Strona · s. 6strona oryginału ↗
Powstańczy krzyż pod sosnami w Wirlu
Слово Просвіти, №34 за 2017 рік
Marijka KUDASIUK, 14 lat, wieś Kimnata. Prace poszukiwawcze działaczy Proświty z rejonu krzemienieckiego uwieńczono sukcesem. W ubiegłym roku, dzięki wspomnieniom z dzieciństwa Borysa Hruszyckiego (wieś Bereżce) oraz Anatolija Wozniuka (chutor Wirla), ustalono miejsce śmierci ostatniego rejonowego dowódcy Armii UPA „Orła”. Uczestnicy dziecięcego obozu proświtańskiego „Leśna szkoła na Wirlu” postawili w tym miejscu zeszłego lata powstańczy brzozowy krzyż. A 29 lipca odbyło się liczne otwarcie i poświęcenie pomnika naszego Bohatera — Dębowego Krzyża. Przez wiele stuleci naród ukraiński prowadzi walkę o wolność i niepodległość. Jakich tylko wrogów nie było na naszych ziemiach! I za każdym razem napotykali na mężny opór, na protest ze strony obrońców rodzinnego kraju. Ciężkimi dla narodu ukraińskiego okazały się lata 30.—50. ubiegłego wieku. Zaraz po zwycięskiej walce armii UPA z nazistami, żołnierze-powstańcy zderzyli się z jeszcze straszniejszym wrogiem, który zjednoczył pod swoją władzą większość naszych ziem. I wtedy, gdy Wschodnia Ukraina cierpiała od sztucznego głodu, Zachodnia rozpoczęła walkę o swoje wyzwolenie. Ponieważ Rosja stworzyła specjalny organ, a mianowicie NKWD, dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii uświadomili sobie, że walczyć otwarcie będzie trudno. Właśnie dlatego powstańcy rozmieścili się w lasach, dzięki wsparciu prostego ludu we wszystkich wsiach. Wielu z nich, żołnierzy Armii bez państwa, poległo za idee wyzwolenia, całkowicie poświęcając się niełatwej sprawie, która opierała się na ludzkim życiu. Wśród tych bohaterów był i nasz rodak — Teodozjusz Petrowycz Trofymluk (1912—1950). Jeszcze dorastając w rodzinnej wsi Kimnata, chłopak nie wiedział, że za kilka kilometrów, niedaleko od Wirla, na chutorze Woronuha, będzie istniał jeden z ośrodków podziemnej walki rejonu krzemienieckiego, a on sam stanie na jego czele. Stepan DUPLIAK, poeta, członek NSPU. Nasycony był program festiwalu patriotycznego, w którym wzięli udział przedstawiciele Ogólnoukraińskich organizacji społecznych „Młody ruch ludowy”, „Sokół” oraz „Megamarsz”. Dzięki kreatywnym podejściom organizatorów tej akcji artystycznej, wywołała ona duże zainteresowanie u jej uczestników i gości. Szczególną uwagę przyciągnął kiermasz książki, na którym swoją produkcję oferowały krajowe wydawnictwa. Goście chętnie kupowali książki z autografem znanych ukraińskich literatów Wasyla Szkliara oraz Antonii Cwid. Pisarka zaprezentowała swój romans-trylogię „Ulubieniec muz i gracji: Kochane kobiety Tarasa Szewczenki”, trzytomnik którego podarowała miejscowemu muzeum Tarasa Szewczenki. Program festiwalu „Sze. Fest—2017” był różnorodny: działała polana edukacyjna, którą koordynowali Tetiana i Pawło Sapsaj, kiermasz mistrzów rękodzieła (Mariczka Polywacz), scena muzyczna (Witalij Kaliniczenko), scena teatralna (Jelizaweta Tarasowa, reżyser Tetiana Szekera), noc ukraińskiego kina (Olesia Lisowśka), nocna akustyka (Ihor Dwyhało), polana artystyczna (Ołena Wysznewśka, Tetiana Słobodian), polana dziecięca (Lesia Kołosenko). Ciekawe dla uczestników festiwalu były także wycieczki do chaty Szewczenki w Moryńcach i kompleksu muzealnego w Szewczenkowem. Na ojczyźnie naszego genialnego poety i malarza brzmiały w nowoczesnej aranżacji pieśni do jego słów, które wykonywały zespoły estradowe, przybyłe z całej Ukrainy. Na miejscowym stadionie przez prawie dwie doby rozbrzmiewały ukraińskie melodie. Wysoką klasę wirtuozerskiej gry pokazały zespoły muzyczne — zwycięzcy konkursu „Sze. Fest” 2016 „Tobi zdalosia”, „Naomi”, „EFIR”, obecni chętnie słuchali także bardów Witalija Kobzara, Żywosyła Lutoho, Bohdana Tarasiuka oraz wielu innych wykonawców. Niesamowite okazały się dla uczestników festiwalu także warsztaty. Z zachwytem obserwowali, jak ludowi twórcy lepili garnki z gliny. Śpiewał kobziarz i wiejski chór amatorski, odtwarzając koloryt epoki Szewczenki... Zmęczeni i szczęśliwi czuli się koordynatorzy. Teodozjusz Trofymluk, znany też jako „Orzeł”, podporządkował powstańcze oddziały dowódcy OUN „Woronowi” i skutecznie walczył przeciwko moskiewskim najeźdźcom. Jednak nie na darmo M. Hruszewski mówił, że nie umiemy iść wszyscy razem, bo 20.03.1950 roku tutaj, w niedostępne miejsce, w otoczeniu lasów „zawitali” enkawudziści na donos agenta „Topoli”. Doszło do nierównej walki, ale NKWD walczyło zawsze podstępnie, jak najokrutniejszy zwierz, który na ofiarę napadał znienacka, chytrze i podło. Wtedy też zabili „Orła”, na którego tak długo polowali. Jak głodne szakale, rzucili się na martwego bohatera, zakręcili jego głowę drutem kolczastym, przywiązali do konia i tak wlekli do samej wsi Kimnata, wciągnęli na podwórko młynarza (Hnatiuka), tam w latach 50. była rada wiejska. Rzucili na środku podwórza, pluli na niego, bili martwego kirzowymi kutymi moskiewskimi butami… Grozę budzili wśród mieszkańców rodzinnej wsi „Orła”, ale on już nic nie słyszał, tylko dusza jego jak czajka tęskniła tutaj i wzywała do walki, do męstwa, do jedności w tej walce. …A dwaj jego małoletni chłopcy-sieroty, Sasza i Rostyk, chodzili od chaty do chaty, bo ludzie bali się ich przyjmować, żeby nikt nie doniósł enkawudzistom, wszak zdrajców w tamtym czasie nie brakowało wokoło. Rodziców „Orła” wywieźli na Sybir. Kiedy po śmierci tyrana Stalina wrócili do domu, to i wtedy sługusy nienawidzonej przez Ukraińców władzy radzieckiej znęcali się nad rodziną Trofymluków. Pierwszego roku, kiedy staruszkowie zebrali na swoim ogrodzie ziemniaki, żeby jakoś przetrwać i przeżyć, nalecieli na podwórko i zabrali wszystko do ostatniego ziemniaczka. Było ich dwóch, tych gorliwych sługusów nienawidzonej przez ludzi władzy radzieckiej. Nazwisk takich nie podaję, bo przecież dzieci i wnuki ich żyją w naszej wsi… Myślę, że Trofymluk Teodozjusz, znany też jako „Orzeł”, wiedział, za co odszedł z życia, za co zginął… bo po 67 latach tutaj, przy drodze, obok sosnowego lasu będzie górował dębowy krzyż z wyszywanymi ręcznikami i polnymi kwiatami na ziemi, które przyniosą mu obywatele tak wymarzonej Ukrainy… 29 lipca w tym miejscu, gdzie zginął „Orzeł”, rozpoczęła się panichida z inicjatywy rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Odprawił ją ojciec Polikarp — namiestnik męskiego monasteru św. Jerzego UCP Patriarchatu Kijowskiego, który znajduje się na chutorze Wirla. Szczere słowa modlitwy dotykały dusz tych, którzy przybyli tutaj dla uczczenia pamięci ostatniego dowódcy powstańców. Byli to działacze Proświty z rejonowego zjednoczenia, mieszkańcy Krzemieńca, wsi Wielkie Bereżce, Hrada, Kimnata, Sawczyce, Dunajów. Przybył wysłannik z Tarnopola — Bohdan Hradyszyn, gość z Kijowa — Serhij Żyżko. Po nabożeństwie żałobnym obecni z ust Serhija Żyżki — kijowianina i mieszkańca Kimnaty — wysłuchali stron historii ówczesnej walki, zacytował on fragment enkawudzistowskiego protokołu o zdradzie i śmierci „Orła”. Wasyl Olijnyk przytoczył konkretne przykłady, które świadczą o męstwie i heroizmie naszego współmieszkańca. W tym, że historia porusza się spiralnie, przekonał nas uczestnik obecnej wojny na wschodzie Ukrainy z tym samym nienawistnym wrogiem-moskalem, wykładowca Krzemienieckiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej imienia Tarasa Szewczenki Serhij Tomasziwśkyj. Kandydat nauk historycznych, docent katedry dyscyplin społecznych akademii w Krzemieńcu Ołeksandr Sołowiej pomógł obecnym uświadomić sobie cenę naszej niepodległości. On też podarował ikonę Jerzego Zwycięzcy, umieszczono ją na dębowym krzyżu-pomniku.
i wolontariusze tego wielkiego wydarzenia edukacyjnego — Marija Poływacz, Anastasija Chomenko, Bohdana Hajworonska, Witalij Kałynyczenko, Jewhen Buriak, Alina Jarisz, Marija Kłoczenok, Jełyzaweta Krasnyczenko oraz Dmytro Kołosza. Młodzieżowy festiwal zyskał nowego sponsora generalnego — MHP, lidera na rynku rolnym w branży drobiarskiej. Od kilku lat pomoc finansową i organizacyjną dla „She. Fest” zapewnia Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”, a wodą i kwasem chlebowym bezpłatnie zaopatruje ZAT „Obołoń”. W tym roku fundatorami patriotycznego festiwalu zgodziło się zostać prawie 150 darczyńców. Nie ma więc wątpliwości, że festiwal edukacyjny „She. Fest” ma wielką przyszłość. W tym roku już po raz czwarty w Moryńcach, w ojczyźnie Tarasa Szewczenki, przy wsparciu Ministerstwa Młodzieży i Sportu oraz Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej odbył się festiwal edukacyjny „She. Fest 2017”. Aktywnie wsparła przeprowadzenie tego barwnego młodzieżowego wydarzenia Rada Wiejska Mironówki, której przewodniczy Jewhen Stańko. Z uroczystymi przemówieniami wystąpili przewodniczący rady rejonowej W. Stefanski oraz przedstawiciel Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów z Poczajowa, pan Mykoła Semenyszyn. Przedstawione przez nich fragmenty pozwoliły złożyć w wyobraźni każdego mozaikę życia Teodozjusza Trofymluka, uświadomić sobie wartość przyjaźni i zdrady, zwycięstwa i porażki, pamięci i zapomnienia. Sprzyjało to wzmocnieniu poczucia patriotyzmu i jedności między ludźmi. Podczas tego wydarzenia wybrzmiały słowa wdzięczności dla osób, które pomagały wykonać i ustawić krzyż pamiątkowy — Ławreniukowi Ołeksandrowi, Wołyńskiemu Kostiantynowi, Hruszyckiemu Borysowi, Ratynskiemu Wasylowi, Mydłykowi Rostysławowi, Ksondzykowi Ołeksandrowi, Hruszyckiemu Mykole. Obecnych mile zaskoczyły pieśni powstańcze w wykonaniu 11-letniej dziewczynki ze wsi Kimnata, Ałły Luboj, oraz Natalii Kapinos — rodzonej siostry Bohatera Ukrainy Saszy Kapinosa. Społeczność niezwykle ucieszyły małe „leśne duszki” z obozu „Leśna szkoła na Wirli” pod kierownictwem Ołenki Kotlar — ukochanej Bohatera Niebiańskiej Sotni Saszy Kapinosa. Mimo młodego wieku, zaśpiewały one po dorosłemu pieśń „Oj, u łuzi czerwona kałyna pochonyłasia”. Hymn powstańczy podchwycili wszyscy. Wydawało się, że wtedy ożywał duch prawdziwej niezłomności naszej Ukrainy. Pod koniec obecni byli oczarowani mistrzowską grą na gitarze Natalii Kapinos i Wiktorii z Dunajewa oraz wykonaniem ulubionych pieśni Saszy Kapinosa „Ukrajino moja”, „Nas wesna ne tam zustriła”… Być może wtedy obserwował to z nieba „Orzeł”, ciesząc się, że odnaleziono jego „grób” — miejsce jego śmierci, bo dzień okazał się nadzwyczaj słoneczny, a sosny wokół stały jak zaczarowane. A obecni wciąż śpiewali pieśni powstańcze, jakby uświadomili sobie, że następne pokolenia usłyszą nas wtedy, gdy będziemy pamiętać i walczyć wszyscy razem.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
