciele partii lewicowych, śpiewający z moskiewskiego głosu, zapowiadali jakieś akcje protestacyjne, pikiety i tym podobne. Lecz prawdopodobnie powstrzymał ich udział w ceremonii najwyższego kierownictwa miasta i obwodu oraz to, że dzień wcześniej przedstawiciele sił narodowo-demokratycznych Czernichowszczyzny ostrzegli lewicę: jeśli coś zaplanują przeciwko odsłonięciu pomnika, to cierpliwość patriotów się skończy i zajmą się oni bolszewickimi idolami, których, niestety, wciąż jest wiele w obwodzie i na Ukrainie. Na ceremonii wystąpił autor pomnika, czernichowski rzeźbiarz Hennadij Jerszow. Pracuje on w tematyce historycznej. Jednym z najsłynniejszych dzieł rzeźbiarza jest kompozycja w Lubeczu, na Górze Zamkowej, ustawiona w 1997 roku dla uczczenia 900-lecia zjazdu książąt w Lubeczu. Nową pracą artysty jest pomnik ofiar Hołodomoru na Ukrainie, który został ustawiony w stolicy Polski, Warszawie. Wkrótce, z udziałem prezydentów obu krajów, planowane jest oficjalne odsłonięcie tego pomnika. …A nad pomnikiem Iwana Mazepy w Czernichowie szumi gałęziami rozłożysty, kilkusetletni dąb. Mijają lata, stulecia — pamięć żyje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

DZIEŃ NIEPODLEGŁOŚCI W KACZANIWCE

W Państwowym Historyczno-Kulturalnym Rezerwacie „Kaczaniwka” na Czernihowszczyźnie, szlacheckiej siedzibie mecenasów Tarnowskich, wokół której w XIX wieku skupiała się ukraińska elita duchowa, 21 sierpnia odbyło się święto „Dzień Niepodległości w Kaczaniwce”. Główним wydarzeniem święta było otwarcie centralnej alei rezerwatu, odrestaurowanej dzięki wsparciu fundacji Mykoły Tomenki „Sprawiedliwy kraj”. Wiceprzewodniczący Rady Najwyższej zaznaczył, że aleję odrestaurowano dzięki pomocy posłów ludowych Walerija Dubila i Iwana Kurowskiego. „Dzisiejsze wydarzenie jest przykładem tego, że trzeba pomagać Ukrainie, a nie zarabiać na niej. To przykład tego, jak można zrobić dobry uczynek za własne pieniądze, a nie za pieniądze budżetu” — powiedział wicespiker. Tomenko podkreślił, że „Kaczaniwka” powinna stać się nie tylko modnym miejscem spacerów czy świąt, lecz terytorium twórczych spotkań, miejscem komunikacji twórczej elity, turystyczną Mekką. Po uroczystym otwarciu jako pierwsze aleją przeszły trzy pary młodych małżeństw, które tego dnia świętowały wesele.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

do odpowiedzialności złośliwych naruszających ustawodawstwo językowe. Problem ma nie tylko aspekt prawny, ale i moralny. Przekonałem się, że apelowanie do moralności takich ludzi to daremna rzecz, należy stosować prawo. Ale dziwi jeszcze jedno — obojętność władz lokalnych wobec tego problemu. A żeby nie być gołosłownym, ilustruję korespondencję zdjęciami. Zważcie, że to tylko niewielka część fotografii. Bo w samym centrum Berszadi w ciągu kilku minut naliczyłem ponad tuzin takich szyldów. Obchodziliśmy 18. rocznicę niepodległości Ukrainy i na uroczystościach z tej okazji padały patetyczne słowa o osiągnięciach, sukcesach i tym podobne. Ale przecież język to również jeden z ważnych czynników suwerenności państwa! Więc z jakim wyrazem twarzy można mówić o suwerenności państwa, kiedy nie wszyscy się nią przejmują, a co więcej, otwarcie okazują brak szacunku zarówno dla Ukrainy, jak i dla języka? I czy nauczyciele nauczą miłości do języka ojczystego, kiedy dzieci na każdym kroku widzą, jak jest on lekceważony? Dlaczego niektórzy pedagodzy tylko na lekcjach „kochają” ukraiński? I dlaczego władza państwowa nie troszczy się o język państwowy? Czy nie pora już wobec „małorosjan” zastosować nie tylko argumenty przekonywania, ale i siłę prawa?miernymi do liczebności i koncentracji mniejszości narodowej”. Zmęczony cytowaniem właściwych dokumentów międzynarodowych, pan Łozynski z gniewem zauważa: „Jakiś mędrzec może zauważyć, że Ukraina jest na tyle demokratyczna, że wykroczyła daleko poza ramy zaleceń instytucji międzynarodowych w kwestiach językowych mniejszości narodowych. Takie twierdzenie to demagogia. Niestety, rzeczywistość jest inna i dość gorzka — Ukraina nie jest państwem demokratycznym, bo nie chroni interesów większości „demosu” (narodu), który jest etnicznie ukraiński. Prawda, ta większość od lat jest przygnębiona do granic chorobliwości i dlatego czasami jest jej „wszystko jedno”. Jest tak pobita, że nie domaga się swoich praw we własnym państwie. Dlatego ten chorobliwy stan trzeba leczyć”. Niestety, ta zadawniona choroba leczeniu nie podlega — zadziałał efekt humanitarnej reorientacji ukraińskiego społeczeństwa na rosyjską modłę przez dominującą zrusyfikowaną wpływową wierzchuszkę. Pan Askold jest precyzyjny we wniosku: „Kiedy ktoś z wyższych władz zaczyna własnym przykładem agitować za drugim językiem państwowym czy chwalić się rozpowszechnianiem języków mniejszości ponad potrzeby tych mniejszości i normy światowe, czy o dwustuprocentowej tolerancji Ukraińców — odnosi się wrażenie, jakbyśmy żyli w państwie populistów i polityków, którzy nie myślą o skutkach własnych działań w realnym życiu obywateli, a jedynie o coraz większej władzy nad nami”. Oświeceniem tutaj nie zaradzisz — jedynie ogólnonarodowym „wyniesieniem” tych partii politycznych z parlamentu, po czym żaden polityk-mąż stanu nie powinien podawać im ręki. Nie może trwać domaganie się drugiego języka państwowego przez wielu deputowanych wbrew Konstytucji, która wprost nakazuje im być wzorem szacunku dla języka państwa. Takiego zjawiska nie ma w żadnym kraju świata. Ukraińcy to widzą i ich cierpliwość nie jest „powyżej standardów światowych”. A może rzeczywiście tak unikalnie, powyżej standardów światowych, przyzwyczailiśmy się po wiekach „przyjaźni narodów” na prawach młodszego brata? A dokładniej, sługi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

MIASTECZKOWI MAŁOROSJANIE, znajdzie się i na was prawo!

Fedir SZEWCZUK, dziennikarz, m. Berszad w obwodzie winnickim Zdjęcie autora To trzeba pomyśleć — w osiemnastym roku niepodległości w centralnym regionie Ukrainy, w przeważnie wiejskim rejonie, brutalnie ignorowane są Konstytucja, wymagania ustawodawstwa dotyczące języka państwowego! Prawdziwie, kto pozwala niektórym ludziom otwarcie łamać Ustawę Zasadniczą i inne prawa, lekceważąc tych, którzy są obok? Co — nasz rejon już nie jest częścią Ukrainy, a przekształca się w prowincję Rosji? Takie wrażenie odnosi się, kiedy idzie się centrum Berszadi i innych rejonowych miast i osiedli (nie mówiąc już o Winnicy) i czyta szyldy na niektórych zakładach. Gorzko staje się nie tylko za los naszego języka, ale i za przyszłość narodu. Jeśli tak dalej pójdzie, to wkrótce ojczystego słowa nie tylko nie przeczytamy, ale i nie usłyszymy go na odwiecznych ukraińskich ziemiach. A tymczasem prezydent sąsiedniego, wydawałoby się, bratniego państwa, ubrany w czarną koszulę, mentorskim tonem poucza Ukraińców, jakimi mają być, wylewa krokodyle łzy z powodu losu języka rosyjskiego na Ukrainie… Kiedy wcześniej w swoich publikacjach w różnych wydaniach zwracałem uwagę na problem zwiększenia liczby rosyjskojęzycznych szyldów, to reakcja niektórych właścicieli sklepów była różna. Jedni tłumaczyli, że to, rzekomo, wymaganie ich gospodarzy z Kijowa (to — co już, nie stolica Ukrainy?). Inni mówili, że właściciel sklepu — Rosjanin, więc namalował szyld w ojczystym języku. Wyobraźcie sobie obraz: etniczny Ukrainiec, który mieszka w Rosji, otworzył tam swój sklep, a szyld na nim i porządek pracy napisał po ukraińsku… Mówicie, takiego nie może być? A dlaczegoż wtedy na Ukrainie na takie coś pozwalamy? Co więcej, w języku państwowym sąsiedniego kraju piszą szyldy przeważnie nasiż Ukraińcy… Wпрочем, jacy z nich Ukraińcy? To Małorosjanie. Bo prawdziwi Ukraińcy mają godność i nigdy nie pozwolą sobie na taką hańbę. A niektórzy przedsiębiorcy-Małorosjanie nawet oburzali się, rzekomo, gazeta narusza ich prawa, więc grozili podaniem za to do sądu. Ależ nie podali, bo wiedzą, że nigdy tego sądu nie wygrają. Przecież to oni łamią prawa. Otwarcie powiem, że z niecierpliwością czekam na takie pozwy po to, żeby pojawił się precedens; to przyciągnęłoby uwagę całej Ukrainy do problemu. A póki co wręcz przeciwnie, razem z miejscowym zjednoczeniem towarzystwa „Proświta” zbieramy materiały po to, żeby przyciągnąć do sądowej odpowiedzial-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

FAŁSZYWE UKŁONY W STRONĘ „ŚWIATOWYCH STANDARDÓW”

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Ukraińscy wysokiej rangi urzędnicy często muszą odpowiadać na oskarżenia dotyczące ucisku rosyjskojęzycznych, nietolerancji, homofobii czy antysemityzmu. Jednak zamiast normalnego udowodnienia bezsensowności wielu zarzutów, tłumaczą się. Robią to w sposób upokarzający i nieudolny, twierdząc, że u nas wszystko jest powyżej światowych standardów. Nikt nie zastanawia się nad tym, że właśnie to „powyżej światowych standardów” często jest sprzeczne z ukraińskimi ustawami i normami Konstytucji państwa. Znana wypowiedź byłego prezydenta Ł. Krawczuka o tym, że mniejszości będą czuły się w Ukrainie lepiej niż na historycznej ojczyźnie, postawiła na głowie całą politykę narodową i językową państwa. Żadna mniejszość narodowa nie może czuć się lepiej niż na historycznej ojczyźnie, ponieważ tylko na ojczyźnie istnieje niepowtarzalne rodzime środowisko, którego nigdzie na świecie nie da się odtworzyć. Maksimum, co może zrobić diaspora, to zachować odrębność za pomocą tradycji rodzinnej, towarzystw społecznych i życia kulturalnego wspólnoty. Chodzi o zaspokojenie realnych potrzeb odrębności, co gwarantuje Konstytucja, a nie o polityczne żądania drugiego czy trzeciego języka państwowego, egoistyczne pragnienie przedstawicieli mniejszości narodowych słyszenia języka ojczystego wszędzie, wbrew normom Konstytucji i prawom reszty obywateli. Gorzkie doświadczenie minionych lat niepodległości świadczy, że nami w większości kierują ci, którzy tych prostych rzeczy nie rozumieją lub nie chcą rozumieć i znać. W strukturach państwowych, zwłaszcza w rządzie, powinni pracować nie zaangażowani politycy czy urzędnicy, a urzędnicy-państwowcy. Lecz obecny rząd, niestety, jest najbardziej upolityczniony ze wszystkich lat niepodległości. Najbardziej szkodzi upolitycznienie sfery humanitarnej, które prowadzi do naruszenia harmonii życia społeczeństwa. Od tego biorą się wszystkie niepowodzenia w gospodarce, systemie władzy, co negatywnie odbija się na naszym z wami dobrobycie i jakości życia. Jakość życia to nie tylko „sam chleb”, a kompleks zadowolenia lub niezadowolenia z życia w Ukrainie. Może już straciliśmy niepowtarzalne poczucie naszych przodków – zadowolenie z życia na ojczyźnie? Nasi przodkowie zawsze mieli taką przyjemność przy znacznie skromniejszych zasobach, znacznie cięższej pracy, a nawet w godzinach poświęcenia własnego życia za Ukrainę. Nasi bracia-Ukraińcy z diaspory, którzy zachowali to przejmujące poczucie „życia na ojczyźnie”, w żaden sposób nie mogą zaakceptować realiów współczesnej Ukrainy, w szczególności niepojętego dla wolnego państwa totalnego zrusyfikowania miast, a nawet wsi i osad. Kiedyś przewodniczący światowej wspólnoty Ukraińców Askold Łozynskyj odwiedził ojczyznę i był tak boleśnie poruszony wzrostem rosyjskojęzyczności, że natychmiast opublikował emocjonalny artykuł-wyrzut. Z czasem ukazał się kolejny jego artykuł „Międzynarodowe demokratyczne normy kwestii językowej”, gdzie szczegółowo wyjaśnił naszym władzom i zwykłym Ukraińcom, jak naprawdę powinno być w dziedzinie języka. Ciekawe badanie, ale czy posłuchają go nasi członkowie rządu? Gdybyż to ukraińskie problemy językowe wynikały z niewiedzy! Celem wielu ukraińskich urzędników jest: uważnie przeczytać umowy międzynarodowe i stworzyć projekt ustawy, który postawiłby wszystko na głowie, aby „chronić” prawa językowe rosyjskojęzycznych lepiej niż w Rosji i powyżej międzynarodowych standardów. „Nie ma w zaleceniach wymogu finansowania przez państwo instytucji edukacyjnych mniejszości narodowych. Jaki jest stan dzisiaj w Ukrainie z rosyjskojęzycznymi instytucjami edukacyjnymi, a w Federacji Rosyjskiej z ukraińskojęzycznymi instytucjami edukacyjnymi? Ukraina wykracza daleko poza zalecenia OBWE. W Ukrainie jest ponad dwa tysiące placówek oświatowych z rosyjskim językiem nauczania, które są finansowane z Budżetu Państwowego Ukrainy. Dodatkowo prawie dwa tysiące ogólnokształcących placówek oświatowych z ukraińskim i rosyjskim językiem nauczania. To również jest finansowane z Budżetu Państwowego. Natomiast w Federacji Rosyjskiej placówek oświatowych z ukraińskim językiem nauczania lub z rosyjskim i ukraińskim językiem nauczania nie ma wcale” – wyjaśnia Askold Łozynskyj. I kontynuuje: „Natomiast Ukraina daleko przekroczyła ramy zaleceń OBWE, ponieważ nie tylko pozwala na prywatne rosyjskojęzyczne placówki oświatowe, nie stawia im przeszkód, ale faktycznie finansuje około 4000 rosyjskojęzycznych szkół z Budżetu Państwowego. Niektórzy mogą uważać taki stosunek Ukrainy do języka rosyjskiego za chwalebny, jednak inne państwa scharakteryzowałyby taki stosunek jako absurdalny i ekonomicznie samobójczy. Konferencja OBWE w Oslo przedstawiła zalecenia dotyczące języka mniejszości narodowych także w innych sektorach, poza edukacją. Sektory obejmowały: nazwy, religię, działalność społeczną w organizacjach pozarządowych, środki masowego przekazu, gospodarkę, instytucje administracyjne i usługi publiczne, niezależne instytucje krajowe, wystąpienia przed władzami sądowymi oraz ochronę w przypadku pozbawienia wolności. W każdym przypadku konferencja określiła prawo przedstawiciela mniejszości narodowej do korzystania z własnego języka. Równie w każdym przypadku prawo korzystania z własnego języka było współistniejące z korzystaniem z języka państwowego w sprawach administracyjnych. Jeśli chodzi o środki masowego przekazu, to główna teza-zalecenie brzmi: „na poziomach krajowym, regionalnym i lokalnym ilość i jakość czasu przeznaczonego na emisję w języku mniejszości narodowej powinny być współ-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...z przyjezdnych aktorów i amatorów. Poziom artystyczny był nadzwyczaj wysoki. We wrześniu 1941 roku odbyło się pierwsze przedstawienie — „Martin Boruля” Iwana Karpenki-Karego. Następnie wystawiono sztuki Iwana Kotlarewskiego, Mykoły Kropywnyckiego, Borysa Hrinczenki, Stepana Wasylczenki, Mykoły Kulisza; przygotowano również przedstawienie na podstawie powieści Demo-Dowhopilskiego „Miłość wierchowyn”. Sukces teatru doceniali także Niemcy, którzy przychodzili do przytulnej sali Zafrana, gdzie odbywały się przedstawienia. Jednak kierownictwu teatru, w tym także Demo-Dowhopilskiemu, nie udało się uniknąć tragicznego losu. — Kierownik teatru miał okazję uratować się — opowiada dawny aktor Rówieńskiego Teatru Ukraińskiego Serhij Prymak. — Pewnego razu po zakończeniu przedstawienia, kiedy zmywałem makijaż, do pokoiku wbiegł Niemiec z automatem. Pyta: „Gdzie jest pan Anatol?” Zdziwiłem się: Niemiec, a mówi po ukraińsku. Mówię: „Tam, na scenie”. A on: „Powiedz mu, że dziś mają go «odwiedzić». Tylko żeby nikt więcej tego nie słyszał”. Pan Anatol podziękował za ostrzeżenie. Zaczął przygotowywać się do ucieczki, ale nie zdążył. Niemcy byli już na progu. Tylne wyjście również zablokowano. Na Demo-Dowhopilskiego założono kajdanki. Przeprowadzono rewizję w pomieszczeniu. Zabrali ze sobą kilka książek, w tym także „Miłość wierchowyn”. Wtedy też aresztowano jeszcze kilka osób z teatru. Po jego rozstrzelaniu (15 października 1943 roku) Rówieński Teatr niemal przestał istnieć, choć przez pewien czas próbowała jeszcze utrzymać go „na powierzchni” pani Omelianowycz-Pawlenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

TANIEC PRZERWANY KULĄ

Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Anatolowi Demo-Dowhopolskiemu, założycielowi Rówieńskiego Teatru Ukraińskiego, z jego wybitnym talentem i zdumiewającą pracowitością, pisane było stać się jednym z najjaśniejszych działaczy teatralnych Ukrainy. Jednakże twórczy lot i życiową drogę dramaturga i reżysera-inscenizatora w 1943 roku przerwała faszystowska kula podczas masowej egzekucji ukraińskiej inteligencji. Od tamtej pory imię Demo-Dowhopolskiego zostało zapomniane. Jedynie rzadko wspominano o nim w opracowaniach historycznych (głównie diasporowych). Obecnie postać Demo-Dowhopolskiego powraca dzięki książce „Żywe słowo — ruchem, dźwiękiem, barwą”, do której weszły utwory patrioty-działacza oraz wspomnienia i opowieści o nim. — Czas i okoliczności doprowadziły do zapomnienia imienia Anatola Demo-Dowhopolskiego — mówi Inna Nahorna, redaktorka książki — więc materiały trzeba było zbierać po ziarnku nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Faktycznie w każdym materiale prześledzić można niezłomną miłość do Ukrainy. W końcu ukraińskim duchem Anatol był przesiąknięty jeszcze od dzieciństwa. Jego ojciec wchodził w skład kierownictwa Ukraińskiej Republiki Ludowej (kierował Bankiem Państwowym). W drugiej połowie lat 30. XX wieku młodzieniec uczył się w Rówieńskim Gimnazjum Ukraińskim. Przez długi czas pracował w Krakowie. Dopiero na początku II wojny światowej powrócił do Równego. Organizacja teatru stała się jego najważniejszym dziełem. Był on także utalentowanym baletmistrzem, organizując faktycznie wszystkie numery taneczne do przedstawień, nadając nowy koloryt takim czysto ukraińskim tańcom, jak hopak, czumak, zaporoziec. Zespół teatralny składał się częściowo z aktorów byłego teatru radzieckiego, częściowo —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Do serca — przez ciernie

Jewhen Cymbaluk, obwód rówieński Tradycyjny festiwal „Czerwona kalina”, który odbywa się w kolonii wychowawczej w Dubnie, w tym roku miał tematykę kozacką i został przypadł na 360. rocznicę powstania Ukraińskiego Państwa Kozackiego. Tegoroczna „Czerwona kalina” wyróżniła się nie tylko udziałem w konkursach wokalnym, recytatorskim, tanecznym, apelowym i sportowym, lecz także najbardziej upragnionym marzeniem sześciu młodych tutejszych wychowanków — za dobre zachowanie, celowe wyniki w nauce i aktywny udział w życiu społecznym otrzymali warunkowe zwolnienie przedterminowe. Programowi konkursowemu towarzyszył wyjazd najlepszych wychowanków placówki na pole bitwy pod Beresteczkiem, skąd przywieziono ziemię i umieszczono ją w kapsule, aby Podczas festiwalu będzie ją dalej przekazywać jako symboliczną sztafetę z festiwalu na festiwal. Kozacki duch przeniknął także część konkursową imprezy. Prawie najcieplej widzowie (w tym rodzice skazanych) przyjęli piosenkę „Zaporoski pisarzu”, humorystyczny list do kozaków kolejnych pokoleń, a także scenkę z powieści Mikoły Gogola „Taras Bulba”. Podczas wręczania nagród zwycięzcom zastępczyni szefa Państwowego Departamentu ds. Wykonania Kar Natalia Kałasznik między innymi zaznaczyła: „Kolonia wychowawcza to nie miejsce, w którym gasną ludzkie nadzieje i talenty. Wprost przeciwnie, to miejsce, gdzie iskierka talentu ma się ujawnić, by po odbyciu kary rozbłysnąć z nową siłą i przynieść pożytek społeczeństwu”. Właśnie tym kierowali się działacze, którzy zapoczątkowali i od wielu lat organizują w kolonii „Czerwoną kalinę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

ŹRÓDŁA TWÓRCZOŚCI

Jurij RUDENKO, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy. Wielu naszych rodaków, w szczególności dziennikarzy, operatorów filmowych, artystów, pedagogów, działaczy społecznych, przedstawicieli współczesnego kozactwa, dobrze zna Ołeksandra Werteleckiego — człowieka niewyczerpanej energii i entuzjazmu. W sierpniowe dni skończył 65 lat. Jest w rozkwicie sił życiowych i twórczych, wzlotów serca i duszy. Jego korzenie rodowe sięgają czasów kozackich. Z dokumentów historycznych wiadomo, że w Ilińcach na Winniczyźnie u pułkownika Bohuna był setnik Wertelecki. Z czasem został pułkownikiem kalnickim. A w 1661 roku kozacka rada w Śmile wybrała go na hetmana nakaznego. Ołeksandr urodził się w 1944 roku. Kiedy ojciec wyzwalał Kijów, pozwolono mu na zaledwie kilka godzin odwiedzić ukochaną żonę. A po spotkaniu poszedł dalej wyganiać wroga z ziemi swoich przodków. Zginął śmiercią walecznych. Ojciec i syn nigdy się nie widzieli. Matka, żołnierska wdowa, oddawała całe ciepło i miłość jedynemu synowi. Natchniony kozackim pochodzeniem i bojowym męstwem ojca, Ołeksandr postanowił całe życie odkrywać wierność kozaków Bogu i Ukrainie, ich odwagę w walce z ciemiężycielami, wysokie wzloty siły ducha narodu. Ukończył Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej im. I. Karpenki-Karego, pracował jako operator filmowy w „Ukrkinochronice”. Nakręcił ponad 100 kronik i filmów dokumentalnych. Wśród nich szeroko znane: „Bohdan Chmielnicki”, „Wszedł żołnierz na piedestał”, „Skrzydła męstwa”, „Słowo po egzekucji”, „Żołnierskie wdowy”, „Śpiewa Rosynka”, „Jeden los na dwoje”, „Szkoła w Sachniwce”, „Jestem zabity pod Stalingradem” i inne. W filmie „Żołnierskie wdowy” O. Wertelecki w jednym kadrze zebrał 268 wdów ze wsi Melnyky na Czerkaszyźnie. Tylko w jednej wsi — 268 wdów, tyle samo zniszczonych losów. Ciepło duszy i miłosierdzie dla ludzi, współczucie dla ich bólu budzą poczucie wdzięczności za pokonane przez nich trudności, za wychowane dzieci i wnuki. Na widzów porażająco działają kadry z filmu „Bohdan Chmielnicki”, w których artystycznie odtworzono kozacką przeszłość. Kadry o „ukraińskich piramidach” — kozackich mogiłach, rozrzuconych po całej ziemi zwycięskich przodków, które niczym żywe trzymają na swoich barkach błękitny namiot nieba Ojczyzny, nie zapominają się nigdy. Film dokumentalny „Żołnierskie wdowy” otrzymał główną nagrodę na Wszechzwiązkowym Festiwalu Filmowym w Kijowie (1984). Właśnie ten film z wieloma odkryciami O. Werteleckiego jako operatora stał się podstawą ekspozycji o tym samym tytule autorstwa ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki A. Hajdamaki w „Narodowym Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945” w stolicy. Filmy artystyczno-publicystyczne „Żołnierskie wdowy” oraz „Jestem zabity pod Stalingradem”, pokazane na XXXVII i XXXIX sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ jako najlepsze filmy ukazujące tragedię ludzi i wielkość ich ducha, zostały wyróżnione nagrodą Związku Dziennikarzy Ukrainy. Cała twórczość O. Werteleckiego przekonuje, że synowska miłość do matki-Ukrainy, ideologia i filozofia, rycerska moralność kozactwa są nienaruszalnym historyczno-duchowym fundamentem życia narodu. Artysta wstępuje w szeregi odrodzonego ukraińskiego kozactwa. W 1999 roku O. Wertelecki stworzył Sołomiańskie Towarzystwo Kozackie, później Swiatoszyńskie Towarzystwo Kozackie w Kijowie. Kozacy wybrali go atamanem Towarzystwa Kozackiego Ukrainy. Filmowiec, patriota, kocha młodzież, wyjaśnia jej, że nasz naród ma wysokie ideały duchowe. To ideał człowieka-kozaka, człowieka-rycerza. Dlatego pamięć historyczna, świadomość narodowa Ukraińców święcie strzeże wartości duchowych ukraińskiego kozactwa i przekazuje je nowym pokoleniom. Jubilat troszczy się o kozacką hart ducha dżurów, młodych kozaków, własnym przykładem potwierdza, że ukraiński kozak to dusza prawdziwa, sprawiedliwa i niezłomna, a Bóg i Ukraina to jego niezachwiane fundamenty duchowe. Od końca lat 90. O. Wertelecki opiekuje się odrodzeniem cerkwi Ikony Matki Bożej na Południowej Borszczahiwce, cerkwi św. Mikołaja (Prytyśka) na Podolu oraz cerkwi Spotkania Pańskiego na placu Lwowskim w Kijowie. Jako operator filmowy O. Wertelecki filmuje wydarzenia odbywające się w Muzeum Architektury i Budownictwa w Pyrohowie, prowadzi wideokronikę ukraińskiego kozactwa. I wszystko to — na własny koszt. Ołeksandr Iwanowycz filmował pamiętną uroczystość pasowania 10 stycznia 1999 roku na kozaka Wiktora Juszczenki. Mistrz sztuki operatorskiej wspomina: — Znam Wiktora Juszczenkę jeszcze z czasów, gdy był prezesem Narodowego Banku Ukrainy. Nigdy nie zapomnę, jak zabrał pracowników do Moryniec, w rodzinne strony Tarasa Szewczenki. Ja też tam byłem. Widzieliśmy, jak podupadało muzeum, waliła się chata diaka. Środków na remont nie było, a Wiktor Andrijowycz zebrał bankierów, żeby im to pokazać. Za każdym bankierem został przypisany określony obiekt z krainy Szewczenki. Wiktor Juszczenko powiedział wtedy: „Chłopaki, cicho, bez prasy, bez telewizji, bez autoreklamy — jak dla własnego ojca — wszystko zrobimy, wyremontujemy wszystko, co trzeba”. I kiedy usłyszałem te słowa — „jak dla własnego ojca”, zrozumiałem i uwierzyłem, że Wiktor Juszczenko zawsze będzie dbał o interesy narodowe matki-Ukrainy. Przyjaciele, pobratymcy, ukraińskie kozactwo szczerze gratulują Ołeksandrowi Iwanowyczowi Werteleckiemu jubileuszu, życzą niewyczerpanych źródeł zdrowia i natchnienia, spełnienia twórczych zamierzeń, nowych osiągnięć w imię rozkwitu rodzinnej Ukrainy! Niech Cię rosa i woda prowadzą, sławny kozaku!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

TETIANA SOSNOWSKA:

W pokoleniach się odezwę, Nie spłonę i nie zagasnę… Pawło Tyczyna — Pani Tetiano, co Pani robiła, kiedy otrzymała nakaz eksmisji? — Można było podejść do tego bardziej lekkomyślnie, gdyby nie świadomość, że istnieje realne niebezpieczeństwo utraty muzeum. Teraz jeszcze nie wiem, kto pretendował na nie. Ale jeśli chodzi o formalny przebieg sprawy, to dług powstał przez niedostateczne finansowanie miasta, bo za nasze pomieszczenie płaci Kijowska Administracja Miejska. Fundusz Mienia Państwowego powinien śledzić wpływy środków do budżetu, więc postanowił zastosować wobec nas taki środek zapobiegawczy jak eksmisja przez sąd. Przypadki problematycznych sytuacji wokół placówek kultury, tak zwanego państwowego raiderstwa, stały się częstsze. Przewodniczący komisji ds. kultury Ołeksandr Bryhynets, mając pewne doświadczenie w podobnych sprawach, bardzo nam pomógł. Podobnie jak oburzenie społeczne. Kilka miesięcy walki nie dodało nam ani optymizmu, ani radości, jedynie problemów. Sprawa dotarła do sądu, który wygraliśmy. Jako problem odbieram to, że my, 18 pracowników etatowych, jesteśmy podporządkowani miastu, ale pomieszczenie, mienie, prawie 27 000 eksponatów należą do państwa. Kiedy w Ministerstwie Kultury i Turystyki, Gabinecie Ministrów, Sekretariacie Prezydenta dowiedziano się o tym, powstało naturalne pytanie — dlaczego muzeum Tyczyny do tej pory nie ma statusu państwowego, nie jest podporządkowane Ministerstwu? Komisja Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości, której przewodniczy Wołodymyr Jaworiwski, trzykrotnie zbierała się, aby pomóc muzeum. Minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun w jednym z wywiadów w telewizji powiedział, że jest gotowy wziąć muzeum pod opiekę Ministerstwa choćby teraz. Ale z jakiegoś powodu miasto opiera się przekazaniu muzeum na własność państwową, a mówi o tym, żeby pomieszczenie oddano na jego własność. My nie jesteśmy przeciwni staniu się muzeum państwowym, bo to otworzyłoby zupełnie inne horyzonty popularyzacji twórczości Tyczyny, dałoby nam możliwości całkowicie oficjalnie opiekować się muzeum w Piskach na Czernihowszczyźnie (rodzinna wieś poety), moglibyśmy stworzyć muzea-pokoje w Czernihowie i Charkowie, gdzie mieszkał Pawło Hryhorowycz. Gabinet Ministrów i Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy już nie raz zwracały się do władz miejskich z prośbą o przekazanie muzeum na własność państwa. Zatem mamy nadzieję, że u kijowskich urzędników zwycięży podejście państwowotwórcze. — Pani Tetiano, czysto po ludzku, jak Pani czuła się w takiej sytuacji? — Wiecie, te kilka miesięcy faktycznie pokazały, że nasi ludzie nie są tak obojętni, jak nam się wydawało. Wsparcie oferowało Muzeum Michaiła Bułhakowa na Andrijiwskim Uzwozie. Oni najbardziej przejęli się naszą biedą, bo to także muzeum-mieszkanie pamięci, które znajduje się w centrum, więc jest dla nuworyszy łakomym kąskiem. Ale nie mogę gniewać się na innych swoich kolegów, bo zrozumiałe, że nie chcieliby psuć stosunków z kierownictwem. A u nas kompromis nie wyszedł, trzeba było zwracać się o pomoc do rządu i do przywódców państwa, bo na swoim poziomie rozwiązać problemu nie mogliśmy. Jednak stosunki były beznadziejnie zepsute, bo żaden kierownik nie lubi, kiedy podwładni skarżą się. Musieliśmy skarżyć się i do Gabinetu Ministrów, i do Sekretariatu Prezydenta, i do Prezydenta. Choć nie tyle skarżyć się, co prosić o pomoc. Pierwszy list wsparcia otrzymaliśmy z Sekretariatu Prezydenta o tym, że zwrócili się do mera Kijowa z prośbą o załatwienie problemu. Potem otrzymaliśmy list z Ministerstwa Kultury i Turystyki, w którym zapewniali, że nie zostawią nas, wspominali Ustawę Ukrainy o muzeach i inne, które chronią dziedzictwo kulturowe, radzili, do jakich dokumentów normatywnych się zwracać. Zaraz po tym zostało złożonych kilka zapytań poselskich dotyczących ochrony naszego muzeum. Latem tego roku media stolicy obiegła wieść: Literacko-pamięciowe muzeum-mieszkanie Pawła Tyczyny otrzymało nakaz przymusowej eksmisji z powodu niepłacenia czynszu w kwocie 16 tysięcy hrywien. Ukraina mało nie pozbyła się unikalnego dziedzictwa klasyka literatury ukraińskiej. Sytuacja była uwarunkowana tym, że ktoś rzucił okiem na atrakcyjne pomieszczenie w centrum Kijowa. Zatem właśnie o tym mowa w rozmowie z dyrektorem muzeum Tetianą Wiktoriwną Sosnowską. Jednak trzeba było bronić niezaprzeczalnych wartości kulturowych. Nie było żadnej politycznej frakcji parlamentarnej, której posłowie nie zadzwoniliby i nie zaproponowali pomocy. Co było przyjemne — kijowianie, niezależnie od wieku, majątku i statusu, także aktywnie włączyli się w walkę. — Odwiedzających w muzeum zazwyczaj jest dużo? — U nas, jak i w innych muzeach pamięci o profilu literackim, obraz odwiedzin jest falowy. Oto studiują twórczość W gabinecie pracy poety Pawła Tyczyny w siódmej klasie — poszli lawiną siódmoklasiści. Studiują w dziewiątej, jedenastej — idą uczniowie tych klas, często przychodzą studenci. W weekendy od dawna już propagujemy rodzinne odwiedziny, wszak pracujemy codziennie. Wiele lat u nas w niedzielę jest dzień bezpłatnego zwiedzania. Jeśli człowiek przychodzi i przyprowadza ze sobą rodzinę z 5—6 osób, to kosztuje pewną sumę. Dlatego u nas trzeba jedynie zapłacić za wycieczkę. Początkowo był to krok popularyzatorski. Bo kiedy przychodzą uczniowie, my najpierw prowadzimy wycieczkę, a potem proponujemy w niedzielę przyprowadzić rodziców i samym opowiedzieć to, co zapamiętali. Zdarzają się przypadki, że dzieci przychodzą z babcią, z rodzicami, z przyjaciółmi i same prowadzą wycieczkę. — Wycieczki, poświęcone życiu Pawła Hryhorowycza Tyczyny, prowadzą właśnie w tym domu? — Tak, należało do niego mieszkanie na drugim piętrze, ale my opowiadamy o całym życiowym i twórczym szlaku poety, a nie tylko o tym okresie, kiedy tu mieszkał. Jeszcze gdzieś z dziesięć lat temu z młodzieżą było bardzo Tu władały muzyka i poezja ciężko pracować, bo twórczość Pawła Hryhorowycza odbierała ona z rezerwą. W szkole Tyczynę wykładano tak, że wyobrażenie o nim składało się bardziej jak o zabawnym poecie, niż genialnym. I my opowiadaliśmy dzieciom i o latach 30., i o przełomie, i duchowej tragedii, którą przeżył. Pod koniec wycieczki zaczynaliśmy czuć zaufanie dzieci, bo niczego przed nimi nie ukrywaliśmy i staraliśmy się uczynić je uczestnikami dialogu. W kręgu rodzinnym. Obok Pawła Tyczyny — mała Tania Sosnowska Proponowaliśmy im nie „terroryzować” pytaniami rodziców, a przyjść do domu i pomyśleć, jak sami postąpiliby w sytuacji, w której znalazł się poeta. Teraz stosunek do Pawła Hryhorowycza u młodzieży jest zupełnie inny. Młodsi uczniowie studiują wiersze dla dzieci, klasy 8—9 — wiersz „Ja utwierdzam się”, starsi — lirykę z „Słonecznych klarnetów” i wiersze o brzmieniu obywatelskim, takie jak „Pamięci trzydziestu”, „Skorbna matka” itd. Więc uczniowie są zaznajomieni z twórczością Pawła Hryhorowycza. Kiedy przychodzą do nas nowi pracownicy, nigdy nie narzucamy im tekstu gotowych wycieczek, a dajemy możliwość samodzielnego ukształtowania poglądu na życie i twórczość klasyka. U wielu przewodników wyrobiła się własna interpretacja okresów życia i czynów Tyczyny. Najważniejsze, że przy tak niskiej pensji w pracy zostają ludzie, którzy naprawdę kochają twórczość Pawła Hryhorowycza, nasze muzeum i nie są obojętni na wszystko, co się w nim dzieje. A w pomieszczeniu na pierwszym piętrze stale organizujemy wystawy artystyczne, wieczory literackie i staramy się pomagać artystom przyjeżdżającym do stolicy, bo kijowianie z reguły znajdują inne sposoby, by się promować. — Tatiano Wiktorówno, czy długo zajmuje Pani to stanowisko? — Niby długo, a wszystko wydaje się, że niedawno… Pracuję tutaj od 1993 roku, dyrektorem — od 1997. A wcześniej dyrektorem była moja mama, która to muzeum tworzyła. Spośród krewnych Tyczyny ona najczęściej bywała w gościach u Pawła Hryhorowycza i Lidii Petriwny i znała wszystkie rodzinne szczegóły. Mamy babcia, moja prababcia, była starszą siostrą poety. Własnych dzieci Paweł Tyczyna nie miał. Tak się złożyło, że kiedy prababcia zmarła, pozostało pięcioro dzieci-sierot, gdyż mąż — ksiądz, którego wezwano „na rozmowę” w 1934 roku, do domu nie wrócił. Dzieci, zgodnie ze wszystkimi zasadami, należało oddać do domu dziecka. Tyczyna w tym czasie był w Kijowie i ponieważ istniało zagrożenie, że dzieci rozrzucą po całym Związku Radzieckim, jak to wtedy robiono, powiedział braciom i siostrom: „Musimy wziąć nad nimi opiekę”. Spośród tych dzieci-sierot najstarszą była moja babcia Marusia. Z nią, jako najstarszą, Paweł Hryhorowycz radził się, co komu kupić, kogo gdzie oddać do nauki. A kiedy dzieci dorosły, moja mama pracowała w Kijowie i bywała u niego częściej niż inni. Ale to nie oznacza, że Paweł Hryhorowycz komuś mniej poświęcał uwagi. Tym z moich krewnych, którzy mieszkali w Charkowie, w Leningradzie, on także bardzo pomagał. Paweł Hryhorowycz był człowiekiem szczodrym i nie tylko w stosunku do krewnych. Pomagał młodym poetom, dziennikarzom, nauczycielom, wszystkim, którzy robili dobry uczynek na niwie oświaty lub mieli talent. Bardzo cierpiał, że nie miał własnych dzieci. Kiedy P. Tyczyna był deputowanym Rady Najwyższej ZSRR z okręgu kaniowskiego, zawsze pomagał wielodzietnym rodzinom, sierotom, półsierotom. Już w latach 50. XX wieku był mecenasem typu europejskiego. Ale wszystko to robił bardzo cicho, skromnie, nie afiszując się i nie reklamując swoich czynów. Kiedy tworzono muzeum, znaleziono wiele paragonów kasowych z czasów, gdy Tyczyna był ludowym komisarzem oświaty. Często odwiedzał szkoły. I jeśli biblioteka w wiejskiej szkole była mała, niedostatecznie wyposażona, darował jej książki. Sprzedawcy sklepu „Suzirja” wiedzieli: jeśli pojawił się na progu Tyczyna, to będzie ogromny utarg. Kupione książki wysyłał do wsi nie paczkami, a ciężarówkami. Poeta, akademik, ludowy komisarz oświaty, przede wszystkim troszczył się o to, żeby wiejskie dzieci miały co czytać. W wielkiej kolekcji obrazów Tyczyny, która znajduje się w tym mieszkaniu, są tylko trzy kupione prace, reszta została podarowana przez autorów. Bardzo pomagał młodym artystom, ludowym talentom, w szczególności Katerynie Biłokur. Więc nie tylko twórczość, ale i sama osobowość Pawła Hryhorowycza zasługuje na pełne szacunku podejście potomnych. Rozmawiała Ludmyła ILJENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ZAKŁADNIK EPOKI

Nadia ONYSZCZENKO, m. Niżyn. W drugim numerze czasopisma „Teatr” z 1936 roku wydrukowano szkic Dmytra Hrudyny „Droga mistrza” z okazji 40-lecia działalności scenicznej zasłużonego artysty republiki Iwana Ołeksandrowycza Marjanenki. „Syn marjanowskiego kowala z Chersońszczyzny, siostrzeniec Marka Kropywnyckiego, Iwan Petłyszenko rozpoczynał działalność sceniczną z koryfeuszami ukraińskiego teatru. Wszakże, jakkolwiek wielkie i wpływowe były postacie Sadowskiego, Zańkoweckiej, Saksahanskiego, Marjanenko nie był po prostu naśladowcą metody twórczej i warsztatu swoich genialnych współczesnych — pisze krytyk teatralny. — Wielka indywidualność twórcza, dociekliwy umysł, emocjonalne nasycenie, ciągła wytrwała praca nad sobą wysunęły artystę na jedno z pierwszych miejsc jako samodzielnego twórcę wielu ról, oryginalnego interpretatora szeregu obrazów artystycznych światowego repertuaru, przed Marjanenkiem nie stworzonych w ukraińskim teatrze burżuazyjnym”. Z dorobku twórczego Hrudyny, który przechowywany jest w zbiorach Niżyńskiego Muzeum Krajoznawczego, jest to jego najzręczniejsza praca, choć naznaczona błędami tamtej skomplikowanej epoki. Dostało się od recenzenta i realiście Sadowskiemu, i nowatorowi Kurbasowi… „Sadowski nie był do końca wytrwałym, konsekwentnym realistą — twierdzi on. — Wystawiając sztuki swojego utalentowanego brata I. Tobilewycza (Karpenki-Karego), grając koronne role w nowym repertuarze teatru realistyczno-obyczajowego, on jednak bardzo, bardzo często powracał na utarte ścieżki nacjonalistycznego kozakofilstwa, nacjonalistycznej romantyki. Właśnie w jego teatrze, z jego inicjatywy i przy jego aktywnym wsparciu, pełnym rozkwitem rozkwitali żałośni epigoni teatru romantyczno-obyczajowego, proświcianie-nacjonaliści: B. Hrinczenko („Stepowy gość”) i tacy, późniejsi otwarci nacjonaliści-kontrrewolucjoniści, jak Staryćka-Czerniachiwska („Ostatni snop”, „Hetman Doroszenko”), Czerkasenko („Straszna zemsta”, „O czym szumiała trzcina”) oraz inni”. Jeszcze jeden charakterystyczny dla tamtych czasów cytat. „Znane historyczne wystąpienia P. P. Postyszewa na czerwcowym plenum KC KP(b)U, a potem na listopadowym plenum KC i CK K KP(b)U w 1933 r., obok wystąpień szeregu odpowiedzialnych tow., jaskrawo ujawniły odrażająco-podłą rolę sprzedajnych agentów trockistowsko-nacjonalistycznej kontrrewolucji, którzy próbowali zrealizować „...sprzedaż łanów, fabryk i zakładów Ukrainy kapitałowi obcemu, sprzedaż pracujących Ukrainy w niewolę polskim magnatom, niemieckim baronom” (P. P. Postyszew). Wtedy też przez partię komunistyczną została do końca zdemaskowana cała podło-dwulicowa rola Kurbasa, tego, według słów P. P. Postyszewa, „złego geniusza, który zaprowadził teatr w artystyczny i polityczny ślepy zaułek”. Prawda, tutaj należy zaznaczyć, że artysta Marjanenko zaraz po „ujawnieniu faszystowskiej” roli „artysty Kurbasa” zrozumiał i potępił całą błędność własnej drogi tego okresu jako twórcy-artysty. Dmytro Hrudyna urodził się w wielodzietnej rodzinie niżyńskiego kowala na Myhałowce, Jakyma Hrudyny, 10 lutego 1893 roku. Od małego poznał biedę i ciężką pracę. Ojciec zdołał dać mu jedynie wykształcenie podstawowe. Chłopiec rósł dociekliwy i żywy, co zauważyła ich sąsiadka Maria Zańkowecka. Pewnego razu zapytała: „A co to za słowik śpiewa na waszym podwórku?” To wyśpiewywała starsza siostra Dmytra, Żenia. Wrażliwa na talent, Maria Kostiantyniwna pomogła wyjść na profesjonalną scenę bratu i siostrze Hrudynom. O wyjątkowej roli pierwszej ludowej artystki Ukrainy Marii Zańkoweckiej w kształtowaniu tradycji teatralnej w rodzinnym mieście napisano wiele. W Niżynie zachował się dom jej matki (jedyny memoriałowy na Ukrainie i zaniedbany!), w którym zbierali się studenci, nauczyciele, miłośnicy teatru. Tutaj odbywały się próby amatorskich spektakli, które ich uczestnicy i widzowie wspominali aż do śmierci. Charyzma Zańkoweckiej napełniała wysoką treścią ich prowincjonalną egzystencję. W 1913 roku Dmytro przeprowadził się do Kijowa, gdzie pracował jako ślusarz. Jako 19-latek wpadł w wir wydarzeń rewolucyjnych i wstąpił do kijowskiej grupy RSDRP. W tym czasie społeczeństwo rosyjskie było wstrząśnięte „Sprawą Bejlisa”. Brudna antysemicka fala zaczęła pochłaniać Rosję, i przeciwko niej powstali uczciwi ludzie. Na polecenie komitetu partyjnego Hrudyna rozpowszechniał ulotki, w których „sprawa Bejlisa” zostaje zdemaskowana jako polityczna prowokacja samodzierżawia. To właśnie stało się przyczyną aresztowania. Dmytra Hrudynę skazano na dwa lata więzienia. Czy mógł on wtedy myśleć, że za 24 lata bramy Łukjanówki zamkną się za nim na zawsze? W 1916 roku, wychodząc na wolność, powrócił do rodzinnego miasta, które było ostoją czarnosecinności. Spośród 52 tysięcy mieszkańców Niżyna w „Sojuzie russkogo naroda” znajdowały się 4 tysiące dorosłej ludności. Niewielka grupa ukraińskich inteligentów na czele z Fedorem Procenką szerzyła ukraińską kulturę wśród robotników i chłopów, za co jej członkowie otrzymali etykietę „mazepowców i szpiegów Niemiec”. Nieprzypadkowo Dmytro znalazł wśród nich przyjaciół, brał udział w przedstawieniach teatralnych. Procenko we wspomnieniach zaznacza, jak zobaczywszy pewnego razu Hrudynę w roli Danyła w sztuce „Mądry i głupi”, zrozumiał, że przed nim utalentowany aktor-samorodek. Lecz teatralna popularność Hrudyny okazała się krótka. Rok 1917 powitał w czynnej armii na froncie zachodnim jako unter-oficer szóstego grenadierskiego Taurydzkiego pułku. Kontakty z ukraińską inteligencją nie poszły dla Dmytra na marne — wstąpił do USDRP. Kiedy w Kijowie umocniła się Centralna Rada, Dmytro wspierał ją, czym zasłużył na zaufanie towarzyszy broni. Wybrano go przewodniczącym komitetu kompanii, wprowadzono w skład pułkowego komitetu żołnierskich deputowanych. Prawdopodobnie Hrudyna brał udział w zjeździe ukraińskich żołnierzy w Kijowie, tam wybrano go członkiem Centralnej Rady w składzie frakcji USDRP. Współpracował z gazetą „Nasza hołos”, był blisko znajomy z aktywnymi działaczami Centralnej Rady: Drahomyrećkim, Owdijenkiem, Noronowyczem. Wybrano go do prezydium zjazdu, na którym odrzucono ultimatum Lenina i zatwierdzono III Uniwersał. Po rozgromieniu Centralnej Rady Hrudyna powrócił do Niżyna. Pracował jako kowal i grał w amatorskich spektaklach razem z M. Zańkowecką. Po raz drugi zeszły się ich drogi. Gra Hrudyny wywarła na Marii Kostiantyniwnie przyjemne wrażenie i namówiła go, by poświęcił się sztuce. Pod koniec lata 1918 roku Dmytro wstąpił do trupy Sadowskiego jako aktor i pomocnik reżysera. W 1920 roku został członkiem Ukraińskiej Partii Komunistycznej. Rekomendacji udzielili mu znajomi — Drahomyrećki i Owdijenko. Wszyscy oni popierali tezy o tym, że rewolucja na Ukrainie ma charakter nie socjalistyczny, a narodowo-wyzwoleńczy. Za te przekonania w 1920 roku były członek Centralnej Rady trafił w pole widzenia Nadzwyczajnej Komisji, aresztowano go i uwięziono na sześć miesięcy, podejrzewając o udział w powstaniu kolejowo-drogowym komitetu petlurowskiego. W 1922 roku Dmytro Hrudyna znów jest w Niżynie, gdzie stworzył i stanął na czele Państwowego Studia Teatralnego imienia Marii Zańkoweckiej, którego celem było „walczyć z niepiśmiennym małorosyjszczyzną poprzez wystawianie klasycznego repertuaru ukraińskiego i światowego”. 8 sierpnia odbył się pierwszy występ studyjców. Wykonywali utwory ukraińskich pisarzy, a także fragmenty inscenizacji Lesia Kurbasa poematu Tarasa Szewczenki „Hajdamacy”. 28 sierpnia studyjcy pokazali tragedię „Hetman Doroszenko”. W następnym roku był już w Charkowie, ówczesnej stolicy Ukrainy. Brał aktywny udział w działalności stowarzyszeń literackich, współpracował z Serhijem Pyłypenkiem, kierownikiem „Płuha”, blisko zapoznał się z Błakytnym. W latach 1924—25 był kierownikiem artystycznym Narodowego Teatru Ukraińskiego w Charkowie, jednocześnie prowadził aktywną działalność teatralno-krytyczną i literacką. Do Niżyna na ulicę Łypywrizką 5 Dmytro Hrudyna przesyłał siostrze Żeni czasopisma z zaznaczonymi w nich własnymi publikacjami. W 1927 roku charkowskie wydawnictwo WURPS „Ukraiński robotnik” wydało broszurę D. Hrudyny „Czytanie artystyczne w klubie”. Oprócz ogólnych artykułów o stanie czytania artystycznego, zamieszczono rozdziały o głównych czynnikach w teorii czytania artystycznego, ćwiczenia praktyczne i porady. Indeks bibliograficzny składał się z książek profesorów N. Rubakina i M. Sułymy, Sieriożnikowa, akademika M. Sumcowa, książek M. Johansena, W. Samijłenki, rosyjskich autorów Dołynowa, Sładkopiewcewa, Wołkońskiego, Ozarowskiego, francuskiego badacza Legouvé. Kijowski czasopismo „Teatr”, organ zarządu do spraw sztuki przy Radzie Komisarzy Ludowych USRR, za wrzesień-październik 1936 roku w dziale „Teoria i krytyka” wydrukował artykuł D. Hrudyny „Wielka szkoła teatru” o towarzyskim wieczorze-spotkaniu zespołu MChAT imienia M. Gorkiego z kierownikami partii i USRR w Kijowie. Osiągnięto porozumienie Ukraińskiego zarządu do spraw sztuki z dyrekcją teatru o wysłaniu kilku młodych utalentowanych mistrzów ukraińskiego teatru radzieckiego do Moskwy. Rozpoczęły się konflikty twórcze Dmytra Hrudyny z Lesiem Kurbasem. Wychowany w duchu starego klasycznego teatru ukraińskiego, nie rozumiał rewolucyjnych nowacji nowego teatru i dlatego często i ostro krytykował Kurbasa. Jurij Smołycz później wspominał o tych teatralnych bataliach w pamiętnikach. Proletariaccy poeci, prozaicy, dramaturodzy i krytycy wnieśli w proces kulturalny nietolerancję walki klasowej. Ideolodzy z KC KP(b)U nieustannie nękali utalentowanych ludzi. W tę „wojnę” wciągnięto także Dmytra Hrudynę. Sukces osiągnęły obie strony. „Berezil” rzeczywiście przeniesiono do Charkowa jako centralny teatr państwowy. A w drugim, największym pomieszczeniu teatralnym — Teatrze Czerwonozawodskim — wkrótce stworzono jeszcze jeden na tradycjach teatru obyczajowego i rosyjskiego teatru psychologicznego. Zebrano w nim silny zespół aktorski — z koryfeuszy starej ukraińskiej i młodej rosyjskiej szkoły. Stanął na jego czele reżyser Zoharow pod kierownictwem artystycznym dramaturga Mamontowa oraz Dmytra Hrudyny — w tamtym czasie kierownika związku „Rombis”. Nie domyślał się, że nad nim już zawisły czarne chmury donosów. W 1933 roku emisariusz Stalina na Ukrainie Postyszew nazwał ukrainizację „kulturalną kontrrewolucją”. Rozpoczął się pogrom ukraińskiej inteligencji. W sprawie śledczej Dmytra Hrudyny czytamy donosy na niego jako członka organizacji kontrrewolucyjnej, „zatwardziałego nacjonalisty”. Z różnych ludzi wybijano zeznania na Dmytra, a jego samego prześladowano. W 1936 roku z powodów politycznych zakazano scenariusza filmu „Natalka Połtawka”. 29 maja 1937 roku Dmytra Hrudynę aresztowano już po raz trzeci. Pięć miesięcy męczono go, by uzyskać dane na innych ukraińskich inteligentów. Widać to po tym, że na protokołach są zaschnięte plamy krwi. Hrudyna to przyznawał się do winy, to odmawiał. 25 października 1937 roku stanął przed sądem „trójki”. Twardo wysłuchał decyzji: najwyższy wymiar kary z konfiskatą mienia. 26 października żegnał się ze swoimi złudzeniami. Ciężkie czasy nastały dla rodziny „wroga ludu”. Z żoną-Żydówką Dmytro Hrudyna miał córkę Dinę, którą opiekowała się jej ukraińska ciotka Żenia. Ukrywała i ratowała siostrzenicę podczas okupacji faszystowskiej w latach 1941—43. Dina studiowała na wydziale fizyczno-matematycznym Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mikołaja Gogola, wtedy instytutu pedagogicznego. Wielu mieszkańców Niżyna pamięta ją jako nauczycielkę w szkole. Do dziś koresponduje z nimi, mieszkając z rodziną w USA. Dinę Dmytriwnę, oczywiście, niepokoją obecne publikacje o ojcu, który stał się zakładnikiem systemu państwowego. Uczestnicy amatorskiego kółka teatralnego po spektaklu “Młoda krew”. Po lewej stronie w pierwszym rzędzie Jewhenija Tarnawśka i Dmytro Hrudyna. W centrum — Marija Zańkowećka. 1918 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Założycielem rodu książąt Karaczewskich-Wołków był potomek Jarosława Mądrego, wielki książę czernihowski i kijowski święty Michał II, który zginął w 1246 roku w walce z mongolskimi najeźdźcami. Pierwszym księciem karaczewskim kroniki historyczne nazywają młodszego syna świętego księcia Michała II, Mścisława, który odziedziczył po ojcu cytadelę Karaczew — obecnie centrum rejonowe obwodu briańskiego w Rosji. Przydomek jednego z potomków rodu, księcia karaczewskiego i zwienigorodzkiego Iwana Andriejewicza Wołk (w niektórych dokumentach Wołk, Bołch), stał się drugim nazwiskiem dynastii. Od Karaczewskich wywodzą się sławne rody Ukrainy, Rosji, Litwy, Polski — książęta Masalscy, Oboleńscy, Bołchowscy, Zwienigorodzcy, Worotyńscy, Starodubscy, Odojewscy, Sokolniccy i wielu innych. Obecnie ród książąt Karaczewskich-Wołków pozostał jedynym potomkiem Rurykowiczów czernihowskich. Wielki książę Michał to człowiek, któremu nie jest obojętna przyszłość Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jakiego rodu jesteśmy dziećmi

Tajina Bratczenko W naszym bogatym i barwnym języku ukraińskim istnieje słowo „родичатися” (rodyczatysia), które nie ma odpowiednika w języku rosyjskim. Oznacza ono zarówno stałe utrzymywanie kontaktów z krewnymi, jak i szacunek dla rodziny oraz znajomość przodków. Bardzo smutne jest to, że dziś młodzież często nie zna imion swoich pradziadków i prababek. O dawniejszych przodkach nie ma co nawet mówić. Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości do szkół wprowadzono bardzo potrzebny uczniom przedmiot — народознавство (narodoznawstwo). Ale jak go się naucza? Są nauczyciele, którzy znają i kochają historię, zwyczaje, obrzędy i folklor swojego narodu. Nieustannie szukają nowych materiałów, by zapoznawać z nimi swoich wychowanków. Tacy nauczyciele narodoznawstwa dają uczniom nie tylko wiedzę, ale też zaszczepiają im miłość do swojego narodu i Ojczyzny. Są jednak także tacy, którzy po prostu korzystają z materiałów zaczerpniętych z podręcznika i „odczytują” ten przedmiot jako dodatkowe godziny. Co tacy nauczyciele mogą dać uczniom? Może nie powinno się pozwalać takim „pedagogom” na prowadzenie tego przedmiotu? Przecież narodoznawstwo, które ma dostarczać wiedzy o własnym narodzie, jest niemożliwe bez zainteresowania samego nauczyciela swoim rodem i obyczajami. Tym bardziej, że w „sowieckich” czasach wiele zwyczajów i obrzędów albo zakazywano, albo wypaczano. Tak zakazywano świętowania Bożego Narodzenia, Wielkanocy, Niedzieli Palmowej, Zesłania Ducha Świętego i tak dalej. Kiedy miałam okazję być w Polsce, zazdrościłam temu, jak dobrze znane i pamiętane są w polskich rodzinach ich rodowody. Nie jest konieczne, by przodkowie mieli szlacheckie pochodzenie; najważniejsze, że dali życie następnym pokoleniom. Dlatego mają oni prawo do pamięci o sobie. Chciałoby się wierzyć, że i u nas nadrobi się to, co zginęło w okresie „sowieckim”, bo pamiętano i wychwalano tych przodków, którzy byli bohaterami rewolucji, bohaterami wojny i działaczami społecznymi. Ale inni również zasłużyli na to, by pamiętali o nich potomkowie. Przypomnijmy sobie, jak przez kilkadziesiąt lat władzy radzieckiej uważano za haniebne przyznanie się, że ktoś ma represjonowanych rodziców, za niebezpieczne — że ktoś pochodzi z rodu kozackiego, albo że jego przodkami są duchowni, a jeszcze gorzej — arystokraci. W takich przypadkach zarówno potomkom, jak i społeczeństwu ukrywano prawdziwą historię rodu. Choć wśród nich z pewnością było wielu wybitnych artystów-dysydentów, arystokratów-mecenasów i po prostu ciekawych ludzi, którzy w swoim czasie wnieśli znaczny wkład w rozwój Ukrainy. Dlatego dziś musimy nadrabiać to, co stracone, uzupełniać luki w wiedzy o własnym rodowodzie — z ust przodków lub z rodzinnych fotografii i archiwów. Jest to potrzebne po to, by zachować pamięć narodową i przekazać ją przyszłym pokoleniom. Wtedy nasi potomkowie od najmłodszych lat będą czuć się prawdziwymi patriotami, odpowiedzialnymi za ziemię ojczystą, na której żyli ich przodkowie. Bo w ich sercach zawsze będzie żyła święta pamięć o swoim rodzie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

WIELKI KSIĄŻĘ MYCHAJŁO KARACZEWSKI-WOWK: „JESTEM TYLKO CZĘŚCIĄ HISTORII UKRAINY”

— Książę, bardzo dobrze zna się Książę na religii. Czy we Francji, gdzie się Książę urodził, odebrał Książę specjalne wykształcenie? — W 1956 roku ukończyłem Kolegium Jezuickie Świętego Jerzego w Meudon (obecnie znajduje się to już w granicach Paryża). Kiedyś było tu centrum rosyjskiej emigracji, ponieważ kolegium założono w 1921 roku w Konstantynopolu dla dzieci z rodzin marynarzy, które znalazły się w Turcji po rozgromieniu wojsk Wrangla. Z czasem, w 1946 roku, dla kolegium zakupiono budynek na przedmieściach Paryża. Podobna placówka edukacyjna, Świętej Olgi, istniała również dla dziewcząt z różnych krajów świata: ukończyło ją wiele znanych kobiet, w szczególności Marina Vlady, Hélène Vallier, Odile Versois, Olga Varen i inne. Jestem gotów odpowiedzieć na każde pytanie z zakresu religii. Uważam jednak, że trudno będzie nas zrozumieć tym, którzy nie czytali powieści „Faraon” Bolesława Prusa, poświęconej problemowi walki o władzę między najwyższymi kapłanami a faraonem. Ukazano tam dramat każdej cywilizacji: kiedy o władzę walczą kapłani i monarcha, przejmuje ją szatan. Zamienia on ludzi w bestie — istoty pozbawione duszy. Bestie stają się homoseksualistami, lesbijkami, zboczeńcami, czyli wojskiem Antychrysta. Mądrze odpowiedział papież Jan Paweł II, gdy dziennikarz zapytał go, co myśli o homoseksualizmie: „Pan stworzył Adama i Ewę”. Dla rozumnego to wystarczy. Aby zrozumieć, co dzieje się wokół nas, trzeba zacząć od głównego pytania: kto dzisiaj rządzi światem? — I kto? — Szatan! — Na czym przejawia się władza szatana? — Szatan wścieka się, że chrześcijańskie kościoły mogą odpuszczać grzechy tym, którzy odpokutowali i pragną przebaczenia. Chrystus mówił swoim Apostołom: „Cokolwiek odpuścicie na ziemi, będzie odpuszczone w Niebiosach”. Przebaczenie Boże jest jedną z głównych sił działających przeciwko szatanowi. Dlatego diabeł przenika do świątyń, deprawuje głównych przywódców chrześcijaństwa, islamu, judaizmu, innych religii. Tak, pięć wieków temu przywódcy kościoła katolickiego, pragnąc podbić nowe ziemie, wymyślili grekokatolików: tych, którzy przyjęli unię. Ale przecież sama definicja przypomina herezję! Słowo „grek” w tamtym czasie było synonimem pojęcia prawosławny. „Prawosławny katolik” — czyż to nie niedorzeczność? Właśnie ta definicja wydaje mi się fałszywa. Jeśli chcecie, dziełem rąk szatana… — Dlaczego Książę tak uważa? — Bóg jest zawsze sprawiedliwy. To, co dał jednemu bratu, dał i drugiemu. Święty Apostoł Piotr otrzymał od Pana naszego Jezusa Chrystusa klucze do Raju Niebieskiego. A brat jego — Święty Pierwszy Apostoł Andrzej otrzymał od Pana Krzyż. I powiedział Pan Jezus Chrystus: „Nikt nie wejdzie do królestwa mojego, jeśli nie przejdzie przez ten Krzyż”. I dopiero wtedy wybranym Apostoł Piotr otwiera Wrota Raju. Warto wspomnieć historię. Kiedyś Święty Pierwszy Apostoł Andrzej wkopał w miejscu dzisiejszego Kijowa krzyż. I przepowiedział, że na zboczach tych zajaśnieje Łaska Boża, i powstanie miasto wielkie, i cerkwie prawosławne. Prawosławni — w tamtym czasie oznaczało „z prawej strony świata”. W 1212 roku na tym wzgórzu mój przodek książę Mścisław Mścisławowicz wzniósł Cerkiew Podwyższenia Krzyża. Obecnie jest tu cerkiew św. Andrzeja — diament ukraińskiego baroku, świątynia na chwałę Świętego Pierwszego Apostoła Andrzeja. Swoją drogą, Rzym również stoi na siedmiu wzgórzach nad Tybrem. I w tym, myślę, wielka mądrość i sprawiedliwość Boża. Przecież od tamtej pory chrześcijanie witali się nawzajem, żegnając się znakiem krzyża. Prawosławni — z prawej strony, a katolicy — z lewej. Jakby symbolicznie informowali, z której ze stron chrześcijańskiego świata przybyli. W czasach, gdy Piotr mieszkał w Cesarstwie Rzymskim, chrześcijan zaciekle prześladowano, oddawano na pożarcie dzikim zwierzętom. Bardzo przypomina to Hołodomor, zgotowany na Ukrainie przez bolszewików dziewiętnaście wieków później, w latach 1932—1933 — tak samo miliony nieszczęśliwych ludzi zostały skazane na straszną śmierć przez bezbożnych tyranów-morderców, którzy oddali dusze swoje szatanowi… — A Książę której z ukraińskich konfesji daje pierwszeństwo? — Wierzę w wielką mądrość Boga i Jego sprawiedliwość. Niechybnie na ukraińskiej ziemi zapanuje ład w sprawach cerkiewnych, nadejdzie czas powrotu do prawdy. Będzie Ukraińska Cerkiew Prawosławna, a także Ukraińska Katolicka, Protestancka… Jednak póki co w ukraińskim chrześcijaństwie panuje niezgoda. Wszystkie te konfesje to polityka. A polityka, jak wiadomo, jest dziełem rąk szatana. — Tymczasem Rosyjska Cerkiew Prawosławna twierdzi, że na terenach byłego ZSRR jest jedyną kanoniczną… — I nie wypełnia dziesiątego Przykazania Bożego! Tego, które stwierdza: „Nie pożądaj niczego, co jest własnością bliźniego twego…” Jak Moskwa może mieć parafie na Ukrainie, która nie jest terytorium Federacji Rosyjskiej? Przecież wszystko, co znajduje się na ukraińskiej ziemi, należy do ukraińskiego narodu i państwa Ukraina. Tym bardziej, że rosyjski Patriarcha przyjął swój tytuł od szatana!.. Żadnych sensacji. W 1943 roku krwawy dyktator, najokrutniejszy prorok szatana Stalin, z czysto politycznych, a w rzeczywistości szatańskich pobudek, przywrócił zniesiony przez Piotra I urząd Patriarchy „wszech Rusi”. W najlepszym razie obecny zwierzchnik Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej może nazywać się tylko „Patriarcha” Moskiewskiej i Federacji Rosyjskiej” — ale w żadnym wypadku “wszech Rusi”. — Jaka powinna być prawdziwa Ukraińska Cerkiew? — Święty Apostoł Paweł w Liście do Koryntian podkreśla, że każda modlitwa powinna być przede wszystkim zrozumiała dla tych, którzy zwracają się z nią do Boga. Metropolita UA Cerkwi Polikarp powiedział swego czasu: “Nasze modlitwy i śpiewy staną się najbardziej zrozumiałe wtedy, gdy będziemy zwracać się do Boga z modlitwą i śpiewami w naszym ojczystym języku jako świętym języku narodu ukraińskiego”. Język każdego narodu jest i powinien być świętością, każdy naród powinien posługiwać się swoim językiem dla uświęcenia duszy modlitwą i wysławiania Boga. Bo języki wszystkich narodów mają jedno źródło — duszę człowieka, która jest obrazem Bożym. I my, zjednoczywszy się w Ukraińską Cerkiew Prawosławną, powinniśmy przynieść ojczysty język w darze Bogu i tym samym uświęcać nim siebie samych oraz się wznosić, aby w wieniec wysławiania Pana od wszystkich narodów została wpleciona jeszcze jedna kwiat, spod błękitnego nieba Ukrainy, spod jej złotych promieni słonecznych, od pobożnego narodu ukraińskiego… — W 2001 roku Ukrainę odwiedził Papież Rzymski Jan Paweł II. Opowiadał Pan, że bardzo niepokoił się Pan o tę wizytę. Dlaczego? — Papież Rzymski Jan Paweł II przyjeżdżał, aby wypełnić to, co powiedziano w Ewangelii: “Jeśli chcesz przyjąć święte tajemnice i komunię, to idź do brata swego, wybaczcie sobie nawzajem, bo tylko wtedy możesz przyjąć święte tajemnice”. I dlatego Papież Rzymski, namiestnik Świętego Apostoła Piotra, przybył do ziemi jego brata, Świętego Pierwszego Apostoła Andrzeja. Teraz Bóg zwraca Świętego Pierwszego Apostoła Andrzeja na należne mu miejsce — do Kijowa, do Rusi Kijowskiej, która znajdowała się pod jego opieką jeszcze wtedy, gdy nie było Moskwy, a na jej miejscu stały tylko “dwie izbuszki”. Historia Rosji zaczyna się w 1613 roku. Od tego czasu Moskwa robi wszystko, aby podporządkować sobie Ukrainę… Ale wspomnijcie tęczę, która była nad Soborem Świętej Zofii podczas nabożeństwa Patriarchy Bartłomieja. Myślę, że wkrótce będziemy świadkami tego, jak na ukraińskiej ziemi odrodzi się zjednoczona i potężna Ukraińska Cerkiew Prawosławna. Wtedy zapanuje na tej ziemi ład i spokój. Myślę, że z czasem do Kijowa przeniosą także rezydencję Patriarchy Konstantynopolitańskiego, wszak on dawno już tam jest sam, bez owczarni, w otoczeniu innowierców. I w tym wielki zamysł Boży — następca Świętego Pierwszego Apostoła Andrzeja zasiądzie w mieście na siedmiu wzgórzach, które stanie się centrum świata prawosławnego. Dlatego też niepokoję się, żeby wszystko odbyło się jak należy… Wielki książę Jarosław Mądry służył Bogu i narodowi. I robił to mądrze, bo nie dopuszczał, aby Cerkiew i władza się podzieliły. W przeciwnym razie powstaje niebezpieczna dwuwładza. W czasie gdy cerkiew powinna służyć swojemu powołaniu, państwo powinno jej na wszelkie sposoby sprzyjać. — W czym upatruje Pan swoją misję we współczesnej Ukrainie, wszak jest Pan potomkiem wielkich książąt kijowskich? — Jestem tylko częścią historii Ukrainy. Dlatego nie mam żadnych złudzeń co do przywrócenia mi tych uprawnień, które mieli moi przodkowie. Zajmuję się działalnością charytatywną, pomagam dzieciom. Ale jestem gotów pomóc także przywódcom Ukraińskiego niepodległego państwa, doradzić im w kwestiach strategicznych. Ukrainie bardzo ciężko jest podnieść się z kolan. Przeszkadzają zewnętrzni wrogowie i wewnętrzne swary. Kraj żyje w ciągłych wyborach przez prorosyjski elektorat, który nie daje możliwości realizowania państwowego postępu w pełnym zakresie. Dlaczego dotąd nie przywrócono obywatelstwa Ukrainy wszystkim Ukraińcom, którzy mieszkają za granicą? Jest nas 40 milionów! Wyniki wyborów wtedy byłyby zupełnie inne. Tego właśnie boją się nasi politycy! Zgodnie z prawem międzynarodowym, człowieka nie można pozbawić obywatelstwa. Bardzo mnie ciekawi, kiedy państwo Ukraina zwróci Ukraińcom świata to, co ukradł im szatan, — Ojczyznę, obywatelstwo? Jestem obywatelem Francji. Lecz gdziekolwiek bym nie mieszkał, zawsze będę Ukraińcem. I będę robił wszystko, aby Ukraińcy znali historię własnego kraju. Rozmawiał Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W tym roku przypada 200-letni jubileusz wielkiego Gogola. Społeczeństwo się zaktywizowało, prowadzone są specjalne działania. Dla mnie zaś M. W. Gogol to nie oficjałka, nie krzątanina od jubileuszu do jubileuszu, nie spory o to, do kogo on należy (a do kogo należą, powiedzmy, Leonardo czy Szekspir — czyżby tylko do krajów, w których się urodzili?). Dla mnie Gogol to śmiech i łzy, wzniosłość i duma, natchnienie i estetyczna rozkosz, kiedy czytam i czytam ponownie jego utwory, kiedy pracuję nad ilustracjami do nich. A po raz pierwszy objawił mi się w dalekim dzieciństwie „Tarasem Bulbą”. I był to wybuch, który mnie oszołomił. Wtedy nie zastanawiałem się, nie uświadamiałem sobie środków literackich: hiperboli, metafor. Po prostu bez zastrzeżeń wierzyłem każdemu słowu, oczarowany jego magią, szedłem śladem autora, nie będąc w stanie oderwać się od porywającej lektury. Odkryłem dla siebie nieznaną Ukrainę — heroiczną, wzniośle romantyczną. Szare, nędzne życie, umęczeni codziennością ludzie ustąpili, a w zamian pojawili się szlachetni, potężni, silni i sławni olbrzymi. Tragedia, klęska, śmierć bohaterów, ale jakie jasne poczucie dumy, braterstwa, poświęcenia one wywołują! Wydaje mi się, że moje tragiczne emploi jako artysty ukształtowało nie tylko życie, ale właśnie ta książka. Jestem szczęśliwy, że przeczytałem ją jeszcze przed omawianiem w szkole, z bezstronnym odbiorem, przeżywając głęboki stres emocjonalny, który mnie oczyścił i rozjaśnił. Tylko teraz boli mnie nieodwracalność błędu chorego, zależnego od cara, dziwnego od urodzenia Mikołaja Wasiljewicza — zmiany tekstu w drugiej redakcji „Tarasa Bulby”, które zniszczyły artystyczny zapał i wprowadziły historyczne zamieszanie do tego nieśmiertelnego arcydzieła. W liście do W. A. Żukowskiego Gogol pisał: „Wiem, że… potomkowie moich ziomków, być może, z oczami wilgotnymi od łez, przyniosą pojednanie mojemu cieniowi”. Jakby przewidywał i miał nadzieję, że zrozumiemy i wybaczymy mu wymuszony konformizm. Petro ANTONENKO Zdjęcie Walerija SENCZUKA Czernihowszczyzna staje się jednym z centrów ukraińskiej archeologii. Sprzyja temu przebogata historia dawnej ziemi siewierskiej. Właśnie tutaj, na północy obwodu, znajduje się słynne stanowisko Mezyń, miejsce pobytu pierwotnego człowieka, którego odkrycie ponad wiek temu stało się naukową sensacją o światowym znaczeniu. Badania archeologiczne Czernihowa, Lubecza, Nowogrodu Siewierskiego odkryły wiele nieznanych dotąd faktów. Nieprzypadkowo na wydziale historycznym Czernihowskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. Szewczenki (właśnie zreformowano go w Instytut Historii) otwarto nowy kierunek — archeologię. Przy uniwersytecie działa również Instytut Historii Starożytnej i Archeologii Północnego Lewobrzeża, któremu przewodniczy znany czernihowski archeolog Wołodymyr Kowalenko, kierownik katedry archeologii uniwersytetu pedagogicznego. To właśnie on już drugą dekadę kieruje międzynarodową ekspedycją archeologiczną, która bada Baturyn. W znacznej mierze dzięki tej ekspedycji powraca do nas prawda historyczna o hetmańskiej stolicy Ukrainy. Ekspedycja rozpoczęła kolejny sezon polowy. Znowu, jak i w poprzednich latach, na badania do Baturyna przyjeżdża z Toronto archeolog, dyrektor wykonawczy ukraińsko-kanadyjskiego projektu archeologicznego w Baturynie, doktor Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich Wołodymyr Mezencew. Czekamy więc na nowe odkrycia naukowe. Jeszcze jeden kierunek pracy Wołodymyra Kowalenki oto już przez „Kozacy już zapalili fajki” „Smutek”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DZWON WARIAŻSKICH MIECZY

dziesięciolecia — badania wariażskiej karty naszej słowiańskiej historii. Nie zapominajmy, że wariażska dynastia Rurykowiczów siedem wieków władała na naszych ziemiach, organicznie zlewając się ze słowiańskim etnosem. Właśnie prawnuk Ruryka, Wielki książę kijowski Włodzimierz Święty, ochrzcił Ruś. Zatem sensacją stało się odkrycie przez archeologów pod kierownictwem Kowalenki starowariażskiego grodziska w okolicach Czernihowa, w pobliżu wsi Szestowica. Pierwszy kijowski książę z wariażskiej dynastii, Oleg Mądry, idąc z Nowogrodu na Kijów, w 882 roku zdobył Lubecz, a wkrótce i stolicę plemienia Siewierzan — Czernihów. I odnaleziony przez archeologów obóz wojskowy, być może, założył właśnie on. Przynajmniej przez półtora wieku ten „garnizon” kontrolował wodne i lądowe magistrale handlowe słynnego szlaku od Waregów do Greków. Badania grodziska przynoszą coraz to nowe odkrycia. Tak, w 2006 roku odnaleziono wystawny pochówek konunga — wariażskiego wodza. Po dwóch latach renowacji unikalne ozdoby, broń i inne znaleziska są obecnie eksponowane w Czernihowskim Muzeum Historycznym. Niedawno w Czernihowie zakończyło się III Międzynarodowe terenowe seminarium archeologiczne „Materialna i duchowa kultura Rusi Południowej”. Było ono w szczególności poświęcone badaniom grodziska w Szestowicy. Wołodymyr Kowalenko przedstawił uczestnikom zgromadzenia naukowego „Projekt odtworzenia obozu wikingów IX—początku XI wieku w Szestowicy” wraz z makietą grodziska. Z referatami wystąpili znani uczeni — akademik Petro Tołoczko, członkowie korespondenci NAN Ukrainy Mykoła Kotlar, Ołeksandr Mocja, Hlib Iwakin, profesor Centrum badań cywilizacji bizantyjskiej (Paryż) Konstantyn Cukerman, kierownik działu archeologii Instytutu historii Akademii nauk Białorusi Olga Lewko. Mowa była także o badaniach w Lubeczu, gdzie planują odtworzyć zamek Włodzimierza Monomacha, który tutaj władał. Dyskutowano również o wynikach badań archeologicznych najbardziej wysuniętych na północ kurhanów scytyjskich niedaleko Czernihowa, a także stanowiska w Mezynie. Uczestnicy seminarium stali się gośćmi IX Międzynarodowego festiwalu kultury wariażsko-słowiańskiej „Korowel—2009” w Szestowicy. Nazwano go na cześć uroczyska, gdzie położone jest wariażskie grodzisko. Festiwal to wspaniały przykład tego, jak angażować młodzież w studiowanie historii. Organizator — Czernihowski klub szermierki historycznej, współorganizatorzy — Czernihowskie rejonowe administracja państwowa i rada. Przez kilka dni w czarującym lesie niedaleko Desny trwało święto. Były wystawy prac ludowych mistrzów, zmagania bardów, konkurs-pokaz modeli tysiącletniego ubioru. Oczywiście, odzież wykonano obecnie, ale odpowiada ona dawnym strojom książąt i księżnych, drużynników i prostych ludzi. Jestem szczęśliwy, że jakby żyłem wśród bohaterów M. W. Gogola przez kilka lat, ilustrując „Tarasa Bulbę” oraz „Straszną zemstę”. I choć obie powieści wysławiają heroiczną walkę ukraińskich kozaków przeciwko polskim ciemiężycielom, system obrazowania ich jest różny. Powieść „Taras Bulba” zachwyciła mnie patriotyzmem, oddaniem kozackiemu braterstwu. Wydawało się, że wielofigurowe dynamiczne kompozycje, wykonane techniką czarno-białego drzeworytu, najpełniej oddają tragizm i zwycięstwo utworu. A ład obrazowy „Strasznej zemsty” opiera się na głębokiej metafizyczności, na różnorodnych skojarzeniach, które przypominają kolorowe sny. Te półrealne wizje Gogola żywią się ukraińską pradawną mitologią; dało mi to jako artyście wielkie możliwości dla stworzenia plastycznego ekwiwalentu genialnej powieści. Dla urzeczywistnienia zamysłu użyłem kolorowego drzeworytu. Kocham Gogola za przejmujące „Płaszcz” i „Zapiski szaleńca”, gdzie jego delikatna, wrażliwa dusza budzi i zachęca nas do współczucia i dobroci. Kocham jego wspaniałe poczucie humoru w „Rewizorze”, „Ożenku”. Chylę czoła przed nim za jego czystą i prawdziwą wiarę, dla której poświęcił wszystkie osiągnięcia i sławę. Jestem dumny z jego niezwykłego talentu, dzięki któremu zajął należne miejsce w literaturze światowej, za zdumiewający uniwersalizm stylów, gatunków i tematów, za śpiewny, barwny, soczysty język, za to, że otworzył ludzkości czarującą, piękną, wyidealizowaną Ukrainę, która jeszcze kiedyś stanie przed światem w całym swoim pięknie i wielkości. „Rodzynką” festiwalu były turnieje wojskowe. W sprawności strzeleckiej rywalizowali łucznicy. A największy zachwyt widzów wywoływały pojedynki wojowników „miecz—tarcza” i „miecz—miecz”. Całą broń, wyposażenie wojskowe uczestnicy festiwalu muszą wykonać sami, a kosztuje ono niemało. Ważą zbroje około 20 kilogramów. Miecze, nawiasem mówiąc, są prawdziwe, bojowe, ale stępione. W festiwalu wzięli udział przedstawiciele Białorusi i Ukrainy (Kijów, Lwów, Żytomierz, Winnica, Symferopol, Ługańsk itd.). Honorowym gościem był Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Królestwa Norwegii na Ukrainie Olav Berstad, który przyjechał z dwiema córkami. Goście ze Skandynawii stale przyjeżdżają do Szestowicy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w skwerze w pobliżu ulicy, w następnym roku jego kopia pojawiła się obok obecnego teatru im. Iwana Franki. Wszystkie one stoją w tym samym miejscu już ponad wiek, a ich piąty brat obecnie znajduje się w skwerze przy ulicy Honczara. Został on przeniesiony tam z placu Sofijskiego, gdzie stał do początku lat 20., służąc jako źródło dla mieszkańców okolicznych domów i wodopój dla koni. Jeszcze dwa oryginalne wodotryski zostały utracone w ciągu XX wieku: jeden z nich był usytuowany na placu Lwa Tołstoja, dawnym Karawajewskim; zniknął także najstarszy z siedmiu, który znajdował się na dawnym placu Carskim. Jednak wkrótce, według słów pracowników kijowskiego merostwa, nastąpi odnowienie tych wodotrysków, poświęcone przeprowadzeniu wymarzonych mistrzostw piłkarskich Euro-2012. niesie ambitne rekonstrukcje przestrzeni stolicy, a wraz z nimi, być może, i nowe fontanny. Przechodzień, przestudiowawszy „wodotryskową” mapę Kijowa, może śmielej wyruszać w podróż po rozpalonym mieście, odpocząć pod sztuczną, ale przyjemną bryzą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

KIJOWSKIE FONTANNY

Serhij KLYMKO W słoneczny letni dzień, pośród rozgrzanego asfaltu kijowskich ulic, co może uratować nieszczęsnego przechodnia? Radzimy państwu delektować się lodami, chłodem parków i świeżością kijowskich fontann. Niestety, fontann okaże się niezbyt wiele, jeśli wyruszycie na poszukiwanie tych sztucznych źródeł. Historia kijowskich fontann zaczyna się od Podola, gdzie w 1749 roku na zamówienie kijowskiego magistratu, w miejscu współczesnego wodotrysku „Samson”, zbudowano pierwszą fontannę w kształcie anioła. Jej autorem był Iwan Hryhorowycz-Barski. W 1808 roku miejsce anioła zajęła rzeźba Samsona rozdzierającego paszczę lwa. Na początku XX wieku drewniany Samson został zastąpiony kopią. W 1934 roku, na polecenie Pawła Postyszewa, ówczesnego pierwszego sekretarza KC KP Ukrainy, fontannę zburzono i odrestaurowano dopiero w 1981 roku. Należy zaznaczyć, że podolski Samson jest o wiele bardziej podobny do Samsona, jakiego wyobrażali sobie Van Dyck czy Rembrandt, niż jego „kolega” z Peterhofu autorstwa Rastrellego. W centrum miasta pierwsza fontanna pojawiła się w 1849 roku na dawnej Carskiej, a obecnie Europejskiej placu, dzięki gubernatorowi Iwanowi Funduklejowi, za co otrzymała przydomek „Iwan”. Jednak już w 1871 roku Rada Miejska Kijowa podjęła decyzję o ustawieniu w tym miejscu fontanny według projektu architekta Ołeksandra Szile, która weszła w skład systemu nowego kijowskiego wodociągu. Ta fontanna została odlana w zakładzie Ołeksija Termena, który później otrzymał zamówienie na kolejne sześć miejskich wodotrysków, jednak ich budowa odłożyła się w czasie o prawie 30 lat. Zabytkowych fontann, które stały się jedną z wizytówek miasta, jest w Kijowie pięć. Jedna z nich znajduje się w Parku Miejskim, a okrążywszy Rezydencję Prezydencką i zagłębiwszy się w Park Maryjski, można zobaczyć jeszcze jedną. W 1899 roku ustawiono fontannę w Złotowrotnym skwerze. Główny plac miasta przez długi czas pozostawał z dala od hydroinżynieryjnych osiągnięć. W połowie XIX wieku na placu Chreszczatyckim stała mało reprezentacyjna fontanna, która raczej pełniła funkcje techniczne, z jeszcze mniej reprezentacyjnym przydomkiem „Potwora”. Dopiero w 1909 roku pojawił się tu pełnowartościowy wodotrysk, który przetrwał do lat 20. XX wieku. W 1935 roku na nowo powstałym placu Kalinina ustawiono żeliwną czaszę z grupą rzeźbiarską radzieckich sportowców. Ta fontanna zdołała przetrwać wojnę i w latach 70., teraz już na placu Rewolucji, została uzupełniona kaskadową fontanną u podnóża dawnego hotelu „Moskwa”. Na obchody 1500-lecia Kijowa plac został skazany na rekonstrukcję i w miejscu czaszy ze sportowcami ustawiono monumentalny wodotrysk „Przyjaźń Narodów” z miedzianym herbem ZSRR w centrum. Z czasem w miejscu herbu nadbudowano ogromną czaszę – takim właśnie zapamiętano Majdan na przełomie epok i tysiącleci. W 1982 roku, na ten sam jubileusz, a także na 60-lecie ZSRR, wzniesiono muzeum W. I. Lenina, a wraz z nim kaskadową fontannę w miejscu ściętego zbocza Włodzimierskiej Górki, gdzie kiedyś znajdował się dom kijowskiego gubernatora. Dziś ta fontanna koło placu Europejskiego jest prawdopodobnie największą spośród innych stołecznych fontann. Nowa rekonstrukcja spotkała Majdan w 2001 roku, według jednej z wersji, aby nie dopuścić do akcji „Ukraina bez Kuczmy”. Przebudowa zaczęła się bez jasnego wyobrażenia o skutkach, ale „ruletkę” (tak kijowianie przezwali dawną fontannę) trzeba było zburzyć. Na jej miejscu wzniesiono centrum handlowe „Globus”, a jedna z bocznych alejek została ozdobiona kompaktowymi wodotryskami. Na drugim „brzegu” Chreszczatyka, niedaleko 45-metrowej steli, ustawiono pomnik-fontannę ku czci założycieli Kijowa (autor – Anatolij Kuszcz). Szkoda, że istnieją w Kijowie zastygłe, suche fontanny. Już wiele lat nie działa luksusowa fontanna na placu Narodowego Centrum Wystawowego Ukrainy, zbudowanego w 1958 roku. Także, zdaje się, już dawno zapomniano o fontannie, która wchodzi w skład kompleksu kina „Kijowska Ruś”, dawnego „Komunara”. Jednak pojawiają się nowe obiekty wodno-estetyczne. Niedawno w pobliżu Kijowskiego Teatru Lalek otwarto pierwszą „śpiewającą” fontannę. Kilka lat temu niedaleko zbudowano fontannę kompleksu kijowskiego „Centrum Wodno-Informacyjnego”. Można oczekiwać, że gorączka pod nazwą Euro-2012 przyniesie nowe fontanny. Ozdoba Złotowrotnego skweru. Fontanna „Samson” na Podolu. Park Maryjski jesienią. Rekonstrukcja Majdanu Niepodległości w 2001 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

HOJNY DAR MECENASKI

Milion dolarów — taka jest wysokość ofiary charytatywnej przekazanej Ukraińskiemu Uniwersytetowi Katolickiemu we Lwowie przez znaną działaczkę społeczną z Toronto, członkinię Ligi Ukraińskich Mecenasów Marię Fischer-Słyż. „Moi rodzice wychowali mnie w duchu religijnym. Tata i mama byli bardzo pobożni. Tata codziennie przed pracą bywał na Mszy Świętej. Zaszczepili mi prawdziwą religijność i oddanie Ukraińskiemu Kościołowi. Uważałam więc za swój obowiązek pomóc Ukraińskiemu Uniwersytetowi Katolickiemu. Zadaniem tej instytucji jest wychowanie kapłanów, świadomych ukraińskich patriotów, uczciwych, pracowitych, oddanych Kościołowi i narodowi fachowców. Bez poświęcenia i odpowiedniego wychowania Ukraina niczego nie osiągnie. Dzięki Bogu, na Ukrainie, pomimo przeżytego bolszewizmu,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

PIERWSZY ZBIORNIK UKRAIŃSKICH PIEŚNI CHRZCIELNYCH

Ludmiła IWANNIKOWA Obrzędy związane z narodzinami dziecka (narodziny, chrzciny) są niezwykle tajemnicze. Nie są one tak wyraziste jak obrzędy kalendarzowe czy weselne, ponieważ nie dotyczyły całej wspólnoty, nie były zbiorowe, nie zależał od nich los zbiorów, przychówek bydła czy dobrobyt małżeński; dotyczyły jednej konkretnej rodziny, indywidualnego przypadku. Odbywały się z reguły potajemnie, w obecności dwóch-trzech osób (położnicy, dziecka, baby-położnej, bardzo rzadko – męża, podczas porodu wszyscy musieli wyjść z chaty). Dlatego też nie były one tak rozpowszechnione. Istniał jednak pewien system magicznych działań, wierzeń, zaklęć, przyśpiewek, mających zapewnić narodziny dziecka, zdrowie położnicy, szczęśliwy los noworodka. Ponieważ obrzędy te miały charakter okazjonalny, a do położnicy nie dopuszczano osób postronnych, nawet w pierwszych dniach po porodzie (zresztą przez 40 dni po nim ograniczano jej kontakt ze światem zewnętrznym), zrozumiałe jest, jak trudno było etnografom zapisywać wszystko, co wiązało się z narodzinami. Z reguły informacje czerpano ze słów już po fakcie. Z tego powodu zapisów takich jest mało i są one bardzo zwięzłe. Tutaj należy wyróżnić pracę Marka Hruszewskiego „Dziecko w zwyczajach i wierzeniach narodu ukraińskiego” (Materiały do etnologii ukraińskiej. – Lwów, 1906, 1907), badania Wołodymyra Szuchewycza (Lwów, 1902), Antona Onyszczuka (Lwów, 1912), P. Szekeryka-Donykiwa (Lwów, 1918), P. Czubynskiego (Petersburg, 1877). Znacznie łatwiej było zapisać chrzciny, ponieważ odbywały się one głośno i wesoło. Jednak rzadkością pozostają pieśni wykonywane podczas narodzin i chrzcin, związane z określonymi rytuałami, choć nazwać je obrzędowymi jest trudno, a raczej – ponownie – okazjonalnymi. Zapisano tych pieśni również niewiele i trafiają się one epizodycznie w zbiornikach P. Czubynskiego, J. Hołowackiego, K. Kwitki, F. Kołessy, O. Kolberga. Obecnie stały się znane pojedyncze zapisy braci Bodiańskich, O. Markowycza, Z. Dołęgi-Chodakowskiego, W. Hoszowskiego, M. Pawłyka, Łesi Ukrainki, D. Jawornyckiego; ze współczesnych – P. Medwedyka, M. Muszynki, I. Chlanty i in. Jednak do tej pory w ukraińskiej folklorystyce nie było osobnego wydania tych unikalnych pieśni. Nie ma, niestety, również monografii poświęconej temu tematowi, choć znane są poszczególne badania uczonych folklorystów Z. Kuzeli, I. Franki, M. Sumcowa, Chr. Jaszurżyńskiego, a także N. Hawryluk, S. Hwozdewycz, H. Sokil. Dlatego szczególnie cieszy, że wreszcie we Lwowie ujrzała światło dzienne długo oczekiwana książka „Pieśni chrzcielne” w opracowaniu Hanny Sokil. Zbiór zawiera 149 pieśni, uporządkowanych według zasady tematycznej. Autorka wyodrębnia następujące rozdziały: „Narodziny. Wielbienie kowala (żurawia) jako stwórcy”, „Wielbienie babci, położnicy, niemowlęcia”, „Wielbienie gospodarzy i gości-kumów”. W ostatnim rozdziale „Kumowie, ich relacje” podano osobną grupę pieśni, które funkcjonują we współczesnym folklorze głównie jako żartobliwe, taneczne lub sprośne. Opracowująca przeprowadziła wielką pracę poszukiwawczą, przede wszystkim w zakresie badania tych rzadkich pierwowzorów, które obecnie dostępne są jedynie wąskiemu kręgowi specjalistów. Dlatego w nowym wydaniu zaprezentowano zapisy różnych zbieraczy z różnych regionów Ukrainy. Najwięcej przykładów podano w zapisach Iwana Bireckiego z Łemkowszczyzny, Iwana Chlanty z Zakarpacia, a także braci Bodiańskich, Opanasa Markowycza, Bohdana Łukaszewycza, Petra Medwedyka, samej opracowującej oraz studentów-filologów Uniwersytetu Lwowskiego. Jeśli spojrzeć na geografię zapisów według współczesnego podziału terytorialnego, to najszerzej reprezentowany jest obwód lwowski (15 wsi rejonów żółkiewskiego, jaworowskiego, mościskiego i innych), tarnopolski, zakarpacki, mniej – kijowski, czernihowski, wołyński, żytomierski i iwanofrankiwski, prawie nie ma zapisów z Połtawszczyzny, ze Słobożanszczyzny, z Ukrainy Południowej. I wcale nie świadczy to o wadach opracowania, a o tym, że areał występowania takich pieśni był bardzo ograniczony, głównie była to północno-zachodnia część Ukrainy. Jeśli chodzi o pieśni o relacjach między kumami, to można je uznać za chrzcielne tylko w tym przypadku, jeśli wskazuje na to sam zapisujący, więc przypisy zbieraczy, które Hanna Sokil zachowała przy każdej pieśni, mają decydujące znaczenie dla identyfikacji gatunku. Należy wziąć pod uwagę również to, że w warunkach współczesnej wsi i miasta obrzędy związane z narodzinami dziecka z wiadomych przyczyn uległy niwelacji (od połowy XX w. kobiety zaczęły rodzić w szpitalach położniczych), odpowiednio zniknęła instytucja bab-położnych, zawęziły się funkcje kumów, relacje między nimi nie mają już charakteru stosunków rodzinnych. Zniszczenie cerkwi i walka z „religijnymi przeżytkami” doprowadziły do tego, że większość rodzin nie wie, czym są chrzciny, wprowadziny, postrzyżyny itp. Wraz ze zniknięciem obrzędowych widowisk wyszły z użycia również pieśni, dlatego nowe zapisy, dokonane pod koniec XX – na początku XXI w., są już zupełnie inne: mają w sobie więcej motywów chrześcijańskich (niektóre przypominają pieśni cerkiewno-religijne pochodzenia literackiego), mniej archaicznych obrazów. Wiele pieśni ze współczesnych zapisów może być wykonywanych również jako zwykłe pieśni biesiadne, niezwiązane z chrzcinami. Wielbienie noworodka przez anioła wynika z dogmatyki Kościoła prawosławnego, zgodnie z którą dziecko do siedmiu lat uważa się za bezgrzeszne, przystępuje ono do komunii bez spowiedzi i jest chowane w „obrzędzie anielskim” (specjalny obrzęd odprowadzania niemowlęcia). Zgodnie z tą nauką dzieci, które zmarły przed siódmym rokiem życia, uzupełniają zastępy aniołów. Nawiasem mówiąc, na podstawie komentarzy zapisujących można obserwować, jak niwelowała się obrzędowość narodzinowa. Na przykład pod koniec XX w. rolę baby-położnej w rytuale kąpieli podczas chrzcin zastępowała babcia noworodka (matka położnicy). W przedmowie H. Sokil po raz pierwszy w ukraińskiej folklorystyce gruntownie zbadała pieśni chrzcielne w systemie gatunków obrzędowego folkloru magicznego (w szczególności ich związek z pieśniami weselnymi), specyfikę gatunkową, system obrazów i symboli, związek z pradawnymi wyobrażeniami o narodzinach człowieka, a także sferę występowania, okoliczności i czas wykonywania, historię zbierania i badania tych pieśni. Jeśli chodzi o cechy gatunkowe, to autorka wyodrębnia wśród nich pieśni wielbiąco-życzeniowe, humorystyczne, biesiadne. H. Sokil zbadała symbole spotykane w pieśniach – są to symbole drzewa świata, kowala-demiurga, żurawia jako pierwiastka erotycznego, mrozu jako symbolu pozamałżeńskich relacji miłosnych. Jeśli chodzi o symbol żurawia w pieśniach narodzinowych, wydaje się, że można polemizować z opracowującą. H. Sokil, opierając się na jednych badaniach naukowych (N. Hawryluk, T. Wołodzina), a odrzucając inne, trzyma się poglądu, że żuraw to ucieleśnienie ducha-bóstwa, który przynosi dzieci, symbol słowiańskiego boga Roda, a w danym przypadku jest on „artystyczno-poetyckim tworem, związanym z rytualnym uformowaniem końcowego stanu wyzdrowienia”. Jednak same teksty przejrzyście świadczą o czymś przeciwnym: żuraw to symbol mężczyzny, ojca dziecka, który domaga się intymnych stosunków z żoną: Oj doczekawszy niedzieli, przykulał żuraw do położnicy. — Idźże, żurawiu, idź do dziatek, jeszcze nie zagoił się mój brzuszek! Według świadectw respondentów z Podola (obwód winnicki, obwód chmielnicki, nasze zapisy), położnica do 40 dni nie przyjmowała męża (w tym czasie było jeszcze wiele zakazów dla niej, najważniejszy — nie powinna była z nikim kontaktować się). I dopiero po tym, jak nad nią odprawiano obrzęd cerkiewny „wprowadzin”, rozpoczynała pełnowartościowe życie rodzinne i społeczne. Dlatego w pieśni śpiewa się: A już szóstej niedzielki przykulał żuraw do położniczki. — Dość już tobie, żurawiu, iść do dziatek: już zagoił się mój brzuszek. Są jeszcze inne wzorce folklorystyczne, które przekonująco świadczą na korzyść tej myśli. Są to ballady o wdowcu („Chodzi żuraw po górze, a żurawka po drugiej”, „Naleciały żurawie”), pieśni weselne („Zanęcił się żuraw”), wiosenne pieśni obrzędowe, w których żuraw rozpędza dziewczęta, wyrywa babine konopie, chwyta narzeczoną: Prosiła się jaskółeczka: — Puśćże mnie, żurawiku! — A ja ciebie nie puszczę, tylko piórka rozpuszczę! Ogólnie pieśni chrzcielne można nazwać jeszcze jednym z rodzajów ukraińskiej poezji erotycznej. Zawoalowany w archaicznych obrazach-symbolach, które teraz są już mało zrozumiałe dla współczesnych, element erotyki jest wyrazisty w pieśniach, zwłaszcza tych, które są związane z narodzinami dziecka. W nich ukryte są dawne wyobrażenia o kosmicznym pochodzeniu dziecka, o kobiecie jako dzikim zwierzęciu (kunie, bobrze) i mężczyźnie jako wojowniku-myśliwym: Oj dziękuję temu kowalowi, co ukuł dziecko w tę godzinę, i kuł, i chciał, i kując nie spocił się, i w rączki nie chuchał, i w nóżki nie tupał, i dobro, i ciepło zdobywać było. Zielona, zielona w ługu trawa, miła i droga mężowi żona, a on ją rozgrzał, kunią szubkę porwał. Takie pradawne poetyckie obrazy-symbole zachowały się w ukraińskich bajkach ludowych. Ciekawy jest cykl pieśni o erotycznych stosunkach kuma z kumą — sugerują to takie symboliczne działania: kuma pasie konia kumowi, daje mu rybki w skorupce, tłucze z nim proso w stępie, kum kosi kumie siano, wprowadza ją w winogrona lub w wiśnie, częstuje jagódkami, orze, sieje, włóczy, wybiera kumie konopki. W ukraińskiej twórczości ludowej rozpowszechniony jest mitologiczny wątek o powstaniu rzek, dolin, jezior z ciała kuma i kumy, którzy rzekomo dopuścili się cudzołóstwa. (Takie stosunki były zabronione przez cerkiew, ponieważ kum i kuma uważani są za brata i siostrę w Chrystusie). A pieśni na ten temat jest bardzo mało — w zbiorze przedstawiono dwa warianty pieśni „Przyszedł kum do kumy”. W jednym tylko przypis zbieracza sugeruje związek pieśni z legendarnym wątkiem, w innym zaś ostatnia strofa („doczepiona” tutaj z jakiejś ballady, bo ma inną strukturę rytmiczną) wskazuje na skutek grzechu: Oj poszedł kum górą, a kuma doliną, oj stał się kum różą, a kuma kaliną. Ten motyw jest rozpowszechniony i w balladach, i w pieśniach o miłości („Oj zakwitł kozak tarniną, dziewczyna — kaliną”), gdzie mowa o rozłące zakochanych, i niekoniecznie jest on związany z kazirodztwem, choć być może związek ten został utracony przez dawność jego pochodzenia. Ogólnie zbiór Hanny Sokił ma wysoką wartość filologiczną — widzimy tutaj i osobliwości gwary każdego regionu, i różnorodność melodii. Mamy nadzieję, że przyda się on nie tylko naukowcom, ale i tym, którzy pragną odrodzić w życiu codziennym tradycyjne ukraińskie zwyczaje i obrzędy. nie wysuszyły go wiatry historii. Swoją poetycką opowieść autor kończy słowami: Dopóki Słońce bogolice żywi nasze piersi, Ukrainę, jak źrenicę, strzeżmy, ludzie! Złożona była nasza historia. Lecz „Duch Święty, Duch niebiesko-złoty” zawsze ochraniał nasz naród. W odpowiedzi na utwór Stepana Hrisznego akademik Mykoła Żułynski zaznaczył: „Szanowny Panie Stepanie! Ma Pan dar beletrysty, pisze Pan obrazowo, czuć Pana napięcie emocjonalne, pasję, pozycja zaś Pana jest niezaprzeczalna i ja ją podzielam. Cieszę się, że tacy patrioci, jak Pan, panie Stepanie, są, i dziękuję za uczciwe „Słowo…” Autor bardzo chce, aby z jego książką zapoznała się młodzież — uczniowie, studenci. „Proświta” aktywnie wspiera go w tym. Gratulujemy Stepanowi Stepanowyczowi dobrej książki i życzymy mu dużo zdrowia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«UKRAINĘ, JAK ŹRENICĘ, CHROŃMY, LUDZIE!»

Wasyl KLICZAK Te książkę Stepan Hrisznyj pisał ponad dwadzieścia lat. W tym czasie opracował wiele literatury o charakterze informacyjnym i encyklopedycznym. Temat jest niezwykle interesujący — historyczna droga Ukrainy od najdawniejszych czasów. Książka nosi tytuł „Dnieprowe fale. Słowo nad rzeką czasu” (Centrum Wydawnicze „Proświta”, 2008). Za poetyckimi wersami widzimy całe obrazy: nasi praprzodkowie dnieprzańscy orzą, sieją, uprawiają chleb, walczą z najeźdźcami-wrogami, bronią swojej ziemi. Są fragmenty dotyczące kultury trypolskiej, stohowskiej, którą tworzyli Oriowie-Ariowie. Wtedy „nad Dnieprem wzeszła, nad wolnymi czubami, gwiazdą ładu i szacunku państwowa buława”. Wiele czasu upłynie, zanim zabłyśnie ona „w ręce Bohdana”. Była era pogaństwa, nasz przodek Hreczkosij szedł do „kapiszcza wspólnoty, u Nieba tam pytał rady…”. W przypisach do poematu autor próbuje śmiało przedstawić własną wizję wydarzeń historycznych. Tak na przykład: „wiara chrześcijańska powstała nie na pustym miejscu i nie z judaizmu (z jego krwawymi ofiarami), a na gruncie wcześniejszej wiary słonecznej i wbrew judaizmowi (podobnie jak Ewangelia)… Tradycję wiary słonecznej niesie przede wszystkim prawosławie — słonecznym kolorem zarówno Krzyża, jak i szat liturgicznych. A katolicyzm naśladuje tradycję Sarmatów-czcicieli ognia czarnym kolorem krzyża na płaszczach”. Historyczną drogę naszych przodków autor rozpatruje w ogólnoeuropejskim kontekście. Wszak mieli oni kontakty z Celtami, Galami, Persami, Asyryjczykami. Osobna strona naszej historii — Scytowie, Królestwo Scytyjskie. Naddnieprze zamieszkiwali Ukrowie, Ukrajanie, a ponadto ten kraj zwano Słowutią. „W tych stronach słowiańska mowa kędzierzawa umiała żyć…”. A jeszcze naszych przodków Goci nazywali Hunami. Ciekawy neologizm autora: „Hej, za mgłą hej, bo hunia idzie…”. Takich znalezisk jest wiele. Powiedzmy, ironia brzmi o naszych przodkach w wersach: Gdzieś oni zaczną alfabet „A By Wy Ho Da…” układać — za alfabet w domu służy tylko „A By Wy Py Ty…”. Taka inwektywa nie dotyczy wszystkich. Na przykład plemiona Polan, które zamieszkiwały dawne ukraińskie ziemie na Naddnieprzu, różniły się od innych tym, że Tutaj Polanie-Ukrajanie, losu pasierbowie rozgarnięci, cnotliwi, niepijący, nie czynili cudzołóstwa i zła. Mocne u naszego rodu korzenie,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Z PRADAWNEGO KORZENIA Na 70-lecie urodzin Wołodymyra DROZDA

Petro ANTONENKO Wiersz z biografii: „Urodził się 25 sierpnia 1939 roku we wsi Petruszyn na Czernihowszczyźnie, zmarł 23 października 2003 roku w Kijowie”. Pamiętacie film „Dożyjemy do poniedziałku”, gdzie nauczyciel mówi uczniom, że po wielu ludziach zostaje jedynie myślnik między datami urodzenia i śmierci? Po Wołodymyrze Droździe pozostał cały świat literatury, świat życia jego bohaterów. Świat małego chłopca z niewielkiej poleskiej wsi nie opuszczał go nigdy i nigdzie, dokądkolwiek los potem rzucał pisarza, dokądkolwiek prowadził bohaterów jego utworów. Praca jako dziennikarz w gazecie rejonowej, służba żołnierska, „zdobywanie” stolicy, fotel jednego z kierowników Związku Pisarzy Ukrainy, założyciela i redaktora naczelnego czasopisma „Kyjiw”. W każdym razie zawsze z ironią odnosił się zarówno do stanowisk, jak i do stołecznego wychwalania, przez dziesięciolecia przedkładając nad to podkijowską wieś Chałepja, gdzie sam sobie stworzył „Muzeum żywego pisarza” (tytuł jednej z książek W. Drozda, napisanej na przełomie trzeciego tysiąclecia). Poznałem Wołodymyra Drozda w grudniu 1980 roku na republikańskim seminarium młodych literatów, które corocznie prowadził Związek Pisarzy w Domu Pracy Twórczej w Irpieniu. Irpieńskie seminaria wówczas, w „rozkwicie zastoju”, to osobny i ciekawy temat. Powiem tylko, że wśród naszych seminarzystów byli Iwan Małkowycz, Wasyl Portiak, Switłana Koronenko, Wałerij Herasymczuk, Lubow Ponomarenko, Pawło Hirnyk i wielu innych znanych obecnie pisarzy. Wołodymyr Drozd na seminarium kierował sekcją prozy. My, prozaicy, błądziliśmy manowcami literackich poszukiwań, naśladując to świeżo odkrytego przez ogół czytelników Faulknera, to na nowo przeczytanego Dostojewskiego. I, oczywiście, ulegaliśmy magii Hryhora Tiutiunnyka, który całkiem niedawno, tego samego roku, straciwszy nadzieję, tragicznie odszedł z życia. A jeszcze próbowaliśmy kopiować mistrzów modnej w tamtym momencie „prozy chimerycznej”. Wspominam o tym, bo Drozd z życzliwą ironią odnosił się do naszych literackich błądzeń, nie odrzucając niczyich poszukiwań i nie narzucając nikomu niczego. Oczywiście, Wołodymyr Hryhorowycz wydawał się nam literackim mistrzem, choć miał zaledwie 41 lat. W każdym razie był już rzeczywiście znanym pisarzem. Wołodymyrowi Hryhorowyczowi zawdzięczam to, że jako pierwszy wsparł moje nieśmiałe próby literackie. Kiedy w 1983 roku stworzył wraz ze stołeczną Petro ANTONENKO W minioną sobotę w rodzinnej wsi Wołodymyra Drozda Petruszynie, pod Czernihowem, odbyły się uroczystości z okazji 70-lecia urodzin pisarza. Zorganizowała je Czernihowska Rejonowa Administracja Państwowa wraz z organizacją obwodową Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Poeta Stanisław Repjach, który już od kilku dziesięcioleci kieruje tą organizacją i którego łączyło z Wołodymyrem Drozdem wiele lat twórczej współpracy, zaangażował do akcji pisarzy, dziennikarzy, którzy organizacją Związku Pisarzy czasopismo literackie „Kyjiw”, to jako redaktor tamtego roku wydrukował moje opowiadanie „Babie lato”. To z tych utworów, które wtedy, jak to się mówi, „wszyscy chwalili i nikt nie drukował”. Do druku takie rzeczy nie były zachęcane — opowiadanie o wycieńczonej radziecko-kołchozową rzeczywistością wiejskiej babci, która mimo wszystko nie straciła człowieczeństwa. W każdym razie drukować, a co najważniejsze — samemu pisać „niestandardowe” utwory było dla Wołodymyra Hryhorowycza czymś organicznym. To już później dowiedzieliśmy się, ile lat czekano na druk jego ostrych powieści i opowiadań, które już wtedy leżały w szufladzie. Jak nie dopuszczano do czytelnika powieści „Katastrofa”, napisanej jeszcze w młodych latach pod wrażeniem tego, co pisarz widział w samej gęstwinie życia, pracując w jednej z gazet rejonowych Czernihowszczyzny. Co tu mówić o powieści „Wołkołak”! Pojawiła się w czasopiśmie „Witchyzna” na początku 1983 roku, ale dla publikacji trzeba było nawet zmienić tytuł na „Samotny wilk”, a potem otrzymać całą lawinę szalonej krytyki. Za „moralne oczernianie” radzieckiego człowieka. A jakże inaczej, kiedy główny bohater powieści Andrij Szyšyha, przepracowawszy dzień jako zwykły radziecki urzędnik, położywszy się wieczorem do łóżka, po chwili budzi się… wilkiem i ucieka z kamiennych zarośli stolicy w zarośla lasu — żyć do rana według praw watahy. Fantasmagoryczna w formie, powieść odzwierciedlała całą fantasmagorię radzieckiego „rozwiniętego socjalizmu”. Jednak na początku 1983 roku udało mi się wydrukować recenzję na tę nieordynarną powieść w kulykiwskiej gazecie rejonowej i tę publikację odnotował skąpy w pochwały pisarz. O Wołodymyrze Droździe ukraińskie literaturoznawstwo jeszcze nie powiedziało ważnego słowa. Bo jestem pewien, że do jego utworów będą wracać. Póki co oddam głos encyklopedii, przepraszając za obszerne cytowanie. Tutaj ciekawie oddano istotę twórczości pisarza. „Ta spowiedź… otwiera również ogólny stan psychologiczny danej ludzkiej duszy. W prozie W. Drozda jest to przede wszystkim powszechny stan rozdwojenia. On rozcina na kardiogramie czasu właśnie lat 70. zarówno świadomość autorską, jak i świadomość bohaterów — rozdwojenie między wsią a miastem, między głodnym dzieciństwem a sytym dobrobytem dojrzałego wieku, między szczerością a udawaniem, grą, między prawdą a prawdopodobieństwem, talentem a grafomaństwem na dwie dusze, odzwierciedlając psychologię absurdalnego społeczeństwa „rozwiniętego socjalizmu”, psychologię prawdziwie nowego człowieka, którego wychowali komunistyczni eksperymentatorzy. Bohaterowie W. Drozda, urodzeni w zacofanym i bezprawnym kołchozowym świecie, marząc o wyrwaniu się z niego, wstąpieniu w świat feudalny, „wyższych sfer”, próbowali zdobyć przede wszystkim jego znaki materialne, jako kamienie milowe wspinania się w górę — oliwki, bryczesy, teczkę, czapkę, buty, samochód, importowaną odzież. Bez zastrzeżeń przyjmowali również „moralne” prawa świata nomenklatury: uczyli się umiejętnie kłamać, wiedzieli, jak i o czym trzeba pisać, żeby być opublikowanym itd. W tym celu musieli wyrzekać się siebie wczorajszego, prawdziwego, co rodziło tragedię rozdwojenia duszy, a w konsekwencji — zatrucie jej hipokryzją, kłamstwem, udawanymi namiętnościami. W. Drozd stawia w swojej prozie problem ekologii duszy, często zaniedbanej do takiej granicy, kiedy nie jest już zdolna do samooczyszczenia. Z utworami W. Drozda, takimi jak opowiadania „Irij”, „Zamhłaj”, „Ballada o Słastonie”, „Samotny wilk”, nowele „Słońce”, „Trzy czarodziejskie perły”, „Biały koń Szeptało”, związane są osiągnięcia chimerycznej prozy, ukraińskiego wariantu modnego w literaturze lat 70. mitologizmu. Trzeba powiedzieć, że konwencja artystyczna u W. Drozda jest całkowicie oryginalna, niewymuszona, pomysłowo-rozluźniona, wyrasta z tradycji narodowej „chimeryki” oraz demonologii — zarówno literackiej (W. Drozd podkreśla wpływ na niego Gogola i „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki), jak i folklorystycznej — bajek, legend, podań, opowieści, ułamków słowiańskiej mitologii, która do dziś trzyma się „poleskich lasów i bagien z całym ich czartostwem”. Gęsta mitologiczność, ale innego, bardziej filozoficznego planu, przenika wszystkie komórki wyróżnionej Nagrodą Szewczenki powieści „Liście ziemi”. Oryginalny jest W. Drozd również w autobiograficznej „powieści-show” „Muzeum żywego pisarza…” (1994). I mimo wszystko, według słów pisarza, jego „zaw-” Na tle portretu młodej Iryny Żyłenko z synem Pawłykiem interesowało go, co powiedzieć, a nie jak powiedzieć”, styl, forma — to pochodne, a najważniejsza dla niego w utworze literackim jest „nie literatura, a dusza”. Właściwie ludzka dusza, stan duszy współczesnego człowieka, właśnie tragedia deformacji, rozdwojenia duszy radzieckiego Ukraińca, najczęściej, jak sam autor, inteligenta w pierwszym pokoleniu, chorobliwego rozszczepienia jej w warunkach chorego społeczeństwa, a także jej ekologia, ratowanie duszy, jest głównym przedmiotem badań, głównym bohaterem prozy W. Drozda”. * * * Lecz powróćmy od wielce mądrych sentencji do powiedzianego wyżej: Wołodymyr Drozd, bez wątpienia, nigdy nie zdradził chłopca z poleskiej wsi Petruszyn, która znajduje się niedaleko Czernihowa. W tym ciekawym zakątku starosłowiańszczyzny, relikcie epoki książęcej czy nawet przedksiążęcej, pogańskiej, zachowały się, nawet nieuchwytnie, echa ducha siewierskiego. Choćby w ciekawej petruszyńskiej gwarze czy, już po ichniemu, — „hawuarce”. I, oczywiście, nieprzypadkowo język utworów Drozda wyróżnia się taką różnorodnością. Mieszkańcy Petruszyna szanują pamięć o swoim ziomku. Imieniem Wołodymyra Drozda nazwano ulicę w centrum wsi. Prowadzi ona — i jest to symboliczne — na górę, do pięknej, zabytkowej drewnianej świątyni. 22 sierpnia w Petruszynie odbyły się uroczystości z okazji 70. rocznicy urodzin Wołodymyra Drozda, wspaniałego pisarza, który stworzył cały świat żywego, wyrazistego, nieskażonego słowa. Fotografował się z ziomkami i kolegami na pamiątkę. Na fotografii (od lewej do prawej): Mykoła Winhranowski, Jewhen Hucało, Wołodymyr Drozd, Hryhir Tiutiunnyk, Wałerij Szewczuk, Borys Olijnyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

UCZCILI ROJAKA

znali również dobrze Włodzimierza Hryhorowycza. Uroczystości rozpoczęły się odsłonięciem pamiątkowej tablicy ku czci jubilata, umieszczonej na budynku wiejskiej rady Petruszyńskiej, ponieważ rodzinny dom pisarza, niestety, nie przetrwał. Znajduje się ona obok jego dawnej posesji, na początku ulicy, która obecnie nosi imię pisarza. Uczestnicy uroczystości obejrzeli wiejskie muzeum historyczno-krajoznawcze, mieszczące się w szkole. Na honorowym miejscu znajdują się tu materiały poświęcone wybitnemu rodakowi. Następnie odbyła się konferencja poświęcona twórczości W. Drozda. Przygotował ją Wydział Oświaty i Nauki rejonowej państwowej administracji. Kilka dni wcześniej, z inicjatywy administracji rejonowej, w bibliotece osiedla Oliszywka odbyły się czytania literackie poświęcone jubileuszowi pisarza. W swoim czasie, gdy istniał rejon oliszywecki, młody Włodzimierz Drozd pracował tam jako korespondent gazety rejonowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

JEWCHEN DOROSZKEWYCZ: „NIE SKOSI PROMIENIA KOSA, NIE SKOSI…”

Odszedł od nas Jewchen Doroszkewycz. Spłonął — z wielkiego Bólu. Ale zostawił po sobie — Światło. W Słowie, w Pieśni, w Muzyce, w Obrazach. Urodził się poeta w 1941 roku we wsi Wyszcza Pohoriła (obecnie Myrolubne) na Chmielniczyźnie. Ciężkie lata dziecięce z czterema braćmi i siostrą, głód, nędza, „kołchozowa katorga” w polnej chacie, „która daleko bielała jedyna na całe pola”, a później w rodzinnej wsi. Pracował ponad czterdzieści lat w Narodowej Kapeli Bandurzystów. Był szczęśliwy córką, synem i wnukami — bliźniakami-kozaczkami. Autor trzech tomików poetyckich: „Krynyczna hora” (2004), „Ty w swojej mamy” (2006), „Krajnebo w osinnijomu lysti” (Kijów: Zadruha, 2009). A ponadto — artysta malarz, historyk sztuki, zbieracz rzadkiej kolekcji pocztówek artystycznych XIX—XX w. Poezja Jewchena Doroszkewycza wywodzi się z głębi ukraińskiego Ducha. Można ją postawić obok utworów Pawła Tyczyny, Mykoły Winhrowskiego, Wasyla Hołoborodki, Tarasa Melnyczuka, którzy żyli w samym centrum kodu genetycznego naszej kultury. To poezja Bólu za przeszłością. Tak bliskie Tyczynowskim są wersy o Głodzie: „a mamy// nie stało,// i co to jest chleb,// nie wiedziało dziecię,// nie wiedziało –// w dziecięcej źrenicy// zatrzymało się// niebo –// błysk// żniwiarki// kłoskami dzwonił,// kłoskami dzwonił…” I Ukraina wyłania się jako „wszechogarnięta nocka bólu”. Ale także Bólu za współczesnością i przyszłością. Za utratą muzycznego świata „Słonecznych klarnetów”: „Oszodomiona stolica// skłamała się po nutach”. Za utratą Bożego pierwiastka: „Chmurę,// podobną do Matki// Boskiej// z małym dziecięciem,// ludne targowisko// wygnało do raju”. Za niszczeniem ukraińskości: „wkuwaj imperialne słowo// i nowoniewolniczo giń sługusie!” Ale mimo wszystko, jest „krajniebo// w jesiennych liściach”, gdzie słychać głosy „Czułego Rodu”, „Miłej Praojczyzny”, i „grusza kwitnie, jak nigdy, i przy autostradzie// brzmi chór mniszków,// brzmi dusza w duszę”. Jest miłość — „tajemnica drogi wiśniowej, od studni// do gwiazdy”. I przeciw nocy „nie przypadkowa// moja porankowość”. I jest wiara, że „wszechświat zakwitnie// ukraińskimi sadami!” I dlatego najwięcej u Jewchena Doroszkewycza Światła, i „wiatrakują słońca”, „słońca przepaści”! „A mama moja miała takie oczy,// że wiśnie umyślnie dla niej kwitły…”, „gwiazdy huczą pszczółkami”, i w białym świecie „biało-biało, tak po prostu bieleje”. Poezja takiej głębi — to „pierworodny ból światła”, ból oczyszczenia, który otwiera oczy, przywraca do zapomnianego Kosmosu ukraińskiego. I krzyczy do nas: „Nie straćcie siebie!” Szkoda, że za wcześnie zabrał od nas poetę „widnokrąg sto-błyskawicowy”. Przykro, że mało kto tak czuje i pisze, jak on, „z najświętszą szczerością”. Ale przecież trwa droga czystego, promiennego Słowa i chce się wierzyć, że jednak „nie skosi promienia kosa, nie skosi”… Dmytro CZYSZTAK Z TOMIKU „KRYNYCZNA HORA” (2004) SPOWIEDŹ …poranek wiosenny i szept strumyczka — na białą harmonię wiosen, na biały opar w zaciszu wiosennym, co lubo zawioseniony światłem zielonym, zielonym-zielonym, wiosennie-zielonym… Po Krynicznej górze boso idzie młodym krokiem, młodą rosą brzegini zielonego światła. W tajemnicy zielonego chramu jej los… Jej los, jak świeca w dłoniach przy otwartym niebie wiatrom: na zielone promienie źródeł, na zieloną melodię ptaka, na zielony ołtarz świąt Zielonych, na zielony ołtarz całemu Rodowi — ona rosy przeczyste zwołuje… …boso idzie młodym krokiem, młodą rosą brzegini zielonego światła. Jak umyślnie zaszła do studni i spotka Marikę… Wzrokiem gwiezdnym — rzadkością wspólną zanurkowały we wspólną studnię, jakby wzrokiem się umówiły. Czystego nieba nie mierzą smutkiem, uśmiechało się im niebo ze studni jabłoniowo-zamarzonym kwiatem — najświętszym komunią wiosny… — Mariko, gołąbko moja miła! Ty w trzydziestym trzecim akurat w tym miejscu prosiłaś mnie o jabłka… Ja grzech teraz mam — odmówiłam tobie… Przez jaką tylko pamięć żegnały się oczy — pełniejsze od studni… Zgiełk ptasi we mnie wszystkie wieki rozchwiał i w spadek zostawił najcięższym ziemskim ciężarem po prostu los ziemski… Siła gromu duszy nie zagłuszy, w niebiosach mała przestrzeń dla niej — prąd przez górę przeszedł… * * * Jesień, dwoje wnuków, gwarliwe źródełka niepowtarzalny wieczór przyłożył do serca. I nie spostrzegłem, kiedy te gwiazdy zapłonęły?.. * * * …biało-biało, tak po prostu bieleje, jakby gęsi w roli… Biel chmur, może, wstrzymuje świat. W biel biało-chmurną nurkuję, przez to i boli, ale czysto boli… Biało-biało, tak po prostu bieleje, jakby gęsi w roli… * * * Możliwie, błękitem błękitnego ptaka czy to dalią oparu ktoś wabi mnie, przenosi na fali kłosowych mil. Ktoś mną, moją swobodą wolnego wiatru w kłosowo-słonecznej fali wykołysuje maki, kołysze po swojemu, jakby dzieci… We śnie mi maki nie kwitły, ja dzisiejsze słońce przespałem — mnie ktoś po bożemu mści się… Gdzieś u kogoś łza potoczyła się, jak gwiazda z niebios. Z TOMIKU „TY W SWOJEJ MAMY” (2006) * * * …i w pięści dusza nie kamienieje… Nie skosi promienia kosa, nie skosi. Jedynie na mijającym, opadłym listku ból wykuwa, wszystko wykuwa… Powróci nasz wyraj, powróci bez kogoś… * * * Ty w swojej mamy bez obcego języka zaczynasz dni. Ponad brzegami, nad poranną rosą słońce rozkwita, kłosami śpiewa. W dłoniach nieba — w dłoniach u ciebie wiosna za wiosną delikatną-delikatną płatkowo-marzeniową… Słońce rano w wiaderku, zajączek słoneczny w garnuszku, zajączek słoneczny po chacie… wiosną-wiosną… Ty w swojej mamy Bez obcego języka… * * * Chorały prostej mięty kosiarz zagłuszyć nie śmiał — dusza od przedwieku zielona… Na pszczółkę i tarpana nie nastąpi — Pan Bóg dyryguje. Ktoś modli się za trawy, uzdrawiającą mądrość wiosen: wysokości gór kwitną, bo słoneczko wstaje. Szukam człowieka za trawy modlić się — chorały prostej mięty nie śmiał zagłuszyć kosiarz, kosiarz nie ośmielił się zagłuszyć. Spasowska szczodrość tak bardzo ukraińska — gwiazdy huczą pszczółkami… * * * Dogonię swoje niebo przeszłe, przy okazji i przedwieczór klonowy. Będę pasł krowę i pszczołę bursztynową… O, ofiarne moje amulety!.. Odpłakane wczesne śniegi powracają znowu i znowu, darują podkowę bezinteresownie-tęczową na szczęście, na liście cierpliwe, dziecięce, jak niebo. * * * Niepokalane drzewo nie za swoje grzechy okaleczało od ognistego żywiołu — na pięty następuje grom… A ty wciąż sploty pułapek odsuwasz, dla słońca przepaść, obrósł już mobilnym kłamstwem — na piedestały własnej ruiny niewolnik śmierć wynosi… Brzoza pokonuje zuchwale błyskawicę w tajemnicy lip cudzoziemską! A ty wciąż sploty pułapek odsuwasz, dla słońca przepaść. Żywiole! Z tobą nurkować w niebo (chmurowo-niebiesko-siniejące zaspy rozczochrane szczerym wietrzyskiem), i na chmurę znużonym upaść, na chimerę niebieskiego siana, i nie przepaść — sercem licho handluje. Z TOMIKU „KRAJNEBO W OSINNIIOMU LYSTI” (2009) ZEW 1 Głos wilczycy — proroctwo zimowej nocy, jeszcze całkiem niedawnej nocy: w twojej studni licho umyło ręce – wyludnił się Pra-las! Takiej winy Pan Bóg na próg nie wpuszcza. Nie wybacza niewolnictwa. Iść nie ma do kogo, kamienia nie rzucisz… Lasy — tolerancyjne, umierają, jak ludzie… Wieniec ukraińskiego bólu Wszechświat włożył… 2 Kogo by tu zaprosić w swoją żywioł, niby na kolację? Kogo zaprosić… Konie w oknach stoją, zwycięzcy do rana czekają — przy księżycu melodii nie wymyślił skrzypek… A wiatry minorowe nieboskłon przesiany, zostawi śnieżynki, przez nikogo nie zauważone, liczone… Maki w życie nie czernieją, i księżyc płatek całuje na wodach Dunaju, na wodach…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sięcy żyję w Ameryce i nie wiem, co się tu dzieje”. Oni wzięli to dosłownie i zapytali: „Czy niedawno przyjechała pani z Ameryki?” — „Nie, nadal tam przebywam, ponieważ reżyseruję sztukę Johna Patricka, mieszkam w Ameryce, w starym domu, i mam zupełnie inny światopogląd”. Rzeczywiście, żyję w szczególnym środowisku, które chroni mnie przed stresami, jakich ludzie doznają z powodu naszego rządu, parlamentu, z powodu światowego kryzysu. — Mały Książę Antoine’a de Saint-Exupéry’ego osłaniał swoją różę szklanym kloszem… — Tak, pod swoistym kloszem i my się znajdujemy, zwłaszcza kiedy pracujemy nad sztuką. Próba — moja miłość. To nie są patetyczne słowa, to naprawdę tak jest. Kiedy wracam do domu, wszystko robię machinalnie, na przykład gotuję barszcz. Myśli krążą wokół roli. Moja praca aktorska nie ogranicza się do siedmiu–dziewięciu godzin. Zdarza się, że w nocy budzę się, chwytam sztukę, coś się narodziło — muszę to zapisać, a potem sprawdzić na próbie. Życie codzienne toczy się jakby równolegle: zanurzasz się w roli, którą ćwiczysz, albo w przedstawieniu, które trzeba zagrać wieczorem. — Zna pani widza radzieckiego i dzisiejszego. Obecnie słychać opinie, że widz zmienia się na gorsze, degraduje się. Czy tak jest? — Nie uważam, że widz degraduje się, on staje się bardziej wymagający, to czujemy. Nie jestem pewna, czy przedstawienia z czasów radzieckich, zwłaszcza popularni „Faraonowie” w Teatrze im. I. Franki, dziś byliby odbierani z wielkim zainteresowaniem. Był inny czas, inny sposób odbioru przez widza. Obecnie, w wyniku rozwoju technologii informacyjnych i przyspieszenia tempa życia, u widzów pojawiło się myślenie „klipowe”. Ludzie nie wytrzymują trzygodzinnych przedstawień, trzeba je robić bardziej zwarte. — Dynamikę, dynamikę proszę… — Oczywiście, w spektaklach wszystko musi dziać się dynamicznie. W tym sensie bardzo interesująca jest inscenizacja reżysera Jurija Odynokiego „Spalamy śmieci” kijowskiej dramaturg Tetiany Iwaszczenko. Ona kiedyś napisała specjalnie dla mnie sztukę „Zamawiam miłość”, którą wystawiono w Małym Ukraińskim Teatrze Dramatycznym. Tam gra się także przedstawienie na podstawie jej sztuki „Ucieczka od rzeczywistości” o narkomanii, o tym, jak młodzi ludzie „siadają na igle” i do czego to prowadzi. Przedstawienie „Spalamy śmieci” powstało z aktualnych problemów: z powodu szybkiego rozwoju cywilizacji ludzie nie nadążają się przestawiać, pojawiają się u nich kompleksy. To sztuka o tym, jak do psychoterapeuty przychodzą pacjenci i za pomocą gier fabularnych, które tu układają i odgrywają, uwalniają się od kompleksów. Współcześni dramaturdzy, poruszając palące problemy dnia dzisiejszego, jednocześnie dotykają wiecznych tematów: miłości, wierności, zdrady… Bardzo ważne jest rozumienie, jak dramaturgia to odzwierciedla i jak odbiera ją widz. Do tego, oczywiście, potrzebne są współczesne środki reżyserskie, sposób gry aktorskiej, to znaczy powinna istnieć nieco inna forma istnienia na scenie i komunikacji z widzem. Teatr zmienia się wraz z życiem. — Dla Pani czternaście lat w Teatrze Młodym to pewnie jak złoto. Osiemnastolatkowi życie wydaje się niekończące, wtedy myślimy: „Wszystko zdołam, wszystko zdążę, zdobędę szczyty”. Czy były w Pani karierze role przejściowe, czy wszystkie stały się kluczowe, odłożyły się w losie jako złote wkrapiania? — W teatrze nie może być tak, żeby aktor cały czas był zadowolony, wypełniony wielkimi rolami. Aktorów jest wielu, w jednym spektaklu może być główna rola, w innym — pomocnicza lub epizodyczna. Ale nie mogę powiedzieć, że są role, których nie lubię (dziękuję dobrym pedagogom, wychowaniu). W „Wujaszku Wani” gram skromną rolę Niani, bardzo ją lubię, ponieważ jest ona wcieleniem dobroci, która otacza rodzinę, to serce domu; to ona wychowała także Sonię i stała się nieodłączną częścią wszystkich postaci. Naturalnie, ciekawiej mi grać Pamelę. To duża rola, jest w niej rozwój, aktorka może zrealizować wszystkie swoje możliwości. Szczerze przyznaję, że do pracy zawsze podchodzę bardzo drżąco, nie mogę sobie pozwolić na to, by zbyć jakąś rolę. Uważam, że muszę pojąć psychologię innego człowieka, jego sposób myślenia, chód, spojrzenie, gesty, sposób mówienia i myślenia — to wszystko jest bardzo interesujące. Zawsze chce się dobrego repertuaru, znakomitej dramaturgii i wielkiej roli. — „Na kogo teraz chodzi się bardziej: na aktorów czy na sztukę”? — Obecnie, moim zdaniem, na aktorów chodzi się mniej, niż bywało wcześniej. W czasach mojego dzieciństwa w Teatrze Dramatycznym Rosyjskim im. Łesi Ukrainki błyszczał i zachwycał Michaił Romanow. Grał w przedstawieniach „Maszenka” Afinogienowa, „Żywy trup” Tołstoja, „Dzieci słońca” Gorkiego. Wielu teatromanów chodziło na Hnata Jurę, Mykołę Jakowczenkę. Ale dziś widz pragnie przede wszystkim otrzymać (oprócz miłośników „wąskiego profilu”, którym interesująco jest śledzić, jakimi barwami gra aktor) wrażenie ze spektaklu, w którym jest ciekawy temat, reżyserskie znaleziska, oryginalna scenografia, wyraziści aktorzy. Dlatego teatr (przynajmniej nasz) orientuje się na zespołowość przedstawień. Uważam, że Teatr Młody Stanisława Mojsiejewa bardzo się podniósł — poziomem kultury, poziomem spektakli, mimo trudności z finansowaniem i brakiem sieci gościnnych występów. Jeździmy z przedstawieniami za granicę na festiwale — do Polski, Niemiec, zdobywamy dyplomy. W naszym teatrze pojawił się, powiedziałabym, europejski poziom intelektualny. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

OBROŃCA I UZDRAWIACZKA

Ludowa artystka Ukrainy Tetiana Steblowska jest „utkana” z nostalgii i młodości, optymizmu i smutku, naiwności i humoru, muzyki i ogromnego doświadczenia życiowego. Dlatego jest bardzo bliska zarówno ludziom starszego wieku, jak i młodzieży. Dla jednych jest dobrą, mądrą babcią (Niania w „Wujaszku Wani” albo Pamela w przedstawieniu „Moja droga Pamela”), dla innych — współczesną astropsycholog Zofią w „Palimy śmieci”. Tetiana Steblowska na scenie potrafi prawie wszystko: grać role o ostrym charakterze (komediowe, dramatyczne i tragiczne), śpiewać (jak szczerze brzmią w jej wykonaniu dawne romanse!). A — Tetiano Wołodymyriwno, dorastała Pani w artystycznym środowisku. Bóg obdarzył Panią urokiem, charyzmą, temperamentem, energią i pięknym głosem. Chciałabym się dowiedzieć, na ile to, co zewnętrzne, wpłynęło na to, co odziedziczyła Pani po przodkach. — Ponieważ urodziłam się w aktorskiej rodzinie (mama Olga Jurowska — prima Kijowskiej Operetki, tata Wołodymyr Steblowski — dyrektor Teatru im. I. Franki, a później Teatru im. Lesi Ukrainki, babcia Kateryna Jurowska — wykonawczyni dawnych rosyjskich i cygańskich romansów, ciotka Anna Jurowska, rodzona siostra mamy — solistka oper lwowskiej i nowosybirskiej), to los sam wyznaczył moje miejsce w życiu. Od najmłodszych lat byłam „dzieckiem zza kulis”, w operetce przekazywano mnie z rąk do rąk, dlatego spektakle z udziałem mamy znałam i podśpiewywałam już jako dziecko. Tak u mnie rozwijały się słuch i muzykalność. Jednak wykształcenie też jest potrzebne. Jeszcze ucząc się w szkole, uczęszczałam do teatru ludowego w Pałacu Październikowym (był to oszałamiający zespół amatorski, niestety, dziś zmarnowaliśmy skarbnicę amatorszczyzny). Grałam tam, na przykład, razem z Iriną Dukoю i Dawidem Babajewem, dziś artystami ludowymi, w „Kolegach” Wasyla Aksionowa, „W drodze” Wiktora Rozowa. Występy, począwszy od szkolnych lat, na wielkiej scenie Pałacu Październikowego — tego nie da się przecenić. Potem wstąpiłam na wydział aktorski Kijowskiego Instytutu Teatralnego im. I. Karpenki-Karego, którym kierował artysta ludowy Ukrainy, profesor Mykoła Ruszkowski, drugim pedagogiem był artysta ludowy Ukrainy Serhij Fylymonow. Po ukończeniu studiów, mimo że rodzice byli ludźmi wpływowymi, z koneksjami, zapragnęłam samodzielności. Na zaproszenia jeździłam do różnych miast, na przykład do Mikołajowa, Dniepropetrowska. Potem, gdy w czasopiśmie „Teatr” opublikowano moje duże zdjęcie i artykuł o mnie, otrzymałam z Samarkandy zaproszenie, by zagrać Walkę w „Historii irkuckiej”. Następnie zagrałam młode bohaterki w spektaklach „Tu zorze są ciche” (Borys Wasiljew) — Żenię Komelkową, „Kradzież” Jacka Londona — Margaret, „Tyl Ulenspiegel” (według powieści Charles’a de Costera) — Nelly, „Pluskwa” (Władimir Majakowski) — Elzevirę Renesans, „Pożądanie pod wiązami” (Eugene O’Neill) — Abbie, „Dzień cudownych oszustw” (według sztuki „Duenna” Roberta Sheridana) — Luizę, w tragedii Szekspira — Lady Makbet. Jak Pani widzi, ról było wiele. Czas, naturalnie, swoje bierze. Teraz w Kijowskim Teatrze Młodym gram Duenię w przedstawieniu według sztuki Sheridana. W Samarkandzie w spektaklu „Wujaszek Wania” grałam jeszcze piękną Jelenę Andrijiwnę, teraz — Nianię. To zrozumiałe, aktorka powinna przechodzić do ról charakterystycznych, związanych z wiekiem. Zawsze miałam szczęście do reżyserów, którzy mnie, młodą aktorkę, przekształcali, powierzali mi role charakterystyczne. Na przykład w Mikołajowskim Teatrze Dramatycznym zagrałam czterdziestopięcioletnią Machorę w „Miłości Jarowej”, która była przynajmniej dwukrotnie starsza ode mnie (ubierałam się w „poduszkę”). Za to jestem wdzięczna reżyserowi Wadymowi Jurowskiemu, nazwisko ma takie samo jak moja mama. Takie role dają aktorce możliwość szukania siebie w różnych gatunkach, bo jeśli zostaje ona uwięziona w amplua młodej bohaterki, spóźnione przejście do ról charakterystycznych przebiega bardzo trudno. Moja mama grała w operetce kompozytora Ołeksija Riabowa „Za dwoma zającami” Sekletę. Pamiętam to z dzieciństwa, po wielu latach też zagrałam Sekletę. Tą rolą zadebiutowałam w Młodym Teatrze, gdzie pracuję od 14 lat. — Jakie role chciałaby Pani zagrać? — Zawód aktora jest najbardziej zależny, chce się zagrać wiele, czasem rozumie się, że się potrafi, bo aktora kształtują role. Dlatego zapragnęłam samodzielności, osiągnięcia czegoś, a nie „przesiedzenia”, jak moi młodzi koledzy w stołecznych teatrach, 7—10 lat z frazą „Podano do stołu”. Do Kijowa wróciłam już ukształtowaną aktorką, z przyzwoitym bagażem repertuarowym. Chociaż nie ma takiego artysty, który nie cierpiałby z powodu niezrealizowanych ról. Niedawno szczęśliwie otrzymałam rolę Pameli w spektaklu „Moja droga Pamela” Johna Patricka. Premiera odbyła się w kryzysowym czasie, kiedy kultura pozostała… kiedyś grała ona w Kijowskim Teatrze Estrady w musicalach „Oszust z przypadku”, „Serenada Słonecznej Doliny”, „Kot Leopold”, „Czarownicze żarty”, wykonywała monologi humorystów i satyryków. Tetiana Wołodymyriwna występuje z numerami koncertowymi w radiu i telewizji, gra w ukraińskich i rosyjskich filmach fabularnych i serialach telewizyjnych. Współpracuje z różnymi stołecznymi teatrami, lecz jej rodzinnym domem artystycznym jest Kijowski Akademicki Teatr Młody. To ten stержeń, wokół którego koncentruje się jej życie aktorskie, co — jak mówi artystka — całkowicie wypełniło jej los-byt. bez pieniędzy, teatrom brakuje finansowania, wstrzymywane są projekty. Ten spektakl wystawiliśmy praktycznie własnymi siłami. Za własne pieniądze kupowałam kostiumy, rekwizyty. Kierownik teatru Stanisław Mojsiejew przywiózł z daczy bufet. Spektakl odnosi sukces, dotyka strun serca, co jest dla mnie bardzo ważne. Sztuka teatralna nie powinna być abstrakcyjna, nie można na nią patrzeć „zimnym okiem”. Zdarza się, że widzisz niezwykłe rozwiązania: ciekawe mizanscены, scenografię, ale działanie nie dotyka duszy, a widz ma się śmiać, płakać, rozmyślać, wtedy teatr spełnia swoją funkcję – wychowawczą, oświatową, twórczą. Kiedy po tym przedstawieniu wychodzą 11–15-letnie zapłakane dzieci (tak mówią szatniarki), przyjmuję to z drżeniem serca. Bardzo lubię i cenię w spektaklu partnera, dla mnie to osiemdziesiąt procent sukcesu. Partner może pomóc ci „odegrać” rolę, a może ją zniszczyć. W tym spektaklu pracuję z wspaniałymi partnerami: narodowym artystą Ukrainy Ołeksandrem Bezsmertnym, Ihorem Portianką, Ihorem Szczerbakiem, Borysem Heorhijiwskim, z młodą aktorką Natalią Filipowycz (to jej pierwsza rola). Dobrze, kiedy spektakl powstaje na jednym oddechu na próbach, potem to przechodzi na scenę, przelewa się na widownię. — Reżyser Mykoła Jaremkiw znalazł ciepłe barwy, художник Ołeksij Hawrysz zrobił udaną oprawę-dekorację, która gra na idei spektaklu. Mamy nadzieję, że ta inscenizacja stanie się długowieczna. — Kiedyś przyszli moi koledzy z innego teatru, obejrzeli „Moją drogą Pamelę” i mówią: „Mamy nadzieję, Tetiano, że na tym nie postawisz kropki”. Odpowiedziałam: „Jeszcze nie wieczór”. Teatr wypełnia całą moją istotę, mam nadzieję, że przede mną ciekawe twórcze życie. Nawiasem mówiąc, mój syn – aktor Wołodymyr Behma pracuje w moskiewskim „Teatrze Luny” Serhija Prochanowa. Jestem o wiele kilometrów od niego, od synowej, od wnuczki Tetiany. Ona zajmuje się muzyką, głos ma, dziewczynka jest impulsywna, ciekawa, sądzę, że będzie kontynuować naszą aktorską dynastię. — Czy zawód aktora chroni, czy wyczerpuje? — Jestem szczęśliwa, że wybrałam tę drogę, bo zawód chroni mnie przed wieloma kataklizmami, które dzieją się w życiu. Na próbę spektaklu „Moja droga Pamela” przyszli dziennikarze i zapytali: „Na Ukrainie bedlam, szczególnie w wyższych szczeblach władzy. Jak to wpływa na was, aktorów? Jak wam się pracuje, jak tworzycie spektakle?” Odpowiedziałam: „Rzecz w tym, że już dwa mi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

OGROMNA PRZYJEMNOŚĆ

Nadia KYRYJAN Odwiedziwszy wystawę łemkowskiego snycerstwa w Narodowym Pałacu „Ukraina”, przypomniałam sobie wzruszające poetyckie wersy Bohdana Ihora Antonycza, którego stuletni jubileusz Ukraina będzie obchodzić w tym roku: „Ciosają cieśle ze srebra sanie…”, „Przyszli Łemkowie w krysaniach i przynieśli księżyc okrągły…” Wystawę stworzyli bohaterowie tych wersów. Poetycki kraj górskich potoków, lasów, połonin i sama natura rozwinęła w nich wysokie gusta estetyczne, oryginalną kulturę i zdolność do twórczości. Szkoła łemkowskiego snycerstwa sięga XV wieku. Najdawniejsze carskie wrota pochodzą ze wsi Bałotianka na Łemkowszczyźnie. Wystawę zorganizowano w ramach uroczystości poświęconych Dniu Niepodległości Ukrainy, przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki oraz stowarzyszenia społecznego „Łemkowszczyzna” imienia Bohdana Ihora Antonycza, którego przewodniczącą jest artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Nina Bajko. Prace Andrija Suchorskiego. Zdjęcie autora „Łemkowska rzeźba w drewnie ma głęboką historię, ale jest zbyt mało znana — opowiedziała Olha Bencz, wiceminister kultury i turystyki Ukrainy. — Łemkowszczyzna znajdowała się kiedyś na terytorium obecnej Polski i są tu obecni artyści, którzy urodzili się jeszcze w tamtych czasach i kontynuują tradycje swoich pobratymców. Wielu z nich przeżyło życiową tragedię związaną z deportacją. Mistrzowie snycerze osiedlili się w różnych obwodach Ukrainy, pracowali w kołchozach, a wieczorami odtwarzali otaczające ich piękno. Niektórzy nawet nie wiedzą, że ich prace wystawiają w muzeach. W wyrobach Łemkowie poznawali świat: odzwierciedlali drzewa, zwierzęta itp., tworzyli złożone kompozycje, robili rzeczy do użytku domowego”. Swoimi życiowymi „uniwersytetami” podzielił się uczestnik wystawy Andrij Krasiwski, jeden z najstarszych przedstawicieli łemkowskiej szkoły snycerskiej: „Kiedy przymusowo wysiedlili nas z Polski, było bardzo ciężko. Na Tarnopolszczyźnie jest wieś Potutory, dokąd nas „wyrzucili” — szukajcie, powiadają, sobie mieszkania, gdzie chcecie. Deportowani znaleźli schronienie w różnych miejscach: kto w Hutyśku, kto na Mikołajowszczyźnie, Odesszczyźnie itp. Z Tarnopolszczyzny przyjechałem do Truskawca, wstąpiłem do kombinatu artystycznego, tam pracowałem do emerytury. Snycerstwa uczyłem się od jednego z najbardziej utalentowanych artystów Mychajła Orysyka oraz członków jego rodziny”. Różnie układały się losy tych ludzi, ale wielu z nich z powodzeniem kontynuowało tradycyjne zajęcie. Mistrz ludowy, profesor Stepan Kyszczak zainicjował założenie w 1949 roku we Lwowie kombinatu artystycznego imienia Łesi Ukrainki. Tutaj mistrzowie oddawali swoje prace, które później kupowały muzea. Urodził się w Krynicy, ukończył gimnazjum w Polsce, potem Uniwersytet Lwowski, a obecnie wykłada język angielski w akademii. Autor książki „Korzenie łemkowskiego snycerstwa”. Niektóre z jego prac są zaprezentowane na tej wystawie. Najstarsi artyści Andrij Suchorski ze Lwowa, Andrij Krasiwski z Truskawca, Danyło Dołynski z Tarnopolszczyzny również kontynuują tradycje ojców, dziadów i przekazują je dzieciom. O fascynacji rzeźbą sakralną opowiedział zwiedzającym przedstawiciel młodszego pokolenia mistrzów Mychajło Szymański, a najmłodszy z obecnych Ihor Mychajłyszyn ze wsi Hutyśka w rejonie bereżańskim podkreślił, że w jego wsi to tradycyjna sztuka. Na wystawie zaprezentowano ponad 100 eksponatów: rzeźbę pełną, płaskorzeźbę, rzeźbę figuralną, dekoracyjne talerze, unikalne laski. 25 prac przekazało Muzeum Sztuki Ludowej i Dekoracyjnej, które znajduje się na terenie Ławry Pieczerskiej w Kijowie, inne przywieziono ze Lwowa: 25 z muzeum historycznego, 10 — z Muzeum pod gołym niebem, 30 — z etnograficznego, niektóre prace z muzeum Iwana Franki, z Drohobyckiego Miejskiego Muzeum Komunalnego itp. Te wyroby, niestety, przeważnie znajdują się w magazynach, a są niezwykle ciekawe i mało znane na Ukrainie. Oprócz tego każdy ze snycerzy ma w domu unikalne kolekcje prac poprzedników. Zaprezentowano tutaj prace mistrza ludowego Iwana Merdaka, który urodził się na Łemkowszczyźnie, ostatnie lata mieszkał na Chersońszczyźnie, specjalizował się w rzeźbach dużych rozmiarów. 250 jego prac zdobi instytucje państwowe w Niemczech. Mistrzowie opowiedzieli, że materiałem do twórczości przeważnie służy lipa, którą trzeba suszyć 5—6 lat, dobre laski z gruszy — struktura tego drzewa jest bardzo piękna. Narzędzia, których używają, prawie się nie zmieniły. Najczęściej używane to dłuta, których Andrij Suchorski, na przykład, ma około setki: okrągłe, płaskie, wygięte itp. „Żeby wyszło coś pięknego z drewna, trzeba włożyć duszę, — powiedział Danyło Dołynski. — Snycerz przebywa w wiecznym poszukiwaniu. On tworzy swój charakter pisma: charakter pisma pisać, tworzyć, ubierać się, żyć”. „Rzeźbę trzeba kochać, ona przynosi ogromną przyjemność”, — podsumował Mychajło Szymański. cerkwi w Kołomyi, którą zbudowali przedstawiciele ukraińskiej diaspory. To było wzruszające, tak jak to, że zwiedzający wystawę, oglądając hafty, nie wierzyli, że to praca ręczna. Ale nawet na wystawach Hanna Sowjak nie przestaje pracować, bo haftowanie — to i radość, i natchnienie, i zdrowie. Gdziekolwiek by nie była, zawsze modli się w świątyni do ikony Matki Bożej i daruje serwetki cerkwi. Artystce radośnie jest czuć, że wśród młodzieży rośnie zainteresowanie oryginalną sztuką ludową: ozdabiać mieszkanie haftem stało się modne. Cieszą się dzieci i dorośli, założywszy barwne wyszywanki. A jakie wspaniałe, niepowtarzalne ręczniki wyszywa pani Hanna na chrzciny, swaty, wesela! Ikony wyszywa w ciszy, z modlitwą. Kilka lat temu zainteresowała się haftowaniem obrazów rodzajowych z ukraińskiego życia codziennego — na drogim płótnie. Na jeden obraz idzie 2—3 kilometry nici. Syn Josyp poszedł śladem matki — stara się połączyć haft maszynowy i ręczny. Płoną na wyszywankach ornamenty różnych regionów Ukrainy, ale hafciarka wraca do ulubionej pokuckiej gamy — żółto-pomarańczowej. Haftując, zapomina o chorobach i kłopotach, pięknem napełnia się serce i daruje je wszystkim wokoło. Kijowianie Hałyna Werhun, Maja Hłuszczak, Wałentyna i Saśko Prokopenkowie ze znanym mistrzem rzeźby artystycznej w drewnie Stepanem Kyszczakiem. Zdjęcie Niny Hnatiuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

CUD-KWIAT PRZYKARPACIA

Olha MANISZYNA, Nika KRYŻANIWSKA, Kołomyja — Kijów. Hojność, piękno, natchnienie — tak można scharakteryzować wystawę haftów Hanny Sowjak w Kijowskim Miejskim Centrum Pracy z Kobietami. Jest ich ponad sto: dekoracyjne obrazy, ikony, ręczniki, obrusy, serwetki, koszule zachwycają różnorodnością barw. Miałam szczęście porozmawiać z panią Hanną. — Haftować zaczęłam w wieku sześciu lat. Dzieciństwo minęło we wsi Spas na Iwano-Frankowszczyźnie, gdzie haftują wszystkie kobiety. Mama, jak i cała rodzina, szanowała tradycje, więc od małego zaszczepiła we mnie miłość do sztuki ludowej. Miałam przez to nawet kłopoty, kiedy podczas lekcji haftowałam pod ławką, aż do momentu, gdy rozbrzmiewał gniewny głos nauczyciela: „Wyjdź z klasy!”. Pierwszy ręczniczek wyhaftowałam z resztek nici z babcinej skrzyni: muliny, irysu, jedwabiu. Babcia, tak jak jej siostry i krewni, przeżyła wojnę, rozkułaczanie, represje, zesłanie do Chabarowska, ale zachowała w sercu i przekazała mi gorącą miłość do rodzinnego Przykarpackiego kraju, autentycznego wzoru, który wchłonął ciepło rodzinnej przyrody, piękno słonecznych kolorów i żar aksamitek przy chacie. Właśnie w żółto-pomarańczowych tonach są moje pierwsze hafty: poduszeczka i koszule dla braci. Hanna nie po prostu haftowała, a od rana do nocy z zapałem tworzyła piękno i wkrótce osiągnęła taki poziom mistrzostwa, że do niej, jeszcze uczennicy, przychodziły radzić się starsze kobiety. Po szkole zaczęła pracować jako laborantka w zakładzie soków i ekstraktów w Kołomyi, gdzie spotkała swój los. „Po ślubie mąż początkowo się obrażał, że dużo czasu siedzę przy tamborku. Ale nie dałam się zbić z tropu: on lubi wędkować — nie sprzeczałam się, wtedy i on mnie zrozumiał. A teraz i mąż, i synowie Ihor oraz Josyp we wszystkim mnie wspierają i pomagają”. Tylko dzięki wsparciu rodziny Hanna Sowjak z powodzeniem organizuje liczne wystawy prac w różnych miastach Ukrainy. Została nagrodzona wieloma dyplomami i wyróżnieniami. W 2009 roku za wysoki profesjonalizm i osobisty wkład do skarbca ukraińskiej sztuki, rozwój kultury narodowej oraz utwierdzenie sławy Ukrainy została laureatką „Złotej Igły Ukrainy”. Hanna Sowjak (w centrum) z młodymi czarodziejkami Przykarpacia. Szczęście dopisało, by pobyć także w USA — zaprosili do wzięcia udziału w międzynarodowych wystawach rzemiosła ludowego, które odbywały się w Waszyngtonie i Bostonie. W Los Angeles byłam w drewnianej cerkwi, kopii cerkwi św. Michała

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nawet nie pobierali opłat, dlatego że Gogol jest ukraińskim pisarzem. Dopóki budowano „Słobodę”, miejscowi mieszkańcy pod wpływem czyjegoś czarnego PR-u bali się, że „osiedlili się tu bogaci Australijczycy”, którzy odebrali ziemię parkowi Widradneńskiemu. Teraz ludzie widzą, jaki cud pojawił się tuż obok nich. Przychodzą tutaj całymi rodzinami i zakochują się w tym wspaniałym, gościnnym i przytulnym dziele prawdziwych entuzjastów. ci, to dłużej pozostaną ludźmi”. W planach artysty jest wydanie książki dla dzieci z wykorzystaniem rysunków zaprezentowanych na wystawie. Według słów M. Capa, dzieci o wiele łatwiej chwytają na obrazie to, co chciał przekazać autor, i od razu włączają się w twórczy dialog.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ŚWIAT W DZIECIŃSTWIE

Ołeksandra SEŁECKA „Ukraińcy zawsze potrafili się samoorganizować” — przekonany jest kierownik Centrum Ludoznawstwa „Kozak Mamaj” Kostiantyn Olijnyk, człowiek, dzięki którego nieprzejednanemu entuzjazmowi miesiąc temu gościnnie otworzyła swoje podwoje kozacka osada „Mamajewa Słoboda”. Swoistą oazę ducha narodowego, według słów pana Kostiantyna, tworzono nie dla zagranicznych turystów (choć bywają tu i oni), lecz dla Ukraińców jako przypomnienie im o więzi z własnymi korzeniami. Park, w jego przekonaniu, jest swoistą formą odrodzenia narodowego. Rzeczywiście, organizatorzy dołożyli tytanicznych starań, aby zwykły człowiek wizualnie dołączył do wielkiej historii swojego kraju, poczuł dumę ze swoich przodków, na wieki zakochał się w pięknie ukraińskiej tradycji narodowej. Pan Olijnyk nie wierzy w przymusowe przyłączanie do języka ukraińskiego. Tak jak jego ojciec i dziadek — prawdziwi pedagodzy, wierzy w siłę nienachalnego zaznajamiania z rodzimą kulturą podczas zabawy, a nawet gry. W tym celu w parku w każdą sobotę i niedzielę odbywają się jarmarki, uroczyście warzy się zupę; szczególną dumą „Słobody” jest baśniowy kozacki pokaz konny. Kolorytu dodają wozy i bryczki, którymi można się przejechać. A w przyszłości w parku pojawią się prawdziwe woły i wiele innych cudowności. Główną ozdobą „Słobody” jest drewniana kozacka cerkiew. Jest ona usytuowana na tej samej szerokości geograficznej co Sobór Zaśnięcia Matki Bożej i jest wspaniałym ucieleśnieniem kozackiego baroku. Jest to jedyna w naszych czasach cerkiew w takim stylu. „Kozacy wyobrażali sobie cerkiew jako materializację nieba na ziemi — wyjaśnia pan Olijnyk. — Zatem dusza kozaka zawsze musiała być tak jasna, szczera i radosna, jak cerkiew”. Niestety, nie wiedział o tym car Aleksander II, na którego rozkaz od 1801 roku cerkwie na Ukrainie zaczęto budować w stylu synodalnym, według przesłanych z Petersburga planów. I dopiero w naszych czasach znaleźli się rzemieślnicy, którzy odrodzili dawne tradycje epoki kozackiej. Trudno sobie wyobrazić, że takie cerkwie kiedyś stały wszędzie: w Czernihowie, Subotowie, na całym terytorium Hetmanatu. Nad kopułami cerkwi znajdują się szczególne krzyże, zwane Bogurodzicznymi (pod krzyżem — półksiężyc). W odróżnieniu od Grecji, gdzie dominuje pierwiastek męski, krzyże nazywa się patriarchalnimi, na Ukrainie zawsze bardziej wierzono w pierwiastek żeński, matczyny, który kojarzy się z księżycem. Wszak Kozaków zawsze ochraniała Bogurodzica-Pokrowa… Zachwycają ikony, wykonane przez młodych kijowskich artystów w stylu tego samego „baroku mazepińskiego”. Nic dziwnego, że ludzie lgną do tego nieziemskiego piękna. W cerkwi odbywają się nabożeństwa, śluby, molebnie i pogrzeby. Tutaj parafianie otrzymują też lekcje z historii — obok cerkwi stoi 38 kamiennych krzyży. Jest to jedyny na Ukrainie panteon ku czci wszystkich 38 kureni Wojska Zaporoskiego Niżowego. Krzyże zostały postawione w 2005 roku, 230 lat po zburzeniu Siczy. Odwiedzających nie pozostawią obojętnymi stworzone według planów konserwatorskich chaty zakrystiana i garncarza, kuźnia, chatka wróżki, a nawet karczma, gdzie nawiasem mówiąc, bardzo smacznie gotują. Nie wiedząc, że te budowle stworzyli współcześni mistrzowie, w ich „młodość” bardzo trudno uwierzyć: „Słoboda” jakby zeszła ze stron historii. Miejscowa architektura wywołuje zachwyt nie tylko u miłośników staroci. Niedawno, decyzją jury Ogólnoukraińskiego konkursu Ministerstwa Rozwoju Regionalnego i Budownictwa Ukrainy, kompleks „Zakątek ukraińskiej przyrody, architektury i życia codziennego „Mamajewa Słoboda” zajął pierwsze miejsce wśród kulturalno-oświatowych i rozrywkowych budynków i obiektów, zbudowanych i oddanych do eksploatacji na Ukrainie w 2008 roku. Zachwycają nie tylko budynki, ale i ludzie, którzy tu pracują. Każdy z nich to uznany talent. Ksiądz i uczestnicy męskiego chóru mają wspaniałe głosy operowe. Dzwonnik wielokrotnie zdobywał pierwsze miejsca na konkursach zarówno w naszym państwie, jak i za granicą. Konny teatr kaskaderski jest jednym z najlepszych w Europie. Miejscowy muzyk doskonale włada kilkoma instrumentami muzycznymi… Pan Olijnyk z entuzjazmem wspiera idee, które sprzyjają rozwojowi współczesnej kultury. Na przykład niedawno w „Słobodzie” odbyły się dni ukraińskiej mody. W każdy weekend ludzie mają możliwość odwiedzenia warsztatów miejscowego kowala i garncarza, nauczyć się sztuki tkackiej. Niezapomniane było święto Dnia Niepodległości. We wrześniu „Mamaj” zaprosi na festiwal muzyki duchowej. A wkrótce odtworzą tu cały obrzędowy cykl Ukraińców — od Bożego Narodzenia do Bożego Narodzenia: kolędy i szczedriwki, wieczornice, wiosnianki… „Kozak Mamaj” często przeprowadza wydarzenia wspólnie ze znanymi działaczami kultury i sztuki. Pośrodku parku można spotkać celebrytów. My, na przykład, natknęliśmy się na Bohdana Beniuka. Nie pozostali obojętni na piękno tego zakątka także telewizyjni twórcy — na terenie „Słobody” często nagrywają „Inter” i STB. A za zdjęcia do mosfilmowskiego „Gogola” Natalii Bondarczuk... Serhij KLYMKO Galeria „Gryfon” prezentuje wystawę grafiki młodego zakarpackiego artysty Mychajła Capa „Świat Dziecięcy”. Artysta stara się pokazać rzeczywistość widzianą dziecięcymi oczami, za pomocą kolorów przekazać uczucie poznawania świata. Celem M. Capa jest próba „zawieszenia” dystansu między spojrzeniem człowieka przeciążonego polem symbolicznym a otwartością dziecięcych interpretacji. „Świat Dziecięcy” to obrazy, które znajdują się pomiędzy rzeczywistością a osobistymi labiryntami skojarzeń. Koncepcja wystawy zbudowana jest na skrzyżowaniach języka i obrazu, obrazu i postrzegania świata. Za pomocą rysunku człowiek włącza się w proces nabywania języka, wyodrębniania rzeczy z totalnej kolorowej plamy. Jednak rozkosz kolorem skazana jest na przerwanie drukiem znaczeń i przejście w artykułowany komunikat. Obraz to minimalny warunek budowania dialogu ze światem zewnętrznym, wyimaginowanej kartografii, która od samego początku naznaczona jest zasadniczą koniecznością intymnego resztkowego elementu, który nie poddaje się przekazowi. Komunikacja staje się możliwa dzięki podłączeniu do konwencjonalnego języka, stopniowemu ścieraniu warstw osobistego doświadczenia. Gest projektu „Świat Dziecięcy” polega na wstrzymaniu codziennej komunikacji. Zatrzymanie w codziennym postrzeganiu obraca się w badanie pamięci, poszukiwanie punktów połączenia wyimaginowanych przestrzeni. Minimalna wypowiedź graficzna wykorzystywana jest tutaj jako środek wiecznego powrotu do nieistniejącego, próba wizualizacji wspólnego dla wszystkich ludzi doświadczenia. Artysta bada samą możliwość komunikacji bez języka, powróciwszy do obrazowego postrzegania i odtwarzania rzeczywistości. Mychajło Cap tak komentuje swoje prace: „Ludzie bardzo często zapominają o tym, że wiele najważniejszych rzeczy przeżyli w dzieciństwie. Im lepiej będą pamiętać te rzeczy...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Ніна ГНАТЮК Фото Євгена БУКЕТА Переступила поріг зали, де починається виставка “Маестро натюрморту” Миколи Максименка в Національному музеї Тараса Шевченка — і поринула у дивний, трепетний, яскраво-піднесений світ не бачених з дитинства барв. Відчула себе на святі життя. Та й самі назви натюрмортів повели шляхами споминів і почуттів. “Бузок і ромашки” подарували мамині улюблені квіти, дух юності. “Весняне марево” — тугі, ніжні вербові котики перших побачень. А “Зажурений сонях” — відчуття близької осені життя, осені кохання. У вступному слові до альбому живопису, графіки “Маестро натюрморту” заслужений діяч мистецтв України Володимир Підгора зазначив: “За силою і значенням мистецтво Миколи Максименка рівнозначне мистецтву Миколи Глущенка, Сергія Шишка, Тетяни Яблонської. За витонченістю і ніжністю письма, за поетичністю його живопис в одному ряду з малярством Федора Коновалюка, Євгена Волобуєва, Олександра Минки. За колористичною дзвінкістю — споріднений із творами кримчан Петра Столяренка та Федора Захарова. Аза світлосяйною силою та символічністю кращих творів Максименка і порівняти ні з ким…” Це вже третя персональна виставка Шевченківського лауреата Миколи Максименка у Шевченківському домі. Тут знають його і люблять. І кияни, зачувши це імя, відразу ж після відкриття виставки почали домовлятися про екскурсію: “Ми живемо поряд, у сусідньому будинку. Чи можна прийти всім під’їздом?” І це не вигадка — натюрморти майстра пензля з Жито- “Східний мотив” мира мають незбагненну цілющу силу: дивишся на них — і минає головний біль, полишають усілякі гризоти, повертається відчуття молодості, окрилення. “Це не просто художник, а символ. Йому 85, а як працює! Майже всі ці роботи створені за останні два-три роки. Неймовірно!” — це слова народного художника України, секретаря НСХУ Василя Гуріна. Такої самої думки художники Микола Стратілат, Володимир Гарбуз, майстер пензля і громадський діяч Прокіп Колісник, який завітав на виставку зі Словаччини. Відкриваючи виставку, генеральний директор Національного музею Тараса Шевченка Наталя Клименко говорила про художника як дорогу і близьку людину, адже жили неподалік у Житомирі на вулиці Київській, дружили родинами. Тому й не дивно, що на кількох портретах бачимо світлої пам’яті Михайла Клименка, прекрасного поета з Житомира, його доньку Наталю і сина Віталія. Їх ми і сфотографували біля портрета батька. З кожним роком роботи митця стають дедалі більш вражаючими, дарують людям отой космос духовності, без якого земна людина не відає про Відповідальний секретар Ірина ШЕВЧУК Відділ культури Сергій КЛИМКО 279-49-47 Відділ просвітянської роботи Надія КИР’ЯН 270-55-57 Відділ коректури Олена ШУЛЬГА 278-63-69 Комп’ютерна верстка Ірина ШЕВЧУК Олег БЕССЬКИЙ 278-63-69 Інтернет-редактор Євген БУКЕТ 279-39-55 Черговий редактор Сергій КЛИМКО безсмертя, велич, не підноситься над суєтою буднів. А все почалося ще в дитинстві, у рідному селі Ярополче, з першого портрета Шевченка, намальованого кольоровими олівцями. Чи здогадувався тоді хлопчик, які випробування чекають на нього? 1943-го його, розвідника, було важко поранено німецькою міною. Осколок її ще досі в голові. Втратив зір. Подумки молився і благав Бога про єдине: “Якщо виживу і побачу білий світ, малюватиму тільки сонце, красу”. І темінь розступилася: вже півстоліття він малює сонце і квіти, трави, дерева, яблука й сливи, груші й виноград — усе, чим багата рідна земля і що побачив у багатьох країнах упродовж вщерть наповненого працею і мандрами життя. Про Миколу Максименка, мужнього воїна, прекрасного художника, людину великої й добротворчої душі, тепло говорили під час відкриття виставки, присвяченої 18- річчю Незалежності України, на- Бухгалтерія 279-41-46 А д р е с а р е д а к ц і ї : вул. Хрещатик, 10@Б, м. Київ, 01001 E@mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Видрукувано з готових фотоформ на комбінаті “Преса України” у середу. Зам. № 3301234 Наклад у серпні — 24000 Листування з читачами — тільки на сторінках газети. Відповідальність за достовірність інформації несуть автори. Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. чальник відділу музеїв Міністерства культури і туризму України Микола Скиба, голова Житомирської організації НСХУ Василь Кондратюк, головний редактор журналу “Артанія” Алла Маричевська, генеральний директор видавництва “Софія-А” Максим Мельник. Саме Наталі Клименко та Максиму Мельнику, які найбільше зробили для організації виставки й оформлення картин, видання художнього альбому, щиро дякував маестро натюрморту, молодий духом і окрилений визнанням володар світлосяйного таланту, неповторного, глибоко національного дару нести людям райські плоди свого натхнення Микола Максименко. Він хоче і надалі творити на полотнах гарну, світлу, добру і величну Україну. Будьмо його однодумцями і побратимами. Й у світі побільшає добра, краси. І поменшає навколо сірості, бруду, зла. Тому не випадково на закінчення митець вклонився і сказав: “Цілую всіх вас своїм серцем!” При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове. І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 Передплатна ціна, враховуючи поштові послуги: на місяць — 4,27 грн. на 3 місяці — 12,36 грн. 09034 4 820095 780016 Микола Максименко з шанувальницями творчості Наталя і Віталій Клименки біля портрета батька Перше вересня… За календарем — День знань. Для кожного з нас першовересневий світанок — це радість, хвилювання, трепетне очікування на зустріч із найдорожчим. Учителі, викладачі, учні, студенти — найліпша просвітянська аудиторія. Сподіваємося, що і в новому навчальному році Ви будете нашими постійними передплатниками, вдумливими читачами й талановитими авторами. Адже “Просвіта” — то, передусім, світло знань, мудрості, правди. Отож, зі святом знань, дорогі друзі!
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji – Pawło MOWCZAN Główny redaktor – Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOIAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca głównego redaktora Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca głównego redaktora Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca głównego redaktora do spraw produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn