„PROŚWITA”, DZIEŃ DZISIEJSZY
Tłumaczenie maszynowe
Oczekiwany Narodowy okrągły stół „Porozumienie dla europejskiej przyszłości”, jako ważny etap przed podpisaniem w listopadzie w Wilnie Umowy stowarzyszeniowej Ukrainy z Unią Europejską, stał się co najwyżej pół-narodowym. To znaczy, że reprezentowane były te siły polityczne, które otrzymały w ostatnich wyborach prezydenckich i parlamentarnych około połowę głosów wyborców. Zatem wydarzenie przekształciło się w okrągły stół opozycji, zamiast wielkiego dialogu między władzą, opozycją parlamentarną i pozaparlamentarną, właściwie całym spektrum ukraińskiego społeczeństwa i polityki. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Okrągły stół nawet wizualnie był podzielony na dwie części: po prawej stronie siedzieli mówcy reprezentujący opozycję, lewa część — pusta, a przed pustymi krzesłami samotnie stały tabliczki. Zaproszenia na wydarzenie otrzymali wszyscy przywódcy państwa — prezydent, przewodniczący parlamentu, premier rządu, wszystkie frakcje Rady, także te wchodzące w skład rządzącej koalicji — regionaliści i komuniści. Z komunistami wszystko jest jasne: zamiast integracji europejskiej, w którą każdy z nich nie ma nic przeciwko, by „zintegrować się” osobiście, wymyślają jakieś „referendum” niemal w sprawie odnowienia ZSRR. Teraz w kwestii regionalistów. Zastępca przewodniczącego ich frakcji parlamentarnej Czeczetow wypowiedział się za podpisaniem Umowy rzekomo w imieniu frakcji. A niezmordowany Kolesniczenko składa projekt ustawy o anulowaniu kursu Ukrainy na UE, który jeszcze 10 lat temu został zapisany w Ustawie Ukrainy. Ale przecież wyżsi przywódcy państwa, liderzy rządzącej Partii Regionów, rzekomo są za Umową. A nawet jeśli są przeciw, to niech przyjdą i przedstawią argumenty. Po to właśnie jest dialog społeczny. Słuchano inicjatorów Narodowego okrągłego stołu i przedstawicieli opozycji. Przypomnijmy, że inicjatorami dialogu stali się znani działacze społeczni, którzy w czerwcu wystąpili z tą ideą. Opozycję reprezentował lider tylko jednej frakcji parlamentarnej — Arsenij Jaceniuk. Przekonującą analizę tego, dlaczego dla Ukrainy ważny jest wybór europejski, przedstawił przewodniczący komitetu organizacyjnego Narodowego okrągłego stołu Wiaczesław Briuchowecki. Jeśli Umowa zostanie podpisana w Wilnie — stanie się to zwycięstwem Ukrainy, jeśli nie — porażką. Ale nikt nie powinien prywatyzować zwycięstwa ani uchylać się od odpowiedzialności w razie porażki, zaznaczył W. Briuchowecki. O wyjątkowej ważności podpisania Umowy podkreślali praktycznie wszyscy. Poseł z frakcji UDAR Rostysław Pawłenko podkreślił: „Po raz pierwszy mamy szansę otrzymać europejskie gwarancje naszej niepodległości, gdyż UE opiera się na zasadach poszanowania suwerenności wszystkich państw”. Droga do Unii Europejskiej, nawet droga do podpisania Umowy, nie jest prosta. Kilka miesięcy temu UE wymieniła 11 punktów wymagań, które nasze państwo musi spełnić, aby podpisać Umowę. W zasadzie dotyczy to dostosowania naszego ustawodawstwa do standardów UE. A wiele z tych punktów jeszcze nie zostało wykonanych. A czasu jest mało. Hryhorij Nemyria w swoim wystąpieniu podkreślił, że choć będzie to albo wspólne zwycięstwo, albo wspólna porażka, naród musi wiedzieć, komu dokładnie „dziękować” w razie porażki. Dlatego do parlamentu niezwłocznie muszą zostać wniesione niezbędne do podpisania Umowy ustawy. Odpowiedzialność spoczywa na rządzącej koalicji, gdyż to ona ma „pakiet kontrolny” głosów. Polityczny przekrój trudnej sytuacji z podpisaniem Umowy przedstawił Jurij Łucenko. Przedtem w jednym z wystąpień padła teza: rzekomo podpisanie Umowy stanie się politycznym, propagandowym zwycięstwem Janukowycza i jego ekipy, a jednocześnie moralną porażką opozycji. Na to trzeba było odpowiedzieć. Łucenko przekonująco zaznaczył: „Oblężenie Kremla, a to nie jest wojna handlowa, to będzie pełnoskalowa zimna wojna z użyciem środków ekonomicznych, religijnych, szpiegowskich, ona jest na długo. I ukraińska historia pokazuje: albo trzeba pracować razem, albo przygotowywać się na porażkę. Mówię o konieczności współpracy opozycji i obecnej gangsterskiej władzy. W polityce zagranicznej, do podpisania Umowy w Wilnie, Janukowycz jest naszym towarzyszem podróży, sojusznikiem. Mamy różnice w przyczynach podpisania Umowy. Rozumiem, że dla Janukowycza to dach dla okradania Ukrainy, a dla nas to wybór cywilizacyjny. Ale mamy jeden cel. Nic tak nie wzmocni Ukrainy w konfrontacji z Kremlem, jak wsparcie integracji europejskiej przez najszersze kręgi społeczne… Zacznijmy we wrześniu masową akcję demonstracji naszego euro-wyboru, od Kijowa do najdalszego zakątka kraju. To będzie sygnał dla Europy: podpisujecie Umowę nie z Janukowyczem, który nie odpowiada europejskim standardom jako polityk, podpisujecie Umowę z ukraińskim społeczeństwem. Janukowyczowie przychodzą i odchodzą, Ukraina wraca do europejskiego domu”. SOŁOWIECKIE SKRYPTY PREZENTACJE ZNAKOWYCH KSIĄŻEK 10–11 AKADEMICKIE BŁAZNOWANIA
Tłumaczenie maszynowe
W dniach 20—22 sierpnia bieżącego roku w budynku Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” ponad 400 Ukraińców z 35 krajów świata rozmawiało w ramach X Światowego Kongresu Ukraińców (ŚKU) pod przewodnictwem Prezydenta ŚKU Jewhena Czolija, którego wybrano na to stanowisko w 2008 roku na pięcioletnią kadencję, a 22 sierpnia 2013 r. obecni powierzyli mu prezydenturę ŚKU po raz drugi. O tym, jak światowe ukraiństwo popularyzuje swoją Ojczyznę, dba o ochronę praw narodowych i ludzkich Ukraińców poza granicami Ukrainy, a co najważniejsze — sprzyja europeizacji Ukrainy, rozmawiamy z Prezydentem ŚKU Jewhenem Czolijem, który jednocześnie jest członkiem Izby Adwokackiej Quebecu (od 1982 r.) i starszym partnerem jednej z największych firm adwokackich w Quebecu — Lavery, a zatem jako profesjonalny prawnik występuje zarówno przed Sądem Najwyższym Kanady, jak i przed sądami Quebecu różnych szczebli. Jewhen Czolij rozpoczął swoją działalność w organizacjach ukraińskiej diaspory od Związku Ukraińskiej Młodzieży (SUM), a kontynuował jako członek rady dyrektorów Światowego Kongresu Ukraińców (jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku). 23 sierpnia 2013 roku ukraińska społeczność uczciła pamięć ofiar reżimów totalitarnych. Pamięć ofiar reżimów totalitarnych uczczono również w Ludowym Ruchu Ukrainy z udziałem społeczeństwa, szestdziesiatnykiw, przedstawicieli zagranicznych placówek dyplomatycznych na Ukrainie, takich jak ambasady Łotwy, Gruzji, Rosji. Prowadzący wydarzenie — zastępca przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy Wiktor Łabazow zwrócił uwagę obecnych na rezolucję Parlamentu Europejskiego z 2 kwietnia 2009 roku w sprawie europejskiej świadomości i totalitaryzmu, która skłania Ukraińców wraz z demokratyczną Europą do czczenia pamięci ofiar reżimów totalitarnych i autorytarnych oraz przypomina Ukraińcom o potrzebie prawdziwego pisania historii. Podczas wydarzenia przedstawiono informację o zbrodniach totalitaryzmu i jego ideologicznym podłożu. Podkreślono, że wykonawcy komunistycznych zbrodni kierowali się w swoich działaniach ideologią marksizmu, która jest podstawą zbrodni reżimów totalitarnych w XX wieku. Przytoczono przerażające liczby strat ludzkich, które stały się ofiarami komunizmu i narodowego socjalizmu — to 115 mln osób na całym świecie. Z nich Ukraina straciła około 18 mln. Uczestnicy wydarzenia zapalili świece i uczcili pamięć ofiar reżimów totalitarnych minutą ciszy. Po zakończeniu uroczystości byli radzieccy dysydenci — szestdziesiatnyky — wspominali czasy represji politycznych, które przeżyli. Wśród dysydentów byli: Raisa Rudenko, Ołeś Serhijenko, Wasyl Owsijenko. Następnie do głosu zaproszono Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Łotwy na Ukrainie Argite Daudze, która podziękowała za zaproszenie i poinformowała obecnych, że trzech przywódców państw bałtyckich: Łotwy, Litwy i Estonii spotkało się, aby uczcić pamięć ofiar reżimów totalitarnych i przygotowało wspólną deklarację, w której zaznaczono, że represje i terror polityczny, masowe rozstrzeliwania oraz inne okropności rozpoczęły się w tych krajach po podpisaniu paktu Mołotow—Ribbentrop. Po okupacji krajów bałtyckich niemal każdą rodzinę represjonowano lub zniszczono. Ambasador zaznaczyła, że kraje bałtyckie zwyciężyły totalitaryzm, ponieważ narody Bałtyku były zjednoczone w swoich dążeniach do wolności i demokracji. Uczestnicy Okrągłego Stołu (temat: „Od totalitaryzmu do demokracji poprzez przewartościowanie”) omówili skutki panowania reżimów totalitarnych na Ukrainie oraz sposoby przezwyciężania problemów związanych z totalitaryzmem. Uczestnicy Okrągłego Stołu wezwali kraje europejskie, aby nie osłabiały uwagi wobec tematu totalitaryzmu. Komunistyczne zbrodnie, komunistyczna ideologia, która spowodowała wielomilionowe ofiary na świecie, a także inspiratorzy zbrodni i ich wykonawcy, twórcy zbrodniczego systemu komunistycznego muszą zostać osądzeni przez trybunał międzynarodowy. Tylko taki krok zatrzyma odrodzenie komunistycznego totalitaryzmu i dalsze straty ludzkości. Biuro prasowe LRU
Tłumaczenie maszynowe
«Światowe ukraiństwo jest siłą, która jest w stanie stanąć w obronie interesów ukraińskiej społeczności» — Proszę opowiedzieć szerokiemu ogółowi, czym zajmuje się Światowy Kongres Ukraińców, co to za struktura? — Światowy Kongres Ukraińców (SKU) przeprowadza już swój X Kongres, który poświęcony jest pamięci ofiar Hołodomoru 1932—33 lat w jego 80. rocznicę. SKU jednoczy w swoim składzie ukraińskie organizacje z 32 krajów świata. Zadania SKU: reprezentować interesy Ukraińców diaspory; zachowywać ukraińską tożsamość narodową i państwowość, język, kulturę i inne osiągnięcia Ukraińców poza granicami Ukrainy; koordynować działalność ukraińskich organizacji członkowskich SKU z kierunkami działalności określonymi przez Kongresy; mobilizować opinię publiczną współobywateli w krajach osiedlenia Ukraińców dla wzmocnienia przychylnego stosunku do Ukrainy oraz jej państwowego, duchowego i gospodarczego rozwoju; chronić prawa Ukraińców niezależnie od miejsca ich zamieszkania — zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka; obserwować procesy demokratyczne, włącznie z wyborami i referendami. — A kto należy do SKU? — Ukraińskie krajowe centralne reprezentacje oraz Europejski Kongres Ukraińców (EKU); światowe nadbudowy Ukraińskich organizacji krajowych, organizacje krajowe oraz Światowa Federacja Ukraińskich Organizacji Kobiecych (SFUŻO). Głównym celem dla SKU, jako dla najwyższej międzynarodowej nadbudowy ukraińskiej diaspory, jest posiadanie silnych więzi ze wszystkimi ukraińskimi wspólnotami, koordynowanie projektów światowej skali i bycie rzecznikiem wielomilionowej ukraińskiej diaspory. — To co robił SKU, konkretniej? — Skupiał główną uwagę na takich kwestiach: utwierdzenie niepodległości Ukrainy i ochrona ukraińskich interesów narodowych; eurointegracja, demokratyzacja, a nawet ukrainizacja Ukrainy; ochrona praw ludzkich i narodowych Ukraińców, niezależnie od miejsca zamieszkania; informowanie ukraińskiej międzynarodowej społeczności o ważnych ukraińskich kwestiach; wzmocnienie SKU i zwiększenie jego wpływu na arenie światowej; konsolidacja ukraińskiej diaspory wokół ogólnonarodowych kwestii; rozwój ukraińskiego życia społecznego w krajach zamieszkania diaspory; uznanie Hołodomoru 1932—33 lat na Ukrainie za ludobójstwo narodu ukraińskiego. A także — wzmocnienie bazy finansowej SKU. — Jakie były największe sukcesy Państwa działalności w minionej pięcioletniej kadencji (2008 — lipiec 2013 lat)? — Wymienię niektóre z nich. Przeprowadzenie Międzynarodowej akcji «Niezgaszona świeca», która z okazji 75. rocznicy Hołodomoru odbyła się w 32 krajach zamieszkania ukraińskiej diaspory oraz we wszystkich obwodach Ukrainy (2008 r.); podpisanie czterech memorandum o współpracy SKU z organami władzy Ukrainy (2009—2010 lat); przeprowadzenie międzynarodowej misji SKU z obserwacji wyborów prezydenckich (2010 r.) oraz parlamentarnych (2012 r.) na Ukrainie; ochrona Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie, którą chciały zamknąć władze Federacji Rosyjskiej (2010—2011 lat); wspieranie powrotu ukraińskiej wspólnocie Polski 21 marca 2011 r. Domu Narodowego w Przemyślu. — Na ile pamiętam z doniesień prasowych, to nie było takie proste… — Tak. Ale my w sierpniu 2010 roku przeprowadziliśmy nawet Roczne zebranie SKU. W końcu światowe ukraiństwo, jak świadczy chociażby ta akcja, jest siłą, która jest w stanie stanąć w obronie interesów ukraińskiej społeczności… Burmistrz Przemyśla zapewnił SKU, że przekaże Dom Narodowy w Przemyślu ukraińskiej wspólnocie. Tak też stało się 21 marca 2011 r. — Pamiętam, broniliście ukraińskiej wspólnoty narodowej na Węgrzech… — Tak, w związku z sytuacją dotyczącą wyborów do Państwowego organu samorządu Ukraińców Węgier w 2011 r. Jeszcze udało się doprowadzić do zaprzestania procesu likwidacji ukraińskiej szkoły we wsi Mokre w województwie podkarpackim w Polsce i przekazać ją ukraińskiej wspólnocie w zeszłym roku. SKU udało się również doprowadzić do uproszczenia od 1 lipca 2013 r. reżimu wizowego dla obywateli Ukrainy, którzy podróżują do krajów UE. «Po naszej wytrwałej pracy 16 państw uznało Hołodomór za ludobójstwo narodu ukraińskiego» — A najważniejsze? — Najważniejsze — wspieranie promowania eurointegracji i parafowania 30 marca 2012 r. Umowy o stowarzyszeniu między UE a Ukrainą. Chcę oświadczyć, że SKU nie będzie arbitrem, a będzie współpracować z władzami Ukrainy i ze wszystkimi siłami opozycji, aby w ciągu tych kilku miesięcy zrobiono dla podpisania Umowy między UE a Ukrainą wszystko, co możliwe. Myślę, że Wilno — to jedyna okazja. Wzywałem i wzywam wszystkich delegatów Kongresu do jedności w tej kwestii. — Ukraińska władza przede wszystkim powinna zadbać o realizację Umowy. — Ukraiński naród, opozycja muszą wystosować odpowiedni apel do kierownictwa ukraińskiego rządu, aby przestrzegał tego wszystkiego, co postawiła przed nim Europa. A SKU i nasze organizacje składowe będą robić wszystko, aby tę Umowę podpisano. — Przede wszystkim — zwracać się do rządów krajów zamieszkania… — Oczywiście. Wszyscy, którzy mieszkają w krajach UE, muszą przygotować odpowiednie plany, aby zwracać się także do deputowanych krajów osiedlenia, dać im odczuć, że wstąpienie Ukrainy do europejskiej rodziny — to priorytetowa kwestia dla Ukraińców… O eurointegracji Ukrainy wielokrotnie rozmawiałem z wieloma wysokimi urzędnikami struktur władzy kraju — i z prezydentem Wiktorem Juszczenką (listopad 2008 r. i październik 2009 r.), prezydentem Wiktorem Janukowyczem (czerwiec 2010 r. i sierpień 2011 r.), premier Julią Tymoszenko (listopad 2008 r., sierpień i październik 2009 r.), wicepremierem Iwanem Wasiunykiem (październik 2009 r.), ministrem spraw zagranicznych Wołodymyrem Ohryzką (listopad 2008 r.), ministrem spraw zagranicznych Petrem Poroszenką (październik 2009 r.), ministrem spraw zagranicznych Kostiantynem Hryszczenką (czerwiec 2010 r.)… Także przeprowadzałem przygotowanie podpisania i wcielenia w życie czterech memorandum: Memorandum o współpracy z MSZ Ukrainy (30 lipca 2009 r.); Memorandum o współpracy z Ministerstwem Kultury i Turystyki Ukrainy (27 sierpnia 2009 r.); Memorandum o współpracy z Ministerstwem Rodziny, Młodzieży i Sportu Ukrainy (27 października 2009 r.); Memorandum o współpracy z Narodowym Komitetem Olimpijskim Ukrainy (21 stycznia 2010 r.) w kierunkach związanych z Igrzyskami Olimpijskimi. — Czy nie najwięcej, być może, musiał Pan pracować nad poprawą sytuacji z ukraińską mniejszością narodową w Rosji? — Wiecie, Federacja Rosyjska, wbrew międzynarodowym zobowiązaniom dotyczącym mniejszości narodowych, świadomie narusza rozwój narodowy ukraińskiej społeczności. W związku z tym SKU wzywał MSZ Ukrainy do stanięcia w obronie ukraińskiej mniejszości w FR, zwracał się także do międzynarodowej społeczności z prośbą o wsparcie w unormowaniu życia Ukraińców w FR. — A do władz FR? — Prosiliśmy jej wysokich urzędników o wspieranie działalności ukraińskich organizacji… Po naszej wytrwałej pracy 16 państw uznało Hołodomór za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Jest jeszcze wiele przykładów, kiedy my, SKU, nie jesteśmy obojętni. I kiedy pracujemy dla wspólnego celu, otrzymujemy realny rezultat. Więc musimy być zmobilizowani i gotowi pracować razem.
P. S. “Obecne posiedzenie X Kongresu ŚUK odbywa się w krytycznych dla Ukrainy dniach, kiedy rozstrzyga się nasz los: czy Ukrainę jednak wciągną do “russkiego miru”, czy wejdzie ona do europejskiej rodziny narodów… Mimo wszystko ŚUK wypracował drogi mobilizacji światowego ukraiństwa dla osiągnięcia wspólnego celu” (Z wystąpienia Prezydenta ŚUK Jewhena Czolija na posiedzeniu Kongresu MIOK “Światowe ukraiństwo jako czynnik utwierdzenia państwa Ukraina we wspólnocie międzynarodowej: “…ziomkom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie…” z okazji 200-lecia Tarasa Szewczenki”, (MIOK — czyli Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Więzi z Diasporą NU “Politechnika Lwowska”. Kieruje nim Iryna Kluczkowska). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK Od redakcji. 27 sierpnia Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz spotkał się z Prezydentem ŚUK Jewhenem Czolijem. Wśród omawianych tematów — wymienione w tym wywiadzie.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła NESTERCZUK, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Tradycyjnie w dniu urodzin wielkiego syna Ukrainy Iwana Franki Towarzystwo „Proświta” uczciło jego pamięć. We wtorek 27 sierpnia, w 157. rocznicę urodzin pisarza, proświcianie wspólnie z przedstawicielami innych sił narodowo-patriotycznych oraz związków twórczych przeprowadzili akcję w stolicy przy pomniku Franki, obok Narodowego Teatru Akademickiego, który nosi jego imię. Wiec prowadził sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk. Z przemówieniami wystąpili: wnuk pisarza Roland Franko, pisarz i artysta ludowy Ukrainy Hryhorij Bułach, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Mychajło Najenko, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyr Barna, kierowniczka działu „Iwan Franko i Kijów” Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Łarysa Kanewśka, poeci Wasyl Wasylaszko i Wałentyna Kozak oraz unikalny chór „Homin” pod kierownictwem Leopolda Jaszczenki. Mówcy zaznaczali, że wybitny syn naszego narodu Iwan Franko, wielki proświcianin i pracownik na niwie narodowej, dawał przykład niestrudzonej pracy w imię Ukrainy. Do czego wzywał również nas wszystkich. Wszystko, co stoi na przeszkodzie ukraińskości, nazywał „skałą”, którą trzeba rozbić dla utwierdzenia wolnego życia narodu. Uczestnicy uroczystości złożyli kwiaty pod popiersiem pisarza. Proświcianie po raz kolejny podnieśli kwestię tego, że Iwanowi France już dawno należy postawić w Kijowie monumentalny pomnik.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
To już tradycja — obchodzić Dzień Niepodległości paradą wyszywanek. Już po raz piąty, bez sztucznego patosu, ponad pięć tysięcy ludzi zjechało się do stolicy z wszystkich ukraińskich ziem. Od Arsenału Mystećkiego do Placu Niepodległości przeszła kolumna uczestników w strojach narodowych. Wśród kilku tysięcy wyszywanek nie było nawet dwóch identycznych: wszystkie zostały z wielką miłością wyszyte rękami mistrzyń. Na wozach zaprzężonych w quady przez miasto przewieziono dziwoptaki, pomalowane ludowymi wzorami, charakterystycznymi dla różnych obwodów Ukrainy. Poltawianie ucieszyli występem zespołu „Żywi bębny”, który rozweselał wszystkich dookoła i dodawał rytmu. Sumy zaprezentowały etniczny body-art — uczestniczki parady pomalowały swoje ciała wzorami tradycyjnej malatury z gliny. Delegacje przybyły nawet z poszczególnych wsi, jak Podhirci na Kijowszczyźnie. Swojego ptaka wieśniacy pomalowali trypolijskimi ornamentami. Na paradę przyjechali ludzie nie tylko ze wszystkich obwodów Ukrainy, lecz nawet z zagranicy. Z małego miasteczka Daugavpils na Łotwie odwiedziło nas ukraińskie towarzystwo „Mrija”, którego kierowniczka Nadija Stachowska, urodzona w obwodzie dniepropetrowskim w mieście Wierchniodniprowsk, przyjechała do Kijowa z delegacją z różnych miast Łotwy. Goście, zarówno Ukraińcy, jak i Łotysze, ubrali wyszywanki, a wśród tych wyszywanek były też zabytkowe — jedna lniana, mamy, z 1939 roku, druga — konopna, którą utkała, uszyła i wyhaftowała babcia pani Nadiji, a jej mąż, po raz pierwszy od 30 lat ich małżeństwa, ubrał na święto wyszytą przez nią koszulę. Swojego dziwoptaka łotewscy artyści ozdobili łotewskimi ornamentami, bardzo podobnymi do ukraińskich. Uczestnicy Festiwalu wzięli udział w następujących konkursach: widowiskowy konkurs „Dziwoptak”; konkurs dziecięcych piosenek ukraińskich (wykonywanych a cappella); konkurs na najlepszą męską, kobiecą i dziecięcą wyszywankę; konkurs „Najliczniejsza delegacja”; uroczysty konkurs „Prezentacyjny przemarsz rodzinnego miasta”. Zwycięstwo i 75 tysięcy hrywien w kategorii „Najlepszy »Dziwoptak« »Parady wyszywanek-2013«” zdobyła Winnicczyzna. Ptak z Kirowohradczyzny zdobył zwycięstwo w kategorii „Kreatywnego malowania” i podarował swojemu miastu nagrodę 25 tysięcy hrywien! W kategorii „Prezentacja rodzinnego miasta” zwycięstwo i 75 tysięcy hrywien zdobył Iwano-Frankiwsk. Najliczniejsza okazała się delegacja ze Słowiańska w obwodzie donieckim. Oni otrzymali 50 tysięcy hrywien i główny puchar „Parady wyszywanek — 2013”. Ukraina była, jest i będzie wyjątkowym krajem, bogatym w tradycje — to jeszcze raz potwierdziło naprawdę ludowe świętowanie Dnia Niepodległości.
Swiatłana BADERA Fot. Ołeksandr ŁYTWYNENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jego synów, Damiana, był założycielem czasopisma „Diło” oraz towarzystwa „Dnister” we Lwowie. Córka Natalia była żoną pisarza Andrija Czajkowskiego, a ich syn Mykoła Czajkowski — matematykiem, profesorem Uniwersytetu Lwowskiego. Porzuciwszy pracę na katedrze matematyki Uniwersytetu Berlińskiego, wstąpił w szeregi bojowników o niepodległą Ukrainę, a za udział w zmaganiach wyzwoleńczych w 1918 r. był represjonowany, otrzymał 25 lat sowieckich łagrów. O. J. Hadyłowycz zmarł w 1905 roku i został pochowany na naszym cmentarzu wraz z żoną Teklą oraz synami Damianem i Adolfem. Grobem opiekują się członkowie „Proświty”. Jarosław Pasternak, znany na Ukrainie i w świecie archeolog, syn o. Iwana Pasternaka, urodził się w Chyrowie w 1892 roku. Zachował się dom, w którym mieszkał ksiądz. Należy wspomnieć także o władyce Iwanie Chomie, który urodził się w naszym mieście w wielodzietnej rodzinie, uczył się w Przemyślu w seminarium, ale wojna przerwała naukę, a po wojnie Przemyśl przypadł Polsce. Dlatego seminarzyści szukali miejsca, gdzie mogliby kontynuować naukę. Za radą wykładowców I. Choma zaczął przedostawać się do Rzymu. Było to niezwykle trudne, gdyż zaczynano już przywracać granice państw Europy. Po tym, jak zdobył w Rzymie wyższe wykształcenie i obronił szereg prac doktorskich, I. Choma zostaje wyświęcony na biskupa. Staje się osobistym sekretarzem Josyfa Slipyja, a później rektorem Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego w Rzymie. W 2002 roku we Lwowie podczas spotkania z pielgrzymami papież Jan Paweł II ogłasza błogosławionymi męczennice za wiarę, w szczególności siostry ze zgromadzenia świętego Józefa, Olimpię i Wawrzyńcę, które do 1950 r. mieszkały w Chyrowie, dom się zachował. Za wyrzeczenie się Kościoła i wiary greckokatolickiej obiecywano im życie, ale one wybrały drogę krzyżową. W latach I wojny światowej Chyrów jako stacja węzłowa miał wyjątkowo ważne znaczenie. W latach 1914—1915 toczyły się tu walki między wojskami rosyjskimi i austriackimi. W czasie istnienia Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej Chyrów był areną walk między wojskami ukraińskimi i polskimi. Na cmentarzu chyrowskim znajdują się dwie mogiły: Ukraińców i Polaków, którzy polegli w walkach o Chyrów. We wrześniu 1939 roku miasto na krótki czas zajęły wojska niemieckie, ale później wycofały się za San. Na ich miejsce do Chyrowa wkroczyła Armia Czerwona. Od 28 czerwca 1941 r. do 26 sierpnia 1944 r. Chyrów znajdował się pod okupacją niemiecką. W budynku gimnazjum-konwiktu znajdował się obóz dla jeńców wojennych, potem szpital wojskowy, a od 1944 do 2004 r. — jednostka wojskowa. W latach 80. XX wieku zaczyna się odrodzenie narodowe. Nasze miasto nie pozostało na uboczu tych procesów. 26 sierpnia 1989 r. na stadionie odbył się wielki wiec i zebranie założycielskie miejscowego oddziału Ludowego Ruchu, w 1990 roku zdemontowano pomnik Lenina. Mieszkańcy Chyrowa czczą pamięć ludzi, którzy marzyli o niepodległej Ukrainie. W 1993 roku w Chyrowie odsłonięto pomnik T. Szewczenki oraz okazały pomnik-mogiłę żołnierzy UPA. Dzisiaj nasze miasto przeżywa trudną sytuację gospodarczą. Ale wierzymy, że soborna Ukraina wejdzie do europejskiej rodziny i Ukraińcy zaczną żyć szczęśliwie, bo jesteśmy tego warci.
Tłumaczenie maszynowe
Hanna HASZAK, przewodnicząca Chyrowskiego oddziału miejskiego „Proświty” w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego. Chyrów to miasto na Starosamborszczyźnie, położone w dolinie rzeki Strywihor na zachodzie obwodu lwowskiego. Terytorium Chyrowa było zamieszkane jeszcze od czasów pradawnych. Świadczy o tym znalezisko z 1871 r. rzymskich monet z IV w. n.e. w pobliżu stacji kolejowej. Miejscowi mieszkańcy uważają, że nazwa ta pochodzi od rowów, które znajdowały się w pobliżu osady. W źródłach historycznych Chyrów wzmiankowany jest po raz pierwszy w 1374 roku. Przez kilka stuleci była to wieś. W 1528 roku polski król Zygmunt I wydał Andrzejowi Tarle przywilej, którym zezwolił na założenie na terytorium istniejącej wsi miasteczka Chyrów. Miasto otrzymało herb Tarłów — topór. Dla szybszego zasiedlenia i zabudowy mieszkańców zwolniono z podatków na 14 lat. Chyrów otrzymał prawo magdeburskie. Według stanu na 1589 r. w miasteczku było 84 domy, w których mieszkało 420 osób. W 1900 roku Chyrów liczył 3658 mieszkańców, z których 1292 było Ukraińcami, 1090 — Polakami, 1219 — Żydami. Istniała niewielka kolonia niemiecka — 57 osób. Obecnie w mieście jest 4,5 tys. mieszkańców. Na rozwój miasta w XIX w. wpłynęły dwa wydarzenia: budowa w Chyrowie stacji kolejowej i otwarcie gimnazjum — konwiktu. Gimnazjum dla nauczania i wychowania młodzieży w duchu chrześcijańskim rozpoczęło swoją pracę w 1886 roku. Nie miało sobie równych ani w austro-węgierskiej Galicji, ani później, w Polsce. Biblioteka liczyła ponad 30 000 tomów, w tym wiele dawnych wydań drukowanych i rękopiśmiennych. W skład bazy naukowo-dydaktycznej gimnazjum wchodziły: laboratorium geograficzne, warsztaty pracy w drewnie, metalu i szkle, laboratoria chemiczne, fizyczne i biologiczne, obserwatorium astronomiczne, muzeum przyrodnicze, gabinety artystyczne i muzyczne, sala gimnastyczna, 4 korty tenisowe oraz 3 boiska sportowe. Działał teatr szkolny, istniał chór męski. Placówka posiadała własny wodociąg, elektrownię, szpital i drukarnię. Organem prasowym placówki było czasopismo „Z Chyrowa”, które ukazywało się od 1893 r. W 1912 roku przemianowano je na „Kwartalnik Chyrowski”, a w 1922 r. — na „Przegląd Chyrowski”. W związku z wybuchem II wojny światowej w 1939 roku rok szkolny nie rozpoczął się. 9 września tego samego roku na Chyrów spadły pierwsze bomby, 11-go do miasta wkroczyli Niemcy, a 27-go — wojska radzieckie. Kompleks przebudowano na obiekt wojskowy. Zbiory naukowe wywieziono do Drohobycza. Towarzystwo „Proświta” w Chyrowie założono w 1894 roku. Iwan Pryjma, jeden z założycieli, informuje pana Andrija Skorodyńskiego przez kancelarię „Proświty” we Lwowie: „Jutro, 12.08 odbędzie się pierwsze walne zgromadzenie i otwarcie czytelni, może przez Pana przysłałby nam Wydział trochę książeczek”. Założyciele czytelni „Proświty” w Chyrowie: ks. Jurij Hładyłowycz, ks. Iwan Pasternak, ks. Iwan Pryjma, Ioan Haszak, Iwan Mozola, Wasyl Prystaj, Josyf Sałycz, Heorhij Macuski i Michał Macuski. Pierwszym przewodniczącym „Proświty” wybrano ks. Jurija Hładyłowycza, ks. Iwan Pasternak — sekretarz i bibliotekarz, Iwan Pryjma — kasjer, I. Sabat oraz M. Szczetynski — zastępcy oddziałów, I. Mozola — zastępca przewodniczącego „Proświty”. Według materiałów Lwowskiego Obwodowego Archiwum Historycznego: „Na tym samym zebraniu zapisało się 107 członków, zapisali się kobiety i gospodarze, chłopcy oraz dziewczęta. Najwięcej członków dostarczyła młodzież, choć i starszych była znaczna liczba”. Książki czytelni darował centralny Wydział „Proświty” we Lwowie, a także poszczególni mecenasi. Towarzystwo prenumerowało dwa czasopisma: „Czytelnię” i „Ojczyznę”, a „Diło” otrzymywali bezpłatnie od tutejszego proboszcza ks. Hładyłowycza. Schodzili się do czytelni wieczorami w każdą niedzielę i w święta. Odczytywali z czasopism wiadomości, różne książki, a także Biblię. Z wielką uwagą słuchali informacji o tematyce prawniczej. Na każdym spotkaniu odbywały się próby śpiewu świeckiego i kościelnego. Proświcianie popularyzowali literaturę ukraińską, przygotowywali sztuki klasyków ukraińskich, śpiewali w chórze, a także pod kierunkiem miejscowej nauczycielki Poliny Hładyłowycz dziewczęta wyszywały, plotły itp. Swoje wyroby sprzedawały w Samborze i pewien procent z uzyskanych pieniędzy oddawały do kasy „Proświty”. Przy „Prośvicie” działały różne koła: chóralne, którego dyrygentem był ks. Iwan Pryjma, dramatyczne, młodzieżowo-sportowe towarzystwo „Sokił”, „Płast”, „Związek Ukrainek”. W liście z 25.01.1895 r. I. Pasternak informuje kancelarię Lwowskiej „Proświty” o działaniach w czytelni w Chyrowie: „Daj Boże, żeby czytelnia rozwijała się jak najlepiej, a ten zapał patriotyczny, który się pojawił, żeby nie tylko nigdy nie stygł, ale ogarnął wszystkich naszych rodaków w Chyrowie i rozszerzył się daleko, daleko w okolicę”. W innym liście z 8.08.1895 r. I. Pasternak zaprasza lwowian na pokaz sztuki „Natalka Połtawka”, zaznaczając, że to już piąty pokaz. Sukcesom koła dziwiono się i zazdroszczono. Zbierali się w stodole, a „dobrzy” sąsiedzi donosili staroście, który zabronił zbierać się w tym pomieszczeniu. Od jesieni 1924 r. koło amatorskie przeniosło się do stodoły parafialnej. Członkowie koła jeździli ze sztukami do Dobromila, Starzawy, Korostienka (obecnie Polska). Dochody szły na potrzeby koła i budowę domu „Proświty”, gdzie już w 1926 roku można było kontynuować swoją pracę. Dla niepiśmiennych prowadzono zajęcia z czytania i pisania. W Chyrowie wówczas odnowiono cerkiew i przy czytelni staraniami ks. Pryjmy uczono się poprawnie i harmonijnie śpiewać. Dobry chór cerkiewny był jednym z głównych środków przeciw latynizacji, dlatego chórzystów uczono znajomości nut. Odczyty, dyskusje, deklamacje, śpiew, które odbywały się co niedzielę i w święta, uważano za małe wieczornice. 1 listopada z inicjatywy czytelni odbyło się nabożeństwo żałobne za zmarłego przewodniczącego „Proświty” doktora ks. Omelana Ohonowskiego, a 4 listopada — wieczór jego pamięci. Przy czytelni istniała kasa zapomogowa „Własna pomoc”, a także „Sklep”, którego dochód wykorzystywano na zakup rekwizytów itp. Podczas I wojny światowej budynek, w którym mieściła się czytelnia, sprzedano. Mimo trudności materialnych „Proświta” nie przerywała swojej działalności. W 1900 roku zaplanowano rozpoczęcie budowy własnego budynku i już w 1903 roku uzgodniono działkę pod zabudowę. W 1920 roku rozpoczęto budowę pomieszczenia „Proświty”, w 1930 roku ks. Iwan Olszański pomógł ją ukończyć. W czasach radzieckich wykorzystywano go jako kino. Czytelnie „Proświty” stają się niepożądane dla władzy, dowiadujemy się o tym z listu I. Pasternaka, z którym zwraca się do Wydziału „Proświty” we Lwowie: „Dnia 3 lutego tego roku (1895) w czytelni był wieczór z muzyką i tańcami, przeplatany śpiewem i deklamacjami… Choć jak statecznie i spokojnie odbywała się zabawa, mimo wszystko bardzo nie podobało się to... Chyrowskie sportowo-młodzieżowe towarzystwo „Sokił”
bała się naszemu burmistrzowi, który od samego początku krzywym okiem spoglądał na czytelnię, czy to z samej zasady, że to dla niego wroga instytucja, czy to z osobistej nienawiści do niektórych wybitniejszych członków czytelni. Przyczynę znalazł sobie taką, że czytelnia nie powiadomiła go o zabawie, jako że nic nie dawała mu znać, przysłał uzbrojonego żandarma razem ze swoimi poplecznikami, radnymi gminnymi. Żandarm zrazu nie chciał wchodzić do czytelni, a kiedy zaproszony wszedł, bo nikt z wydziału nie chciał z nim rozmawiać za drzwiami, wysłuchał spokojnie wyjaśnień i odszedł, usprawiedliwiając się, że nie zrobiłby tego z własnej woli”. “O bezprawnym zamknięciu czytelni w Chyrowie”. Z tego listu dowiadujemy się, że polska policja w prowincji robi, co jej się podoba. Codziennie dochodzą skargi na różne nadużycia funkcjonariuszy tej instytucji. Dzisiaj otrzymaliśmy wieść o zamknięciu czytelni “Proświty” w Chyrowie. Stało się to na rozkaz żandarmerii. Przyczyny zamknięcia są nieznane”. Był rok 1933. Tego entuzjazmu, który był w pierwszych latach zakładania “Proświty”, żadnymi zakazami i nakazami nie można było zatrzymać. W listach sprawozdania z pracy “Proświty” w ciągu każdego roku, informacja o tym, czym zajmuje się oddział “Proświty”, kto nim kieruje. Jurij Hładyłowycz, proboszcz Chyrowa i pierwszy przewodniczący “Proświty”, pochodził z miasta Radymno, które leży nad rzeką San, w pobliżu dawnej granicy ukraińskiego terytorium etnograficznego. Kształcił się w Wiedniu. Ożenił się z córką dziekana birczańskiego ks. Tomy Semeczki, Teklą. Był proboszczem we wsi Hłomcza, a później w Chyrowie. Jeden z je- Mykoła Andrijowycz Czajkowśkyj z żoną Natalią
Tłumaczenie maszynowe
Oleh TKACZENKO, przewodniczący Zaporoskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, członek Siczowego Bractwa Duchowego
5 września 2013 roku rozpoczyna się trzeci piesza wyprawa Ogólnoukraińskiej akcji «Siczowy Szlak Proświty» w ramach pospolitego ruszenia «Od jednego do miliona», poświęconej 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki oraz 145. rocznicy powstania «Proświty», której głównym celem jest «Obrona języka ukraińskiego i państwa» poprzez tworzenie «Armii Porządku». Ja, Oleh Tkaczenko, koordynator akcji, wędrowiec-proświtianin, wyruszam w podróż z Zaporoża do Doniecka i Ługańska z celem wyjaśniającym i zachęcającym: w sprawie obrony języka ukraińskiego i państwa oraz wspierania powrotu zaufania i braterstwa między Ukraińcami różnych narodowości, przedstawicielami wszystkich regionów Ukrainy, pod hasłem — «Wszyscy jesteśmy Ukraińcami — to nasza ziemia». Zwracam się do każdego i proszę o wsparcie przeprowadzenia naszej wyprawy przez miasta i wsie obwodów donieckiego i ługańskiego, która potrwa 21 dni, od 5 do 26 września tego roku. Po drodze będziemy się zatrzymywać w każdej miejscowości, aby spotkać się z ludźmi, aktywem o kierunku narodowo-państwowym, omówić pilne sprawy oraz zapisać ochotników do korpusu «Armii Porządku», ogólnoukraińskiego formowania ośrodków wspierających zaprowadzenie porządku i budowę narodowej, sprawiedliwej społecznie Ukrainy. Proszę o wsparcie informacyjne oraz materialno-techniczne akcji (spotkania z aktywem, mediami, zakwaterowanie, wyżywienie, drobne środki, formowanie korpusu ochotników w miejscowościach na trasie przejazdu i na terenie całej Ukrainy).
Dodatkowe informacje: http://vk.com/club55386943 lub na zapytanie na e-mail: army-por[kontakt ukryty], tel. [kontakt ukryty]. Dane do wpłat i składek: Rachunek nr 26000301150713 w Terytorialnie wydzielonym, niezbilansowanym oddziale nr 10007/0265 filii – Zaporoskiego Obwodowego Zarządu AT «Oszczadbank», MFO 313957, kod identyfikacyjny 20502761. (Przeznaczenie: na «Armię Porządku»). Lub karta Prywatbanku: 4405885827739597, Jegorowa Halina.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij NEŻYWYJ, doktor nauk filologicznych, profesor Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, sekretarz odpowiedzialny czasopisma „Szlak Bachmucki”. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wyróżnia się spośród innych organizacji społecznych i partii politycznych swoją wyraźną postawą państwowotwórczą, czyli praktycznym wcielaniem idei narodowej w zachowanie i pomnażanie tego, co najdroższe — kultury narodowej, której fundamentem jest język ukraiński. Przez lata niepodległości w tym kierunku zrobiono niezwykle wiele, ale najważniejsza nie jest nawet ilość, lecz nowa jakość tworzenia narodu kulturowego, kiedy organizacja społeczno-oświatowa stale wypełnia niszę tego, co powinno robić państwo. A teraz konkretny przykład, który moim zdaniem dość wymownie potwierdza to, co powiedziano. Tak, już czternasty rok Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki finansuje wydawnictwo literackie oraz naukowo-historyczno-filologiczne — czasopismo „Szlak Bachmucki”. Jego redaktorem naczelnym jest przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Organizacji Proświty, historyk z zawodu Wołodymyr Semystiaha. Nasze czasopismo jest znane nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą, zwłaszcza w USA, gdzie mieszka ukraińska diaspora. Nasi przyjaciele to Towarzystwo Ukraińców w Ameryce im. Tarasa Szewczenki z Chicago, którego przewodniczącą jest Wira Bodnaruk. W Ługańsku „Szlak Bachmucki” jest jedynym czasopismem w języku ukraińskim. Jednak najważniejsze jest to, że nasze czasopismo jest ukraińskie w treści, gdyż stanowczo i konsekwentnie trzyma się pozycji: w całym rozmaitości gatunków, tematów, kierunków, form dominuje wysoka artystyczność i odtwarzanie narodowego obrazu świata. Dlatego czasopismo jest prawdziwą siłą jednoczącą dla artystów i naukowców całej Ukrainy. Najlepiej mówią o tym nasi autorzy. „Wielkie podziękowania za „Szlak Bachmucki”, w którym obok autorytetów literackich zamieszczono moje skromne wspomnienie o niezapomnianym Hryhorze Tiutiunnyku. Z odpowiedzią się wstrzymałem, bo chciałem dokładniej zapoznać się z ciekawymi materiałami, aby mieć głębsze wyobrażenie o tym dość przyzwoitym wydawnictwie literackim i naukowo-historyczno-filologicznym. Szkoda, że taki znikomy nakład. Ale Ługańszczyzna nikogo nie kopiuje, podaje rzadkie materiały”. Wasyl Berezowyj, artysta, Kijów. „Otrzymałem od Państwa egzemplarz „Szlaku Bachmuckiego”, za co jestem bardzo wdzięczny. Połknąłem w dobę. Bez ukłonów — jestem mile zaskoczony — z wykrzyknikiem! Pewnie żyję zaśniedziałymi dawnymi wspomnieniami, ale straszliwie przerażony Woroszyłowgrad a priori nie mógł zrodzić czegoś podobnego w czasach minionych. To poważne, ważkie wydawnictwo, które studiowałem z ołówkiem w ręku: kiedy w armacie badawczej jest dobry ładunek, to zawsze będzie odczuwalny odrzut — czy w mózg, czy w serce. A tutaj wzięło za żywe”. Wiktor Aziomow, nauczyciel języka ukraińskiego i literatury, obwód doniecki. „A czasopismo Państwa jest unikalne. Pod względem zamieszczonych materiałów. Pod względem połączenia gatunków. Pod względem fachowości. Więcej takich!”. Wołodymyr Bondarenko, profesor, pisarz, Lwów. „Przesyłam do Państwa dyspozycji kilka swoich małych opowiadań, które zbieram do przyszłej książeczki. Być może część z nich uda się opublikować w Państwa „Szlaku Bachmuckim””. Jurij Rohowyj, pisarz, obwód połtawski. Przygotowujemy nowy numer „Szlaku Bachmuckiego”, który wkrótce ujrzy światło dzienne. Czy trzeba udoskonalać nasze wydawnictwo? Oczywiście! Dlatego stale dążąc do urozmaicenia treści, uruchamiamy rubrykę „Przekład”. Są też inne pomysły w autorytatywnej redakcji, w której pracy, nawiasem mówiąc, już od wielu lat bierze czynny udział Pawło Mowczan. A co do przeładowania, myślę, że i naszemu wydawnictwu, jak i całej „Proświcie”, nie jest to potrzebne. Przypomnijmy, jak po tak zwanych przeładowaniach znikały liczne partie polityczne...
Tłumaczenie maszynowe
Na terenie cerkwi Świętej Trójcy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (KP) pod adresem: ul. Korolenki 92, w Ługańsku otwarto i poświęcono sklep z ukraińską książką „Wschodnia Brama”. „Wschodnia Brama” od lutego 2013 r. wynajmowała lokal w centrum handlowym „Centralny”.
— Zmusili nas do przeprowadzki stamtąd — opowiada właściciel sklepu Dmitro Snjehyrow. — Dwukrotnie podnieśli kwotę czynszu. To nie pierwszy przypadek, kiedy w centrum handlowym „Centralny” mieliśmy nieporozumienia z administracją. W kwietniu obok księgarni otworzyliśmy kawiarnię, gdzie można było wypić kawę, posiedzieć, porozmawiać. Ale kawiarnia istniała tylko jeden dzień: przyszli przedstawiciele administracji i zakazali sprzedawać kawę, choć we wszystkich dokumentach wskazano, że placówka jest właśnie księgarnią-kawiarnią. Po tym zwróciliśmy się o pomoc do eparchii i nam przydzielono lokal na sklep.
— Tu nie chodzi tylko o Cerkiew i eparchię — opowiada ojciec Anatolij, który prowadzi nabożeństwa w cerkwi — tu powstanie centrum cerkiewno-oświatowe z ogromną biblioteką.
W najbliższych planach — otwarcie niedzielnej szkoły i biblioteki.
Tłumaczenie maszynowe
Osobiście nie lubię publicznych dialogów, przynajmniej nie potrafiłbym powiedzieć w dialogu tego, co pragnę. Wolę „klikać” na klawiaturze teksty analityczne, które rodzą się bez ingerencji osób trzecich. Dlatego rozumiem, dlaczego przewodniczący czernihowskiej „Proświty” jest niezadowolony z dialogu z redaktorką gazety „Słowo Proświty” Lubow Hołotą. Najwyraźniej nie powiedział wszystkiego, co chciałby, gdyż jest tam bardzo mało mowy o reformowaniu ogólnoukraińskiej organizacji, a zbyt wiele sprawozdawczych faktów z oddziału „Proświty” na Siewierszczyźnie. Do takiego dialogu trudno coś dodać poza sprawozdaniem iwanofrankiwskiej „Proświty”, ale to zapewne lepiej zrobi nasz przewodniczący Stepan Wołkowecki. Gdyby szanowna pani Hołota nie zakończyła wezwaniem do zwykłych członków „Proświty”, by pisali listy, zapomniałbym o tym dialogu jak o zwykłej rozmowie dwóch funkcjonariuszy „Proświty”. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Nudno od wszelakich sprawozdań, a słowo „przeładowanie” drażni mnie tak samo, jak i, czuć to, Lubow Hołotę. Zbyt nieokreślony termin, którego nie warto używać, podobnie jak słowa „reformy”, kiedy naprawdę chce się coś zmienić. Zaczynać warto od tego, czego chcemy od „Proświty”. Swoją drogą, powiedziałem nieco o tym w artykule, który opublikował na stronie „Siewierszczyzny” Wasyl Czepurnyj, choć wolałbym widzieć publikację także na łamach „Słowa Proświty”. Jeśli już pan Czepurnyj o moich propozycjach nie wspomniał, znaczy wszystko w porządku — nie są warte uwagi. Chociaż, jeśli uważnie wczytać się w tekst opublikowanego dialogu, o istocie „przeładowania” „Proświty” powiedziano bardzo mało, a szkoda. O wiele ciekawsza dla członków „Proświty” byłaby publikacja tekstu „koncepcji przeładowania” z krótkim wyłożeniem myśli redakcji i Centrali. Dopiero po tym można by prowadzić rzeczową dyskusję na zadany temat. Mimo wszystko nie jestem skłonny mówić o narzędziach reformowania organizacji, dopóki nie stanie się znany ostateczny stosunek aktywnych członków „Proświty” do jej misji. Jeśli pozostawiamy misję niezmienną, nie ma sensu mówić o radykalnej zmianie stylu działalności, a organizację można zmodernizować jedynie kosztem lepszego zapewnienia zasobów informacyjnych. Kiedy zaś chcemy od „Proświty” czegoś szczególnego, zdolnego wstrząsnąć i obudzić z depresyjnego letargicznego snu całe ukraiństwo, misja musi być inna. Należy ją jasno sformułować, a dla realizacji dodać mapę drogową lub plan. W pierwszym przypadku będziemy perspektywicznie oświecać masy, wierząc w to, że nasza praca nie będzie daremna i jakieś pokolenie Ukraińców wsłucha się w głos „Proświty”. Będziemy się cieszyć, że na naszych rozważaniach i ideach wyrasta młoda zmiana, zdolna uczynić Ukrainę lepszą, ale starsi z nas tego już nie zobaczą. Drugi wariant misji przewiduje, oprócz tradycyjnego oświecenia, te dodatkowe funkcje, które musi mieć nowoczesna organizacja społeczna, jeśli chce wpływać na społeczeństwo radykalnie i zmieniać je każdego dnia. Jest to przede wszystkim funkcja realnego monitoringu w sferach statutowych zainteresowań, działalność na rzecz ochrony praw i główne — potężna obecność w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Do tego można dodać jeszcze kilka funkcji, które wymieniłem w swoim artykule. Oczywiście, zapewnić takie jakościowe przejście „Proświty” jest bardzo trudno przez brak zasobów i nie mniej — przez niedobór ideologów i metodologów ruchu „Proświty”. Lecz wszystko to jest do rozwiązania, jeśli zostanie ogłoszona misja, warta wysiłku ukraińskiego aktywu „Proświty”. Niestety, podobną rozmowę trochę późno zaczynać, bo nie zakończy się ona logicznie do momentu zjazdu, ale zacząć mimo wszystko warto, bo niezależnie od tego, kto będzie kierował „Proświtą”, jej marka będzie wymagała nowego napełnienia zawsze, gdyż świat i Ukraina szybko się zmieniają, nie pozostawiając nam czasu na wahania czy puste gadanie.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna MOŁCZANOWA, członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», Mariupol
Ponad 60 osób zebrało się tego pięknego poranka na placu przy pomniku Tarasa Szewczenki. Hymn Ukrainy zjednoczył przedstawicieli różnych partii politycznych i zwykłych przechodniów. Potem wspólna modlitwa wspólnoty za ojczystą ziemię, za ojczyste państwo, z udziałem ojca Wołodymyra, kapłana Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Kijowskiego Patriarchatu. Następnie przemawiali kierownik mariupolskiej «Proświty» Anatolij Moroz oraz przedstawiciele «Batkiwszczyny» i «Swobody». Niektórzy mówcy jeszcze niepewnie władają językiem ukraińskim, ale starają się go opanować w naszym zrusyfikowanym mieście: śpiewają ulubioną pieśń «Dwa kolory», czytają własne wiersze, mówią o tym, co w tym trudnym czasie porusza każdego. Cieszy, że z roku na rok rośnie liczba mariupolan, którzy czczą Dzień urodzin ojczystego państwa, że do nas dołącza młodzież. Chwała Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO
Z nożem na ciężarną kobietę. Zakończono kolejną głośną sprawę karną z udziałem funkcjonariusza milicji. Sąd rejonowy w Nieżynie wydał wyrok w sprawie byłego majora rejonowego oddziału milicji w Borznie w obwodzie czernihowskim, 37-letniego Serhija Jaroszenki. Uznano go za winnego brutalnego ataku na 22-letnią ciężarną mieszkankę miasta Borzna, Oksanę Cyhanok. Kto właściwie służy w naszych organach ścigania? Starszy stopień oficerski „major” świadczy o tym, jak szybko i łatwo można zdobywać te stopnie w służbie. W momencie popełnienia przestępstwa był on byłym pracownikiem organów, ale można by go nazwać także „trzykrotnym milicjantem”, gdyż niedawno zakończył się jego trzeci „najazd” na służbę. Dwukrotnie Jaroszenkę zwalniano z organów i dwukrotnie sąd przywracał go do służby. Dopiero na początku tego roku majora za jego czyny zwolniono z milicji. Kto wcześniej go popierał i ułatwiał powrót do służby — te pytania nie zainteresowały śledztwa ani sądu, podobnie jak inne głośne przestępstwo sprzed kilku lat, które mieszkańcy miasta również wiążą z majorem. W dniu przestępstwa major przyszedł do domu ofiary, aby „ściągnąć” dług. Wcześniej Oksana pracowała w prywatnym sklepie rodziców Jaroszenki. Na nią, podobnie jak na niektórych poprzednich sprzedawców, właściciele „powiesili” niedobór i wystawili jej „dług”, który okazał się fikcyjny. Ale nawet gdyby istniał, czy naprawdę trzeba rzucać się na ciężarną kobietę z nożem? Wyrok sądu — 14 lat pozbawienia wolności, konfiskata całego majątku osobistego i wypłata znacznej rekompensaty pieniężnej poszkodowanej.
System „Wradijiwka”. Teraz o Wradijiwce. Śledztwo zakończono. Postawiono oficjalne zarzuty dwóm oficerom milicji: porucznikowi Dmytrowi Poliszczukowi i starszemu porucznikowi Jewhenowi Dryżakowi, a także taksówkarzowi Serhijowi Riabinence: zgwałcenia oraz, w celu zatarcia śladów, usiłowania zabójstwa 29-letniej mieszkanki Wradijiwki, Iryny Kraszkowej. Podczas śledztwa sprawę przekwalifikowano na usiłowanie zabójstwa z premedytacją, artykuł przewidujący także dożywocie. Ponadto milicjantów oskarżono o szereg przestępstw służbowych: Poliszczuka — o fałszowanie dokumentów, Dryżaka — o zatajenie przestępstwa i posiadanie narkotyków. I wtedy milicjanci, którzy uparcie nie przyznają się do popełnienia przestępstw, zaczęli mówić. Postanowili opowiedzieć opinii publicznej o tym, co dzieje się w milicji. Przyczyny takiego zachowania są oczywiste: po pierwsze, pokazać, że „wszyscy tacy są”, nie tylko oni, po drugie, szantażować kolegów-funkcjonariuszy, mówiąc: jeśli nie „wyciągniecie” nas od kary, wydamy wszystkich. Dryżak i Poliszczuk opowiedzieli (ich rewelacje cytuje „Korespondent” i inne strony): „Jesteśmy zobowiązani co miesiąc wozić haracz do Zarządu MSW w Mikołajowie, a jeśli trzeba, to dają nam jedną noc na zebranie określonej sumy”, a także o tym, że wydział bezpieczeństwa wewnętrznego sprzedawał sprawy zebrane na przestępców figurantom tych spraw. Milicjanci mówili o zbieraniu haraczu od przestępców: „Dzielnicowi muszą co miesiąc zbierać haracz od sprzedawców narkotyków i bimbru, dlatego w ostatnim czasie na wsiach kilkukrotnie wzrosła liczba tych, którzy handlują konopiami i bimbrem”. Potem zaczęli wydawać kierownictwo obwodowej milicji w Mikołajowie. Według nich jeden z zastępców naczelnika obwodowego zarządu MSW „stworzył system otrzymywania pieniędzy za dyplomy, stopnie, medale, wyróżnienia i otrzymanie nowego stanowiska”. Jeszcze inny zastępca zorganizował schemat otrzymywania pieniędzy z rejonowych oddziałów: zaczynając od dzielnicowych inspektorów i wyżej. I dalej: „Śledczy i operacyjni z wydziału kryminalnego muszą dla statystyk „wieszać” sprawy na niewinnych ludziach, którzy nie płacą haraczu, a jeśli sprawa nie jest dochodowa, to na robotniku czy bezdomnym”. Mimo że motywy takich zeznań są oczywiste, pytanie brzmi: na ile wszystko to jest przesadzone? Obwodowa milicja to dementuje, prokuratura rozpoczęła kontrole. Poczekamy na wyniki? Znana prawniczka Tetiana Montian na swoim blogu w „Ukraińskiej Prawdzie” (09.07.2013) pisze: „Zastanawialiście się, jaki jest praktyczny sens bestialskich tortur, które poza Wradijiwką odbywają się prawie w każdym rejonowym wydziale spraw wewnętrznych? Po prostu rozrywka dla sadystów? Nie, tutaj jest twarde podłoże ekonomiczne. To kilka milionów dolarów renty feudalnej, które corocznie ma rządząca triada „przewodniczący rejonowej administracji państwowej — prokurator — naczelnik rejonowego wydziału spraw wewnętrznych” w średnio statystycznym feodzie (rejonie). A żeby płatnicy renty (nominalni właściciele udziałów ziemskich, drobny biznes i rolnicy) nie zaczęli bronić swoich interesów ekonomicznych, trzeba ich zastraszyć. Jak pokazała praktyka, dla uzyskania potrzebnego stopnia zastraszenia wystarczy kilka pokazowych corocznych morderstw lub brutalnych egzekucji. Wtedy dla pobierania renty feudalnej tworzą się najkorzystniejsze warunki”. Odnośnie Wradijiwki autorka stwierdza: brat sędziego sądu rejonowego — kierownik rejonowego wydziału oświaty, żona brata — kierownik rejonowego wydziału ochrony socjalnej, córka sędziego — naczelnik wydziału sprawiedliwości rejonowej administracji państwowej, zięć sędziego — prokurator rejonowy. I dalej: „Mogę tylko dodać, że do „triady” często dołączają przewodniczący sądu lokalnego, główny funkcjonariusz SBU itp., a na czele całej tej zgrai stoi gubernator obwodu”.
Generał Katerynczuk: „Stanowiska w milicji są sprzedawane. I za duże pieniądze”. Generał major milicji Iwan Katerynczuk za czasów pomarańczowej władzy był naczelnikiem czernihowskiej obwodowej milicji. Doświadczony kierownik z prawie 30-letnim stażem milicyjnym nowej władzy nie jest potrzebny. Obecnie Iwan Petrowycz jest w szeregach opozycji, jest asystentem-konsultantem deputowanego ludowego Ukrainy generała porucznika Witalija Jaremy, członka frakcji „Batkiwszczyna”, zastępcy przewodniczącego parlamentarnej komisji ds. walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Niedawno generał Katerynczuk udzielił wywiadu gazecie „Siwerszczyna”, wydaniu czernihowskiej „Proświty” (nr 27, 2013), w którym opowiedział o systemie przekupstwa i korupcji w strukturach państwowych, w szczególności w tych, które powinny z tym walczyć — organach ścigania. Cytujemy wywiad: „W ciągu trzech ostatnich lat sześć razy proponowano mi powrót do systemu MSW — oczywiście również za pieniądze. Sumy wahały się od 300 do 600 tysięcy dolarów. Mnie takie propozycje szokują. O jakiej walce z korupcją można mówić, kiedy otwarcie handluje się stanowiskami państwowymi? I przybrało to tak potworne formy właśnie za tej władzy”. Zastanówmy się nad tymi fantastycznymi dla przeciętnego mieszkańca sumami. Podobnie jest w innych strukturach państwowych. Generał opowiada: „Pod koniec 2010 roku zaproponowano mi objęcie kierownictwa przedsiębiorstwa państwowego. W Kijowie na rozmowie kwalifikacyjnej okazało się, że za mianowanie na stanowisko muszę zapłacić 50 tysięcy dolarów, a po mianowaniu co miesiąc jeszcze taką samą sumę”. I to nie jest struktura komercyjna, a przedsiębiorstwo państwowe.
Doniesienia mediów i paski informacyjne portali internetowych obfitują w wiadomości o przestępstwach tych, którzy powinni z nimi walczyć. Oto nagłówki wiadomości z ostatnich dni: W obwodzie mikołajowskim doszło do wypadku drogowego z udziałem pijanego naczelnika rejonowego wydziału drogówki. Za 12 tysięcy milicjant obiecał wykreślić człowieka z listy poszukiwanych. Na Mikołajowszczyźnie sprawdzane jest „haniebne zachowanie” milicjantów w mediach społecznościowych. Informują o tym służby prasowe organów ścigania. Być może bez szczególnego entuzjazmu, ale szydła z worka nie da się ukryć. W każdym razie nie miejmy złudzeń: ile ich jeszcze ukryto — nie wiadomo! Co robić? Jurij Łucenko, który dwukrotnie kierował ministerstwem spraw wewnętrznych, proponuje totalną lustrację: jednoczesne zwolnienie całego personelu MSW i nowy nabór do organów, z możliwością powrotu do nich uczciwych, wykwalifikowanych pracowników. Radykalnie. Wszak w systemie pracuje niemało godnych ludzi. W takim razie co zrobić z tym systemem? Po zbrodni we Wradijiwce niezależny związek zawodowy pracowników MSW stanowczo potępił kolegów. W ich odezwie mowa była o poważnych problemach w zabezpieczeniu socjalnym pracowników milicji. Całkiem słusznie. Ale nie lepiej sprawy mają się z zabezpieczeniem socjalnym i przestrzeganiem ustawowych przywilejów czarnobylców oraz wielu innych kategorii ludności. Odnosi się wrażenie, że trzymając masę pracowników milicji, zwłaszcza niższego szczebla, w ryzach, władza dąży do zrobienia z nich tarczy między sobą a obywatelami oburzonymi tą władzą. Jaskrawy przykład — kiedy milicja z Majdanu Niepodległości, na podstawie ostemplowanej decyzji sądu, rozpędziła całkowicie pokojowy protest uczestników marszu z Wradijiwki, oburzonych ziomków ofiary zbrodni. Natomiast oskarżony o łapówkarstwo rektor-urzędnik podatkowy Melnyk ucieka z aresztu domowego pod nosem milicji i być może przy jej współudziale — tym zajmuje się teraz prokuratura. Obecny minister spraw wewnętrznych Zacharczenko jest uosobieniem owej tarczy. Mówią, że jego idolem jest nieżyjący już minister generał Krawczenko. Tylko warto, aby minister mimo wszystko pamiętał o losie swojego idola, którego system w pełni wykorzystał, a następnie sam zniszczył. Pełzająca „milicjantyza-cja”. Moralność społeczna coraz bardziej się „milicjantyzuje”. Oglądam ukraińską telewizję, chociaż dawno już nie jest ukraińska. „Milicyjne” seriale telewizyjne zalały ekran. „Inter”, ICTV, „Ukraina”, Nowyj, TET, STB — wszędzie niekończące się „Milicjanci”, „Ulice rozbitych latarni”, „Kontrola prokuratorska”, „Morskie diabły”, „Ślad” i tym podobne. Niektóre seriale emitowane są latami, fabuły kończą się rzekomo „happy endem”, sprawiedliwość triumfuje, przestępcy są ukarani, dzielni „milicjanci” — na koniu. Tylko dlaczego społeczeństwo jest tak bardzo skryminalizowane? Ludzi już powoli przyzwyczaja się do tej kryminalności, tak jak do okrucieństwa i dewaluacji ludzkiego życia. Wrażenie jest takie, że zanurzamy się w społeczeństwo nie tylko oligarchokracji, ale i „milicjantokracji”. Nie w sensie, że całkowicie panuje milicja, lecz w sensie „milicyjnej” psychologii — prawa siły, a nie siły prawa. Może więc w naszym „praworządnym, demokratycznym” państwie wprowadzić poprawkę do cytowanego artykułu 1 Konstytucji — niech będzie „niepraworządne, milicjantokratyczne”? A drugim językiem państwowym uczynić mieszankę surżyka i więziennej gwary? W publikacji Lubow Hołoty „Wradijiwka. Ilu ich jest na Ukrainie?” („Słowo Proświty”, nr 27 z 2013 r.) mowa była o głośnej zbrodni pracowników milicji w rejonowym centrum Wradijiwka na Mikołajowszczyźnie — zgwałceniu i próbie zabójstwa młodej kobiety. Ta skandaliczna historia wywołała oburzenie w społeczeństwie, świadcząc o głębokim kryzysie w organach ścigania i strukturach państwowych, które powinny dbać o bezpieczeństwo obywateli. W rzeczywistości organy te, podobnie jak system sądowniczy, od dawna toczy rdza korupcji i bezprawia. Śledztwo w sprawie karnej dotyczącej Wradijiwki zostało zakończone. Ale ile takich rzeczy dzieje się w całym kraju?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Po pierwsze, ukraiński nacjonalizm jest wrogiem komunistów i szowinistów. A na Ukrainie, niestety, wciąż rządzą komuniści, wczorajsi komsomolcy, esbecy i… rosyjscy szowiniści. Nie przejęzyczyłem się. Spośród tych 148 sygnatariuszy niejeden jest „do szpiku kości internacjonalistą”. Co faktycznie oznacza – „bojownik moskiewskiej piątej kolumny”… Formalnie i komuniści, i szowi-niści są w różnych partiach, a faktycznie – na jednej platformie walki przeciwko Ukrainie i Ukraińcom. Politycznie, a może i genetycznie, są potomkami tych, którzy „rozżarzonym żelazem wypalali” jakikolwiek przejaw wolności i niepodległości, tych, którzy po więzieniach i obozach koncentracyjnych dręczyli bojowników o wolność Ukrainy. Po drugie, ukraiński nacjonalizm to tożsamość narodowa. Nie może być nacjonalizmu bez narodu, tak jak nie może być internacjonalizmu bez nacjonalizmu. Nacjonalizm to baza, internacjonalizm to nadbudowa. Nie może być przestrzeni między krzyżami sprzedajności… Niewinni dla was ich naprodukują do woli. A kiedy nie wystarczy „drogocennego” metalu, nacieszą drewnianych… Ale przejdźmy do punktu czwartego i, być może, głównego: komu dzisiaj opłaca się walczyć przeciwko „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistom”, „ukraińsko-niemieckim nacjonalistom”, „banderowcom”, „ounowcom”, „samostijnykom” – „wiecznym wrogom władzy radzieckiej i ludu pracującego”??? Prawidłowo – „starszemu bratu”. Ten uwielbia „braci-Ukraińców”, którzy liżą mu tyłek i „do szpiku kości” nienawidzi tych, którzy prostują kręgosłup. Ale na planecie zmieniła się faza. Wczorajsza główna imperialna kolonia Ukraina, bez której (według przyznania samych imperialistów) „Rosja bez Ukrainy – zero bez wartości”, wyrwała szyję z niewolniczej pętli. I stara się dołączyć do cywilizowanego świata. I świat, zdaje się, nie jest przeciwny takiej jedności. I tutaj spod spróchniałego pnia ruin „Związku Radzieckiego” wypełzają „prawdomówni”. Ale z kim ty, powiadają, cywilizowana Europo, chcesz się jednoczyć! Z „katami – Demianiukami”? „Z bandytami-ounowcami”? „Patrz, u nich faszyzm się odradza, antysemityzm. Żydówkę – żydówką nazwali”… „Oni pracować nie potrafią – świat swoją produkcją trują”… Może zadziała. Od czasów judzkiej „usługi” kozackiego starszyny Nosa minęło ponad trzysta lat. Nie na pustym przecież miejscu w parlamencie „niepodległej Ukrainy” pojawiło się 148 nowo upieczonych „Nosów”… Znaczy, związek kijowskich łakomczuchów z pępowiną moskiewskiego Kremla wciąż jest dość mocny. Znaczy, że i Sejm polski jeszcze nie całkiem na Zachód odtoczył się… Rozumny Polak Zbigniew Brzeziński w nowej książce „Strategiczna wizja” prognozuje, że siedziba Rady Europy w perspektywie przeniesie się do Kijowa. Czyli do geograficznego centrum Europy. Niestety, ta perspektywa na razie jest tylko w planach politologa. Z drugiej strony nadciąga „perspektywa” bliższa. Mówią, że kiedyś Putin przyrównał rosyjskie prawosławie do „atomowej tarczy ojczyzny”. Faktycznie, odrodzone w 1943 roku przez Stalina „rosyjskie prawosławie” i postawione na służbę reżimu, Moskwa wykorzystuje jako najpewniejszą ofensywną broń psychotropową. Przewidują, że jego głównodowodzący Cyryl (Gundiajew, rzekomo były agent KGB „Michajłow”), dzisiaj „pogrążony w merkantylnych sprawach” „świętoszek”, wkrótce ogłosi się „Patriarchą Kijowskim i całej Rusi”. I przeniesie swoją siedzibę do „matki miast ruskich”. Po to właśnie Pieczerską Ławrę mu już przekazali… Przewiduje się też „perspektywę” dla tej części „narodu świętej Rusi”, która zamieszkuje Zachodnią Ukrainę. Ale to już wtedy, gdy Ukrainę przyłączą do związku. Tę „perspektywę” ujawnił sekretarz rostowskiego regionalnego zjednoczenia „Rosyjskiego socjalno-konserwatywnego sojuszu” partii „Jedna Rosja” Anton Bredichin: „Bazowa istota pytania zawiera się w stworzeniu korzystnej podstawy dla migracji (początkowo pracowniczej) na terytorium Północnej Syberii 7 milionów Ukraińców, w większości z zachodniej części kraju”… W ten sposób, powiadają, dodając 3,5 miliona Kaukazów, Rosja będzie mogła stworzyć pierwszy demograficzny kordon przeciwko napływowi Chińczyków… Niestety, to brednie nie tylko rostowskich bredichinów. Dlatego najlepszą perspektywą byłoby, gdyby fenomenalny lotniarz Putin, który wyprowadzał za sobą oswojone żurawie, przeleciał się swoją cudotwórczą lotnią nad naszym parlamentem, nad polskim Sejmem i wyprowadził wszystkich „oswojonych” tam, na granice z Chinami. Byłaby to, w szczególności, niezwłoczna pomoc Rosji, korzyść dla Ukrainy, Polski i, w ogóle, Europy. A może i dla całego cywilizowanego świata.
Tłumaczenie maszynowe
Honorowanie czci i godności jednego człowieka poprzez deptanie czci i godności drugiego jest nie tylko bezczeszczeniem, ale i zbrodnią. Prawda. Im bliżej Bożej łaski, tym bardziej diabły szaleją w chacie. Zatem mowa będzie o diabłach. W ludzkiej postaci. I nie tylko. I nie o jednej „chacie”. I nie o jakiejś tam nadmiernej „łasce”. A o prawie każdego człowieka do posiadania własnego domu. Prawie każdego narodu do posiadania własnego państwa. Prawie każdego narodu do posiadania własnych świętości, bronienia ich, szanowania. I bycia szanowanym przez innych. Zatem Ukrainiec to człowiek. I Pan Bóg ze swoich rajskich posiadłości wydzielił mu skrawek ziemi nie po to, aby on na niej nieustannie parobkował. Ale, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, właśnie ów skrawek rajskiej ziemi był i jest odwieczną przyczyną tego, że wiekami parobkujemy. I, niestety, parobkujemy u… sąsiadów. Bo jedni uważają, że nasza ziemia to ich „południowe rubieże”, inni – „kresy wschodnie”, jeszcze inni – „skromniej” godzą się na „segmenty”… Przez stulecia w ojczystym języku wolno nam było mówić tylko w zakamarkach, modlić się tylko za pozwoleniem jakiegoś „samoswięconego” satrapy. I wskazywano nam, jak to dzisiaj Cyryl (Gundiajew): „Jeśli nawet aniołowie z niebios będą wam głosić to, czego was nie uczyli, – nie wierzcie”… Nie wierzcie sami sobie, jeden drugiemu, swoim prorokom. Wierzcie tylko im, waszym ciemiężycielom… Oczywiście, jak w strefie o zaostrzonym rygorze, nieustannie podawano nam zasady i normy, w których określano, kim jesteśmy, jak wolno nam żyć, kogo szanować, do kogo się modlić. Jeśli zaś zająknęliśmy się o wolności, prawach człowieka, broniliśmy swojej ludzkiej godności, sadzano nas na pal, rozstrzeliwano „bez sądu i śledztwa”, torturowano w więzieniach, wyrzucano z naszych ziem. Każda próba oporu, przez diabły w ludzkiej postaci, które okupowały naszą ziemię, kwalifikowana była jako „bandytyzm”, „zatwardziały nacjonalizm”, Ukraińców wystawiano przed światem jako „krwiożerczych siepaczy”… Wydawałoby się, że wszystko to odeszło w niepamięć. Już niby mamy wolność, swoje państwo. Ale, niestety… Widać, Lete okazała się bardzo płytka, z korytem zastanym. Odejść, to ono odeszło, ale nie utonęło… Ponad trzy wieki temu w historii narodu ukraińskiego była tragedia Baturyna. To wtedy, gdy hetman Iwan Mazepa postanowił zrzucić z szyi Ukrainy moskiewskie jarzmo. Poszedł na połączenie z Karolem. Moskiewscy ordyńcy pod dowództwem obersatrapy Mienszykowa przeszli rzekę Sejm, która obmywała hetmańską stolicę. Za pomocą Judasza Nosy przeniknęli za budowle obronne, wymordowali wszystkich mieszkańców, Baturyn zniszczyli do cna. A martwe ciała kozaków, którzy bronili stolicy, posadzili na pale, pale przybili do tratw i puścili w dół z zakrwawionym nurtem Sejmu. Niosła rzeka i zmasakrowane ciała dzieciątek z roztrzaskanymi o mury główkami, zgwałconych i torturowanych kobiet, zamordowanych dziadków i babć. Wtedy krwią i ciałami zamordowanych Ukraińców Sejm miał pokazać jeszcze żyjącym rodakom, co ich czeka, kiedy zechcą wolności i lepszego losu… Teraz w losie narodu ukraińskiego, który już niby ma wolność, a chce polepszyć los, pojawił się inny Sejm – organ ustawodawczy państwa zachodniego sąsiada. Swoim roboczym „nurtem” ten Sejm poniósł w świat „potępienie” tym Ukraińcom, którzy swego czasu stanęli do walki ze wszystkimi zaborcami naszych ziem, domów, a nawet dusz ukraińskich. I znowu „przestroga” dla świata – patrzcie, powiadają, jacy ci Ukraińcy są okrutni i dzicy, krwiożerczy i bezlitośni… Prawda, nie wszyscy Ukraińcy, a tylko ci, którzy bronią ukraińskiej tożsamości, ojczystego języka, ojcowskich tradycji, świętości swojego narodu, pamięci historycznej. I co najważniejsze – Ukraińcy, którzy kategorycznie stoją na tym, aby gospodarzem na ukraińskiej ziemi był Ukrainiec… Ziemia. Znowu ziemia. Teraz jej nie trzeba zdobywać ani satrapom Mienszykowa czy Murawjowa, najemnikom Hallera, czy „gąskami” führera. Teraz będzie ją można wykupić, ponasadzać swoich latyfundystów, powozić „rolników” z Afryki czy Azji, a ty, „chochle” czy „ruska świnio” bierz torbę i idź w świat. Ale co najważniejsze: jeszcze dzisiaj zneutralizować tych, którzy jutro mogą stać się Dowbuszami czy Karmelukami, Tiutiunnikami czy Szuchewyczami… Miasta nasze już wykupują dzisiaj. Czy istnieje w państwie ukraińskim jakaś służba bezpieczeństwa, która mogłaby i chciałaby zbadać: ile mieszkań w ukraińskich miastach sprzedano obcokrajowcom? Z jakich krajów? I co najważniejsze – dlaczego one są puste? Na kogo czekają? A zarażony zarazą zysku „chochoł” goni do niebios „wieżowce”, wpycha je to na place zabaw, to pod okna drzemiącego przed telewizorem aborygena, którego dom jutro zburzą razem z nim i jego telewizorem. Każdemu zaborcy, szowiniście, temu, który dzisiaj wykupuje miejskie mieszkania, czy temu, który rozdarł nienasyconą paszczę na ukraińskie czarnoziemy, temu, który utrzymuje na naszej ziemi bazy wojskowe, czy temu, któremu jeszcze śni się „od morza do morza”, potrzebni są tacy „Ukraińcy”, jak owi 148 parlamentarnych pigmejów, którzy zwrócili się z listem do polskiego Sejmu z prośbą o uznanie tak zwanej „tragedii wołyńskiej” za ludobójstwo Polaków. Jednemu z nich wręczyli nawet specjalną nagrodę – „Krzyż pamięci ludobójstwa OUN-UPA” (Czyż nie wzór z Moskiewskiego archiwum NKWD?) Judasz także otrzymywał nagrodę za swoje sprzedajne rzemiosło. Współcześni zaś Judasze prześcignęli zdrajcę Chrystusa. Tamten sprzedał się raz. A ci sprzedają się na prawo i lewo. Bo, niestety, jeszcze znajdują się głupcy, którzy ich kupują. I na wschodzie, i na zachodzie. Na wschodzie mają nadzieję za pomocą takich sprzedawczyków utrzymać Ukrainę na uwięzi. Na zachodzie – jeszcze honor z głów nie wywietrzał. A może i… także wysługują się owemu wschodowi… Dlaczego w ostatnim czasie tak zaktywizował się atak na ukraiński nacjonalizm?
przestrzeni. „Inter…” — to łaciński przedrostek oznaczający „pomiędzy”. Zatem, aby być prawdziwym bojownikiem o los tego czy innego narodu, trzeba być najpierw zakorzenionym we własnej ziemi. Hasło, że gospodarzem ukraińskiej ziemi ma być Ukrainiec, nie oznacza, że na Ukrainie nie mają prawa żyć przedstawiciele innych narodów. Ale nie powinni oni być wrogami rdzennego narodu, wrogami Ukrainy. Taka jest praktyka cywilizowanych państw świata. Termin „internacjonalista”, niestety, został wypaczony przez sowiecką propagandę. Aby usprawiedliwić zbrodnicze działania na terytorium innych państw, walkę przeciwko woli innych narodów. Przypomnijcie sobie Warszawę, Budapeszt, Pragę, Afganistan… Po trzecie — do ukraińskiego parlamentu weszła młoda proukraińska patriotyczna siła — „Swoboda”. Zdobywa ona coraz więcej sympatii w społeczeństwie. I, co dziwne, władzy nie przeraża „radykał z widłami”, który grozi, że ją „przebije”, a właśnie młodzi nacjonaliści, którzy walczą o prawo Ukraińca do bycia gospodarzem na Ukrainie. I tutaj sprawdziło się proroctwo W. Churchilla, że „przyszli faszyści będą nazywać siebie antyfaszystami”… Ci, którzy wczoraj szerzyli separatystyczny odór moskiewskiego Kremla w nowo utworzonych PISSUAR-ach, aby rozszarpywać Ukrainę; ci, którzy Galicję uważają za „złośliwy narośl na ciele Ukrainy”; ci, którzy poniżają język ukraiński, szkalują historię Ukrainy, opluwają bojowników o jej wolność, zorganizowali „antyfaszystowski pochód” przeciwko… „Swobodzie”… Słowem, szowinistyczna i komunistyczna ukrainofobiczna hołota na Ukrainie, aby odwrócić uwagę od swoich zbrodni, bezprawnych i niemoralnych działań, krzyczy „łapcie złodzieja”… A w ukraińskim parlamencie doszli już do takiego szału, że słysząc wystąpienie tego czy innego „swobodowca” w języku ukraińskim, skandują: „Faszyści! Faszyści!”. Swoją drogą, ów najaktywniejszy „bojownik przeciwko faszyzmowi”, Kolesniczenko, judaszowską nagrodę otrzymał z rąk polskiego „faszysty” — przewodniczącego tak zwanego „Kresowego Ruchu Patriotycznego Polski” Jana Niewińskiego. I to jeszcze z jaką pochwałą: „To, że dzisiaj prawda wychodzi na powierzchnię, jest w głównej mierze waszą zasługą oraz takich działaczy i braci-Ukraińców, jak wy…” Zatem, „bracia-Ukraińcy”, sprzedajni „działacze”, ustawiajcie się w kolejce po
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy. Początek w nr 32 z 2013 r. Switłana CZORNA, dziennikarka, Kijów: „Nasza wyprawa na Wyspy Sołowieckie nazywana jest pielgrzymką, gdyż dla Ukraińców odwiedziny tych stron są nie mniej ważne niż Ziemia Święta dla chrześcijan. Właśnie tutaj zaczynasz uświadamiać sobie swoją odpowiedzialność przed historią i przed narodem, odczuwasz te straty, których doznał naród ukraiński za reżimu bolszewicko-komunistycznego. Oczywista staje się odpowiedź na pytanie, czy potrzebne są pomniki Lenina i inne symbole totalitarnego reżimu we współczesnej Ukrainie — ta represyjna maszyna, którą skonstruował „wódz światowego proletariatu”, zniszczyła miliony ludzi, w tym także Ukraińców, którzy polegli i tutaj, na Sołowkach. Mnie najbardziej poraziły skala i cynizm represji: ludzi niszczono niezależnie od wieku, płci, wykształcenia, przynależności klasowej czy narodowej. Według ostatnich danych na Wyspach Sołowieckich zamęczono 20 tysięcy więźniów. Jeśli w każdym grobie wykopanym na Górze Sekirnej leży po 20—40 osób, to jest to 500—700 grobów tylko na Wielkiej Wyspie Sołowieckiej. Podczas wycieczki w muzeum opowiedziano nam, że więzione kobiety nie tylko wysyłano do niezwykle ciężkich prac, ale też gwałcili je konwojenci, strażnicy, komisarze… Potem, kiedy tym kobietom rodziły się dzieci, zabierano je i wysyłano do internatów NKWD. Kiedy wychowankowie internatów dorastali, wysyłano ich do pilnowania tych samych obozów. To cynizm najwyższej miary. Nasza delegacja przyjechała z państwowymi flagami, swoimi pieśniami, wyszywanymi koszulami, korowajami i pokazała wszystkim uczestnikom żałobnych uroczystości, że jesteśmy narodem o wspaniałej historii, głębokich tradycjach i, mam nadzieję, wielkiej przyszłości”. Wałerij OBUCHIWSKYJ, historyk, wieś Bysziw, obwód kijowski: „Mnie, jako historyka, porażało absolutnie wszystko, co widziałem. I średniowieczne budowle, i to, co pozostało w wyniku wydarzeń pierwszej połowy XX wieku. Jeszcze niedawno mówić o tych wydarzeniach zabraniano, historię próbowano ukryć, zniekształcić. Porażało, jaką cenę Ukraina płaciła za wolność. Imponuje mi, że wśród Ukraińców byli tacy giganci ducha, jak Petro Kałnyszewski. Zdołał on w nieludzkich warunkach więzienia sołowieckiego przeżyć swoich katów. A potem byli giganci, którzy w warunkach represyjnej maszyny radzieckiego imperium nie ukorzyli się przed zniewolicielami, pozostając na wieki w północnych lasach… Ich duch dzisiaj żyje w nas, w młodym pokoleniu. Będę opowiadać o tym, co zobaczyłem i usłyszałem na lekcjach historii, gdyż w szkolnych podręcznikach tego nie ma, a właśnie na takich przykładach bohaterów-bojowników najlepiej wychowywać świadomość narodową”. Ołena BRYK, zastępca przewodniczącego organizacji społecznej „Regionalna autonomiczna kulturalno-narodowa Polaków „Karelskaja Polonia”: „Te wydarzenia chce się wymazać z pamięci, ale jeśli o nich zapomnimy, to nikt nie jest zabezpieczony przed tym, że mogą się powtórzyć. Dlatego raz w roku bierzemy na siebie ciężką misję wspomnienia wszystkich, którzy, niestety, pozostali tam na zawsze. I nie tylko na Sołowkach, ale też w innych miejscach Rosji: na Syberii, w obwodzie leningradzkim, w Karelii… Niezbędne jest uczczenie pamięci tych ludzi, których życie urwało się nagle, w najlepszym czasie, przez okrucieństwo totalitarnej maszyny. Mam nadzieję, że była to ostatnia tragedia w historii naszego państwa i nigdy się nie powtórzy. Ludzie nie powinni zabijać się nawzajem, gdyż wartość ludzkiego życia jest wyższa od jakiejkolwiek polityki”. Jurij TKACZ, kierowca: „Sołowiecka pielgrzymka dotyczy mojego rodu. Mojego pradziadka Josypa Hryhorowycza Tkacza (ur. 1882) w 1931 roku rozkułaczono, wysłano, jak zaznaczono w aktach osobowych, „na północ”. Powrócił z zesłania w 1936 roku. W 1937 roku sfabrykowano przeciwko niemu nową sprawę. 19 lipca 1937 r. go aresztowano, a 15 sierpnia — rozstrzelano. Jego syn, a mój dziadek, Wołodymyr Josypowycz Tkacz, zginął na froncie 22 marca 1945 roku… Więc dla mnie to prawdziwa pielgrzymka, jest ona bodźcem do życia. O tym, co się tutaj działo, trzeba opowiadać młodzieży, aby następne pokolenia pamiętały o tamtych wydarzeniach”. Wołodymyr KOŁOMYJEC, członek Białocerkiewskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych: „Pamięć jest najważniejszym zjawiskiem życia narodowego. Dlatego pamiętać o stratach, które poniósł nasz naród w ciągu poprzedniego stulecia, jest bardzo ważne. Sołowki to miejsce ogromnych strat, gdyż tutaj najbardziej ucierpieli zwykli ludzie. Właśnie dlatego aktów pamięci nie trzeba upolityczniać”. Iwan KOZELSKYJ, redaktor gazety rejonowej „Kołos”, osiedle typu miejskiego Stara Syniawa, obwód chmielnicki: „Pamięć o tragicznych wydarzeniach musi być święta. Należy szukać w archiwach i wspominać w rodzinach ofiary represji, kształtować pamięć narodową, która jednoczy towarzystwo dla takich pielgrzymkowych, żałobnych wyjazdów, jak „Sołowiecka pielgrzymka””. Dmytro MAZUR, były więzień polityczny: „Najbardziej poraziły mnie zapadnięte doły rozstrzelanych. I to, że nie pozwalają ich badać, świadczy, że Rosja niczego się nie nauczyła. Jest jej wszystko jedno, dlatego i perspektyw Rosja nie ma. Jeszcze w 1969 roku napisałem, że Związek Radziecki nie ma perspektyw, przez to mnie uwięziono. Robiłem to świadomie, aby przyspieszyć nieunikniony rozpad radzieckiego imperium. Podczas tej wyprawy przekonuję się, że naród rosyjski nie widzi przyszłości. To poraziło mnie nie mniej niż doły rozstrzelanych na Sołowkach i w Sandarmochu”. Aby uczcić pamięć ofiar represji lat 1920—1930, pielgrzymi, zorganizowani przez Kijowskie towarzystwo więźniów politycznych i represjonowanych, pokonali ponad 2200 km drogą lądową i 50 — drogą morską. Zobaczyliśmy te miejsca, gdzie na wieki spoczęli najlepsi synowie i córki Ukrainy, poznaliśmy działaczy, którzy pomagają odnaleźć zapisy archiwalne i zebrać prawdziwe świadectwa o tamtych strasznych czasach. Teraz naszą misją jest opowiadać rodakom o tym, co zobaczyliśmy i usłyszeliśmy, aby tragedie początku ubiegłego stulecia nigdy się nie powtórzyły. Taki jest cel działalności „Sołowieckiego bractwa” — towarzystwa, które nieformalnie jednoczy uczestników pielgrzymek na północ Rosji, odbywających się już od 15 lat. „Słowo Proświty” miało unikalną okazję jako pierwsze zapytać uczestników tegorocznej „Sołowieckiej pielgrzymki” z Ukrainy i Karelii o ich wrażenia podczas podróży oraz o znaczenie, jakie ma pielgrzymka dla Ukrainy i dla ludzi, którzy biorą w niej udział. Usłyszeliśmy ciekawe przemyślenia, które proponujemy czytelnikom wraz z fotografiami ilustrującymi miejsca, które odwiedziliśmy. Pomnik Petra Kałnyszewskiego na terenie Monasteru Sołowieckiego. Ukraińska delegacja na wiecu przy Kamieniu Sołowieckim.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przyłącza się do tej podróży, zmienia się sam, zmienia swoje poglądy na świat i utwierdza świadomość narodową”. Oksana JURKOWA, wiodący pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy: “Najbardziej poraziły kontrasty, połączenie tego, czego połączyć nie sposób. Piękno i groza. Świętość i tortury. Poraziły niezwykłe pod względem piękna malownicze krajobrazy w Lewaszowie, Sandarmochu i na Sołowkach — a wraz z tym doły rozstrzelań, doły grzebalne, krzyże i inne znaki pamięci w miejscu mogił. Przy czym nikt nie wie, kto jest tam pochowany. Poraził lakoniczny, lecz niezwykle wymowny pomnik ofiar represji “Moloch totalitaryzmu” przy Pustyni Lewaszowskiej — symbol tego, jak totalitarna maszyna “wyrównuje” wszystkich według GOST-u. Liczba ofiar stalinowskich represji. Cyfry stają się obrazowe, kiedy widzisz te doły rozstrzelań — a tylko w Sandarmochu znaleziono ich ponad 230 (!) — czyli ponad 230 zbiorowych mogił, w których leży około 10 tysięcy ludzi. Ale przecież tylko w Karelii takich miejsc jak Sandarmoch jest około 20! Drewniane domy na Sołowkach, które w latach 1920—1930 służyły jako baraki dla więźniów, a obecnie są “zasobem mieszkaniowym” dla sołowczan. Te w większości niepomalowane, szare domy, “ulepszone” oknami z tworzyw sztucznych i antenami satelitarnymi. W niektórych z nich są sklepy, w niektórych — kawiarnie i hostele. Cisza na wyspie Anzer. W dniu, w którym szliśmy przez wyspę, w lesie nie śpiewały ptaki, a na licznych jeziorach nie kumkały żaby. Tymczasem na morzu — mnóstwo ptaków morskich, które głośno krzyczą. Zadziwiające połączenie świeckiego i kościelnego. Dyrektorem Sołowieckiego Państwowego Historyczno-Architektonicznego i Przyrodniczego Muzeum-Rezerwatu jest namiestnik Spaso-Preobrażeńskiego Sołowieckiego Monasteru. Na 3 autobusy pielgrzymów przypada 1 autobus z “cywilnymi” turystami i tymi, którzy jadą na Sołowki oddać hołd poległym rodakom. A ogólnie nie zdziwiło, lecz szczerze ucieszyło, że na Sołowkach, w Karelii — w Pietrozawodsku i Miedwieżjegorsku, w ogóle na Północy Rosji spotkaliśmy wielu nieobojętnych ludzi, których boli temat represji i którzy robią bardzo wiele, aby zachować pamięć o poległych w latach terroru. W “Sołowieckiej Pielgrzymce” przypadkowych ludzi nie było. I nie ma się co dziwić, bo zdecydować się na tak ciężką podróż mogli tylko ludzie, dla których Sołowki to nie miejsce wypoczynku, a uosobienie straszliwych stalinowskich represji. I o tych miejscach muszą wiedzieć nasi współobywatele — przez prasę, Internet, opowieści tych, którzy tam byli. Jechać na Sołowki trzeba. Im więcej ludzi tam będzie, tym lepiej ludzie będą rozumieć, co oznacza dla nich niepodległa Ukraina i po co jest potrzebna”. Ciąg dalszy nastąpi. Zapisał Jewhen BUKET Fotografie autora
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło MYCHAŁKO, były więzień polityczny: „Od 1984 do 1987 roku byłem w łagrach i zostałem zwolniony na mocy amnestii. Wyrok odbywałem za walkę przeciwko rusyfikacji Ukrainy poprzez rozpowszechnianie ulotek i agitację ustną. Zachwycam się ostatnim koszowym atamanem Siczy Zaporoskiej Petrem Kałnyszewskim. Jego droga życiowa robi wrażenie nawet na wrogach Ukrainy. Jeśli przeanalizować — był prawosławny, uczciwie pomagał Rosji siłą zbrojną w wojnie tureckiej, zgodnie z traktatem sojuszniczym, zasłużył na stopnie wojskowe i odznaczenia. Ale rosyjska władza imperialna uwięziła go, aby odizolować od społeczeństwa. To imię długo utajniano, wszak nie tylko był na zesłaniu, wrzucono go do dołu, żył we własnych nieczystościach. O tym opowiedzieli ukraińskiemu historykowi Dmytrowi Jawornyckiemu starzy mnisi Monasteru Sołowieckiego. Stosunek do Kałnyszewskiego to chamstwo najwyższej miary. Gdzież była wasza chrześcijańska miłość? Przykro, że i obecnie rosyjska władza ma tak samo podły stosunek do ludzi, o czym przekonałem się nawet podczas tej podróży”. Tetiana CZARKOWSKA, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, uczestniczka chóru „Homin”: „Jeśli będzie więcej takich wyjazdów, to ludzie będą pamiętać o tych strasznych wydarzeniach naszej niedawnej historii i u młodych nie będzie pojawiać się pragnienie robienia czegoś podobnego”. Kostiantyn STRYCHAR, student: „Wyjazd na Sołowki ma kolosalne znaczenie wychowawcze. Dlatego należy do takich wyjazdów angażować nie tylko ludzi, którzy przeżyli coś podobnego, ale i młodzież, która interesuje się tematem represji”. Heorhij ŁUKIANCZUK, asystent deputowanego ludowego Ukrainy, dziennikarz: „Z każdą podróżą coraz więcej ludzi przyłącza się do odnawiania pamięci historycznej, w szczególności dotyczącej represjonowanych w różnych czasach. Wszak przy wielkim kamieniu sołowieckim z roku na rok pojawia się coraz więcej nowych pomników. Trwa zastępowanie symboli totalitarnych pomnikami poświęconymi zwykłym ludziom, którzy zginęli z rąk władzy radzieckiej. Taka tradycja trwa”. Wiktor SEMENIUK, członek zarządu organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”: „Sołowki musi odwiedzić każdy Ukrainiec, aby uczcić pamięć poległych z rąk „czerwonych terrorystów”. Niestety, wielu wciąż pozostaje w niewoli mitów dotyczących tych miejsc. Dlatego, wróciwszy do Kijowa, będę tworzył i uzupełniał artykuły w ukraińskiej Wikipedii o Sandarmochu, Wyspach Sołowieckich, innych miejscach, w których byliśmy, oraz o ludziach-działaczach, z którymi się poznaliśmy”. Bohdan TEŁENKO, redaktor chmielnickiej gazety miejskiej „Proskuriw”: „Każdy naród ma zarówno miejsca chwały, jak i miejsca tragedii, do których warto regularnie jeździć. Wszak właśnie tutaj są wszystkie odpowiedzi na problematyczne pytania historii, odbywa się identyfikacja osobowości. Sandarmoch, Wyspy Sołowieckie, setki innych obozów GUŁAG-u — to straszne, ale pouczające lekcje dla narodu ukraińskiego. Dzisiaj wykonaliśmy niezwykle potężną misję, którą co roku powinno święcie wypełniać państwo. Dla mnie była to jeszcze osobista pielgrzymka, pokłon pamięci bliskich, którzy zginęli w obozach północnych… Bardzo żałuję, że inicjatorem „Sołowieckiej Pielgrzymki” już kolejny raz występuje nie państwo ukraińskie, a społeczeństwo. Jestem wdzięczny Kijowskiemu Towarzystwu Więźniów Politycznych i Represjonowanych oraz osobiście Hryhorijowi Petrowyczowi Kucence za poświęcenie w organizacji pielgrzymki, a także towarzystwu Ukraińców Karelii „Kalyna”, które troszczy się o naszą pamięć narodową nie słowem, a czynem”. Switłana RUKAWYSZNIKOWA, przewodnicząca Karelskiej Republikańskiej Organizacji Społecznej „Towarzystwo Kultury Ukraińskiej „Kalyna”: „Nasze towarzystwo zostało utworzone 7 marca 1993 roku. Od 2001 roku towarzystwem „Kalyna” kierowała Łarysa Hryhoriwna Skrypnykowa, która dołożyła niemało starań, aby uwiecznić pamięć niewinnie zabitych synów Ukrainy. O tragicznych stronach historii, Ukraińcach, którzy pozostali w karelskiej ziemi, opowiedział i pomógł znaleźć miejsca pochówku Jurij Ołeksijowycz Dmitrijew, który zorganizował i kieruje karelskim oddziałem Fundacji „Memoriał”. W 2004 roku towarzystwo „Kalyna” dzięki darowiznom członków towarzystwa i wysiłkom jego przewodniczącej Łarysy Skrypnykowej wzniosło pomnik „Zabitym synom Ukrainy” w uroczysku Sandarmoch w rejonie miedwieżjegorskim jako symbol-przypomnienie wszystkim o tamtych strasznych czasach. W 2005 roku uroczyście go otwarto. Co roku w sierpniu przyjeżdża do nas delegacja z Ukrainy, która bierze udział w uroczystościach żałobnych. Z niecierpliwością czekamy na rodaków. Po tradycyjnym spotkaniu-zapoznaniu wspólnie bierzemy udział w wiecu żałobnym w uroczysku Sandarmoch, a potem chętni jadą na Wyspy Sołowieckie. Ja na Sołowki trafiłam po raz pierwszy, chociaż wcześniej niemało członków naszego towarzystwa tam bywało. Dla mnie to wyjazd znaczący, wszak dawno chciałam zobaczyć te miejsca, gdzie stracono niemało naszych rodaków, pokłonić się tym ludziom, dzięki którym powstała ukraińska państwowość. Będąc na Górze Sekirnej, na wyspie Anzerskiej, zobaczywszy, w jakich warunkach przetrzymywano naszych rodaków, poczułam ból duszy, którego nie da się przekazać słowami. Informację o represjach musimy przekazać każdemu młodemu człowiekowi — i na Ukrainie, i w Karelii, aby pamięć o tamtych wydarzeniach nie pozwoliła ich powtórzyć w przyszłości”. Anton USKOW, reżyser, m. Kijów: „Mnie najbardziej poraził konflikt tych strasznych wydarzeń, które działy się na Wyspach Sołowieckich, i niezwykle pięknej przyrody. Wydawałoby się, że w takich warunkach przyrodniczych nic antyhumanitarnego nie mogło się dziać… A jeszcze poraził szczególny świat ludzi, którzy żyją na uboczu państwa, gdzie nawet zasięg telefonii komórkowej pojawia się tylko w określonych godzinach. Oni wiedzą o wszystkim, co działo się na wyspach, ale starają się znajdować jasne strony historii. W ideę „Sołowieckiej Pielgrzymki” włożono bardzo wiele. Każdy, kto do- Fragment ekspozycji „Obozy sołowieckie i więzienie 1920-1939”
Tłumaczenie maszynowe
Jest coś symbolicznego i znamiennego w tym, że na kilka dni przed Dniem Flagi Państwowej i Dniem Niepodległości wydawnictwo „Klio” wraz z już wyraźnie przerzedzoną gromadką „kręgu Stusa” zaprezentowały książkę wspomnień i refleksji „Wasyl Stus: Poeta i Obywatel”. Wymowne jest również to, że zrobiło to nie państwowe wydawnictwo i nie za środki państwa, za wolę i wolność którego oddali życie i Jurij Łytwyn, i Wałerij Marczenko, i Ołeksandr Tychyj, i Wasyl Stus. Mykoła CYMBALIUK Życie stawia każdego z nas przed wyborem. I, jak powiedziała dyrektor wydawnictwa Wira Sołowjowa, wtedy „duszą i sercem czujesz, że musisz to zrobić”. To samo czuli i wydawnictwo, i autorzy, i sponsorzy (Fundacja im. I. Bahrianeho (USA) oraz ZAT „Obołoń”), którzy udzielili pomocy finansowej w wydaniu tej książki. „Człowieka moralnego absolutu”, jak nazwał Wasyla Stusa Iwan Dziuba, też postawiono swego czasu przed wyborem. I on wybrał cierpiętniczą drogę, podczas której wyrósł, zmężniał jako Poeta i Obywatel, ale co najważniejsze — pozostał Człowiekiem. O tym są świadectwa, wspomnienia i refleksje 74 autorów książki. Jak powiedział Wasyl Owsijenko, jeden z gromadki, towarzysz Stusa z uwięzienia, wspomnienia o Wasylu zaczęło zbierać wydawnictwo „Smołoskyp” im. W. Symonenki zaraz po śmierci poety. Wtedy, w 1987 r., Osyp Zinkewycz i Mykoła Francużenko uporządkowali i wydrukowali w Baltimore i Toronto książkę „Wasyl Stus w życiu, twórczości, wspomnieniach i ocenach współczesnych”. Wspomnień było tam tylko dwa: wywiad Nadiji Switłycznej w radiu „Swoboda” we wrześniu 1985 roku i artykuł niedawnego więźnia politycznego Serhija Sołdatowa, lidera estońskiego ruchu demokratycznego, „Pamięci Wasyla Stusa”. A zamieszczony duży szkic Mychajła Hejfeca „W ukraińskiej poezji teraz większego nie ma…” wszedł do jego książki „Ukraińskie sylwetki”, którą „Suczasnist” wydała jeszcze za życia Stusa, i było to swoistym wsparciem moralnym dla więźnia. Oboje, Rosjanin z Estonii i Żyd z Rosji, zetknąwszy się na więziennej drodze ze Stusem, zrozumieli, że przed nimi nie po prostu utalentowany poeta, a człowiek o niewiarygodnie wielkiej sile duchowej i moralnej. O tym samym opowiedział też Mykoła Horbal. Kiedy Stus zginął, Horbal był w punkcie etapowym. Dwa tygodnie po śmierci Stusa przywieziono go do tego samego więzienia, gdzie siedzieli szczególnie niebezpieczni przestępcy — recydywiści. Tam było zaledwie 24 więźniów. Ludzie, w szczególności Ormianie, którzy odbywali tam swoje wyroki, już wtedy uświadamiali sobie wielkość postaci Stusa. Oni z zachwytem opowiadali Horbalowi o swoich spotkaniach z nim. I w słowach „Ja był wmiestie s nim!” brzmiała niepodrobiona pobożność. W szeregu wspomnień można wymienić jeszcze książkę „Nie odkochał swoją trwogę wczesną…: Wasyl Stus — Uporządkował książkę, były więzień polityczny Wasyl Owsijenko poeta i człowiek: Wspomnienia, artykuły, listy, poezje”. To wspomnienia 42 osób, które zebrał i wydał były kolega ze studiów i przyjaciel Stusa Ołeh Oracz. Bogaty i niezwykle cenny materiał wideo nakręcił podczas ponownego pochówku prochów Wasyla Stusa, Jurija Łytwyna i Ołeksandra Były więzień polityczny Mykoła Horbal (z lewej) i Natalija Kuczer (muzeum literatury) Tychoho i nieco później reżyser filmu „Świeca czarna przejasnej drogi” Stanisław Czernilewski z operatorem Bohdanem Pidhirnym. W latach 2002—2003 część z tych wywiadów (27) weszła do książki „Nieocenzurowany Stus: Książka w 2 cz.”. Teraz ten film bez problemów można obejrzeć w Internecie. Obecnie w prasie, a zwłaszcza w Internecie, zdarzają się publikacje o życiu Wasyla Stusa z wykorzystaniem nieistniejących, po prostu wymyślonych faktów. Jak opowiedział dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro Wasylowycz Stus na stronie Humanitarnego Centrum Wasyla Stusa (http://stus.ki-ev.ua), które stworzył, pracownicy starannie i uważnie dobierają publikacje i umieszczają je na tej stronie. I jeszcze o jednym wydaniu wspomnień, które wyszło przed dwoma laty, wspomniał Wasyl Owsijenko. To książka „I w śmierci z rodzimym krajem się spowinowacę: Wasyl Stus i Winniczyzna”, którą uporządkowali pisarka Nina Hnatiuk z synem Tarasem Kowalskim. Więc dobierając teksty do właśnie wydanej książki wspomnień, w tym także z wymienionych wydań, kompilator wraz z wydawnictwem kierowali się myślą Jewhena Swerstiuka, że „naszym obowiązkiem honoru jest zachować obraz Wasyla Stusa prawdziwym. Imię jego nie nadaje się do politycznej demagogii i plakatowego patriotyzmu”. Jedna trzecia z tych autorów, którzy są przedstawieni w książce, już odeszła w wieczność. Dlatego redaktorowi podczas przygotowywania materiałów nie było z kim wyjaśniać niektórych kwestii. Wydawcy wiedzą, jak wiele znaczy podczas przygotowywania książki poziom profesjonalizmu i znajomość materiału przez kompilatora. „Klio” tutaj poszczęściło się jak nigdy, bo Wasyl Owsijenko naprawdę udzielił nieocenionej pomocy. Jego oddanie sprawie, entuzjazm godne są podziwu, zaznaczyła Sołowjowa. On nawet pomagał w opracowaniu graficznym. Tacy ludzie dla redaktorów to rzadkość. Pan Wasyl szczerze cieszył się, kiedy w krótkich terminach kończyli ten czy inny proces przygotowawczy. Wasyl Owsijenko jednocześnie jest też autorem niezwykle ciekawych i treściwych wspomnień, które przygotował jeszcze w 1989 roku. Kończą się one słowami, nad którymi warto zastanowić się wielu, którzy byli i są w epicentrum narodowo-demokratycznego ruchu Ukrainy końca XX—początku XXI wieku. „Wszyscy my chodzimy pod Bogiem, nikt nie zna swojego czasu, a zostawić nieszczere świadectwa o tych, którzy odeszli od nas wcześniej, — święty nasz obowiązek. Wiadomo bowiem: historia — to, niestety, nie zawsze to, co było, a to, co zapisane. Jeśli nie zostawią świadectw uczestnicy i współcześni społecznie znaczących wydarzeń, to nadejdą nowi ludzie i napiszą „według swojego rozumienia”, według tych materiałów, które się zachowały. Albo jak im zamówią. A co zostaje od nas, odniosło się wrażenie, że ona jakaś niepoczytalna czy po prostu nieadekwatna, bo mówiła o jakichś niewiarygodnych, niesłychanych rzeczach — takiego być po prostu nie mogło. On postanowił sprawdzić siebie i porozmawiał z innymi kobietami. I wszystkie one mówiły o jednym i tym samym, one uzupełniały się nawzajem, i on z przerażeniem w końcu zrozumiał, że przed nim nieodkryty temat. To największa katastrofa XX w., która była utajniona przed Zachodem i całym światem. I to przy tym, że służby dyplomatyczne wiedziały o niej, ale z różnych względów politycznych wolały milczeć. Zatem, podsumował Swerstiuk, suma materiałów daje inne naświetlenie tematu, osoby. W szczególności w jego wspomnieniach Stus jawi się w różnych przejawach, sytuacjach, czynach, on przemyśliwuje je i jako współbojownik-szestdziesiatnik, i jako filozof. Pan Jewhen trzyma się opinii, że biografia Wasyla Stusa zaczęła się właśnie po aresztowaniu. — Jakoś Wasyl wyszedł na
Dmytro Stus byłych więźniów politycznych? Sprawy karne? Tam daleko nie wszystko jest prawdą. Bo śledztwo ma swoją prawdę, a oskarżony — swoją. I każda ze stron coś ukrywa lub przedstawia w korzystnym dla siebie świetle. Więc nic nie zastąpi żywych wspomnień, napisanych już w warunkach wolności od strachu przed prześladowaniami”. Co więc jest nowego w zaprezentowanej w stołecznej księgarni „Je” książce? — zapyta czytelnik. Bo wspomnienia, rozważania, eseje, wywiady zdają się być już wszystkie drukowane i przedrukowywane nie jeden raz. Było dość publikacji w prasie oraz audycji w radiu i telewizji. Wszyscy autorzy, mający związek z życiem osoby Stusa, już „zaistnieli” i to nie jeden raz. Więc mówienie o wysokiej wartości książki nie bardzo wychodzi. Mądrze odpowiedział na to Jewhen Swerstiuk: — A wiecie, jest taka osobliwość — efekt sumy świadectw. Przypomina mi się, jak znany badacz Hołodomoru James Mace zaczął od tego, że chciał zapoznać się z tym, co mówią o Hołodomorze. On, sowietolog, nic o tym nie wiedział. On, jak większość rusycystów, był różowej orientacji, po europejsku tolerancyjny, bardzo lojalny wobec państwa sowieckiego. Porozmawiał z jedną kobietą, która opowiedziała mu o głodzie. U niego złożyło się Ukraińcy, jak zaświadcza diagram, stanowili połowę wszystkich więźniów politycznych byłego ZSRR spacer, — opowiadał on, — gdzie z reguły wszyscy milczeli, i było to w Wielkanoc (o tym dowiedzieliśmy się od babci, która roznosiła jedzenie). Stus na całe podwórze westchnął: „Panie, jakie niebo!”. Nawet w niewoli Stus pozostawał duchowo wolnym człowiekiem, o czym pisze wielu autorów. On naprawdę widział inny świat. Nad nim było zachwycające błękitne bezdenne niebo jego, naszej wolnej Ukrainy. Autograf-sesja jednego z autorów książki J. Swerstiuka Prowadzący wieczór-prezentację Jewhen Swerstiuk (z lewej) i Wasyl Owsijenko
Tłumaczenie maszynowe
Switłana BADERA, zdjęcia Ołeksandra BADERY Na spotkaniu zaprezentowano nieocenzurowane (reprintowe) wydanie „Historii Ukrainy-Rusi” Mykoły Arkasa (1853—1909), admirała Flotylli Czarnomorskiej i Azowskiej, założyciela „Proświty” w Mikołajowie, historyka, folklorysty, pisarza i kompozytora. Głównym dziełem jest opera „Kateryna”, którą napisał do własnego libretta w 1891 roku, włączając do niej pieśni ludowe. Była to pierwsza ukraińska opera oparta na fabule utworów Szewczenki. Jedną z dziedzin działalności kulturalno-oświatowej M. Arkasa był folklor muzyczny. Zapisał około 400 pieśni ludowych, romanse „Nie mogę ci opowiedzieć o miłości”, „Nie śpiewaj nam teraz, bandurzysto” i inne. Pióru M. Arkasa przypisuje się szereg utworów poetyckich. Książkę M. M. Arkasa „Historia Ukrainy-Rusi” — tę pierwszą historię naszej Ojczyzny, wydaną w 1908 roku w Petersburgu w języku ukraińskim, całkowicie wyprzedano i tego wydania nie sposób było znaleźć. Jednak mocno je skrócili i ocenzurowali carscy redaktorzy. W następnym roku zmarł autor — Mykoła Arkas — nagle, 26 marca 1909 r., w rozkwicie sił, pełen twórczych zamierzeń, pozostawiając w spuściźnie rękopiśmiennej nieopublikowany poemat „Hetman Pyłyp Orłyk”. Już po śmierci artysty ukazało się drugie (bez żadnych skrótów) wydanie, dzięki wsparciu finansowemu wdowy po autorze Olhy Iwaniwny Arkas oraz redaktorów i kompilatorów — Wasyla Domanickiego, Bohdana Łepkiego, Wiaczesława Łypynskiego, Stepana Szuchewycza i Mykoły Łewyckiego, w Krakowie w 1912 roku. Większość nakładu 2. wydania książki spalili w sierpniu 1914 roku rosyjscy żołnierze we Lwowie podczas I wojny światowej, przez co stało się ono rzadkością bibliograficzną. Obecne wydanie tej książki to fotokopia drugiego, krakowskiego wydania z 1912 roku, które dzisiaj ma już wartość archiwalną, ponieważ prawdopodobnie tylko kilka jego egzemplarzy pozostało na świecie. Właśnie dlatego nie wprowadzono żadnych zmian ani na stronie tytułowej, ani w tekście książki, poza przedmową do tego wydania i krótkim życiorysem, który dołączył kompilator Roman Kowal na prośbę Stepana Nahirnego, który w stulecie drugiego wydania książki stał się inicjatorem wznowienia unikalnego zabytku literackiego. Treść, język i styl książki są takie same, jak w wydaniu z 1912 roku. Jedynie pierwszą stronę okładki zdobi rzeźba Ołeksandra Zemcowa: „Walka Mścisława Włodzimierzowicza z księciem kasoskim Rededią”, a na ostatniej stronie okładki przedstawiono „Źródła narodu ukraińskiego” w wersji Mychajła Horłowoho w brązie (2006 rok). Książkę tę wydano wspólnym kosztem, a mianowicie 12 tysięcy oszczędności emerytalnych od Stepana Nahirnego (co stanowi jego roczną emeryturę), także cztery tysiące hrywien przekazał jego brat Wasyl z żoną Wałentyną, dziesięć tysięcy hrywien dołożył deputowany Jurko Syrotiuk, a resztę dodał redaktor naczelny „Niezboromej nacji”, pisarz Roman Kowal. Wydawcy, wiedząc, jak ogromne znaczenie ma historia dla wychowania narodowego młodego pokolenia, zwracają się do czytelnika z apelem: Kochajcie Ukrainę całym sercem swoim I wieczni będziemy z nią! W książce zebrano całą historię narodu ukraińskiego do początku XX wieku i napisana jest ona lekko, takim językiem, że chce się naśladować autora. Swoimi wrażeniami podzielili się kompilatorzy i goście. Iryna Płechowa z Mikołajowa, która od dzieciństwa jako gimnazjalistka wychowywała się na duchowym dziedzictwie sławnego człowieka, opowiedziała o swoich latach nauki i wzroście świadomości narodowej: „Jestem dumna z tego, że Mykoła Arkas jest moim ziomkiem. Wielki ukłon dla ludzi, którzy w dzieciach, uczących się na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, przede wszystkim pielęgnowali poczucie wolności i niepodległości. Zaczynaliśmy uczyć się historii z książek Arkasa. Pojawiła się ukraińska placówka oświatowa, gimnazjum, z wysoce profesjonalnym zespołem nauczycielskim, a jakość edukacji również na należytym, wysokim poziomie. Gimnazjum nazwano na cześć M. Arkasa, gdzie swego czasu uczniowie, ich rodzice i nauczyciele stworzyli muzeum pamięci wybitnego ukraińskiego działacza. Wołodymyr Bilinski, ukraiński pisarz, badacz historii, autor bestsellerów „Kraina Moksel, albo Moskwa” powitał zebranych i zauważył, że historia Rosji (Moskwy) była fałszowana w celu wywyższenia własnego narodu i pomniejszenia roli innych nacji, w tym ukraińskiej. Dlatego konieczne jest studiowanie historii własnego narodu ze źródeł pierwotnych. Jurko Syrotiuk, deputowany ze „Swobody”, zauważył, że istnieją reanimatorzy historii — Mykoła Arkas, Roman Kowal, Wołodymyr Bilinski, których dzieła mobilizują, jednoczą i uskrzydlają naród w unikalnym czasie, mając już 22 lata bez panowania obcych nad naszym narodem. Obecnie całe pokolenie urodziło się w wolnej Ukrainie, wyrosły dzieci, które nie widziały Imperium Sowieckiego, wykształciły się w szkołach i na uniwersytetach. One rodzą nowe wolne pokolenie, a naszym zadaniem, jako Ukraińców, jest odrodzenie i zachowanie narodu. Każdy powinien nieustannie przejmować się pytaniem: czy jesteśmy ziarnem narodu ukraińskiego, czy płonką? Sami musimy odrodzić wielkość państwa ukraińskiego, szanować siebie, swoich rodziców i pradziadów. Kończąc prezentację nieocenzurowanego (reprintowego) niepreparowanego wydania „Historii Ukrainy-Rusi” Mykoły Arkasa, o wielkości naszej ziemi zaśpiewał zasłużony artysta Ukrainy, kobziarz Taras Syłenko, wykonał on, grając na staroświeckiej bandurze, pieśń o wielkości naszej Ukrainy-Rusi. „Oj światło-światła jesteś, ty ziemio staroruska”. reżyser Wiktor Babak z Mińska, „Zapytajcie tych, którzy walczyli”, reżyser Serhij Iwanow (Kiszyniów, Mołdawia) i inni. Dyplom „Za kreatywność” otrzymał film „Pierwsi w państwie”, stworzony przez uczniów grupy twórczej „Bałahanczyk” pod kierunkiem reżyserki Nadiji Chochłowej. Z wielkim zainteresowaniem obejrzeli młodzi reżyserzy filmy starszych kolegów, organizatorów i członków jury festiwalu Dmytra Łomaczuka i Łeonida Mużuka. 277 zbiorowych i indywidualnych prac twórczych z Ukrainy, Białorusi, Wielkiej Brytanii, Wietnamu, Kirgistanu, Chin, Mołdawii, Naddniestrza, Rosji, Słowacji, USA rozpatrzyło jury konkursu „Język ukraiński — język jednoczenia” na czele z przewodniczącym Odeskiej Organizacji Regionalnej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jurijem Rabotinem. Konkurs odbył się przy wsparciu przewodniczącego Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej Eduarda Matwijczuka. „Na finałowy etap przybyli prawdziwi badacze w dziedzinie języka, mistrzowie słowa. Komitet organizacyjny ma satysfakcję z tego, że do szlachetnej sprawy dołącza coraz więcej młodzieży, która zgłasza swoje prace w nominacji „Pierwiosnek”. Po raz kolejny zadziwia aktywność twórców słowa z Połtawszczyzny. Wielkie dzięki wszystkim” — powiedział w mowie powitalnej Jurij Rabotin. Podczas festiwalu uczestnicy podzielili się swoimi osiągnięciami, odwiedzili ważne miejsca Odessy, w szczególności byli w obozie dziecięcym „Mołoda Hwardija”, gdzie pisarze, dziennikarze, naukowcy, artyści rozmawiali z uczniami, dyskutowali na tematy języka ojczystego i patriotyzmu. Odeskie media relacjonowały pracę tych ciekawych i potrzebnych festiwali. Iryna Płechowa odczytała ulubione wersy z książki, obok Stepan Nahirnyj
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN Zdjęcia autorki W Odessie właśnie odbyły się dwa festiwale, które stały się tradycyjnymi: V Międzynarodowy festiwal sztuki scenicznej i ekranowej „Kinologos” (przewodniczący komitetu organizacyjnego — reżyser filmowy, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Akademii Sztuki Współczesnej Ukraińskiej Akademii Nauk, Dmytro Łomaczuk) oraz XIV Ogólnonarodowy konkurs „Ukraiński — język jedności”. W kategorii „Sztuka sceniczna” (przewodnicząca jury — laureatka nagrody artystycznej im. S. Hułaka-Artemowskiego, autorka i prowadząca ukraińskiej telewizji, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij) wzięły udział zespoły chóralne i choreograficzne, soliści, recytatorzy. Najlepsi z nich wystąpili na gali podczas wręczania nagród w Odeskim Regionalnym Instytucie Narodowej Akademii Administracji Publicznej przy Prezydencie Ukrainy (rektor Mykoła Iża). Grand Prix festiwalu przyznano uczestnikom Ludowego Zespołu „Petruszanoczka” ze wsi Petruszki w rejonie kijowsko-swiatoszyńskim obwodu kijowskiego (kierownik artystyczny Iryna Siwakowa); pierwsze miejsce — Ludowemu Chórowi „Ukrajinoczka” ze wsi Ołeksandriwka w obwodzie odeskim; drugie miejsce — solistkom chóru „Mołodi hałyczany” Alli Holiaczuk i Tetianie Owczarenko ze Lwowa; trzecie miejsce — triu „ITA”, w skład którego wchodzą solistki Iryna Pidmohyłna, Tamara Łocman oraz Maryna Isakowa ze wsi Syhnajiwka w rejonie szpolańskim obwodu czerkaskiego. Nagrody specjalne otrzymali: „Klasyka i współczesność” — uczestnicy Odeskiego Teatru Dziecięcego „Bałahanczyk” Marharyta Arabadżi, Wadym Saczenko, Illa Tkaczuk oraz Lilaw Hamza; „Odkrycie festiwalu” — najmłodsi soliści z Odessy Arkadij Czajkin i Maja Muzałowa, recytator Nazar Tkaczenko z Kijowa oraz Nina Wasyłenko z Petruszek za autorskie wykonanie humoresek; „Ostre słowo” — humorystka Hanna Kowaluk z Nadwórnej w obwodzie iwanofrankiwskim; „Dzwoneczek festiwalu” — ośmioletnia Karina Drobot z miasta Korsuń Szewczenkowski w obwodzie czerkaskim; „Piosenka autorska” — Wiktor Tkaczenko z Kijowa; „Współczesna choreografia” — Wzorowy dziecięcy amatorski zespół choreograficzny „Łastiwka” ze wsi Horenyczi na Kijowszczyźnie (kierownik artystyczny Ałła Kurhanśka). A Ludowy Chór „Kałynowyj cwit” z tej samej wsi (kierownik artystyczny Natalija Moroz) został nagrodzony Międzynarodową nagrodą artystyczną im. Wałentyna Mychajluka. Ciekawe prace uczestnicy festiwalu zaprezentowali w kategorii „Sztuka ekranowa”. Być może nie wszystkie filmy dokumentalne są w pełni doskonałe technicznie, ale każdy zasługuje na najwyższą ocenę za treść i głębię poruszanych problemów. Grand Prix zdobył film „Jewhen Berezniak”, reżyser Natalija Ohorodnia („Teleteatr”, m. Dniepropietrowsk), pierwsze miejsce — film „Ziemianie”, reżyser Olha Samoweśka z Kijowa, drugie miejsce — „Letni pejzaż Czarodziejskiej doliny”, reżyser Wałentyna Stasiszena z miasta Kamianka w Naddniestrzańskiej Republice Mołdawskiej, trzecie miejsce — „Historia kozactwa”, reżyser Serhij Moszeńśkyj z Korsunia Szewczenkowskiego. Wyróżniono nagrodami także filmy „I bociany przylecą do Kozarowycz”, reżyser Wiaczesław Manyłow ze Światowej Służby Ukraińskiej Telewizji (m. Kijów); „Dwoje sam na sam z państwem”, reżyser Ludmyła Morozowa z Charkowa (ChODTRK); „Dyrektor Iwan Prychodko”, reżyser Wiktor Semenow z Krzemieńczuka w obwodzie połtawskim; „Ołeksa Hirnyk”, reżyser Jurij Burych (studio muzeum „Smołoskyp”, m. Donieck); „Moje blokadowe dzieciństwo”, reż. „Za dwoma zającami”, w wykonaniu teatru dziecięcego „Bałahanczyk”
Tłumaczenie maszynowe
Książka „Zadowho do pektoralі” (Na długo przed pektorałem) jest unikatowa i chociaż od czasu jej wydania mija drugi rok, krytycy nie zwracają na nią uwagi. Szkoda. Przecież tutaj, pod jedną okładką, skrzyżowały się i splotły losy trzech nieprzeciętnych ludzi — Mychajła Sirenki, Borysa Mozolewskiego i Mykoły Szudri. Dwaj ostatni są już na Bożej drodze. Życiowa ścieżka B. Mozolewskiego urwała się jeszcze w 1993 roku: los odmierzył mu 57 lat. Mykole Szudri pisana była droga o długości 82 lat, a książka „Zadowho do pektoralі” stała się jego łabędzim śpiewem. Petro SOROKA, m. Tarnopol W tym wydaniu zamieszczono korespondencję (1950—1956) dwóch młodych poetów – M. Sirenki i B. Mozolewskiego, a M. Szudria własnoręcznie przepisywał ten epistolarny dorobek, zredagował go i napisał gruntowną przedmowę. Właściwie, gdyby nie jego pełna poświęcenia praca, tej książki mogłoby nie być. A zabrał się za nią, będąc już człowiekiem schorowanym, po ciężkim udarze… Przyznajmy, że na taki wyczyn dla przyjaciół mało kto jest zdolny, przecież każdemu zawodowemu pisarzowi u schyłku życia chce się przede wszystkim uporządkować własne archiwum, przygotować do druku to, co może bez niego popaść w zapomnienie. Tutaj wypada również wymienić czwartego pisarza, mającego udział w powstaniu tej książki — Wiktora Polaneckiego, który wziął na siebie wszystkie kłopoty wydawnicze i finansowe. Jej nakład, jak na obecne czasy, nie jest wcale taki znikomy — tysiąc egzemplarzy, i chce się wierzyć, że książka trafi do tych, którym się przyda. Przede wszystkim powinni to być początkujący pisarze, którzy poczują, że literatura to ich powołanie i los. B. Mozolewski i M. Sirenko poznali się wtedy, gdy pierwszy uczył się w siódmej klasie, a drugi — w ósmej. Dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności odnaleźli siebie nawzajem, poczuli zgodność dusz i przez sześć lat regularnie wymieniali się przemyśleniami oraz nowymi utworami. Poleszuk Mychajło Sirenko mieszkał we wsi Drużnia, 65 km od Kijowa, a Borys Mozolewski we wsi Mykołajiwka na południu Ukrainy, niedaleko Odessy: dzieliło ich ponad 600 km. Ich półdziecięca znajomość z czasem przerodziła się w szczerą męską przyjaźń, którą obaj zachowali na całe życie. Los uśmiechnął się do obu: Borys Mozolewski stał się wspaniałym poetą oraz światowej sławy archeologiem i naukowcem, Mychajło Sirenko zdobył status zawodowego pisarza, wydał niemało tomików poezji i książek prozatorskich, jako aktor zagrał w kilku filmach, a także sprawdził się jako reżyser filmowy i wykładowca uczelni wyższej. Ale droga do tego była ciężka i ciernista, o czym właściwie mowa w tych listach. Borys ze starszą siostrą dorastał bez ojca, który zginął na wojnie, a matka pracowała jako salowa w wiejskim szpitalu i rodzina ledwo wiązała koniec z końcem. Nie lżej wiodło się Mychajłowi — obaj z rodzin rolniczych. Obaj wiedzieli, czym jest bezbrzeżna, mozolna praca w kołchozie, jak żyć o głodzie, za marne grosze i bez szczególnej nadziei na przyszłość. Tylko poczucie własnej nieprzeciętności, wiara w swój talent dawały im szansę na lepsze życie. Dlatego szkolną naukę chłonęli wszystkimi włóknami duszy i rozumu, a do książki ciągnęli jak do światła. Obaj pisali, jak oddychali. I to było ich szczęściem, dawało skrzydła do lotu. „M. Sirenko ukończył Kijowski Instytut Teatralny im. Karpenki-Karego, — pisze Mykoła Szudria, — pracował w studiu filmów fabularnych im. O. Dowżenki, wykładał w swojej macierzystej uczelni, był reżyserem, dokumentalistą, relacjonował osiągnięcia kinematografii w „Nowynach kinoekrana”, był zastępcą redaktora naczelnego młodzieżowego czasopisma „Dnipro”. Na barki B. Mozolewskiego spadły cięższe próby. Budował, pilnował, pracował w kotłowni. Ale nie złamał się. Znalazł swoje powołanie na wykopaliskach archeologicznych w stepach scytyjskich na swojej małej ojczyźnie. Ale — wcześniej — ukończył zaocznie wydział historyczny Kijowskiego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, i zwykły kopacz-bonawentura letniej ekspedycji Instytutu Archeologii Akademii Nauk Ukrainy staje się badaczem Gajmanowej Mogiły, potem kieruje wykopaliskami swojego szczęśliwego, choćby i obrabowanego w dawnych czasach scytyjskiego obiektu — Tołstej Mogiły…” Ale to będzie później. Jeszcze trzeba było ukończyć wiejską szkołę, przeczytać i przekopać tysiące książek, przejść przez nieuniknione niepowodzenia, zwątpienie, nawet rozpacz. Pisarz bez odpowiedniej szkoły — to nie pisarz. Tylko wiedzę musi zdobywać samodzielnie, drogą samokształcenia. Talent — to zadatki, które trzeba rozwijać. B. Mozolewski i M. Sirenko rozumieli, że skutecznymi pisarzami tak łatwo się nie zostaje, a ich listy są świadectwem systematycznego, celowego, ciągłego samokształcenia. Wiedzieli, że czeka ich nie łatwa sława i oszałamiający sukces, a ciężka, ciernista droga, bo twórczość to nieustanna praca mózgu i duszy. A poza tym chcieli we wszystkim rozeznać się sami, bo czuli straszliwy rozdźwięk między tym, jak żyją ludzie, a tym, jak piszą o tym w gazetach i mówią w radiu. Ich pierwsze kroki w literaturze — to wysławianie „wyczynu” partii i Stalina, rymowanie urapatriotycznych haseł, naśladowanie uznanych autorytetów — Tyczyny i Sosiury. Ale inaczej być nie mogło, gdyż dostępu do innych źródeł informacji, poza wiejską Mykoła Szudria biblioteką i codziennymi gazetami, nie było, a o jakimś przełomie poza „żelazną kurtynę”, by zobaczyć życie ludzi w innych krajach, nie mogło być mowy. Religia i cerkiew traktowane były jako opium dla ludu, dlatego nie było duchowej lektury. „Dzisiaj Wielkanoc. To święto przeżytek. Przypomina o tym tylko to, że ktoś przejdzie przez wieś w odświętnym stroju…” — konstatuje M. Sirenko. Lecz mimo to, dociekliwi i śmiało myślący chłopcy zaczynają przejrzewać. Najpierw zwątpienie zakrada się do serca Borysa, któremu wiedzie się gorzej i który ostrzej styka się z codziennym brudem, a następnie przejrzewa i Mychajło. Oto jak to zostało odzwierciedlone w liście B. Mozolewskiego: „Napisałem ci i o zwątpieniu w niedaleką komunę, i o tym brudzie, który widzę wokół siebie itd. itp. — dokładnie to, co ty wyłożyłeś teraz. Pamiętam, ty z wielkim zapałem spierałeś się ze mną. A teraz ty dowodzisz odwrotnie. Czy nie lepiej będzie rozebrać to na przykładzie mojego osobistego życia? Spróbujmy!.. Mnie poraził nieład, niesprawiedliwość, podłość, bezczelność — i powiedziałem sobie: „Z taką rzeczy-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w książce wyraźnie brzmi temat aktywnego oporu ukraińskiej kobiety wobec „sowieckiej” rzeczywistości (opowiadanie „Wina”). W opowiadaniu „Ja jeszcze wrócę…” bojownikiem o sprawiedliwość jest właściwie również Ona — „kobiecina, ubrana prosto, ale ze smakiem”, która na kołnierzu płaszcza jesiennego ma „dziwną pentagramę — literę »S«”. Nieoczekiwanie w opowiadaniu „Wina” i powieści „Trzy miłości” wyraźnie wybrzmiał temat męski. Uderza życiowa prawdziwość tych powieści i opowiadań. Autorka nie wymyśla jakichś intrygujących i dziwacznych sytuacji, wcale nie próbuje was zatrzymać czy do czegoś przekonać, a oderwać się nie można. Przed wami staje samo życie bez upiększeń, zmyśleń i różnych koniunkturalnych wybiegów, jego twarda, żeby nie powiedzieć okrutna, prawda. Ale przy tym od czytania opowiadań i powieści Halyny Ołeksandriwny bije taka woń dobra, miłości, optymizmu i wiary w Człowieka, że dech zapiera. Od każdej powieści czy opowiadania nie będziecie mogli się oderwać, nie przeczytawszy ich raz jeszcze… Za losem jednego człowieka w powieściach i opowiadaniach Halyny Marczuk wyłania się życie całego narodu, któremu pisane było przeżyć ciężkie próby: Hołodomor, wojnę, Czarnobyl. Ale nasza autorka jest bezgraniczną optymistką — w jej utworach we wszystkich próbach mały człowiek z wielkim sercem nie zdradza swoich zasad moralnych, pozostając po stronie wiary, nadziei i miłości”. Nina Matwijenko, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki: „Pan Bóg często zawiązywał w supełek nasze losy: to niosła go mama, to babcia, to młoda dziewczyna do stołu obiadowego. A przy tym stole, nakrytym dla starych i małych, dla żywych i tych, którzy już odeszli za horyzont, supełek rozwiązywano. I ile wtedy mówiono, i ile tam słuchano! A dzisiaj? Nie ma komu słuchać — wszędzie króluje obojętność… Ale co ja mówię? Przecież to nie tak! Trzymam w rękach książkę-spowiedź Halyny Marczuk „Trzy losy” i widzę w oknie zapaloną świecę dla zabłąkanych, zagubionych w wirze życia. Ta świeca wzywa w gościnę do autorki. A pani Halyna radośnie wsłuchuje się w wasze opowieści, i na papier kładą się wspomnienia zbolałych dusz, które żyją w samotności, nie odważając się wyjawić komuś swojego bólu, i tych, które długie lata były obok nas, ale już odleciały w zaświaty. Te wspomnienia poruszają duszę. Znalazłam w nich i swój los, i los mojej matki, i losy jeszcze wielu matek, które były kiedyś i dziewczętami, i dziewczynkami. Mowa w tej książce i o życiu politycznym, i o codziennym. Przypomina ona o sumieniu ziemskich ludzi, które przychodzi do każdego dzwonem trwogi i światła, od chaty do chaty do przytułku duszy, i budzi, i prosi, i karze. I właśnie dla tych anielskich dusz, które zdolne są kochać i żyć w zgodzie z sumieniem, na ziemi płonie światełko. Dziękuję Pani, Halyno Ołeksandriwno, za te rozwiązane supełki losów. Niski Pani pokłon!”
Tłumaczenie maszynowe
Iryna HOŁOWAJ Skąd narodził się dar pisarski Halyny Marczuk? Wysokiej klasy matematyk, absolwentka Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego imienia M. W. Łomonosowa z 1970 roku, odnosząca sukcesy pracownica naukowa Instytutu Cybernetyki imienia W. M. Hłuszkowa, zakochana w swojej pracy i dzieciach nauczycielka matematyki jednego z kijowskich liceów nagle poczuła pragnienie pisania. Skąd taka żądza? Skąd ten pociąg, by szczerym i dobrym słowem przebudzić współczesnych? Książka „Trzy losy” Halyny Marczuk, do której weszły powieści „Trzy miłości”, „Zapach zimnej mięty”, „Wina” oraz opowiadania „Kiedy anioł triumfował”, „Jeszcze wrócę”, „Jeden dzień z życia nauczycielki Hanny Fedoriwny”, opowiada o prawdziwych ludziach, o pięknie i głębokiej mądrości prostych Ukraińców, o ludzkich losach, czasem tragicznych, ale jednocześnie pięknych i zadziwiających. Te utwory są dla tego kręgu czytelników, którzy zmęczyli się sensacjami, sztucznymi wątkami detektywistycznymi, mydlanymi romansami erotycznymi i brutalnie sarkastycznymi dziełami współczesnej literatury. Być może opinie pierwszych czytelników książki „Trzy losy” przyciągną uwagę i zainteresowanie innych do lektury utworów Halyny Marczuk. Oniła Hryszczenko, nauczycielka literatury ukraińskiej: „Jeśli krótko sformułować problematykę utworów Halyny Marczuk, to jest to, moim zdaniem, ekologia ludzkiej duszy, ekologia ojczystej przyrody oraz ekologia państwa. Zwróćmy się do wyjaśnienia pierwszego problemu — »ekologii ludzkiej duszy«. Przed nami cała galeria bohaterów i bohaterek przeczytanych właśnie utworów. Oto Pawłyna (»Trzy miłości«). Kobieta zasługuje na nasz szacunek już dlatego, że pragnie żyć nie samotnie, lecz kochać, darować życie innym (przecież ma dobrego syna), szanować rodziców, rodzinę, mocno pamiętać o swoich korzeniach i być z nich dumną. Ekologia jej duszy bierze początek z ukraińskiego rodu, jego tradycji. Babcia, dziadek, rodzice — rozwijali duszę Pawłyny i pielęgnowali w niej kobietę-Ukrainkę. Podstawowa zasada moralna babci: »Masz żyć tak, by nowymi grzechami się nie obwiesić« — Pawłyna starała się na życiowych drogach jej przestrzegać. Ludzka godność, odpowiedzialność, wierność, pragnienie nauki — to niepełna lista cnót, które można znaleźć w duszach bohaterek pisarki Halyny Marczuk — Pawłyny, Nadiji, Hanny Fedoriwny, Natalki i innych. Lecz najbardziej, co je łączy, to miłość i wierność. Pragnienie znalezienia harmonii w życiu. Pisarka w swoich utworach potwierdza myśl: »...szczęście to nieuchwytna chwila, której nie zatrzymasz i nie zawołasz ponownie, kiedy od ciebie odstąpiło. To tylko naiwny człowiek myśli, że jest »kowalem własnego szczęścia«, a w rzeczywistości ludzki los pisze się w niebiosach i maluje go Pan różnymi barwami: i jasnymi, i ciemnymi. Ale każdemu on«. Na początku 2013 roku w wydawnictwie »Ukraiński priorytet« ujrzała światło dzienne druga książka Halyny Marczuk — zbiór powieści i opowiadań o symbolicznym tytule »Trzy miłości«. Jeśli jej pierwsza powieść »Bruzdą miłości«, wydana w 2010 roku, zaświadczyła, że na współczesnym firmamencie ukraińskiego piśmiennictwa rozbłysła życiodajna i jasna osobowość twórcza, to druga książka przekonuje, że rozbłysnąwszy, ona kontynuuje twórczo płonąć i cieszyć czytelnika.
daje nie jedną, a kilka dróg, by być szczęśliwymi…” Oto bohaterowie H. Marczuk szukają swoich dróg, swojego szczęścia. I wychodzą zwycięsko, bo mają “czystą ekologię duszy”. Z nią ściśle przeplata się problem ekologii ojczystej przyrody. Bohaterowie powieści i opowiadań uważają ją za nieodłączną część swojego świata. Jaskrawym przykładem człowieka, który troszczy się o ojczystą przyrodę, jest dziadek Pyłyp (“Trzy miłości”). “Weseli i pijani rybacy rozchodzili się dopiero po obiedzie, a dziadziuś Pyłyp schodził na brzeg szukać pustych butelek”. Na wyrzuty żony nie ustępował, bo, jego zdaniem: “Przed rzeką wstyd! …chyba zapomniałaś, że ona nas w trzydziestym trzecim od śmierci uratowała”. Nie na darmo i wychowanka dziadziusia Pawłyna tak kocha i chroni przyrodę. Lekcje dziadziusia stały się dla niej nakazem na całe życie. “Ziemia — ona jest żywa, duszę ma. Póki cierpi, ale cierpliwość nie jest wieczna…” To udowodniło samo życie — bohaterowie powieści “Wina” przeżywają tragedię Czarnobyla. A o tym, skąd biorą się “głupkowaci Pańkowie”, młodzi chłopcy, którzy zajmowali się przeszukiwaniami i odbieraniem ostatniego jedzenia w rodzinach rolników (powieść “Zapach zimnej mięty”), Mustafa (powieść “Trzy miłości”), ci, którzy tracą sumienie (opowiadanie “Ja jeszcze wrócę”)? Ekologia duszy tych ludzi jest zanieczyszczona. Czym? Dlaczego? Pewnie nie należy w tym przypadku szukać konkretnych przyczyn społeczno-politycznych, raczej chodzi o niedoskonałość ludzkiej natury, o odwieczne ludzkie wady: chciwość, zazdrość, egoizm, nietolerancję wobec innych. Oto te wady psują ekologię duszy i to nie jakiejś abstrakcyjnej, a naszej, ukraińskiej. Dlaczego, mając ojczysty język, uznany za państwowy, często gęsto bohaterowie utworu przechodzą na rosyjski? To wczorajsi mieszkańcy wsi i miast, którzy uczą się na wyższych uczelniach, służą w armii, postacie na pierwszy rzut oka pozytywne, ale ekologia ich duszy powoli niszczeje, bo znika tożsamość narodowa. Autorka stopniowo przechodzi do “ekologii państwa”. Narzucanie rusyfikacji na uczelniach, w armii, w urzędach niszczy “ekologię duszy”, a w konsekwencji prowadzi do wyobcowania z ojczystych korzeni, rodu, narodu, Ojczyzny. Zamiast tego rodzi się straszne zjawisko — nihilizm narodowy, poczucie niższości. Czy nie dlatego nasz bohater co chwila przechodzi na obcy język. Czy nie stąd biorą się źródła obojętności wobec ojczystej przyrody, wobec losu ludzi, zarówno swoich, jak i obcych. Na takich ważnych problemach zatrzymuje się pisarka i chce odkryć przyczyny strasznych tragedii w życiu naszego narodu: wielkiego głodu, Afganistanu, Czarnobyla. Ludzie, nie gubcie sumienia! — wzywa ona. Sumienie — to gwarancja czystej “ekologii duszy” i “czystej ekologii państwa”. Olha Petrenko, wdzięczna czytelniczka: “Halyna Marczuk wyhodowała w swoim sercu drugą książkę. Kto po raz pierwszy o niej usłyszy, to pomyśli: “Czas takich epitetów minął”. A kto jest jej czytelnikiem, ten uwierzy, że takie książki pisze się sercem. Fabuły są realne, wycierpiane, podobne do pieśni ludowych. Sama Nina Matwijenko nazwała tę książkę-spowiedź przypomnieniem o sumieniu ziemskich ludzi. I o światełku dla anielskich dusz, które zapala szlachetna dusza autorki. Ocena najbardziej prestiżowa. I skąd ta tajemnicza pisarka? Znając Halynę ponad trzy dziesiątki lat, wierzysz, że w życiu nic nie dzieje się przypadkowo. Dla niej nie istnieją półprawdy, a jej wieś na Żytomierszczyźnie — to nie fantazja, to jej rzeczywistość, choć miejscem zamieszkania jest stolica. Takie nadczułe odczucie ojczystego kraju, być może, daje się człowiekowi z wdzięczności do swojej ziemi, a jeszcze z doświadczeniem strat i bólu. Sama niewiele odstaję od jej wieku, sama mam rodzinną wieś w odległości nocy w pociągu, dlatego bliska mi jest ta jasna spowiedź, podyktowana miłością. Jako zjawisko w literaturze niech twórczość Halyny rozpatrzą profesjonaliści, a mnie nie wypuszcza jej nitka opowieści o tym, co najistotniejsze dla wszystkich. “Trzy miłości” — to kronika kobiecej nadziei na szczęście. “Haj-haj…” — powiedziałyby nasze babcie, — “dziwne te nadzieje…” Tak niespodziewanie i szybko przewraca los strony historii swoich ulubienic, jak to ma w zwyczaju. Tylko każda z nich, przechodząc przez autorskie serce, jeszcze nie uświadamia sobie, że jest ulubienicą losu, który ją chroni. Tylko trzeba pocierpieć, nabrać ran, dorobić się odcisków od uderzeń w to, co najdroższe — niech tak będzie, na wszystko wola Pańska, to, co najlepsze, jeszcze przyjdzie! I wielki heroizm małej, niezłomnej kobiety jawi się jako nieprzezwyciężona siła tego narodu, którego pieśniami ona została wyhodowana. A powieść “Trzy miłości” to przede wszystkim życiodajna melodia dla tych pieśni, a także kolęd: żeby u was i u nas wszystko było w porządku, żebyście wy i my szczęśliwi byli! Obrazy gościnnej ukraińskiej chaty, ziemi w sadach, wspaniałych ludzi, którzy upiększają tę ziemię, wyłaniają się ze stron książki. Dziewięćdziesięcioletnia baba Nadia, czekając na koniec życia, wspomina wszystko, co minęło, pozostawiając chyba zapach zimnej mięty, a jej przeszłość — to cała epoka życia swojego narodu. Był smutek, było i szczęście, jak na tym ręczniku — czerwone z czarnym. Powieść “Zapach zimnej mięty” porusza cierpkie wspomnienia o historii ukraińskiej wsi, która swoją niestrudzoną pracą i modlitwą wyhodowała duszę narodu. Nie zhańbmyż jej — niewidzialnie prosi pisarka. Tak jak w opowiadaniu “Ja jeszcze wrócę…” — historiach z nami i o nas. Czytając jej słowa, przypominasz sobie Szewczenkowe: “My nie łgaliśmy z tobą…” Zmęczonym od obłudy radzę poczytać tę książkę”. Mychajło Dzeman, docent Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. O. O. Bohomolca: “Tradycyjnie w tym zbiorze głównym tematem jest ukraińska kobieta, jej los i nieprzeciętne znaczenie w naszym etnosie (“Zapach zimnej mięty”). Jej obraz — naturalny, a zatem prawdziwy. Niezależnie od różnych okresów historycznych i różnych kategorii wiekowych, Halynie Ołeksandriwnie udaje się pokazać to, co najważniejsze — ukraińską kobietę, niezmienną w swojej prawdziwości, dobroci i miłości, a jeszcze patriotyzmie, niezłomnej woli dania godnej kontynuacji swojemu rodowi. Autorka naturalnie i prawdziwie pokazuje opór samej kobiecej istoty wobec wzrostu degradacji i bezduchowności w warunkach narzuconej tak zwanej “polikulturyzacji” ukraińskiego etnosu (opowiadanie “Ja jeszcze wrócę…”) i jej poświęcenie dla formowania w tak skomplikowanych okolicznościach pełnowartościowej młodej osobowości (opowiadanie “Kiedy anioł triumfował”). Ale oprócz tradycyjnego dla twórczości H. O. Marczuk porywającego i życiowo prawdziwego opisu kobiecego lo-
Tłumaczenie maszynowe
Taina BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew
Spotkanie z dyrektorem teatru, panem Wiaczesławem Uskowem, odbyło się w jego gabinecie w obecności przedstawiciela Rady Społecznej przy obwodowej administracji państwowej Jurija Buta oraz mojego znajomego prawnika. Pan Uskow przyjął nas uprzejmie, ale od razu ostrzegł, że nie może poświęcić wiele czasu, ponieważ wkrótce, jak twierdził, mają odbyć się uroczystości z okazji otwarcia 80. jubileuszowego sezonu teatralnego. Propozycja bycia obecną na wydarzeniu i opisania go w prasie natychmiast zmieniła nastrój dyrektora. — To nasze wewnętrzne zebranie i ja na nie nikogo nie zapraszam! — rzucił już bez udawanego uśmiechu. Nie pomogło przypomnienie o tym, że jako dziennikarka wykonująca polecenie redakcji, mam jednak prawo na nim być. — My nie zapraszamy nikogo z dziennikarzy! — znów kategorycznie oświadczył dyrektor, mówiąc o sobie w liczbie mnogiej. Zatem nie stałam się osobą włamującą się do otwartych drzwi. Chociaż teatr jest własnością komunalną obwodowej administracji państwowej, a nie prywatną firmą pana Uskowa. W końcu dyrektor powinien wiedzieć także to, że utrudnianie mojej działalności zawodowej, a do tego w obecności dwóch świadków, w pełni podpada pod artykuł 171 ust. 1 „Kodeksu karnego Ukrainy”: „Umyślne utrudnianie działalności zawodowej dziennikarzy”. Lecz kiedy wychodziłam z teatru, przy drzwiach czekał na mnie pewien
Anatolij HRYZUN, członek NSPU, m. Sumy
Dziwne, jak może kierować teatrem, być jego dyrektorem artystycznym człowiek (ten W. Uskow), który uważa, że „sztuki zagranicznych autorów widz lepiej odbiera po rosyjsku”. Taki oto patriota! I to na terenach Ukrainy, której język państwowy jest starszy od rosyjskiego, bardziej zwarty, ma kilkakrotnie bogatszy zasób słownictwa, a pod względem melodyjności konkuruje z nim tylko włoski. Ale kiedy już to zrozumieją okołosztuki urzędnicy i geszefciarze? Przecież sztuka i kramarstwo to rzeczy zupełnie nieporównywalne i niekompatybilne. Wiaczesław Uskow uważa, że zagranicznych dramaturgów warto „tłumaczyć”. Pomóżmy mu. Ukraińska szkoła przekładu jest znana na całym świecie. Tak wybitni mistrzowie przekładu jak Borys Ten, Iryna Stełenko, Maksym Rylski, Mykoła Łukasz, Hryhorij Koczur, Dmytro Palamarczuk i inni przetłumaczyli wiele dzieł dramatycznych od antyku aż po dziś. Są to sztuki Eurypidesa, Sofoklesa, Arystofanesa, Lope de Vegi, Szekspira, Calderona, Goldoniego, Moliera, Ibsena, Maeterlincka, Hauptmanna, Figueiredo, Ostrowskiego, Gorkiego... Obecnie żyje tłumacz-poliglota Wil Hrymycz, który przełożył ostre i ciekawe sztuki Tarabuziego, Scarnacciego, Dürrenmatta, Nusicia i innych. Tylko brać i wystawiać! Przypominam sobie, jak pod koniec lat 60. ubiegłego wieku z tego samego teatru, co w Białej Cerkwi, przyjechał do Sum do stałej pracy w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym im. Mychajła Szczepkina i objął stanowisko głównego reżysera zasłużony artysta Ukrainy Ihor Wsewołodowycz Rybczyński. Rozpoczął u nas karierę od spektaklu „Medea” według utworu o tym samym tytule niespodzianka: nagle za plecami usłyszałam swoje nazwisko. To pracownik teatru Ołeksandr Moronow, jeden z zaufanych dyrektora, wydawał polecenia dotyczące mnie jakiemuś chłopakowi. Wyjaśniło się, że ochroniarz musi znać mnie w twarz na przyszłość, aby zabezpieczyć, zapewne, dyrektora przed moją obecnością. Takie zachowanie dyrektora i jego podwładnych, myślę, zdziwiłoby każdego człowieka. Przecież w ciągu kilku minut mojego pobytu w teatrze okazało się, że pan dyrektor, jak mag z cyrku, może błyskawicznie przekształcić „uroczystości z okazji jubileuszu” w „wewnętrzne zebranie”, utajnione przed dziennikarzami. Ale jednocześnie bez problemów zdąży zaprosić na to wydarzenie przedstawiciela obwodowego zarządu kultury. Zrozumiałe, że na „jubileuszowe zebranie” nie trafiłam, a dlatego wykładam fakty ze słów uczestniczki, reżyserki (byłej pracownicy teatru) Natalii Hajewskiej i za jej pisemną zgodą.
Zatem scenariusz zebrania już wcześniej zaplanował dyrektor i nawet rozdzielił role występujących. Prawda, w ten scenariusz nie bardzo wpisywała się Natalia Hajewska. Przecież ona wyraźnie wyraziła opinię tych reżyserów i aktorów, którzy byli zmuszeni odejść z teatru: „My niczym nie chcieliśmy zaszkodzić zespołowi. Prosiliśmy dyrektora o pełne szacunku traktowanie: bez upokorzeń, obelg i krzyków. A także o normalne warunki pracy”. Ale przerwał jej jeden z aktorów, który znienacka wyskoczył na scenę i, wznosząc ręce, z tragicznym patosem wykrzyknął: „Przyjaciele! Na co my czekamy?” I dalej poszedł improwizowany monolog, który wywołał uśmiechy obecnych, jak nieudany fars. A szanowany aktor i weteran teatru — Wołodymyr Riepin, zasmucony tymi wydarzeniami, długo proponował ogólne pojednanie. Wyraźnie nie chciał wyjaśniać przyczyn konfliktu, który powstał „dzięki” despotyzmowi dyrektora. I tutaj przypomniała o sobie Ołena Mahreła — żona ulubionego przez dyrektora baletmistrza Denysa Frydynskiego — tego samego, z którym nie mogli współpracować trzej reżyserzy i ponad dziesięciu aktorów. (O tym zaświadczyli w swoim liście do redakcji naszej gazety). Pani Mahreła właśnie wyszła po trzech latach urlopu macierzyńskiego zwrócić na to uwagę i podjąć natychmiastowe środki wobec antypaństwowych przejawów w kulturze. Te dwa ukraińskie teatry, które pracują kosztem ukraińskich funduszy, muszą być naprawdę akademickie i propagować wysoką sztukę narodową Ukrainy. Chałturze dzisiaj nie ma miejsca na scenie. Idziemy do Europy, gdzie panują wysokie gusta i style, przede wszystkim szacunek i zachowanie swojego, narodowego. Niestety, póki co gusta sumskich dlatego, pełna energii, aktywnie broniła pana dyrektora. Jedna z młodych aktorek nieśmiało zaprzeczyła jej, że aktorzy proszą tylko o szacunek do siebie, ją nawet zdążył poprzeć Ołeksandr Kołomijec. Ale jego od razu przerwali zwolennicy pana Uskowa. Po tym „jubileuszowe wewnętrzne zebranie” przekształciło się w niekontrolowaną imprezę. Wreszcie kierownik zwrócił się do obecnych, sprowadzając wystąpienie do wyliczenia swoich zasług, przygotowań do jubileuszowego sezonu i wyrzucania autorom listu, że zwrócili się do redakcji i dlatego „wynieśli brudy z domu”. Zatem, niechby one tam i zostawały nadal, nawet jeśli to teatr! Bo tak zdecydował jego właściciel! Oto dlaczego na zebranie dziennikarzy „wpuszczać nie kazano!” Przecież oni mogą pomóc aktorom osiągnąć sprawiedliwość, żeby ci wreszcie służyli Muzie, a nie kaprysom jednej osoby. Na zebraniu był obecny kierownik obwodowego zarządu kultury Ihor Podolaneć, który obiecał obecnym wyjaśnić tę niełatwą sytuację. Ale czy można być pewnym tego, że dyrektor nie będzie kontynuował swojego samowolstwa wobec tych, którzy nie chcą godzić się z jego despotycznym kierownictwem? Przecież zagrożenie nie zniknęło: za tymi reżyserami i aktorami, którzy już zwolnili się z teatru, mogą pójść i inni. Jeśli dyrektorowi jest to naprawdę obojętne, to w końcu nie na nim jednym trzyma się nasz teatr…
teatrów kształtują przyjezdni goście z Moskwy i Petersburga. A dlaczego by nie zapraszać sług Melpomeny z Estonii, Łotwy, Litwy, Gruzji, Niemiec, Francji… Ja już nie mówię o białoruskich, polskich, słowackich, serbskich, chorwackich teatrach, grę aktorów których można zrozumieć bez tłumaczenia. Zamiast tego do tej pory kłaniamy się przed Moskwą. Muszę powiedzieć, że tutaj nie jesteśmy akademiccy. Ale to już inny temat.
Po ukazaniu się materiału „Handlarstwo i teatr” dzwonili do mnie z wdzięcznością niektórzy aktorzy Kijowskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. P. Saksahanskiego. Przy okazji poinformowali, że 6 sierpnia w teatrze odbędzie się zebranie ogólne. Biorąc pod uwagę to, że problemy, o których mowa była w liście do redakcji, pozostały, postanowiłam wybrać się na to wydarzenie. „Roszpunka” — broadwayowsko-białocerkiewska feeria dla dzieci i rodziców
Tłumaczenie maszynowe
...Eurypidesa. W ukraińskim przekładzie Borysa Tena. To był prawdziwy triumf. Spektakl na długo stał się wizytówką zespołu twórczego. Prawda, wcześniej w repertuarze szczepkińców znajdowały się „Otello” Szekspira i „Zbójcy” Schillera w opracowaniu innych reżyserów. Następnie I. W. Rybczynski wystawił „Podniesioną ziemię dziewiczą” według Szołochowa i „Konarmię” według opowiadań Babla. Znów wielki sukces. W tym ostatnim jest rola Majakowskiego. Wykonywał ją aktor Wasyl Budiański. Naturalnie wygłaszał on słowa wielkiego poety-trybuna, przetłumaczone na język ukraiński. Igor Wsiewołodowicz był przeciwnikiem dwujęzyczności, jednak później odszedł do innego teatru, a u szczepkińców zapanowało „dwujęzyczie”. Kierownicy naszych teatrów zapominają, że ich sztuka jest powołana nie tylko do dawania widzom przyjemności, lecz powinni również dbać o kulturę i prestiż języka narodu jako języka państwowego, wzorcowego, znormalizowanego. Być może komuś będzie nieprzyjemnie to słyszeć, ale teatr dwujęzyczny to już nie sztuka, lecz polityka. A dokładniej – balagan. Do jakiej kultury należy taki „teatr”? Czyjej, właściwie? Ukraińskiej? Już nie. Rosyjskiej? Jeszcze nie. Przypominam sobie, że niedawno powstało TUM im. T. H. Szewczenki (koniec lat 80.), a ja, wówczas członek jego rady głównej, zwołałem zebranie szczepkińców i Teatru Młodego Widza oraz zażądałem położenia kresu temu nieporządkowi. Moich wezwań nie usłyszano, a niektórzy aktorzy i reżyserzy długo patrzyli na mnie spode łba.
Przez ironię losu od kilkunastu lat Szczepkinowcami kieruje zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Ihorowycz Rybczyński, syn tego samego Ihora Wsewołodowycza, ale on nie zamierza znosić dwujęzyczności, która w teatrze akademickim jest po prostu nie do pomyślenia. Nawiasem mówiąc, repertuar Szczepkinowców pod względem procentowym (ukraińska klasyka, współczesny dramat ukraiński, dramaturgia zagraniczna, komedie) powtarza repertuar Saksahańcowców z Białej Cerkwi. A tam także zdarzyła się okazja. Sezon 2012—2013 Szczepkinowcy zakończyli prapremierowym spektaklem „Sentymentalna spowiedź” zupełnie nikomu nieznanej Bohdany Ołeksandrowskiej na temat robotników gastarbeiterów w czasach II wojny światowej. Materiał dramatyczny jest całkowicie nieobecny. Przedstawienie jest nieudane. Aktorzy mówią dwoma językami. Ale nie ukraińskim i niemieckim, lecz ukraińskim i rosyjskim. Tak napisano ten, nie przymierzając, utwór. Reżyserował Ołeksandr Rybczyński, finansowała Partia Regionów. Czy to ma być realizacja ustawy językowej Ka-Ka, która, — pamiętajmy! — jest sprzeczna z obowiązującą Konstytucją Ukrainy i została uchwalona z rażącymi naruszeniami? Oto i teatr akademicki… Nie, to jednak nie teatr — raczej balagan. Nazywajmy rzeczy po imieniu. Nie jestem daleki od tego, by pozbawiać statusu teatrów akademickich w Białej Cerkwi i Sumach. Ale przecież minister kultury i sztuki Leonid Nowochatko musi zwró-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nika, które wcześniej nigdzie nie były drukowane i swego czasu zostały przekazane z Kanady do zbiorów muzeum. Goście zapoznali się z ekspozycją Muzeum Bursztynu, odwiedzili Rówieńskie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze. O. Danczenko, S. Simak oraz O. Zawarow na otwarciu muzeum materiały o wszystkich wydarzeniach z historii stadionu. Muzeum będzie pracować codziennie. Kto zechce zapoznać się z NSC „Olimpijski”, kupując bilet na wycieczkę po stadionie, odwiedzi muzeum bezpłatnie.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Stało się to we wsi Peresopnycia, którą uważa się za ojczyznę ukraińskiej Pierwszej Księgi i gdzie w ostatnim czasie prowadzone są badania archeologiczne w celu określenia miejsc grodziska książęcego oraz klasztoru męskiego, w którym właściwie tworzono Ewangelię Peresopnicką. Do wykopalisk angażowane są również dzieci — młodzi archeolodzy z Rówieńskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży. Pod kierunkiem doświadczonych mentorów dzieci znalazły zagrodę, która sięga czasów Rusi Kijowskiej. Na miejscu wykopu odkryto fragmenty ceramiki, przedmiotów z kości. Najważniejszym znaleziskiem są ozdoby kobiece. Są one szklane i, według słów archeologa Wasyla Czekurkowa, świadczą o zamożności osadników, którzy posiadali niedrogie ozdoby, oraz o istnieniu w tamtym czasie tak oryginalnego i rozwiniętego rzemiosła, jak tworzenie różnorodnych szklanych cudownych wyrobów. „Młodzi archeolodzy na terenach Peresopnyci pracują niemal dekadę — zaznacza Wasyl Czekurkow — wtedy ekspedycja dokonała swojego wyboru na uroczysku Pastiwnyk, gdzie według podań znajdował się klasztor Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. Znaleziono napierśny krzyż mnisi o ciekawym kształcie z dwoma uszkami, a także fragmenty naczyń ceramicznych, srebrny guzik, analogiczny do znalezionych na polu bitwy pod Beresteczkiem”. W kolejnych latach młodym archeologom również trafiały się ciekawe rzeczy. Nie jest wyjątkiem tegoroczna ekspedycja, która pozwoliła jeszcze bardziej poznać dawną Peresopnycię.
Tłumaczenie maszynowe
Inna NAHORNA, kierowniczka Muzeum Literackiego Ulasa Samczuka w Równem
W sierpniu do Muzeum Literackiego Ulasa Samczuka w Równem zawitali oficjalni zarządcy spuścizny Ulasa Samczuka, małżeństwo Oksana i Jarosław Sokolykowie z Toronto (Kanada). Obejrzeli ekspozycję muzeum, która wzbogaciła się o nowe eksponaty, w tym o książki Ulasa Samczuka „Szumią żarna”, „Maria”, „Odnaleziony raj”, „Czego nie pali ogień”, które pojawiły się na Ukrainie dzięki ich własnej pomocy materialnej. Oficjalni zarządcy spuścizny Ulasa Samczuka obiecali wspierać wydanie albumu fotograficznego „Ulas Samczuk”, w którym zostaną zamieszczone fotografie z własnego archiwum pisarza, które można zobaczyć w ekspozycji. Duża część wystawy poświęcona jest wydarzeniom współczesnym: piątej rekonstrukcji stadionu, organizacji meczów mistrzostw Europy w piłce nożnej EURO-2012. Są też archiwa wideo, gdzie można obejrzeć
Tłumaczenie maszynowe
Jubileuszowe znaczki. Switłana BADERA, zdjęcie autorki. Z okazji 90-lecia Narodowego Kompleksu Sportowego „Olimpijski” otwarto muzeum stadionu, w którym zaprezentowano bogatą historię najlepszej areny sportowej kraju. Rozpoczął on swoje istnienie 12 sierpnia 1923 roku, kiedy to przeprowadzono tam zawody pierwszej Olimpiady Kijowszczyzny, wtedy nazywał się „Czerwony Stadion imienia Trockiego” (według projektu młodego architekta L. I. Pilwinskiego), w 1941 roku przemianowano go na stadion imienia Józefa Stalina, w latach 60. ubiegłego stulecia stadion nosił imię Nikity Chruszczowa, od 1964 roku — Kijowski Stadion Centralny. Dalej, podczas Moskiewskich igrzysk olimpijskich w 1980 roku — był to już „Stadion Republikański”, a obecnie — Narodowy Kompleks Sportowy „Olimpijski”. W ekspozycji muzeum znajduje się kilkaset eksponatów, a kolekcja codziennie się powiększa. Sportowcy i kibice przynoszą fotografie, programy, afisze, bilety na zawody sportowe, sprzęt sportowy, nagrody. Wśród eksponatów są zaproszenia, bilety i przepustki na zawody, które miały się odbyć o 17:00 22 czerwca 1941 roku. Tego meczu nie było, ponieważ przyjść na święto sportu i uroczyste otwarcie stadionu po kolejnej rekonstrukcji fanom przeszkodziła Wielka Wojna Ojczyźniana. I wszyscy, którzy zachowali te zaproszenia czy bilety, po zwycięstwie nad faszystami mogli na ich podstawie przyjść na pierwszy powojenny mecz. Obecnie te rarytasy są w muzeum i teraz można je. PRZEDPŁATA — 2013 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc — 9 hrn 37 kop. Na 3 miesiące — 27 hrn 51 kop. Na pół roku — 53 hrn 37 kop. Na rok — 105 hrn 54 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w sierpniu — 14800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.
Tłumaczenie maszynowe