Wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (Pawło Mowczan) i «Kino-Logosem» (Dmytro Łomaczuk) zdołaliśmy stworzyć filmy historyczne („Światosław”, „Piotr Sahajdaczny”, „Iwan Wyhowski”, „Mazepa”), które pokazują głębię naszej przeszłości, przywracają pamięć historyczną o tym, kim jesteśmy, i kształtują świadomość narodową. Te produkcje są ważne dla naszych dzieci, dla młodzieży, która oddaje swój talent budowie demokratycznego państwa. Putinowcy, którzy próbują ukraść naszą historię, usłyszawszy o tej inicjatywie, z wyprzedzeniem starają się tworzyć podobne filmy, przywłaszczać sobie naszych bohaterów, imiona naszych postaci historycznych, takich jak Światosław Chrobry, Włodzimierz, Anna Jarosławna i inni.
Nie doczekawszy się pomocy od państwa, sami realizujemy swoją inicjatywę
OSTATNI OUN-OWIEC
NOWE WIERSZE DMYTRA PAWLYCZKI
160 LAT DZIENNIKA TARASA SZEWCZENKI
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
inicjatywę w życie, rozpoczynając cykl filmów historycznych — od Światosława do Niebiańskiej Sotni. Zawierają one potrzebne i ciekawe informacje — historię naszej Ukrainy-Rusi, naszej teraźniejszości, naszej Ojczyzny. Filmy te niosą prawdę o bohaterach narodowych, przekreślając imperialną i komunistyczną interpretację ukraińskiej historii. Koniecznie opowiemy językiem kina o bohaterach Niebiańskiej Sotni i tych, którzy bronią Ukrainy przed rosyjską agresją na wschodzie. Proponujemy pobierać, oglądać, rozpowszechniać filmy pod linkiem: https://www.youtube.com/playlist, lub na naszej stronie: http://www.uapatriot.org/ Szczególnie są one aktualne dla klas szkolnych i audytoriów studenckich, dla tych Ukraińców, którzy obecnie odkrywają głęboką skarbnicę historycznej prawdy. Z nami Bóg i Ukraina! Chwała Bohaterom! Chwała Ukrainie! Mykoła HOŁOMSZA, Przewodniczący zarządu Partii Politycznej „Patriota” 12-13 „CZARNI ARCHEOLODZY” NISZCZĄ PRZESZŁOŚĆ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukrainy na mocy rozejmu andruszowskiego pojawiają się nazwy „poza” i „po tej stronie” Ukrainy. Moskwie potrzeba było kilkuset lat, aby samowładny kraj przestano nazywać Moskowszczyzną. Piotrowi przyszło nawet budować nową stolicę. I chociaż sami Ukraińcy uparcie nadal uważali się za ruskich, a północnych sąsiadów za moskali, a w Polsce wciąż pozostawało województwo ruskie, to wysiłkami władz imperialnych rosyjską Ukrainę zaczęto nazywać Małorosją, a Ukraińców — małorosjanami. Bez wątpienia w tej małorosyjskości było coś poniżającego. Odwieczne marzenie Ukraińców o konfederacyjnym państwie wolnych i równoprawnych narodów słowiańskich napotykało na uparty opór zachodnich i wschodnich sąsiadów. Chociaż na mocy ugody hadziackiej z czasów hetmana Iwana Wyhowskiego Rzeczpospolita prawnie została ogłoszona wolną konfederacją Księstw Ruskiego, Polskiego i Litewskiego, faktycznie doprowadziło to do długotrwałej wojny i Ruiny. Oto gdzie były pierwsze zalążki przyszłej Unii Europejskiej. O takiej samej konfederacji marzył też Taras Szewczenko ze swoimi współmyślicielami. Czym zapłacił Kobziarz za takie marzenie, wiemy. Wydaje się, że jak nigdy bliscy urzeczywistnienia tego marzenia byli ukraińscy komuniści w 1922 roku, kiedy podpisywali traktat związkowy. Ale i wtedy zwyciężyła idea imperialna. Nie na tę glebę padło ziarno. Ale żadna z tych prób nie była daremna. Przetartym przez nas szlakiem poszły inne narody. Słowo zaś „Ukraina” staje się symbolem wolnych ziem. Ziemie te zazwyczaj znajdowały się na obrzeżach państwa, na pograniczu. Stopniowo termin ten wchodzi także do języka rosyjskiego, ale nie w znaczeniu etnicznym, lecz społecznym, jako terytorium, gdzie nie ma jeszcze poddaństwa. Zatem w centrum — państwo z jego pańszczyzną i przymusem, dalej idzie granica, obrzeża, których gospodarzem jest wolny rolnik z karabinem w ręku. Jeszcze dalej — wolny kozak, wojownik, zdobywca. Lecz ta granica, pogranicze, jest ruchoma, pod naciskiem państwa przesuwa się: Zaporoże, Don, Kubań, Jaik i tak aż do Amuru. Jak powiedziano we współczesnej rosyjskiej encyklopedii, „kozactwo jest całkowicie dwujęzyczne”. To znaczy, że domowy, rodzinny język i pieśń u wszystkich kozaków wciąż pozostają ukraińskimi. Proszę nie mylić kozaków z przebierańcami „kazakami”. Kiedy przyłączono nowe ziemie na południu, ukraiński chłop z dawnej Hetmanszczyzny, polskiej i rosyjskiej Słobożanszczyzny ruszył na nowe ziemie, z dala od panów. Ruszał nie do oficjalnej Noworosji, a do Tawrii. Wszystko w ten sam odwieczny, bogaty, wolny chłopski raj. W swój kraj, który rzeczywiście leżał na skraju, granicy państwowej tyranii i koczowniczego dzikiego pola. I jeszcze jeden odcień tego słowa: Ukraina — to jakby kraj czy raj okryty. Nie bez powodu głównym świętem ukraińskiego kozactwa, a obecnie i wojska, jest Pokrowa. Nasz naród jest zakorzeniony w swojej ziemi, przodkowie Ukraińców zawsze żyli na tej ziemi, oni skądinąd nie przychodzili i zawsze wystarczało im własnej ziemi. Ów zakodowany genetycznie w pradawnej pamięci ludowej kraj-raj wreszcie uwieczniła Ukraina słowami swojego proroka i narodowego geniusza Tarasa Szewczenki: Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Straszne słowa! Ale odtąd i na zawsze naród odnalazł (odzyskał) swoje imię. Wszak Ruś — to nazwa państwa. Ruski to ten, który żyje lub należy do tego państwa. Nazwa ludności jest pochodną od nazwy państwa. Lecz państwa nie są wieczne. A kraj on będzie istniał zawsze, dopóki istnieć będzie ziemia. Co więcej, ziemia jako własność tego, kto ją uprawia. Ów odwieczny, jakiś mistyczny związek narodu z ziemią poczuli i wyrazili Ukraińcy — zrusyfikowana Anna Horenko-Achmatowa oraz Wasyl Symonenko: Lecz kładziemy się w nią i stajemy się nią, Dlatego tak swobodnie nazywamy ją swoją. A. Achmatowa Żyję tobą i dla ciebie, Wyszedłem z ciebie, w ciebie przejdę. W. Symonenko Po ogłoszeniu Ukraińskiej Republiki Ludowej (uniwersały Centralnej Rady III — 20 listopada 1917 i IV — 22 stycznia 1918), Ukraińskiego (hetmańskiego) Państwa (29 kwietnia 1918) oraz Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (1 listopada 1918 roku) nazwy „Ukraina”, „naród ukraiński” ostatecznie ustalają się w oficjalnej nazwie państwa ukraińskiego i jego narodu. Oficjalne przyjęcie nazwy „Ukraińska Republika Karpacka” (15 marca 1939) położyło kres wahaniom co do własnej nazwy także tej części ukraińskiej ziemi. Nauczeni doświadczeniem wojny domowej uznali tę nazwę i bolszewicy. Ukraina staje się jednym z krajów założycieli ONZ. Cztery Fronty Ukraińskie, a także jedyny nie rosyjski Order Bohdana Chmielnickiego stały się uznaniem tego wkładu, który wniósł mój naród w Zwycięstwo nad faszyzmem. Odwiecznym ogólnoaryjskim symbolem powstania życia było jednoczenie Duchowego — Żółtego Słońca oraz Materialnego — Niebieskiej wody, które cudem zachowało się w genach narodu i duchu ziemi, i teraz powiewa na ukraińskiej fladze. Dopiero wraz z odzyskaniem Niepodległości miliony ludzi, nie tylko etnicznych Ukraińców, ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych, ale także przedstawicieli innych narodów, poczuły się jednym narodem — Ukraińcami.
Tłumaczenie maszynowe
Po raz pierwszy nazwa “Ukraina” została odnotowana w kijowskim Jurij BEZUCH, krajoznawca, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Niżni Sirohozy Pokolenie odchodzi i pokolenie przychodzi, a ziemia trwa wiecznie! Księga Koheleta (1,4) Złe, niedobre i, powiedzmy otwarcie, ograniczone osoby tłumaczą to słowo jako “obrzeże” (okraina). W rzeczywistości w językach słowiańskich: ukraińskim, białoruskim, czeskim, polskim “u” ma znaczenie wyłącznie jako “w”, czyli wewnątrz. I tylko w rosyjskim słowo “u” ma także znaczenie “przy”. Czyli słowo pochodzi od “kraina” w znaczeniu “rodzinny kraj, ziemia”. W naszym osiedlu i teraz mówią “mój kraj”, ale to nie obrzeże, to to miejsce, gdzie się urodziłem, gdzie wszyscy znają mnie i wszystkich znam ja. Człowiek jest jeden jedyny, niepowtarzalny, ale ma rodzinę, ojczyznę, kraj, Ukrainę. Jeśli człowiek tego nie ma, to można mu tylko współczuć. Termin “Ukraina” od początku swego powstania ma nie tylko terytorialno-geograficzne i gramatyczne, ale i mitologiczne znaczenie. Współbrzmi ona nie tylko z krajami bałkańskimi. Warto wspomnieć także naddunajskie ziemie dawnych “Karpów”, połabskich “Ukrów” – to terytorium Niemcy i teraz nazywają Uckermark. Nie tylko w pieśniach, ale i w dawnych kronikach Ukraina “jęczy”, “smuci się i opłakuje”, “lamentuje”. Jest ona żywa, bliska — to nie po prostu ziemia, to coś więcej — “Ukraina-mateńka”. To ziemia rolników i wojowników, oraczy — “ukrojona” pługiem i mieczem. Sprawy Krymskie Najazd mongolsko-tatarski na Ukrainę nie był długotrwały i nie miał dla niej takich skutków, jak dla ziem północno-wschodnich. Stopniowo praktycznie wszystkie ziemie ukraińskie i białoruskie weszły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego i Ruskiego. Litewski książę Witold umocnił się na Prawobrzeżu Dolnego Dniepru i wybrzeżu Morza Czarnego. Długotrwała walka chana Złotej Ordy Tochtamysza z Timurem zakończyła się klęską chana. Tochtamysz zmuszony był prosić o azyl u Witolda. Tamże, na Litwie, w zamku w Trokach od dziesiątego roku życia wychowywał się przyszły Hadżi Girej, potomek podupadłej gałęzi Czyngisydów. Swoje imię Girej, które stało się rodowym, otrzymał od swojego wychowawcy — czy to litewskiego chłopa, czy starego Tatara. Hadżi Girej przy wsparciu drużyn rusko-litewskich przejmuje władzę w jurcie krymskim. Staje się protoplastą dynastii krymskich Girejów. Po tym, jak w 1452 roku wojska litewsko-rusko-krymskie rozbiły ordyńskiego chana Seid-Ahmeda, Krym staje się niezależny od Złotej Ordy. Co więcej, Girejowie pretendują do tytułu chanów całej Ordy, która nieuchronnie się rozpada. Im, jako prawowitym spadkobiercom Złotej Ordy, do 1700 roku Moskwa wypłacała daninę, “pominki”. Przez prawie czterdziestoletnie panowanie pierwszego z Girejów stosunki między Wilnem a Krymem były wyłącznie przyjazne. Pierwszy z Girejów ustanowił dobrosąsiedzkie stosunki z Genuą. Ukraińcy ponownie zasiedlają Dolne Naddnieprze. Sytuacja zaczęła się zmieniać po tym, jak w 1475 roku Krym popadł w zależność wasalną od Turcji. Odłamki Złotej Ordy — chanaty Astrachański i Kazański, przyciągają i Moskwę, i Krym. W 1523 roku Krymczacy zajęli Astrachań. Lecz gdy wojsko wyszło poza granice miasta, zostało wycięte przez Nogajców. Przez Czongar i Perekop ordy nogajskie wtargnęły na stepowy Krym, niszcząc wszystko na swojej drodze. Po przyłączeniu Astrachania do państwa moskiewskiego, Nogajcy już stale koczują na stepie taurydzkim, który otrzymuje nazwę stepu Nogajskiego lub Perekopskiego. Na zachód od Dniepru koczuje najbardziej dzika i najokrutniejsza z ord — Budziacka, na czele której stoją potomkowie okrutnego Tamerlana — chanowie Timurydzi, lub, w rosyjskim zapisie, Kantemirowie. Najbardziej dochodowym zajęciem tych ord staje się łowiectwo ludzi i handel niewolnikami. Krym przekształca się w jedno z największych centrów światowego handlu niewolnikami. Z Kaffy słowiańscy jeńcy trafiają na rynki niewolników w Turcji, Włoszech, Hiszpanii, Afryce. W rezultacie nieustannych najazdów tatarskich cała południowo-wschodnia Ukraina wyludniła się. Powstało Dzikie Pole — zasiedlone przez Słowian wcześniej, a teraz porzucone przez nich ziemie. Na tej granicy ziem słowiańskich i tureckich powstaje towarzystwo ryzykownych, odważnych, wolnych ludzi — kozactwo. Słoboda Ukraina Państwo polsko-litewskie próbuje zasiedlić ziemie Dzikiego Pola. W tym celu rozdaje tam ziemie głównie ukraińskim magnatom. Ziemianie zapraszają do siebie chłopów. Chłopi-pospólstwo z zadowoleniem idą na te ziemie, zwłaszcza z tych terytoriów, na które zaczyna rozszerzać się polskie poddaństwo. Tym, którzy przybywają na nowe ziemie, nadają liczne ulgi na 10, 15, a nawet 50 lat. Tak powstaje pierwsza Słobodzka (wolna) Ukraina. Te ziemie słobodzkie były chłopskim wymarzonym rajem. Zawsze znajdowały się na granicy państw. Czy to szlacheckiej Polski, czy samowładnej Moskwy. Uciemiężeni chłopi zawsze marzyli, by żyć “jak na Ukrainie”. Niżowi Kozacy Zaporoscy formalnie uznawali władzę polskiego króla, ale faktycznie żyli według swoich praw. Aby jakoś zabezpieczyć swoje ziemie i przeciwdziałać tatarskim napadom, Rzeczpospolita buduje twierdze na Czarnym Szlaku — Bracław i Winnicę, oraz na Krymskim Szlaku — Kaniów, Czerkasy, a nieco później Czehryń. W trzech ostatnich miastach tworzy się rejestrowe, podległe państwu wojsko. Przypomnijmy, że z tego terytorium legendarnej Artanii, z dawnego Kaniowa i Wojnia, Rusini od dawna zbierali się na wyprawy na Step, do królestwa Koczaja. Na Ukrainie, z wyjątkiem stalinowskiej kolektywizacji, poddaństwo nigdy nie miało tak strasznej formy, jak w Rosji czy Polsce. Kiedy zaczęły kończyć się okresy ulgowe, państwo zaczyna stopniowo brać w swoje ręce chłopstwo. Pospólstwo było skłonne popracować na pana do trzech dni w roku lub zapłacić mu 6 groszy. Jak tylko żądano więcej, natychmiast wybuchały powstania — Nalewajki, Kosińskiego, Trzasły, Żmajły, Buta. Ostatecznie wszystko to wylało się w wojnę narodowowyzwoleńczą pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. Zatem na próbę poddaństwa ukraiński chłop miał trzy odpowiedzi: wzniecić powstanie, udać się w wolne zdobycze, do Kozaków, lub szukać nowych słobód. Udawszy się na Zaporoże, człowiek stawał się wolnym Kozakiem, ale nie mógł zabrać ze sobą rodziny, nie mógł zajmować się rolnictwem. Ci zaś, którzy nadal chcieli mieć i ziemię, i wolność, i rodzinę, szli na nowe słobody. Tak, już w czasach Chmielniczyzny, w rejonie Biełgorodu i Charkowa, powstaje nowa Słobodzka Ukraina. Żółto-niebieska symbolika tych pułków zachowuje się i teraz w herbach miast ziemi biełgorodzkiej, kurskiej, częściowo orłowskiej. W herbie Biełgorodu widzimy tego samego żółto-niebieskiego lwa, co w herbie Lwowa. Prawdziwie “Od Sanu do Donu”. Próba Piotra i jego następców, by wziąć w karby Słobożanszczyznę, doprowadziły do tego, że część ludności powraca na polskie Prawobrzeże, które w tym czasie wyludniło się, inna — poszła nad Don. Kiedy “swoi” panowie zaczęli wprowadzać poddańcze porządki na Hetmańszczyźnie, dawni Kozacy i stamtąd zaczęli uciekać na pierwszą (polską) i drugą (rosyjską) Słobożanszczyznę. Rząd carski był nawet zmuszony przyjąć prawo, które zabraniało wyjścia z Hetmańszczyzny.
Zarówno Rosja, jak i Polska odnosiły się do Ukrainy Słobodzkiej dwuznacznie. Z jednej strony był to tani i skuteczny sposób ochrony własnych ziem przed tatarskimi najazdami za pomocą żywej tarczy oraz poszerzania własnego terytorium. Z drugiej strony, i jednym, i drugim bardzo chciało się „wybić ukraińskiego ducha z chłopa”. Co więcej, wszyscy sąsiedzi panicznie bali się (i boją!) nawet widma wolnej, bogatej i silnej Ukrainy. Cały czas szarpali nasz kraj, nieustannie go dzielili i przydzielali, wspierając i rozniecając wrogość między Ukraińcami. Soborna Ukraina Świadek wojny wyzwoleńczej B. Chmielnickiego, francuski oficer Pierre Chevalier pisze: „Kraj, w którym mieszkają Kozacy, zwie się Ukrainą”. Bohdan Chmielnicki w swoich odezwach niejednokrotnie używał terminu „Ukraina”. W znaczeniu ukraińskich, kozackich ziem termin ten jest używany przez kijowskiego biskupa katolickiego J. Wereszczyńskiego (koniec XVI w.), biskupa (później metropolitę) I. Kopińskiego. P. Sahajdaczny w liście do króla Zygmunta III z 15 lutego 1622 roku pisał o „Ukrainie, własnej, odwiecznej ojczyźnie naszej”. Ten termin nieustannie spotykamy w dokumentach B. Chmielnickiego, I. Wyhowskiego, P. Doroszenki, I. Samojłowicza, I. Mazepy, P. Orlika. O „ojczyźnie Ukrainie” wspomina P. Połubotok w liście do W. Koczubeja w 1685 roku. Szczególnie popularne w Europie staje się to wyrażenie po wydaniu „Opisu Ukrainy” G. L. de Beauplana. Po podziale Ukraletopisie pod rokiem 1187. Kronikarz przytacza ten termin z powodu śmierci perejasławskiego księcia Włodzimierza Hlebowicza: „za nim bowiem Ukraina bardzo rozpaczała”. Czyli słowo Ukraina występuje w znaczeniu ziemi, która należy do tego lub innego księcia: Ukraina Halicka, Ukraina Perejasławska…
Tłumaczenie maszynowe
— Od czego zaczęło się tworzenie Muzeum? — Pomysł stworzenia Muzeum Majdanu zrodził się na samym Majdanie. Moja znajoma z USA, Linda Norris, na swoim blogu 1 grudnia 2013 roku zamieściła post: „Gdybym była dyrektorem kijowskiego muzeum właśnie teraz”. Pisała o rzeczach wydawałoby się prostych: otworzyłaby drzwi muzeum dla protestujących, napoiłaby ich herbatą, zapewniłaby im programy edukacyjne, zajęłaby się zbieraniem świadectw, przedmiotów historycznych, ponieważ jest to unikalne wydarzenie dla państwa. Wkrótce opublikowałem na „Ukraińskiej Prawdzie” artykuł „Muzea Ukrainy — uczymy się być z narodem”, w którym zapytałem siebie i kolegów, czy nasze placówki kultury są gotowe wypełniać swoją misję. Było w nim wezwanie do przemyślenia społecznej roli muzeów, zwłaszcza w czasie takich wstrząsów. Na początku brzemiennych w skutki dla kraju wydarzeń zimą 2013—2014 roku niewielka grupa muzealników i aktywistów zrozumiała, że rozwój protestów społecznych nabiera historycznej skali i społecznego znaczenia, że rozumienie wolności jako wartości kulturowej i społecznej wciela się w pasjonarne przejawy w najnowszej historii państwa. Aktywiści grupy wzywali do zadbania o zachowanie dla potomnych unikalnych świadectw i rozpoczęli pracę edukacyjną w terenie, na barykadach i w przestrzeni medialnej, przekonując, że do takich może należeć niemal każdy przedmiot, który znalazł się w epicentrum wydarzeń, każde zjawisko, które powstało w toku walki obywateli o swoje prawa i wolność, każda emocja, radość i ból. Tak w styczniu 2014 roku powstała inicjatywa „Muzeum Majdanu”, która jesienią tego samego roku połączyła się z inicjatywą Centrum Analitycznego pro.mova „Muzeum Wolności”. W lutym 2015 roku muzealnicy założyli organizację społeczną „Muzeum Majdanu”. Głównym zadaniem połączonej inicjatywy stało się zachowanie pamięci o wydarzeniach i ludziach Euromajdanu oraz Rewolucji Godności, w szczególności poprzez zbieranie świadectw, dokumentów, historii mówionych i przedmiotów, chroniąc miejsca pamięci i obiekty. A oficjalne Muzeum zostało utworzone rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy „O utworzeniu państwowej placówki »Kompleks Muzealny Bohaterów Niebiańskiej Sotni — Muzeum Godności«” z dnia 18 listopada 2015 r. oraz „O wprowadzeniu zmian do rozporządzenia Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 18 listopada 2015 r.” z dnia 23 listopada 2015 r. — Kto dołączył do tworzenia Muzeum? — Na różnych etapach projekt wsparły Samoobrona Majdanu i szereg inicjatyw — Biblioteka Majdanu, Poczta Majdanu, Automajdan, Artystyczna Sotnia, Majdan Press-Centrum i inne, a także Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Ministerstwo Kultury Ukrainy, Kijowska Miejska Administracja Państwowa, Narodowe Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska”, Muzeum Historii Miasta Kijowa, Narodowe Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej, organizacja społeczna „Agencja Strategii Kulturowych”, Ukraiński Komitet ICOM, rodziny Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Aktualność i osobliwości tworzenia Muzeum, sposobów zachowania i prezentacji współczesnej historii omawiano z międzynarodowymi ekspertami, w szczególności z Lindą Norris (stypendystka Fulbrighta, USA), Sarą Bloomfield (dyrektor Muzeum Pamięci Holokaustu, USA), Elaine Gurian (była zastępczyni dyrektora Narodowego Muzeum Indian Amerykańskich w Waszyngtonie, była zastępczyni Sekretarza Instytutu Smithsona, USA), Johannesem Rasmussenem (sekretarz Baltic Initiative and Network, Dania), Basilem Kerskim (dyrektor Europejskiego Centrum „Solidarność”, Polska), Zbigniewem Gluzą (kierownik ośrodka „Karta”, Polska), Robertem van Vorenem (obrońca praw człowieka, założyciel Fundacji Zachowania Historii Majdanu, Holandia) i innymi. Konceptualne idee nowo tworzonego Muzeum zostały naświetlone m.in. na międzynarodowej konferencji Sojuszu Muzeów Amerykańskich w Seattle (maj 2015), na dorocznej konferencji Fundacji Księcia Clausa (Amsterdam, 2015), na konferencji Instytutu Smithsona w Narodowym Muzeum Historii (USA, 2015), na konferencji ICOM „Muzea na linii ognia…” (Kiszyniów, 2015), w wyjazdach szkoleniowych do Polski, Holandii, Francji, Belgii (2015—2017). Znaczenie stworzenia Muzeum, w szczególności dla społeczności międzynarodowej, zostało zilustrowane zainteresowaniem tym projektem ze strony popularnych i fachowych mediów. — Jaki cel stawia przed sobą Muzeum? — Musimy opowiedzieć o tych brzemiennych w skutki wydarzeniach współczesnej historii, których uczestnikami się staliśmy. Aby nie zakonserwować i nie zamrozić „gorących” wydarzeń teraźniejszości, a wręcz przeciwnie, wykorzystać je do kształtowania przyszłości. Chcemy, aby to Muzeum nie było projektem politycznym, nie było muzeum o przeszłości. A platformą do przemyślenia na nowo wielkich procesów historycznych, w szczególności walki Ukraińców o wolność, prawa i godność. I żeby to muzeum było platformą dla dialogu i aktywizacji inicjatyw społecznych. Przecież musimy pomóc odnaleźć kiedyś utraconą i zbudować najnowszą tożsamość Ukraińców. Za pomocą niedawnych wydarzeń na Majdanie pokazać światu, kim jesteśmy, i samym zrozumieć, jaki mamy potencjał. Aby każdy zrozumiał swoją misję w tym świecie. Żebyśmy się zjednoczyli i wspólnie zmieniali Ukrainę na lepsze. — Co udało się zrobić w tym czasie? — Zebrana przez aktywistów kolekcja obejmuje ponad 2000 przedmiotów, około 500 wywiadów audio i wideo, dokumentację ochrony zabytków, fotografie dokumentalne, wydania książkowe. Zbiory rzeczowe złożono z różnych grup, które uzupełniają do dziś: od barykadowego handmade’u, przedmiotów samoobrony, sztuki protestu po unikalne artefakty. Wśród rarytasów zbioru znajduje się instalacja artystyczna „Szopka Bożonarodzeniowa”, seria płócien malarskich „Przyszłość Ukrainy” (o wymiarach 200x1000, z których każde malowało w epicentrum wydarzeń ponad 100 osób w Kijowie, Doniecku i Ługańsku), przestrzelony citylight z Instytuckiej, 40-tonowa konstrukcja „Choinki” z ponad 500 flagami, plakatami, sloganami i innymi przedmiotami, pneumatyczna armata, zniszczony samochód automajdanowca, płyta rzeźbiarska „Nowa Ukraina” artysty Rotiego z Francji, konstrukcja rowerowa z baterią słoneczną Francuza Guillaume’a Alami, „koktajle Mołotowa” z żarówek elektrycznych wypełnionych pieprzem i płonącą mieszanką, przestrzelone hełmy Bohaterów Niebiańskiej Sotni i wiele innych. Kolekcja ma znaczną wartość historyczną, artystyczną, społeczną, kulturoznawczą, etnologiczną. Każdy z przedmiotów przechowuje pamięć i żywą historię. — A jak rozwiązuje się kwestię lokalu Muzeum? — Budynek przyszłego muzeum ma być częścią historycznej i memorialnej przestrzeni Rewolucji Godności. Jego architektura będzie prezentować pojęcie wolności i odpowiedzialnego działania zbiorowego. Jedynym miejscem, które odpowiada takim wymaganiom, logice urbanistycznej i historycznemu uwarunkowaniu, jest działka na Alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni 3-5, która wcześniej była przeznaczona pod budowę budynku muzealnego, a po rozstrzelaniu pokojowych protestujących de facto nabrała swojego jedynego historycznie określonego i społecznie zatwierdzonego przeznaczenia. Warianty rozmieszczenia Kompleksu Memorialnego i muzeum zostały wypracowane i przetestowane na spotkaniach eksperckich, dyskusjach publicznych, w procesie Międzynarodowego konkursu „Terytorium Godności / Terra Dignitas” (2015). Obecnie czekamy na przeprowadzenie otwartego międzynarodowego konkursu architektonicznego na budowę naszego kompleksu memorialno-muzealnego.
Tymczasowy wariant lokalizacji przewiduje adaptację części pomieszczeń Ukraińskiego Domu na potrzeby części administracyjnej Muzeum i kolekcji zbiorów, a także stworzenie wystawy zmiennej. W perspektywie krótkoterminowej planujemy otwarcie infocentrum oraz przestrzeni pamięci w budynku Federacji Związków Zawodowych Ukrainy przy ul. Chreszczatyk. W perspektywie długoterminowej (5–10 lat) — budowę nowego gmachu dla Memoriału, Muzeum i Centrum Wolności na kilku działkach przy Alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni. — Gdzie dzisiaj można zobaczyć eksponaty Muzeum? — Stałej ekspozycji póki co nie mamy. Ale zdążyliśmy już przeprowadzić aprobatę konceptów i składowych Muzeum w takich projektach: wystawa „Wolność”, Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy (październik–listopad 2014); interaktywna wystawa „Twórczość Wolności: (R)ewolucyjna kultura Majdanu”, Narodowe Centrum Kultury „Muzeum Iwana Honczara” (listopad 2014 — luty 2015); interaktywna wystawa multimedialna „L’art de la liberte”, Pałac Talleyranda, Ukraińskie Centrum Kultury we Francji, Paryż (marzec 2015); wystawa multimedialna „Majdan: od niepodległości do wolności”, Muzeum Historii Miasta Kijowa (październik 2015 — styczeń 2016); projekt interdyscyplinarny „Lekcje wolności” (lato 2015); projekt międzynarodowy „Windows into Protest / Okna na protesty” — tworzenie filmów o masowych protestach na Ukrainie, w Wielkiej Brytanii, Turcji (listopad 2015); projekt międzynarodowy „Pierwsza pomoc dziedzictwu kulturowemu w warunkach złożonego kryzysu: międzynarodowe strategie dla Ukrainy” (sierpień 2015 — marzec 2016); projekt „Odważni” — kompleksowy program upamiętnienia Bohaterów Niebiańskiej Sotni i uczestników Rewolucji Godności: przestrzeń wystawienniczo-interaktywna, prezentacje, pokaz ubiorów (luty 2016). Ten projekt wystawowy odwiedził już 4 miasta Ukrainy, a także Ukraińskie Muzeum Narodowe w Chicago (sierpień–październik 2017), w grudniu — Parlament Szkocki. Pokażemy go również w miastach wschodniej Ukrainy. Udostępnialiśmy swoje eksponaty na wystawę „Ukraina/NATO. Formuła bezpieczeństwa”, która niedawno odbyła się w Mysteckim Arsenał. Obecnie trwa aktywna współpraca z ukraińskimi i międzynarodowymi partnerami przy organizacji wystaw na temat Majdanu z wykorzystaniem zbioru artefaktów i świadectw, m.in. w Polsce, Belgii, USA. 24 sierpnia włączymy się w organizację międzynarodowego festiwalu patriotycznego, który odbędzie się w Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Budownictwa Ukrainy. W Dniu Bohaterów Niebiańskiej Sotni (20 lutego) oraz Dniu Godności i Wolności (21 listopada) zazwyczaj organizujemy wystawy czasowe. W listopadzie zaplanowano wystawę pamięci Bohatera Niebiańskiej Sotni, kijowianina Wołodymyra Melnyczuka (skwer jego imienia z naszym udziałem ma zostać otwarty na Obołoniu w sierpniu). Kończymy prace nad instalacją systemu informacyjno-nawigacyjnego „Miejscami Rewolucji Godności”. Takie stoiska zostały już ustawione na placach Mychajłowskim i Europejskim, Alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni, na ulicy Chreszczatyk oraz przy Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. — Jakim widzi Pan Muzeum w przyszłości? — Muzeum Rewolucji Godności ma stać się wielofunkcyjnym kompleksem muzealnym, otwartą dynamiczną instytucją nowego pokolenia, która bazuje na wydarzeniach przeszłości i jest skierowana w przyszłość, służy jako autorytatywna platforma do refleksji nad tematem wolności oraz rozumienia wielkoskalowych procesów historycznych. Muzeum będzie przechowywać pamięć o wydarzeniach, uczestnikach i skutkach Rewolucji Godności, Pomarańczowej Rewolucji, Rewolucji na Granicie, innych wydarzeniach na Majdanie Niepodległości oraz w innych miejscach związanych z walką Ukraińców o prawa i wolności człowieka, wolność jako wartość, niepodległość Ukrainy i jej wybór cywilizacyjny. Przecież Muzeum jest powołane do szerzenia idei godności i niepodległości, wolności, samoorganizacji, odkrywania osobliwości walki o prawa i wolności w kontekście światowym, wspierania aktywizacji inicjatyw społecznych, konsolidacji i rozwoju ukraińskiego społeczeństwa oraz kształtowania odpowiedzialności za swoją przyszłość. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO „Kompleks Memorialny Bohaterów Niebiańskiej Sotni — Muzeum Rewolucji Godności” — muzealna instytucja państwowa o charakterze naukowo-badawczym, kulturalno-oświatowym i naukowo-metodycznym, należąca do sfery zarządzania Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Muzeum zostało zapoczątkowane przez inicjatywę społeczną „Muzeum Majdanu / Muzeum Wolności”, która rozpoczęła swoją praktyczną działalność od tworzenia Muzeum jako wielofunkcyjnego kompleksu muzealnego. Uczestnicy inicjatywy pracowali nad koncepcją Muzeum, zbierali artefakty i świadectwa, zapewniali przechowywanie, badania i popularyzację obiektów, przedmiotów i miejsc związanych z Rewolucją Godności. Dzisiaj dyrektor „Narodowego Kompleksu Memorialnego Bohaterów Niebiańskiej Sotni — Muzeum Rewolucji Godności” Ihor Posziwajło jest gościem „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr M. KOSTENKO, doktor nauk prawnych, profesor (Instytut Państwa i Prawa im. W. M. Koreckiego NAN Ukrainy) Współczesna korupcja w Ukrainie — to korupcja typu kryzysowego, — jest ona zrodzona z głębokiego kryzysu społecznego w Ukrainie! Dlatego NABU czy jakiekolwiek inne organy antykorupcyjne (nawet przy zastosowaniu kary śmierci!!!) nie są w stanie przezwyciężyć tej korupcji, jeśli nie zostaną przeprowadzone reformy społeczne, które podetną korzenie korupcji. Reformy te muszą stworzyć sytuację, w której uczciwe życie i praca staną się opłacalne. Tak jak jest to obecnie, na przykład, w Singapurze, Finlandii, Japonii, Niemczech. Korupcja typu kryzysowego ma charakter systemowy, to znaczy, że poraża nie tylko instytucje państwowe, ale także instytucje społeczeństwa obywatelskiego. Dlatego płonne są nadzieje na to, że aktywiści społeczni-antykorupcjonariusze staną się tymi czynnikami, zdolnymi zagwarantować skuteczną walkę z korupcją. To znaczy, że nawet wzięte razem państwo i społeczeństwo obywatelskie są bezsilne wobec korupcji typu kryzysowego. A jest to spowodowane systemową anomalią społeczną, kiedy żyć i pracować uczciwie i zgodnie z prawem — nie jest opłacalne. Z tego samego powodu systemowy jest dzisiaj w Ukrainie brak szacunku do norm moralnych i do prawa: bo kto będzie szanował normy moralne i prawo, jeśli żyć i pracować uczciwie i zgodnie z prawem nie jest opłacalne? Wspomnianą anomalię społeczną należy usunąć poprzez przeprowadzenie odpowiednich reform społecznych, w wyniku których w społeczeństwie uformuje się taka wartość społeczna jak szacunek do norm moralnych i do prawa. Stepan BABIJ Mówią, że cerkiew jest oddzielona od państwa. Mówią... Bo gdyby była oddzielona, zgodnie z Konstytucją, cerkiew nie zachowywałaby się w ten sposób. Zwłaszcza cerkiew patriarchatu moskiewskiego. Zachowuje się tak, jakby była państwowa. Jeśli jest oddzielona od państwa, to proszę bardzo, swoją działalność prowadźcie w granicach swoich terenów cerkiewnych. Ale nie, ona mąci w całym kraju. To znaczy, w państwie. Procesje krzyżowe przez całą Ukrainę, i od Ławry Poczajowskiej, i od Świętogórskiej, a co najważniejsze — defilowanie przez Chreszczatyk, stolicę państwa. A setki autobusów do zwożenia zewsząd tysięcy zwolenników patriarchatu moskiewskiego, za czyje pieniądze? Kiedyś my (literaci) byliśmy świadkami, jak drżała droga pod kołami setek „Ikarusów”, które jechały z Donbasu do Kijowa. Pisałem o tym i drukowałem w „Lit. Ukrainie”, że „wtedy oni jechali po puchar, ale tak mogą przyjechać i po władzę”... Po siedmiu latach to się stało. I znowu zorganizowane autobusy... I nieukarani regionali, którzy i wtedy wyprawiali kolumnę, i dzisiaj zwożą swój elektorat, i razem z hierarchami przewodzą tej masie, udając, że uwierzyli w Boga. Idą, żeby zademonstrować na ulicach stolicy swoją siłę, nawet przewagę liczebną. Bo z Filaretem na Włodzimierską Górkę będą szli kijowianie, czy dołączy jeszcze ktoś z gości Kijowa. I co na to państwo? Pozwala swobodnie rozbijać się po kraju i po stolicy małoświadomej masie nieprze A ta wartość jest podstawą kultury antykorupcyjnej w społeczeństwie. Co więcej, tylko szacunek do norm moralnych i do prawa może zapewnić w Ukrainie ten porządek prawny, bez którego nie mogą być skuteczne żadne inne reformy. Bo, jak mawiał Thomas Carlyle: „Wszelkie reformy, poza moralną, są płonne”. Zatem, dla przezwyciężenia korupcji typu kryzysowego potrzebne jest przeprowadzenie głębokich reform społecznych, które zmienią sposób życia tak, aby żyć i pracować uczciwie i zgodnie z prawem stało się opłacalne! Fundamentalnym prawem naturalnym człowieka jest prawo do sprawiedliwości społecznej. Czy zapewnione jest to prawo człowieka w Ukrainie dzisiaj? Niestety, nie! Dzisiaj polityka antykorupcyjna w Ukrainie jest nieskuteczna, bo skierowana jest jedynie na realizację błędnej koncepcji „nagiej represji”, to znaczy represji niepołączonej z usunięciem tej anomalii społecznej, która rodzi korupcję typu kryzysowego. Koncepcja ta jest zdolna stworzyć „burzę w szklance wody”, czyli pozorowanie „ataku” na korupcję. Ale, co więcej, koncepcja „nagiej represji” otwiera drogę dla różnorodnych nadużyć środkami sprawiedliwości karnej, w szczególności w sferze walki politycznej i konkurencji gospodarczej, a także dla hipertrofii policyjnych (represyjnych) funkcji państwa. Naprawdę skuteczną polityką antykorupcyjną może być polityka oparta na koncepcji „antykorupcyjnych kleszczy”, która jest potwierdzona doświadczeniem, na przykład, Singapuru. Ale ona póki co nie została wdrożona w Ukrainie. Skąd ta iluzja, że rzekomo rozwiązać problem korupcji jest bardzo prosto: wystarczy wsadzić do więzień wszystkich skorumpowanych — i korupcja zostanie przezwyciężona. Ależ to prymitywne! Niedoskonałość rodzimej „strategii” walki z korupcją staje się coraz bardziej oczywista! Jeśli jeszcze kilka lat temu „antykorupcyjni stratedzy” twierdzili, że korupcja zostanie przezwyciężona, jeśli stworzy się NABU, SAP, NAZK, to teraz, po braku oczekiwanych rezultatów u tych organów antykorupcyjnych, twierdzi się coś innego. Organy te, okazuje się, są tak nieskuteczne dlatego, że nie ma właściwego audytu nad nimi. Ot, tylko stworzymy taki audyt — korupcję od razu okiełznamy! Teraz już wszystkie nadzieje Ukraińców kierują się na ten audyt. Ot, jeszcze nam audytu nad organami antykorupcyjnymi brakuje i wtedy już korupcję zwyciężymy! A jeśli jeszcze audyt nie pomoże, to już na pewno nam pomoże stworzenie sądów antykorupcyjnych. Taka to antykorupcyjna iluzja... Rzekomo dla przezwyciężenia korupcji wystarczy „wola polityczna” i można ją przezwyciężyć „kawaleryjskim najazdem” za pomocą „szabli w dłoń!”, czyli z wykorzystaniem „nagiej represji”, stosowanej przez organy antykorupcyjne! Ale tego zupełnie nie wystarczy, bo decydujące znaczenie mają właśnie reformy, które mogą usunąć społeczne korzenie korupcji. Jak świadczy doświadczenie Singapuru i innych krajów, skuteczna może być tylko koncepcja „antykorupcyjnych kleszczy”. Polega ona na połączeniu dwóch „szczęk” w „antykorupcyjnych kleszczach”: 1 — głębokich reform społecznych, które mają potencjał antykorupcyjny, i 2 — stosowania środków represyjnych wobec skorumpowanych, które mają być stosowane przez organy antykorupcyjne (NABU itd.). Jeśli nie zostaną uruchomione obie te „szczęki”, to jak jedną „szczęką” „zacisnąć” korupcję wraz z jej korzeniami? Zgodnie z koncepcją „antykorupcyjnych kleszczy”, próby samym tylko udoskonalaniem ustawodawstwa antykorupcyjnego i organów antykorupcyjnych (NABU itd.) przezwyciężenia kryzysowego typu korupcji są bezperspektywiczne. Nie można stworzyć takiej ustawy czy takiego organu antykorupcyjnego, którym nie można by było nadużyć, jeśli w społeczeństwie ma miejsce anomalia społeczna, przy której żyć i pracować uczciwie i zgodnie z prawem nie jest opłacalne. Co więcej, w tych warunkach możliwym staje się formowanie tak zwanego „państwa policyjnego”. Ukraina w wyniku reform społecznych musi stać się krajem zdatnym do życia dla uczciwych i praworządnych obywateli! Tylko wtedy, zgodnie z koncepcją „antykorupcyjnych kleszczy”, mogą być skuteczne ustawodawstwo antykorupcyjne i jakiekolwiek organy antykorupcyjne (NABU itd.), wraz z instytucjami społeczeństwa obywatelskiego.
Mnie, wołyniakowi, przyszło uczyć się w Galicji. W Brzeżanach i Lwowie, a także być raz na weselu w Buczaczu i jeszcze raz przejeżdżać przez Buczacz. Tak jak w Brzeżanach, gdzie uczyłem się w szkole medycznej przez dwa lata, przez ten czas od nikogo nie słyszałem, że tutaj mieszkał Markijan Szaszkewycz, Bohdan Łepkyj, że stamtąd pochodzi malarka Ołena Kulczycka... Tak i w Buczaczu nikt nawet nie napomknął, że to miasto-muzeum i jacy mistrzowie je tworzyli. I że właśnie Mikołaj Potocki, właściciel Buczacza, zaprosił utalentowanego architekta Meretyna, rzeźbiarza Jerzego Pinzla, którzy wznieśli tutaj arcydzieło — ratusz miejski. Właśnie wtedy została również wzniesiona przez Mikołaja Potockiego Ławra Poczajowska. O tym znacznie później opowiedziała nam Wira Stećka dzięki temu, że w Warszawie zachowało się archiwum buczackie. Ostatnie lata swojego życia Mikołaj Potocki spędził w przybudówce Ławry Poczajowskiej. Tam też zmarł. Pochowany pod cerkwią Zaśnięcia Matki Bożej. Jak mu się teraz leży, kiedy nad nim dokonuje się taka zniewaga, zniewaga ukraińskiego zwyczaju i tradycji. Kiedy popi patriarchatu moskiewskiego zamienili świętość w gniazdo rosyjskiej agentury FSB? Ci, którzy nienawidzą Ukrainy, dla której fundator-patriota tak wiele zrobił.
Tłumaczenie maszynowe
Jesteśmy oburzeni komunikatem na stronie Ministerstwa Kultury Ukrainy z dnia 24 lipca 2017 roku w sprawie „Wyników losowania w celu wyłonienia kandydatur od organizacji społecznych w sferze kultury do włączenia w skład komisji konkursowej ds. przeprowadzenia konkursowego wyboru na stanowisko dyrektora generalnego Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego. 24.07.2017, 16:30 W Ministerstwie Kultury 24 lipca 2017 roku w trybie ustalonym przez Ustawę Ukrainy „O kulturze” przeprowadzono losowanie w celu wyłonienia kandydatur od organizacji społecznych w sferze kultury do włączenia w skład komisji konkursowej ds. przeprowadzenia konkursowego wyboru na stanowisko dyrektora generalnego Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego. Zgodnie z wynikami losowania do składu komisji wybrano kandydatury: Fedorenko Ołeksandr Wiktorowycz — Organizacja społeczna „Liga Miejska Kijowa”; Kdyrowa Inesz Oserbajjiwna — Organizacja społeczna „Rada Wspólnot Narodowych Ukrainy”; Ponomarenko Natalija Anatolijiwna — Organizacja społeczna „Reformy dla postępu”. Zszokował nas brak wśród kandydatów do komisji konkursowej ds. wyboru kierownika Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego architektów, artystów, przedstawicieli Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, przedstawicieli innych branżowych organizacji społecznych, które są zdolne obiektywnie, fachowo (!) wziąć udział w tym konkursie. Zamiast tego sędziami będą OS „Klub Miłośników Baletu” oraz OS „Związek Baletowy Ukraina”. Obecnie rezerwat, zważywszy na jego stan, potrzebuje gospodarza, specjalisty, patrioty, który będzie w stanie powstrzymać wandalizm, jego szpecenie zabudowami, przebudowami i wyburzeniami budynków oraz obiektów tego kompleksu architektonicznego, objętego ochroną UNESCO. Przecież na jego terenie, a mianowicie na „Dolnej Ławrze”, pojawiło się już 16 nowych obiektów, wśród których jest także kilka wielopiętrowych budynków, nie licząc zabudowy, która pojawia się w strefie ochronnej Rezerwatu. Świadczy to o tym, że świadomie ignorowane są wymogi ustawy o oddzieleniu kościoła od państwa. Biorąc pod uwagę wskazane problemy wokół Rezerwatu, musimy zapytać: jaka jest dalsza perspektywa zachowania i rozwoju znanego na całym świecie Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra” i na jakiego dyrektora generalnego, specjalistę można liczyć? Zamiast wypełniania niedawno zmienionych wymogów Ustawy Ukrainy „O kulturze”, która przewiduje włączanie do procesu wyboru kierowników instytucji kultury najlepszych przedstawicieli fachowych branżowych organizacji społecznych, Ministerstwo Kultury Ukrainy angażuje do udziału w komisji konkursowej tancerzy, aktorów, sportowców oraz inne całkowicie niekompetentne organizacje społeczne, celowo eliminując z tego procesu tych, którzy mogą położyć kres nieporządkowi w Kijowsko-Peczerskiej Ławrze. Lidija OREŁ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Petro WOWCZENKO, starszy pracownik naukowy Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy, architekt
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
przychylnego Niepodległości ludu. Władze milczą. Czy tylko udają? Czy naprawdę nie dostrzegają pełzającego zagrożenia dla naszej samodzielności? Nie zauważają demonstracyjnego świętowania obcej ideologii? A może świadczy to o tym, jak wielu małorosjan jest wśród państwowego konglomeratu? Ileż pisano, ileż mówiono, że przynależność do struktury kraju agresora w czasie, gdy Moskwa niszczy Ukrainę, okalecza naród, a ziemia jest zlana krwią naszych synów i skropiona łzami młodych wdów, matek, dzieci-sierot — a po hierarchach MP wciąż spływa to jak po kaczce. Oni tylko modlą się, aby ustała bratobójcza wojna. Ufają Bogu. Bezbożnicy i słudzy moskiewskiego Szatana. Serce kipi bólem i krwią. Za zakrwawiony, niszczony, zrujnowany Donbas. Krew i ruiny, kalectwa i śmierć. Kraj, zrujnowany i zniszczony przez moskala. Ale tak jak zajęty dzisiaj Donbas, boli mnie dawno zajęte arcydzieło — Ławra Poczajowska. I nawet nie przez to, że prawosławie innego, obcego odcienia odprawia nabożeństwo w ukraińskiej świętości, a przez tę niesprawiedliwość, która dawno zapanowała i teraz brutalnie utwierdza to wielkie kłamstwo. Dawno, jeszcze kiedy rosyjski but stąpił na wołyńską ziemię, wszystko otuliło się wojowniczą nieprawdą i tak została zdeptana historyczna istota, że nawet Taras Szewczenko, ten wielki miłośnik prawdy, artystycznie opracowując wielkość świętości, nie rozpoznał wtedy samodzierżawnego łotrostwa. Co tam ukrywano skradzione i unosił się wtedy tam obcy duch dla Wołyńskiej ziemi. A prawdziwy duchowy rozwój, jeszcze przekazany przez poprzedników, kontynuował wielki budowniczy, wielki Ukrainiec Mykoła Potocki. Oto wspomnienia o nim z opisu naocznego świadka: „Rozmawiał w języku ukraińskim, miał długie wąsy i osełedec założony za ucho, w rękach zawsze była wielka fajka. Pochodził z dawnego kozackiego rodu. Z wiary — grekokatolik. Człowiek niezwykle bogaty. 70 cerkwi i soborów zbudowano dzięki niemu przy pomocy wielu budowniczych, których zapraszał z Europy i którym szczodrze płacił”. Nic nie wiedzieliśmy o rodach Potockich, a tym bardziej o fundatorze Mykole Potockim. Szlachta i tyle. Renegaci. Zdrajcy ukraińskiego narodu. Jeden tylko pałac Potockich we Lwowie był znany i to jako pozostawiony nie wiadomo przez którego z Potockich. Coś gdzieś przeciekało o Potockim, który miał jakiś związek z Ławrą Poczajowską. I to na poziomie legendy. Wszystko ukrywano przed nami.
Tłumaczenie maszynowe
W tyranicznych, totalitarnych państwach fizyczne niszczenie oponentów, inaczej myślących i za- Petro WOŁOWACZ, akademik UEAN, doktor filozofii, członek rzeczywisty NTSz, członek NSPU, laureat nagród im. Ł. P. Symyrenki NANU oraz Dmytra Nytczenki. Dzisiaj światowa nauka, uzbrojona w najnowsze środki techniczne i metody badań, nie jest w stanie podliczyć nie tylko rozmiarów strat ludzkich, ale i dóbr materialnych. Wśród byłych republik kolonialnych najmniej zbadana jest sytuacja na Ukrainie. Przecież systemowymi i celowymi czystkami etnicznymi, niszczeniem materialnych nośników kultury i pamięci historycznej Imperium Rosyjskie zajmowało się przez kilka stuleci. W tym okresie zniszczono dziesiątki milionów ukraińskiej ludności, kolosalną liczbę książek, dziesiątki tysięcy dzieł sztuki, zabytków historycznych, architektonicznych i budowli kultowych. Po stalinowsko-berijowskiej despocji, w krótkotrwałym okresie chruszczowowskiej odwilży (1956—1965) w radzieckim getcie wybuchła iskra nadziei na odrodzenie narodowe. Miejska twórcza inteligencja i młodzież studencka na Ukrainie, której większość wywodziła się z jeszcze nie do końca zdenacjonalizowanej i zrusyfikowanej wsi, trafiwszy z paszportami do miasta, pierwsza poczuła wolność. Właśnie ta kategoria zdesperowanych chłopców i dziewcząt stanowiła główną warstwę intelektualnego ducha szestdziesiatnykiw. Na ich barki spadł cały ciężar odrodzenia zniszczonej przez stalinowski totalitarny reżim ukraińskiej literatury i kultury. Mnie poszczęściło się nie tylko wielu z nich znać osobiście, ale brać, choć epizodycznie, udział w kijowskich wydarzeniach. Studiując na Krymie, a potem w leningradzkiej aspiranturze, do Kijowa zaglądałem nieczęsto. Ale i podczas tych krótkotrwałych wyjazdów do stolicy udawało mi się trafiać na wieczory literackie w Związku Pisarzy Ukrainy, różnorodne koncerty i głośne zgromadzenia młodzieżowe w majowe dni przy pomniku Tarasa Szewczenki. Niejednokrotnie słuchałem sławnego chóru „Homin” Leopolda Jaszczenki, odwiedzałem mieszkanie-muzeum Iwana Honczara. Pamiętam, że zainteresował się fotografiami dzieci Łewka Symyrenki, ubranych w strój narodowy. Je przekazałem mu za zgodą córki Łewka Symyrenki, Tetiany. Po roku, czy dwóch, je zwrócono. W pracowni wybitnego mistrza widziałem pomniki kozackich hetmanów i pułkowników. Kadebiści później wiele z nich zniszczyli podczas rewizji. Spotykałem się wtedy ze znanym rzeźbiarzem i reżyserem filmowym Iwanem Kawaleridzem. To był człowiek nie tylko duchowej, ale i fizycznej wielkości. Pamiętam mocny uścisk olbrzymiej dłoni. Widywałem się w tamtym czasie na młodzieżowych zgromadzeniach w Związku Pisarzy na Bankowej z Iwanem Dziubą, Jewhenem Swerstjukiem, Erastem Beniszewskim, Mychajłem Brajczewskim, Wasylem Fiałkiem i wieloma innymi znanymi ludźmi. Mój starszy brat Fedir w tym czasie studiował na wydziale leśnictwa Ukraińskiej Akademii Rolniczej. On też wprowadził mnie do młodzieżowego kijowskiego towarzystwa. Więc wielu obecnie szeroko znanych działaczy literatury, kultury i nauki znam jeszcze z tamtych czasów. W młodzieżowym środowisku studenckim szerzył się i nabierał tempa ruch na rzecz odrodzenia języka ukraińskiego jako opór wobec oficjalnej rządowej rusyfikacji. Poprzez samizdat rozpowszechniano maszynopisy i rękopisy nie tylko poezji zakazanych poetów lat 20.—30., ale i utwory młodej generacji literackiej. Wśród samizdatu trafiały się także słowniki. Maszynopisowy słownik frazeologiczny języka ukraińskiego trafił i do mnie. Przekazał mi go brat Fedir. Z jego słów wynikało, że do niego trafił on od akademika Ukraińskiej Akademii Nauk Petra Pohrebniaka, który przez długi czas kierował akademicką komisją terminologiczną. Jak bezimienny ukraiński słownik frazeologiczny trafił do niego, ani ja, ani brat nie wiemy. Słownik w naszym środowisku przekazywany był z rąk do rąk, z jedynym warunkiem: przedrukować i rozpowszechnić. Egzemplarz, który przechowywał się u kijowskiego brata Fedira, zaginął. Przecież jego po ukończeniu Akademii wypchnięto z Kijowa do Kałmucji. Do kałmuckiego zesłania trafił przez konflikt z akademickim kierownikiem katedry marksizmu, który był jeszcze nieetatowym donosicielem-kadebistą. Łotr i komunorosyjski szowinista w profesorskiej todze Klucznykow śledził nastroje w środowisku studenckim i pisał donosy na swoich wychowanków. Przeniesiony do Kijowa z Melitopola, nawet w czasach chruszczowowskiej odwilży z zasady wykładał dyscypliny marksistowskie w języku rosyjskim, zmuszając studentów do zdawania w nim egzaminów. Brat i jeszcze kilku kolegów z roku wywalczyli prawo do zdawania egzaminu w języku ukraińskim. Przez to oraz aktywny udział w różnych nieautoryzowanych przez władze młodzieżowo-studenckich wydarzeniach, trafili w pole widzenia kadebistów. I ich prawie wszystkich z nakazu pracy skierowano poza granice Ukrainy. Więc egzemplarz „Słownika” brata gdzieś zaginął albo go ukradli. Jeden z egzemplarzy „Słownika” oprawiłem i zawiozłem na Krym. Tam z przyjaciółmi go powieliliśmy i rozpowszechniliśmy w swoim ukraińskim środowisku. Gdzieś latem 1965 roku do Bakczysaraju, gdzie pracowałem na Krymskiej Stacji Pomologicznej Wszechzwiązkowego Instytutu Naukowo-Badawczego Roślinnictwa, odwiedził mnie młodszy brat Wasyl. Właśnie ukończył Odeski Instytut Hydrometeorologiczny i jechał z nakazem pracy do m. Obnińsk w obwodzie kałuskim, gdzie był jedyny w kraju Wszechzwiązkowy Instytut Naukowo-Badawczy Agrometeorologii. W 90-95% zespół naukowy składał się z absolwentów Odeskiego Hydrometu i innych ukraińskich uczelni. Żeby brat nie tracił związku z Ukrainą, podarowałem mu oprawiony egzemplarz słownika frazeologicznego. Do 2015 roku brat stale go używał, wychowując córkę i syna na świadomych Ukraińców. Całe życie brat pracował w Rosji w swoim instytucie. Tam obronił pracę kandydacką i doktorską. Jest doktorem nauk geograficznych, profesorem, zasłużonym meteorologiem Rosji. Marzył o powrocie na Ukrainę, ale miejscowi chachły-małorosy z ukraińskiej Służby Hydrometeorologicznej, obawiając się potężnej konkurencji, zrobili wszystko, co możliwe, żeby został w Rosji. W 2012 roku społeczność naukowa instytutu oraz Obnińska świętowała jego 70-lecie. Było wiele ciepłych słów, brzmiały wysokie oceny kolegów jego wieloletniej działalności naukowej. Jubilata tego dnia uhonorowano tytułem „Honorowy Agrometeorolog Rosji”. Wielu kolegów, pochodzących z Ukrainy, wygłaszało przemówienia w języku ukraińskim. Niestety, prawie cztery lata później brat w rozkwicie sił twórczych odszedł do Wieczności. Prawie 50-letnie mieszkanie w Obnińsku, gdzie zbudowano pierwszą w kraju elektrownię atomową, dało o sobie znać. Brat choć nie mógł przeprowadzić się na Ukrainę, ale swoją córkę Oksanę pobłogosławił na studia w Odeskim Hydromecie. Ukończyła go z powodzeniem, tam też rozpoczęła aspiranturę i obroniła dysertację. W tym samym instytucie studiował też wnuk brata Jewhen, niedawno on również obronił dysertację. Będąc już ciężko chorym, brat trzymał w rękach dyplom kandydacki wnuka.
Brat zmarł w Dniu Jedności Ukrainy w 2014 roku, kiedy Krym był już okupowany przez Rosję. Z powodu stanu wojennego i silnych mrozów nie mogłem dotrzeć do Obnińska i być na pogrzebie. Pojechałem tam dopiero w rocznicę śmierci w 2015 roku, kiedy sam musiałem już opuścić okupowany przez Rosję Krym, gdzie przeżyłem prawie 60 lat. Przeglądając ogromny księgozbiór brata, w którym dominowała ukrainistyka, znalazłem podarowany mu w 1965 roku mój egzemplarz „Słownika”. Moi przyjaciele z ukraińskiej diaspory w Moskwie, z którymi wielokrotnie spotykałem się w Kijowie podczas Światowych Forum Ukraińców, poradzili, by nie przekazywać księgozbioru brata do Ukraińskiej Biblioteki w Moskwie, nad którą zawisł już putinowski miecz inkwizycyjny. Dziś jestem przekonany, że rada przyjaciół była słuszna, dalekowzroczna i mądra. Pamiętając słowa genialnego Ukraińca Mikołaja Gogola, włożone w usta sławnego Tarasa Bulby, że wrogowi nie można zostawić nawet fajki, postanowiłem zabrać „Słownik” z Moskowii. Kijowscy naukowcy, filolodzy i pisarze, do których się zwracałem, nie byli w stanie ustalić autorstwa „Słownika”. Mój dawny towarzysz-kolega proświcianin, wybitny ukraiński poeta, znany polityk i działacz społeczny Pawło Mowczan zgłosił się do pomocy w wydaniu tego niezwykle cennego „Słownika”. Za to wyrażam jemu oraz przyszłym wydawcom ogromną wdzięczność. Być może wydanie i rozpowszechnienie „Słownika” pomoże zidentyfikować także autora tej nieprzeciętnej pracy, która powróciła z Moskowii. których wystawy indywidualne wielokrotnie zdobiły kijowskie galerie. Wołodymyr Bałyberdin potrafi uduchowić metal i swoimi „Skrzydłami” przekazać energię, która podnosi człowieka ponad wszystkie życiowe przeciwności. W portfolio mistrzyni sztuki dekoracyjno-użytkowej, znanej florystki Hałyny Diuhowskiej, są setki pierwszorzędnych obrazów artystycznych, w których przedstawione są chrześcijańskie symbole, kody kulturowe narodu ukraińskiego, jaskrawe obiekty artystyczne o wymiarze kosmicznym, ale ponad wszystkim panuje obraz Berehyni rodzaju ludzkiego. Uwagę przykuł także obraz „Wielkanocne zwierzęta” W. Towkajły ze Switłowodska. Artysta wybrał dla siebie kompozycyjny zabieg dawnych ikon, kiedy w kwaterach wokół głównego obrazu ukazywany był żywot świętego. Dziesiątki pisanek w ornamentalnym obramowaniu wprowadzają błogosławiony nastrój, jako oznaki wysokiej duchowości i dobra. zakaz lub palenie na stosach inkwizycyjnych dzieł literackich, artystycznych i naukowych jest dawną, niezniszczalną tradycją. Od czasów średniowiecza odziedziczyły ją i z powodzeniem wprowadzały w życie reżimy komunistyczne i nazistowskie. W porównaniu z poprzednimi wiekami okazały się one najbardziej krwawe i niszczycielskie.
Tłumaczenie maszynowe
W galerii „Myteć” Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy odbyła się wystawa zbiorowa „Wspólną drogą życia” z okazji 100-lecia Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. W ekspozycji zaprezentowano prace ludowego artysty Ukrainy Izaaka Tartakowskiego, zasłużonych artystów Henryka Jagodkina, Anatolija Tartakowskiego, Wadima Mychalczuka, artystów Switłany Anoszkiny, Olhy Karpenko, Ołeny Pałamarczuk, Maryny Hromenko i innych. Walentyna Jefremowa, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Zdjęcie Serhija Komisarowa. O wkładzie pedagogów Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury w rozwój ukraińskiej kultury na otwarciu wystawy mówili dyrektor galerii „Myteć” Hanna Ławrecha, przewodniczący sekcji krytyki i historii sztuki, doktor nauk o sztuce Ołeksij Rohotczenko, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, wiodąca badaczka ukraińskiej sztuki Zoja Czehusowa, członkini zarządu Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, zasłużona rzeźbiarka Ukrainy Alisa Zaboj, przewodnicząca zarządu organizacji społecznej „Kobiety za pokój na całym świecie” Tetiana Koceba i inni. Wśród przedstawionych na wystawie prac znajdują się liryczne pejzaże I. Tartakowskiego „W Ogrodzie Botanicznym”, „Okolice Hurzufa”, „Rzeka Pseł”. Wywołują filozoficzne refleksje i życiodajny nastrój złożone pod względem kompozycyjnym martwe natury „Letni bukiet” i „Tulipany i morze” pędzla H. Jagodkina. Wzywają w podróż motywy morskie w pracach A. Tartakowskiego, który zachwyca dynamiką „Słoneczników”. O. Karpenko swojej palety, pełnej majorowych akordów. Przyciągają wyrafinowane dzieła H. Titowa jako wspomnienie po podróży do Paryża. A obok zupełnie inny temat z majestatycznym nastrojem orkiestry symfonicznej — jasne kompozycje A. Kuszczyk z wariacjami na temat wody. Nie pozostawiają obojętnymi widzów poruszające pastele H. Nosenko, krymskie motywy O. Masyka, energiczne płótna O. Pałamarczuk. Świecą słonecznymi promieniami słoneczniki O. Karpenko, która potrafi swoją soczystą paletą nadać akord dopełnienia swojemu dziełu. Halinie Bodiakowej bliskie są głębokie filozoficzne rozważania o sensie życia i odwieczne „Kobieta w czepcu”. H. Jagodkin humanistyczne wartości. Właśnie takimi są „Guru Złotego ogrodu”, „Wiatr zmian” oraz seria dzieł o różnych porach roku. Organicznie wplotły się w jasny wieniec ukraińskiej kultury także współczesne innowacje młodych artystów Ołeksandry Sydoreć, Jurija Kaczkina, Maryny Hromenko, Jarosława Stecenki, Natalki Honczarowej. Stołeczna publiczność dobrze zna dzieła tych artystów.
Tłumaczenie maszynowe
Marijka KUDASIUK, 14 lat, wieś Kimnata. Prace poszukiwawcze działaczy Proświty z rejonu krzemienieckiego uwieńczono sukcesem. W ubiegłym roku, dzięki wspomnieniom z dzieciństwa Borysa Hruszyckiego (wieś Bereżce) oraz Anatolija Wozniuka (chutor Wirla), ustalono miejsce śmierci ostatniego rejonowego dowódcy Armii UPA „Orła”. Uczestnicy dziecięcego obozu proświtańskiego „Leśna szkoła na Wirlu” postawili w tym miejscu zeszłego lata powstańczy brzozowy krzyż. A 29 lipca odbyło się liczne otwarcie i poświęcenie pomnika naszego Bohatera — Dębowego Krzyża. Przez wiele stuleci naród ukraiński prowadzi walkę o wolność i niepodległość. Jakich tylko wrogów nie było na naszych ziemiach! I za każdym razem napotykali na mężny opór, na protest ze strony obrońców rodzinnego kraju. Ciężkimi dla narodu ukraińskiego okazały się lata 30.—50. ubiegłego wieku. Zaraz po zwycięskiej walce armii UPA z nazistami, żołnierze-powstańcy zderzyli się z jeszcze straszniejszym wrogiem, który zjednoczył pod swoją władzą większość naszych ziem. I wtedy, gdy Wschodnia Ukraina cierpiała od sztucznego głodu, Zachodnia rozpoczęła walkę o swoje wyzwolenie. Ponieważ Rosja stworzyła specjalny organ, a mianowicie NKWD, dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii uświadomili sobie, że walczyć otwarcie będzie trudno. Właśnie dlatego powstańcy rozmieścili się w lasach, dzięki wsparciu prostego ludu we wszystkich wsiach. Wielu z nich, żołnierzy Armii bez państwa, poległo za idee wyzwolenia, całkowicie poświęcając się niełatwej sprawie, która opierała się na ludzkim życiu. Wśród tych bohaterów był i nasz rodak — Teodozjusz Petrowycz Trofymluk (1912—1950). Jeszcze dorastając w rodzinnej wsi Kimnata, chłopak nie wiedział, że za kilka kilometrów, niedaleko od Wirla, na chutorze Woronuha, będzie istniał jeden z ośrodków podziemnej walki rejonu krzemienieckiego, a on sam stanie na jego czele. Stepan DUPLIAK, poeta, członek NSPU. Nasycony był program festiwalu patriotycznego, w którym wzięli udział przedstawiciele Ogólnoukraińskich organizacji społecznych „Młody ruch ludowy”, „Sokół” oraz „Megamarsz”. Dzięki kreatywnym podejściom organizatorów tej akcji artystycznej, wywołała ona duże zainteresowanie u jej uczestników i gości. Szczególną uwagę przyciągnął kiermasz książki, na którym swoją produkcję oferowały krajowe wydawnictwa. Goście chętnie kupowali książki z autografem znanych ukraińskich literatów Wasyla Szkliara oraz Antonii Cwid. Pisarka zaprezentowała swój romans-trylogię „Ulubieniec muz i gracji: Kochane kobiety Tarasa Szewczenki”, trzytomnik którego podarowała miejscowemu muzeum Tarasa Szewczenki. Program festiwalu „Sze. Fest—2017” był różnorodny: działała polana edukacyjna, którą koordynowali Tetiana i Pawło Sapsaj, kiermasz mistrzów rękodzieła (Mariczka Polywacz), scena muzyczna (Witalij Kaliniczenko), scena teatralna (Jelizaweta Tarasowa, reżyser Tetiana Szekera), noc ukraińskiego kina (Olesia Lisowśka), nocna akustyka (Ihor Dwyhało), polana artystyczna (Ołena Wysznewśka, Tetiana Słobodian), polana dziecięca (Lesia Kołosenko). Ciekawe dla uczestników festiwalu były także wycieczki do chaty Szewczenki w Moryńcach i kompleksu muzealnego w Szewczenkowem. Na ojczyźnie naszego genialnego poety i malarza brzmiały w nowoczesnej aranżacji pieśni do jego słów, które wykonywały zespoły estradowe, przybyłe z całej Ukrainy. Na miejscowym stadionie przez prawie dwie doby rozbrzmiewały ukraińskie melodie. Wysoką klasę wirtuozerskiej gry pokazały zespoły muzyczne — zwycięzcy konkursu „Sze. Fest” 2016 „Tobi zdalosia”, „Naomi”, „EFIR”, obecni chętnie słuchali także bardów Witalija Kobzara, Żywosyła Lutoho, Bohdana Tarasiuka oraz wielu innych wykonawców. Niesamowite okazały się dla uczestników festiwalu także warsztaty. Z zachwytem obserwowali, jak ludowi twórcy lepili garnki z gliny. Śpiewał kobziarz i wiejski chór amatorski, odtwarzając koloryt epoki Szewczenki... Zmęczeni i szczęśliwi czuli się koordynatorzy. Teodozjusz Trofymluk, znany też jako „Orzeł”, podporządkował powstańcze oddziały dowódcy OUN „Woronowi” i skutecznie walczył przeciwko moskiewskim najeźdźcom. Jednak nie na darmo M. Hruszewski mówił, że nie umiemy iść wszyscy razem, bo 20.03.1950 roku tutaj, w niedostępne miejsce, w otoczeniu lasów „zawitali” enkawudziści na donos agenta „Topoli”. Doszło do nierównej walki, ale NKWD walczyło zawsze podstępnie, jak najokrutniejszy zwierz, który na ofiarę napadał znienacka, chytrze i podło. Wtedy też zabili „Orła”, na którego tak długo polowali. Jak głodne szakale, rzucili się na martwego bohatera, zakręcili jego głowę drutem kolczastym, przywiązali do konia i tak wlekli do samej wsi Kimnata, wciągnęli na podwórko młynarza (Hnatiuka), tam w latach 50. była rada wiejska. Rzucili na środku podwórza, pluli na niego, bili martwego kirzowymi kutymi moskiewskimi butami… Grozę budzili wśród mieszkańców rodzinnej wsi „Orła”, ale on już nic nie słyszał, tylko dusza jego jak czajka tęskniła tutaj i wzywała do walki, do męstwa, do jedności w tej walce. …A dwaj jego małoletni chłopcy-sieroty, Sasza i Rostyk, chodzili od chaty do chaty, bo ludzie bali się ich przyjmować, żeby nikt nie doniósł enkawudzistom, wszak zdrajców w tamtym czasie nie brakowało wokoło. Rodziców „Orła” wywieźli na Sybir. Kiedy po śmierci tyrana Stalina wrócili do domu, to i wtedy sługusy nienawidzonej przez Ukraińców władzy radzieckiej znęcali się nad rodziną Trofymluków. Pierwszego roku, kiedy staruszkowie zebrali na swoim ogrodzie ziemniaki, żeby jakoś przetrwać i przeżyć, nalecieli na podwórko i zabrali wszystko do ostatniego ziemniaczka. Było ich dwóch, tych gorliwych sługusów nienawidzonej przez ludzi władzy radzieckiej. Nazwisk takich nie podaję, bo przecież dzieci i wnuki ich żyją w naszej wsi… Myślę, że Trofymluk Teodozjusz, znany też jako „Orzeł”, wiedział, za co odszedł z życia, za co zginął… bo po 67 latach tutaj, przy drodze, obok sosnowego lasu będzie górował dębowy krzyż z wyszywanymi ręcznikami i polnymi kwiatami na ziemi, które przyniosą mu obywatele tak wymarzonej Ukrainy… 29 lipca w tym miejscu, gdzie zginął „Orzeł”, rozpoczęła się panichida z inicjatywy rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Odprawił ją ojciec Polikarp — namiestnik męskiego monasteru św. Jerzego UCP Patriarchatu Kijowskiego, który znajduje się na chutorze Wirla. Szczere słowa modlitwy dotykały dusz tych, którzy przybyli tutaj dla uczczenia pamięci ostatniego dowódcy powstańców. Byli to działacze Proświty z rejonowego zjednoczenia, mieszkańcy Krzemieńca, wsi Wielkie Bereżce, Hrada, Kimnata, Sawczyce, Dunajów. Przybył wysłannik z Tarnopola — Bohdan Hradyszyn, gość z Kijowa — Serhij Żyżko. Po nabożeństwie żałobnym obecni z ust Serhija Żyżki — kijowianina i mieszkańca Kimnaty — wysłuchali stron historii ówczesnej walki, zacytował on fragment enkawudzistowskiego protokołu o zdradzie i śmierci „Orła”. Wasyl Olijnyk przytoczył konkretne przykłady, które świadczą o męstwie i heroizmie naszego współmieszkańca. W tym, że historia porusza się spiralnie, przekonał nas uczestnik obecnej wojny na wschodzie Ukrainy z tym samym nienawistnym wrogiem-moskalem, wykładowca Krzemienieckiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej imienia Tarasa Szewczenki Serhij Tomasziwśkyj. Kandydat nauk historycznych, docent katedry dyscyplin społecznych akademii w Krzemieńcu Ołeksandr Sołowiej pomógł obecnym uświadomić sobie cenę naszej niepodległości. On też podarował ikonę Jerzego Zwycięzcy, umieszczono ją na dębowym krzyżu-pomniku.
i wolontariusze tego wielkiego wydarzenia edukacyjnego — Marija Poływacz, Anastasija Chomenko, Bohdana Hajworonska, Witalij Kałynyczenko, Jewhen Buriak, Alina Jarisz, Marija Kłoczenok, Jełyzaweta Krasnyczenko oraz Dmytro Kołosza. Młodzieżowy festiwal zyskał nowego sponsora generalnego — MHP, lidera na rynku rolnym w branży drobiarskiej. Od kilku lat pomoc finansową i organizacyjną dla „She. Fest” zapewnia Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”, a wodą i kwasem chlebowym bezpłatnie zaopatruje ZAT „Obołoń”. W tym roku fundatorami patriotycznego festiwalu zgodziło się zostać prawie 150 darczyńców. Nie ma więc wątpliwości, że festiwal edukacyjny „She. Fest” ma wielką przyszłość. W tym roku już po raz czwarty w Moryńcach, w ojczyźnie Tarasa Szewczenki, przy wsparciu Ministerstwa Młodzieży i Sportu oraz Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej odbył się festiwal edukacyjny „She. Fest 2017”. Aktywnie wsparła przeprowadzenie tego barwnego młodzieżowego wydarzenia Rada Wiejska Mironówki, której przewodniczy Jewhen Stańko. Z uroczystymi przemówieniami wystąpili przewodniczący rady rejonowej W. Stefanski oraz przedstawiciel Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów z Poczajowa, pan Mykoła Semenyszyn. Przedstawione przez nich fragmenty pozwoliły złożyć w wyobraźni każdego mozaikę życia Teodozjusza Trofymluka, uświadomić sobie wartość przyjaźni i zdrady, zwycięstwa i porażki, pamięci i zapomnienia. Sprzyjało to wzmocnieniu poczucia patriotyzmu i jedności między ludźmi. Podczas tego wydarzenia wybrzmiały słowa wdzięczności dla osób, które pomagały wykonać i ustawić krzyż pamiątkowy — Ławreniukowi Ołeksandrowi, Wołyńskiemu Kostiantynowi, Hruszyckiemu Borysowi, Ratynskiemu Wasylowi, Mydłykowi Rostysławowi, Ksondzykowi Ołeksandrowi, Hruszyckiemu Mykole. Obecnych mile zaskoczyły pieśni powstańcze w wykonaniu 11-letniej dziewczynki ze wsi Kimnata, Ałły Luboj, oraz Natalii Kapinos — rodzonej siostry Bohatera Ukrainy Saszy Kapinosa. Społeczność niezwykle ucieszyły małe „leśne duszki” z obozu „Leśna szkoła na Wirli” pod kierownictwem Ołenki Kotlar — ukochanej Bohatera Niebiańskiej Sotni Saszy Kapinosa. Mimo młodego wieku, zaśpiewały one po dorosłemu pieśń „Oj, u łuzi czerwona kałyna pochonyłasia”. Hymn powstańczy podchwycili wszyscy. Wydawało się, że wtedy ożywał duch prawdziwej niezłomności naszej Ukrainy. Pod koniec obecni byli oczarowani mistrzowską grą na gitarze Natalii Kapinos i Wiktorii z Dunajewa oraz wykonaniem ulubionych pieśni Saszy Kapinosa „Ukrajino moja”, „Nas wesna ne tam zustriła”… Być może wtedy obserwował to z nieba „Orzeł”, ciesząc się, że odnaleziono jego „grób” — miejsce jego śmierci, bo dzień okazał się nadzwyczaj słoneczny, a sosny wokół stały jak zaczarowane. A obecni wciąż śpiewali pieśni powstańcze, jakby uświadomili sobie, że następne pokolenia usłyszą nas wtedy, gdy będziemy pamiętać i walczyć wszyscy razem.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. 50 lat temu w ówczesnej radzieckiej Ukrainie miał miejsce przypadek bezprecedensowy zarówno dla jurysprudencji samej republiki, jak i dla całego świata. Jego istota polegała na tym, że Prezydium Rady Najwyższej USRR podjęło decyzję o sądzeniu człowieka nie według obowiązującego ustawodawstwa, lecz według tego, które obowiązywało jeszcze w 1927 roku. Różnica polegała na najwyższym wymiarze kary. W 1967 roku było to 25 lat pozbawienia wolności. W 1927 roku — rozstrzelanie. Wyrok ten dotyczył Antona Olijnyka, urodzonego na chutorze Berezyne w radzie wiejskiej Druchiw (obecnie są to tereny rejonu bereźneńskiego), członka OUN. do zakończenia wojny. Faktycznie do 1947 roku prowadził agitację antykomunistyczną, rozpowszechniał antyradzieckie ulotki. Nawiązywał system łączności między zachowanymi komórkami OUN… * * * Fatalnym dla Antona Olijnyka stał się 1947 rok. Wtedy natrafił na grupę „Knopa” (nazwa od pseudonimu jej przywódcy). W historii ten ruch — „knopowski” — jest mało zbadany, ale miał swoje znaczące miejsce. Była to grupa ukraińskich radykalnych nacjonalistów, która „odłączyła się” od Centralnego Prowodu OUN i uważała za stosowne samodzielnie prowadzić walkę (głównie terrorystyczną) przeciwko wszystkim, którzy naruszają Ukrainę… Doprowadziło to władców do takich skrajności, że Olijnyk jako więzień polityczny, skazany na 25 lat, trzykrotnie uciekał z najlepiej strzeżonych miejsc odosobnienia. Nawet z owianego złą sławą Centralu Włodzimierskiego. Przy tym w sposobach ucieczki, oryginalnych, przebiegłych i po prostu niewiarygodnych, mógłby mu pozazdrościć nawet legendarny Ustim Karmeluk. W każdym razie nie to jest najważniejsze. Najważniejsze, że będąc krótkotrwale na wolności, Anton Olijnyk nie przestawał walczyć o niepodległość Ukrainy. I w tym sensie jest jednym z ostatnich, jeśli nie ostatnim, ounowskim forpocztą, którą zlikwidowali komuniści. Stało się to w lutym 1967 roku. * * * Otóż ludzie, którzy przedstawili się jako „knopowcy”, aresztowali Antona Olijnyka, narzucili mu worek na głowę i zmusili do opowiadania, co dobrego zrobił dla Ukrainy. Anton Jakymowycz, nie podejrzewając, że pod „knopowców” zamaskowali się radzieccy „strybky” (członkowie niszczycielskich batalionów), wyłożył wszystko jak jest. Przede wszystkim Anton Olijnyk (z lewej) na swojej rodzinnej ziemi przedstawił swoje stanowisko, a raczej antystanowisko wobec władzy radzieckiej, powiedział o wolnej Ukrainie, którą trzeba bronić, wyrecytował z pamięci „Szcze ne wmerła Ukrajiny”. A na koniec wyznał, że kiedy go rozstrzelają, jego krew pozostanie czysta przed tymi, którzy życzą Ukrainie dobra i wolności. Tego wszystkiego wystarczyło, by wszcząć przeciwko Olijnykowi sprawę karną. Tym bardziej, że przy aresztowaniu skonfiskowano mu broń (karabin, 49 naboi, granat F-1, pistolet TT), ulotki i broszury z wezwaniem do walki o wolną Ukrainę. * * * 12 tomów sprawy karnej, a w każdym tomie od 311 do 628 stron. Właśnie takie „dossier” zachowało się w archiwum SBU na zaciętego wroga Ukrainy, jak nazywano Antona Olijnyka. Dzięki przyjętej ustawie „dekomunizacyjnej” sprawa ta z „tajnej” przeszła w status dostępnej. I obecnie jest ona jednym z najbardziej wymownych dowodów na to, jak niepokonanym dla totalitarnego systemu był duch ukraińskiego patriotyzmu. Przeciwko niemu komuniści nawet w czasie pokoju mieli tylko jeden środek zaradczy — kulę. * * * Wyrok władzy radzieckiej w tamtym czasie był maksymalny — 25 lat pozbawienia wolności. Tym bardziej, że Olijnykowi „przypisano” szereg zabójstw radzieckich aktywistów, kierowników rejonu. Od udziału w OUN nie odżegnywał się, ale „przypisanych” zabójstw nie uznał nawet wtedy, gdy stanął przed rozstrzelaniem. * * * Anton Olijnyk urodził się w rodzinie rolnika, prostego wiejskiego oracza, jak sam zaznaczał. Ojciec widział w synu kontynuatora sprawy, natomiast Anton marzył o nauce. Miał do niej dobre zdolności. Zresztą w dzieciństwie i młodości chłopak niezwykle ciągnął do książki. Jego światopogląd zmieniła II wojna światowa. W tamtych latach zrozumiał, że Ukraina, która pragnie niepodległości, ma dwóch zaciekłych wrogów — nazistów i bolszewików. Właśnie w celu walki przeciwko nim wstępuje do OUN. Był przewodnikiem sieci młodzieżowej OUN, ochroniarzem rejonowego przewodnika OUN, dokumentalistą rejonowego prowodu OUN. Nie zaprzestał działalności podziemnej nawet po odbywaniu kary „Indus” (taki był jego ounowski pseudonim — od sformułowania indywidualny rolnik) musiał początkowo w Mordowii. Ale nie minęło pół roku, jak więzień ze wspólnikami odważył się na ucieczkę z obozu w wagoniku zasypanym torfem. Ogólnie był to dobrze przemyślany czyn. Więc ochrona dopiero trzeciego dnia zauważyła, że na torfowisku brakuje uwięzionych robotników. Poszukiwanie zaginionych stało się ogólnozwiązkowym pościgiem. Rzucono na nie znaczne siły, a już siódmego dnia „operacji” raportowano, że zatrzymano w lesie Antona Olijnyka. Za próbę ucieczki sąd dodał mu jeszcze dwa lata więzienia. A potem ta procedura dodawania powtarzała się jeszcze dwukrotnie, bo Olijnyk w sumie dokonał trzech ucieczek. W ten sposób ogólny okres jego pobytu w więzieniu doszedł do 33 lat. * * * Po raz drugi Antonowi Olijnykowi udało się wyrwać na wolność w 1954 roku. Wtedy więzień dokonał 13-metrowego podkopu. W jego wyposażeniu nie było łopaty ani noża. Jedynie łyżka. Ale i tak przez kilka miesięcy wydłubywał ziemię, ukrywał ją i w końcu dotarł do miejsca poza więzieniem. A dalej — forsowanie rzeki na łodzi, którą przygotowali mu życzliwi ludzie, i długa droga do domu. Co ciekawe, matka, kiedy syn wszedł do rodzinnego domu, początkowo go nie poznała. Jego waga wynosiła wtedy zaledwie 47 kilogramów — od przebytej więziennej udręki. Dwa miesiące Anton Olijnyk potajemnie nabierał sił w rodzinnym domu. A potem opracował plan dalszych działań: nawiązać kontakt z grupą jego powstańczego towarzysza „Szulaka”, która, jak był przekonany, powinna jeszcze działać w poleskich lasach. Ostatecznie jednak nie nawiązał kontaktu z powstańczymi podziemnymi działaczami — przeszkodzili mu „emgiebiści”, którzy skrupulatnie ścigali zbiega. * * * Trzecia ucieczka Antona Olijnyka była z Centralu Włodzimierskiego, w którym zresztą dał się poznać jako jeden z najbardziej zdyscyplinowanych i wykształconych więźniów. Był aktywnym czytelnikiem tamtejszej biblioteki. Prawda, studiować musiał głównie marksistowsko-leninowskich propagandystów, ale, jak wyznał Anton, trafił mu się prawdziwie narodowy arcydzieło. To książka Dmytra Doncowa „Duch naszej starożytności”. W jaki sposób znalazła się w więziennej bibliotece, nie wiadomo. Może przypadkiem, może celowo. Ale to, że wywarła na czytelniku Antonie Olijnyku ogromny wpływ, jest faktem niezaprzeczalnym. Zaraz po przeczytaniu „Ducha…” Olijnyk dzieli się swoimi wrażeniami z innym więźniem, Romanem Semeniukiem. I obaj decydują się wyrwać z obozowych szponów i kontynuować walkę o Ukrainę. Udaje im się to — 12 sierpnia 1965 roku ucieczką ze specjalnego obozu MSW ZSRR „Dubrawłag”. Tym razem zbiegowie musieli forsować rzekę o szerokości pół kilometra. Przewidując, że będą do nich strzelać, obozowicze wstrzymali oddech i przebywali w głębinie wodnej ponad pięć minut. W tym czasie „emgiebiści”, którzy ścigali ounowców, pomyśleli, że trafili zbiegów.
* * * Wyrwawszy się z niewoli, skierowali swą drogę na Ukrainę. Przede wszystkim zabrali się za odwiedzenie największych ukraińskich świętości. Następnie odwiedzili grób Tarasa Szewczenki, Ławrę Kijowsko-Pieczerską i Poczajowską, „Kozackie Mogiły” we wsi Plaszewa… A także rodziny tych nacjonalistów, którzy razem z nimi siedzieli w więzieniu. Ich ucieczka zakończyła się w małej ojczyźnie Romana Semeniuka — w rejonie sokalskim na Lwowszczyźnie. Tam nieugięci ounowcy urządzili bunkier, gdzie ukryli się przed władzą radziecką i skąd zaczęli prowadzić podziemną walkę. Wydrukowali tysiąc ulotek o prawdziwej istocie władzy komunistycznej. Podczas rozpowszechniania tych ulotek Anton Olijnyk trafia do aresztu. Do jego głównego wyroku więziennego „doliczają” jeszcze pięć lat niewoli. * * * Anton Olijnyk odsiedział 18 lat. Pozostawało jeszcze 15. Rozumiejąc, że w dalszej perspektywie wyrwanie się z więziennych szponów jest sprawą niewykonalną, chwyta się jednak ostatniej nadziei ratunku. Pisze list do ówczesnego sekretarza KC Komunistycznej Partii Nikity Chruszczowa z prośbą o ułaskawienie. Ale w tym liście nie wyrzeka się swoich czynów i myśli dotyczących wolnej Ukrainy. Oto wersy z niego: „Przez lata pobytu w więzieniu skamieniały wszystkie moje uczucia wolnego człowieka. Co więcej, wydaje mi się, że obecnie z takim uczuciem żyją wszyscy ludzie na Ukrainie”. „Obywatele sędziowie! Skazaliście mnie za to, że kochałem Ukrainę. Ale pamiętajcie: nadejdzie taki czas, kiedy nikt nie będzie siedział za to, za co ja siedzę”. „Skazaliście mnie na rozstrzelanie, zmieniając przy tym prawo. Świat jeszcze nie widział takiego precedensu. Znaczy to, albo się mnie boicie, albo jestem największym dla Ukrainy wrogiem. Tylko przy tym nie wyjaśniacie, co złego zrobiłem dla Ukrainy”. * * * Któż wie, czy ten list dotarł do Nikity Chruszczowa, który mimo swoich komunistycznych poglądów, mimo wszystko był ukraińskim zwolennikiem. Raczej nie, niż tak. A tymczasem nad Antonem Olijnykiem ówczesna ukraińska władza dokonała prawdziwego samosądu. Na mocy Postanowienia Rady Najwyższej Ukrainy, które podpisali Pidhorny i Georgadze, Sąd Obwodowy w Równem otrzymał prawo skazania Olijnyka na rozstrzelanie. Na ogłoszenie wyroku oskarżonego nie wezwano. Zamiast tego zaproszono przedstawicieli gazety „Czerwony sztandar”, gazet rejonowych z Kostopola i Bereźnego, aby ci wyłożyli istotę sprawy dotyczącej „zjadliwego wroga Związku Radzieckiego”. Napisali tak, jak napisali. Raczej pod komunistyczne dyktando. I przy tym, oczywiście, nie wspomnieli o ostatnich chwilach życia Antona Olijnyka. W szczególności, jak przed samym rozstrzelaniem do celi, w której Anton Olijnyk siedział, nawiasem mówiąc, razem ze znanym ukraińskim więźniem politycznym Jurijem Szuchewyczem, wszedł major MGB i oświadczył: „No co, Olijnyk… Teraz Ukraina zaoszczędzi na tobie dwa miliony rubli”. Okazuje się: takie były wydatki, kiedy Olijnyka podczas jego trzeciej ucieczki ogłoszono listem gończym w całym Związku Radzieckim. * * * Antona Olijnyka rozstrzelano 6 lutego 1967 roku w Kijowie. Gdzie jest jego grób, obecnie nie wiadomo. Pamięć o nim też nie bardzo odpowiada sprawiedliwości. Przynajmniej rodzina Olijnyka nie przetrwała. W powojennym czasie zmarli jego rodzice. Siostra Nadija, która domagała się rehabilitacji brata, zaginęła w niepamięci, tak i nie doczekawszy się tej rehabilitacji. W ojczyźnie Antona Olijnyka nie ma żadnej tablicy pamiątkowej na jego cześć. A należałoby… Jednocześnie w historii Ukrainy Anton Olijnyk pozostaje tym, który prawdziwie położył swoje życie na szafocie w jej imię. Takimi w 1947 roku byli „strebki”, którzy aresztowali Antona Olijnyka. Sprawa karna Antona Olijnyka „rozciągnęła się” aż na 12 tomów.
Tłumaczenie maszynowe
* * * Antonić był chrabąszczem na wiśni zielonej, Rudym kwiatem, co dźwięczy skrzydłami; Któż by pomyślał, że on pośród ludzi Powstanie jak tytan i Łemkowszczyzny geniusz?
Żył krótko na tej ziemi błogosławionej, A Bóg, co przyjeżdżał do Gorlic saniami, Objawiał się mu i mówił: „Choć serce przełam, Lecz ukaż swój kraj Europie i Wszechświatowi!”
I zrzucił on z duszy prowincji uprząż, Zajaśniała nad nim gwiazda Kobzarowa, I mowa weszła w jego natchnione ciało.
Od „Powitań życia” rósł do „Księgi Lwa”, W jego słowach niebios przezroczystość kryształowa, Tak, jakby je mu podyktował Pan Bóg.
24.VII.1999 r., Żdynia, Łemkowszczyzna
Gdyby (Marzenia patrioty) Gdyby książęta dzieci nie mieli, Gdyby nie przeklęci feudałowie, Gdyby nie czarnoziemne pole, Gdyby nie Moskale i Mongołowie, Gdyby kochali się hetmani, Gdyby przyjaźnili się atamani, Gdyby król nasz kraju nie psocił, Gdyby Chmielnicki przewidział, Gdyby Mazepa wygrał bitwę, A car połknął z żalu brzytwę, Gdyby Taras nam żył jeszcze dotąd, Gdyby nie świnie w grochu, Gdyby Hruszewski i Petlura, Gdyby to krew była — nie lura, Gdyby Franko był prezydentem, A Czornowił przyszedł z prezentem, Gdybyśmy o mowę walczyli, Gdyby Olesia zwać Olesiem, Gdyby trwała jedność w Rusi, Gdyby to w czapce i w kożuchu, Gdyby nie ukradł dolarów Pasza, — Oto byłoby państwo nasze!
24.XI.2000 r., Lwów
Najprostsze pytania Na świecie nie przybywa ani światła, ani wody, Choć wnętrza ziemi płoną i niebo rozwalają burze, Na świecie coraz więcej niewolnictwa, nienawiści i biedy, Choć tyrani umierają i walą się więzienia ponure.
Na świecie nie przybywa urodzajnych ziem, Choć stare cmentarze przeorują gorliwi rolnicy.
Na świecie coraz więcej trucizny słodkiej,
jak karmel,
Nieprawdy, co mnoży się zawzięcie,
niczym mikroby.
Na świecie coraz mniej liści, i motyli,
i słoni, i ryb,
I matek, i braci, i sióstr, i ojców, i bohaterów. I coraz więcej ludzi przyciąga niebios niezgłębiona głębia,
Jak najprostsze pytania: „A kim ja jestem?
Co jestem winien? Co ja narobiłem?”
2001 r., Warszawa
* * * Kto wyrzeźbił cię, czy pług, czy morze, Czy wiatr, czy Rodin — nie wiem i milczę, Ależ piękna jesteś, jak bóstwo surowe, Za pocałunek twój życiem zapłacę.
Nie dotykam się ciebie. Więdną ręce. Mojego życia wszystkie fale są w tobie: Smutek, i duma, i ogień rozpaczy, I oddech w diabelskiej trąbie.
Ja wszystko chciałem oddać Ukrainie, Co spadało z mojego kłosa, A ty żyłaś gdzieś w moich korzeniach, Jak ścieżka nad przepaścią śliska.
2009 r., Kijów
* * * Powiedzcie mi, gdzie podział się czas Mojej młodości złotej, Te dni, kiedy ja okupantów pasłem, Czułem na ramieniu gorący rzemień broni?
Ja nie bałem się śmierci; terkot Wrogich automatów — to zabawa. Patrzyła w lesie śmierć zza pnia Na mnie nie jak rana, a jak sława.
Ja skrzydła miałem przywiązane do nóg, Jak czarodziej Hermes, posłaniec niebieski; Wydaje mi się, że po chmurach biegłem I ostre słowo miałem, jak nóż dwuostrzowy.
Moja dusza, niczym tunel, huczała, Pusta jeszcze, ale już miała oko, Patrzyła tęsknie na nocne światła, Żaląc się sobie samotnie.
Teraz moja dusza — już nie tunel: Tam pełno światła, ludzkiego, żywego, Tam rany bliskich i obcych ziem, Ale nie ma niczego młodego.
Ależ nie, nieprawda! Tam gdzieś ja stoję, Gdzie ściany dawne kamieniem podparte, Tam z bliska ja patrzę na śmierć swoją I, jak chłopak, nie boję się śmierci.
Październik 2016 r., Kijów
Przy Tarasie Szewczence w Warszawie Śnieg padał płatami. Do czoła Z brązu śnieg czepiał się, jak ciernie. Śnieg także błyszczał, jak miecz Nad Tarasową głową.
Podszedłem w zmierzchu. Mróz Brał za serce. Polska świętowała. Śnieg zlatywał z cierniowego wieńca. W kolcach ja widziałem błyski krwi.
A Taras nie ruszał się. Świecę On trzymał, jak symbol prawdy i słońca. Ja zaś zobaczyłem — świeca ta płonie, Płomień chwieje się od wiatru.
Nadeszli kolędnicy mali, I „Wśród nocnej ciszy” zaśpiewali. I ten śnieg, co błyszczał, jak miecz, Co świecił, jak ciernie, spadł na ziemię.
1.XII.2016 r., Warszawa
Głosy metalu Ja słyszę z Kijowa w nocy dalekie dzwony, To dźwięk mojej wsi, żelazo i miedź. Dzwonnice przy cerkwiach, w ziemi moje naboje, W stodole ojca pług, co jak żebrak stoi.
Ja rozróżniam we śnie przekrzykiwania metalu, Bo przecież byłem dzwonnikiem, ziarno, a nie plewy. Naboje ja chowałem, bo przygotowywałem się od małego Iść z bronią, nie gołymi rękami do UPA.
Lemiesz wspomniał moje odskoki i podbiegi Do koni, które mnie chciały rozdeptać. Ja byłem poganiaczem! Ojciec trzymał rączki pługa. A niwa ścieliła się, niczym żar z ognisk.
I taty kosa teraz mnie wspomniała, Która ostrą była, jak dziewczyna moja. Kosa dźwięczy, niczym moja dusza zuchwała, Ten dzwon ja usłyszałem, jak jęk słowika.
Nareszcie krzyknęła mojego rzemienia sprzączka — Tryzub nie złoty, ale wyborna spiż. Oto tobie, Moskwo, przy Dońcu rozciągaczka — Ty na mojej ziemi rozciągniesz się i spłoniesz!
12.XII.2016 r., Kijów
* * * Niskie góry, mgłą okryte, A na wysokich śnieg leży. Oto wyjdzie słońce za dwie chwile, Czekaj i patrz w smutny błękit.
Dwie chwile będą, jak dwa lata, Jak dwa stulecia, jeśli czekać; Nie czekaj, wstawaj, wstawaj, dopóki Niebudzeni, jak martwi, śpią.
Przejdź pod oknami. Gmaszyska Bogaczy, niewolników groby Budź, zwołuj zaspaną gromadę Na ciemne głowy hańby!
Budź, dzwoń, ty musisz ujrzeć Jak wstaną martwi i żywi, I będą bawić się, jak dzieci, Na słońca złotej krwi.
01.III.2017 r., Kijów
Jurij Kondratiuk Nadejdzie czas nowy. Bogowie i ludzie Na Księżycu spotkają się i pokażą Osadnikom i niszczycielom Ziemi, Zielonej kiedyś, lecz już suchej, Z morzami bez wody, bez ryb i bez koralowców, Trzy punkty jeszcze żywe, gdzie urodził się, Gdzie uczył się i wyrósł Jurij Kondratiuk.
Pragnący wzrok jego wspomną ludzie, Wzrok młody, co w niebiosach zobaczył Nowe źródła ludzkiego życia. Oni pokażą Łuck, Połtawę i Kijów, Trzy z mlekiem i rozumem kołyski, Gdzie sił nabierał niespokojny geniusz.
Bogowie milczą. Nie wiedzą, co robić, Jak im przystosować się do ludzi. Oni pytają boga sprawiedliwości: „Za co Moskwa Kondratiuka zamordowała?” Bóg sprawiedliwości milczy. Ziemia mówi: „Za co? Za niepokorność i ojczystą mowę Nie zdradzoną, za spojrzenie wzroku w niebo, Wszystkozazdrosna Moskwa go zabiła”.
A ja stoję w tłumie, przy Eneaszu, Gdzieś tam, gdzie młodziutki Kondratiuk Stał kiedyś, gdzie wzrok jasnych alei Zbiegał do jego niespokojnych rąk. Ja myślałem o Połtawie, zabitej trzykrotnie, Wskrzeszonej trzykrotnie w rodzinnych imionach, I na jej wskrzeszonym obliczu
Ja widziałem uśmiech, co zlatywał, jak ptak. Żyj, Połtawo, wrogów szczepy Pomrą, a ty trzymaj się imion swoich — Kondratiuka, Petlury i Mazepy, Żyj i zachowuj Eneasza śmiech!
25.V.2017 r., Kijów — Połtawa
Pójdę ja w las Ja w las pójdę i nie wrócę nigdy, Choć tego lasu już dawno nie ma, Przejdę ścieżki stare i nowe okolice, I usłyszę — gra, woła znów trąbka.
Trąbka czoty, trąbka mojej sotni, Trąbka mojego małego roju. Tam chłopcy czekają zamyśleni, markotni, Tam broń czeka na mnie, jak śmierć moja.
A ja tę broń pokocham i przygarnę, Choć cała ona z moskiewskiego ramienia. Wezmę ją i pójdę w otchłań czarną, Do siebie przytulę, niczym dziewczynę.
A już gdzieś tam, gdzie jaśnieje czas, jak brzytwa, Pajdiósznikowie płoną, i ja płonę. I padam, ale moja żądza i modlitwa — Gwiazda obraca się w zorzę.
1.VI.2017 r., Stopczatiw
Trzej synowie
Neonili Kremenczance
Matka Hafija. Trzej synowie. Trzej powstańcy. Trzej banderowcy zbrojni. Trzy wolności miecze. Mamo, ja wiem, jak wy modliliście się i płakaliście rano, Kiedy wyprawialiście dzieci, jak szlochaliście za nimi w nocy.
Trzej bracia, niby różni, lecz jedna niepokora szalona, Krew płonie — i ślepną od niej lękliwi chachły. Mamo, wiem, że całowałyście synów w ramiona, Jak broń wzięli oni w ręce i umierać poszli. Trzej synowie, trzej, przez moskiewskich najeźdźców zabici, Dwaj sotniowi, a trzeci — karabinowy roju. Mamo, wiem, że dla nich koszule były uszyte, Wyszyte czarno-czerwonym, jak koszula moja. Trzej synowie, trzej Hafijni z chutoru Wirla, Trzej synowie twoi, Panie, trzy krwawe krzyże. Ty dałeś siłę im wyjść na śmierć, na szerokie ostrze, Dajże siłę i mnie do swojego krzyża podejść. 4.IV.2017 r., Krzemieniec Smutny festiwal piosenek Europy Zebrali się w Kijowie, krzyczą, a nie śpiewają, I prawie wszyscy oni po angielsku krzyczą, Wydaje im się, że świat rozweselają, Jednomyślności, wolności i prawdy uczą. Powiedzcie mi, dlaczego wstydzą się śpiewać Swoimi językami ci ludzie młodzi, Dziewczęta-anioły i chłopcy — pyszni śmiałkowie, Pozbierani w doborowej trzodzie? Ja o gospodarzy pytać się nie chcę, Zapomnę ich, narodu u nich nie ma, Lecz nie zapomnę Białorusi śpiewającej, Co podniosła się nad gwiazdami wszystkimi. Wydawało się, prowincja Europy, Śpiewając, uczci moskala. Aż tu nie! Zgasły mądre rozterki, Zajaśniała niepokonana ziemia. Śpiewajcie, bracia żółci, czarni, biali Swoimi językami, dopóki gra krew Jak nie — obrócimy się wszyscy w samochody, I znikniemy wszyscy razem int one throw*. Narody są żelazne, jak podkowy, Lecz są i lśniące, jak rosa z trawy; A my — naród, co narodził się z mowy, Płonącej na stosach Moskwy. Maj 2017 r., Kijów Dunaju mój, wspomnij o Ukrainie! Dunaj płynie w pieśniach mojego narodu, A z tych pieśni wyrosła dusza moja. Na brzeg złoty szukać brodu Chodziłem, niby we snach, mały chłopiec. * int one throw — w jednej chwili (ang.)
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
A gdzie ja dzisiaj jestem? Płonę nad Donem, W krwawych okopach spotykam ordę. Z ukraińskich cerkwi przyzywam Madonnę, A z dunajskiego brzegu pomocy wyglądam.
Dunaju mój, śpiewający Dunaju, Powiedz mi, gdzie źródło twoje; Z twoich pieśni na niebie się wyłaniam, Lecz dobrze nie wiem, gdzie ty jesteś.
A gdzie ja dzisiaj jestem? Płonę nad Donem, W krwawych okopach spotykam ordę. Z ukraińskich cerkwi przyzywam Madonnę, A z dunajskiego brzegu pomocy wyglądam.
Dunaju mój, wspomnij o Ukrainie, Co rwała się do wolności przez wieki, Na kamieniach twoich wstawała z popiołów, Szable ostrzyła, prała koszule.
A gdzie ja dzisiaj jestem? Płonę nad Donem, W krwawych okopach spotykam ordę. Z ukraińskich cerkwi przyzywam Madonnę, A z dunajskiego brzegu pomocy wyglądam.
10.VI.2017 r., Kijów
* * * Świat pełen smutku i radości, Za pieśnią — trwoga, Za upałem — pora deszczów, Za słońcem — ciemność surowa.
Za burzami — pora suszy, Urodzaj — za nieurodzajem. To ruch życia i śmierci ruch, Co był i będzie potem.
Diabeł kocha Anioła, Święty miłuje czarta. I rwie się dobroci żyła, Tężeje zła aorta.
Moja łza ciężka jak grzech, Wiosna jak noc jesienna. Mój płacz brzmi niby śmiech, Śmiech — niby lamentowanie.
Jak chłopiec gram na dudzie, A w sercu czuję ranę. Czy ja płynę, czy może idę Po falach oceanu.
Nad brzegami rodzinny las, Przy brzegach — przystanie, A ja idę po falach łez, Co z oka Boga spadły.
1.VII.2017 r.
Słowo Kończy się życie zuchwałe Trosk, radości i zgryzot. Ciebie ubrali i powlekli — Na tamten świat marsz! A ty milczysz.
Ty śmierci widzisz cień surowy, Co chodzi z boku i wokoło; Ty blisko już tego dworu, Gdzie ciało — nicość, działa Duch.
Lecz w Kosmosie nie ma dworzyszcza, Gdzie działa nagi Duch, nie ma. Jego siła, potęga wyższa Pochodzi z ludzkiego pisma.
Jego odzież, krew i ciało — To Słowo, co ciebie piekło, W tobie gnieździło się i płonęło, Jak ptaka zmęczone skrzydło.
Milczysz, bo nie boisz się śmierci, Codziennie wstajesz jak mgła świtań; Smutne myśli, śmiertelnie uparte, Płoną i tlą się niby żar.
A ty lecisz na zew Słowa, Jak miecz, co błyska w boju, Tam, gdzie ginie mowa ojczysta, By jej oddać krew swoją.
10.V.2017 r., Kijów
Na jubileuszu Republiki Chołodnojarskiej To mój naród. Siła buntownicza. Czehryń, Subotów, Melnyky. Republika Chołodnojarska — Trzy lata, niby trzy wieki.
To mój naród. Gniazdo Bohdana — Moja nadzieja w czarne dni, Ale czerwona i przeklęta Dusza chachłacka w głębinie.
To mój naród. Krzewy bzowe. Hetmańskie spojrzenia spod brwi. Pola na krwi Czuczupaków, Krzyk niebiesko-żółtych sztandarów.
To mój naród. Cerkiewne dzwony — Wolności zwiastuny. Aż nie — Moskwa w monasterze Motrony, W okopach, niby na wojnie.
Tu Ukrainy serce chore, Ochrzczony przez wrogów Jar, Gdzie chodzi w sutannie nasze nieszczęście — Moskiewski pop, niby jaguar.
Od lodowatego wzroku ginie Dusza ziemi i dusza wody. O, mój kozacki Czehryniu, Przyjdź w Chołodny Jar, przyjdź!
Przyjdź tam, gdzie zło-modlący Mordują Boga żywot, Przyjdź z ogniem w chachłackie chaszcze I wszystko spal, co nie twoje!
6.V.2017 r., Chołodny Jar
Jemioła Na topolach i sosnach potężnego rodu W naddnieprzańskim gaju wisi jemioła, Wyrasta i czeka nowego przychówku Pasożytka zielona, okrągła miotła.
Złośliwe ptaki przynoszą nasiona kleiste, Co chowają się w szczelinach, w ranach kory… Więc cierpliwe drzewa już muszą przepaść — Je zje jemioła, je połamią wiatry.
Jemioła przenika w wnętrze drewna, Toczy serce jej, jak drobina mała. I nie ma ratunku od złego ziarna, Co zabija na wieki, lecz powoli.
Odstąp odemnie, smutna panoramo, Gdzie topola umierająca cicho stoi. Mój nieszczęsny naród umiera tak samo — Jemiołę moskowszczyzny pod sercem tai.
Do sosny nie przyjdę, wziąwszy w ręce siekierę, Truciznianych krzewów ja na niej nie zabiję, Ale będę ja naród wyrywał z jasyru Języka, co wyniszcza mowę moją.
Rodzinna ziemio moja, topolowa i sosnowa, Jemiołą obrosła, ja tobie wyjaśnię, — Wiedz: wolność twoja — to życie twojego Słowa, Niepokalanie jasnego, niby serce ognia.
31.III.2017 r., Kijów
* * * Język rosyjski — śmierć mojego narodu, Przyczajona w świadomości chachła, Niewolnika, co moskwitom na dogodzenie Mój kraj oddaje w dzierżawę dla zamieszkania.
Oddaje moją ojczyznę, moją mowę, Stopczatowskie moje pola i gaje, Moją ścieżkę żytnią i barwinkową — Wszystko oddaje uśmiechniętej żmii.
Mnie zabija mowa okupanta, Co urodził się i wyrósł na Dnieprze, I świątynia, gdzie służy kagiebistów banda, Ubrana w moskiewskie stichary.
Wychodzę ja z banderowskiego ogniska, Z rodzinnego ognia żywy do dna. Odmieńcy idą mnie zabijać, — To mój los, prawda i wojna.
Moja ziemia leży w kajdanach zdrady; Titiuszki, niby roboty, siedzą W parlamencie, a w korytarzach władzy — Błogosławiona cisza i łaska.
Gdzieś spadają mojej krwi krople, Nad Donem ja zraniony leżę. Już tam przez chachłów przywołane kacapy Moskowii wyszukują granicę.
Lecz to Ukraina. Pole pojedynku Wolności i więzienia, dobra i zła, I, chyba, to miejsca mojego spoczynku, Kiedy upadnę na martwego chachła.
14.VII., Kijów
Pieśń frontowa Jęczy Don, krzyczą, płoną wody, Czołgi jadą rosyjskie, niby trumny, Gaśnie słońce prawdy i wolności, W obłokach atomowe grzyby.
A wiatr z Donu wieje do Europy, Niesie za Alpy zgubny ogień. Mój druhu, krew płynie w twoje okopy, Lecz własnej broni ty nie odsuwaj!
Ty nie czekaj pomocy z Paryża, Z Rzymu i Berlina nie czekaj. Zginie, zdechnie ta poczwara drapieżna, My z Dnieprem złączymy Dunaj.
A wiatr wieje, niby prosi o skonanie, Uciekając w nocy z ognia wojny. Druhu, stój, nie odstąp od granicy, Ziemi swojej niebiosa wdychaj.
Matczynej łzy ze skroni Nie zetrzyj, ona ratunkiem twoim. Stój na warcie, lecz nie w obronie, Atakuj w lawinie bojowej!
A wiatr wieje z dni Hołodomoru, Skłonił się Bóg do martwej pszczoły. Mój druhu, wysłuchaj modlitwę surową: Bądź Mścicielem, celuj i pal!
15.VII.2017 r., Kijów
Jestem Europejczykiem W nocy, kiedy siał niebios Gerdan, Nad Donem krwią oddychały okopy, Ja wyszedłem na śpiewający Majdan, W Kijowie jako mieszkaniec Europy.
A tam stali kijowscy książęta, I wszystkie cztery córki Jarosława. I księżyc w złotym czapce Świecił sobie i przechodził, niby paw.
Śpiewał plac dumny i głośny. I słyszałem głos Bohuna i Chmiela, Mazepy i Szewczenki, i Franki, — Stało w śpiewach Ukrainy sklepienie.
Jednak pojawił się ponury Simargł, Bóg ciemności, i niebo pokryło się mgłą, I nade mną gwizdnęła strzała, I upadł młodzieniec, — on obok był ze mną.
Zamilkł Majdan, i wyszli z ciemności Zabójcy nasi, z Moskwy przybyli. I Januka zaszczekały charty, I przeszyły nas widzące kule.
Zabijała nas rosyjska moskalnia, Słowianie-zwierzchnicy, a my byliśmy ukropy. Ja po raz drugi urodziłem się tego dnia, Nie Słowianin już, a syn Europy.
Żegnajcie, zabójcy nasi, pajdiotie, Ciężkie, więzienne na barkach kłody. Jestem Europejczykiem z istoty duszy, Z zewów prawdy i wolności.
10.VIII.2017, Kijów
Modlitwa Mój Panie, moja smutku niewidzialny, Niby Twoja obecność nieuchwytna, Niewidzialna przy ludzkiej ślepocie, Usłysz mnie, stoję przed drzwiami Odejścia w zaświaty jeszcze w pierwszym życiu.
Życia jeszcze jednego mi nie trzeba, I Ty mi go nie zrzucisz z nieba, Bo wszystko na tej Ziemi rośnie z ziemi. Ziemia — moja rodzicielka i zagroda, A Ty daleko gdzieś, w kosmicznej, siwej mgle.
Nie jestem święty, ależ i nie złoczyńca, Z poglądów — gorliwy Ukrainiec, Ja czułem się między narodami, jak swój. Powiedzieć prawdę — szeregowy mizerak Lecz wysłuchaj mnie uważnie i zrozum.
Czyś Ty Immanuel, czyś Ty Jehowa. Czy Śmierć wszystkiego co istnieje i odnowa, Czy Światło, czy Ogień, czy Ciemność, spraw, by nie umarła moja mowa, Ukrzyżowana na krzyżu i jeszcze z krzyża nie zdjęta! 2. VIII.2017, Koncza-Ozerna * * * Byłem zapisany do pasterzy, Lecz nie lubiłem ani bata, ani kija. W przeszłość własną wchodzę, jak w archiwum, Siebie wyjmuję, jak ziarno ze strąka. Kimże ja jestem? Zwyczajnie, nie pasterz, I nie jagnię święte. Jestem pełen gromu, Lecz mój ogień przygasł i zbutwiał, I nie jest już potrzebny nikomu. Przyszła pora proroków młodych, Strasznych metafor, kutych z lodu. Zdaje się, to wolności i prawdy zryw. Stój i milcz w tłumie swojego narodu. Milcz, chowaj się w skicie. Chodź, jak cień, Lecz nie wyrzekaj się ognistego Boga, Bo on jest wszystkiego początkiem, nie amen, Nie przysłuchuj się swojemu nekrologowi. Zapomnij wszystko, tylko pieśni nie zapomnij, Tej, której uczyłeś się śpiewać. Kiedy trzymałeś się matczynej piersi, W Stopczatowie, koło swojej chaty. 25.VII.2017, Kijów Dante Maksymowi Strisze O “Piekle” myślę. “Wielki Dante, Powiedz, czy całąś wyśpiewał swój Smutek, który lśni, niczym diamenty, W twoim “Piekle”, gdzie płoną mężowie, Bogowie, tyrani, zabójcy, okupanci… Ty widziałeś piekło na granicy czasów, Jego tobie pokazywał Wergili Prawdziwe obrazy — nie miraże. A ja w epoce urodziłem się oszalałej, Gdzie wszyscy, przez ciebie spaleni, żyją, I na planecie, w bitwach opalonej, Nowych, przeklętych wojen wiatry dudnią, A ludzkość, ratowana przez ciebie, Pada w rowy. Zwycięża furia. Już zdrada nie jest uważana za hańbę. Zapomniany wstyd, wystawiona sromota, Montuje ludzkość przeciw Bogu broń I wypróbowuje kraj Bożych bram. Wszystko się sprzedaje: oceany i wiosła, Po świątyniach — swary, walka, zamęt. Ślepcy śpiewają, że miłość zmartwychwstała, A ta miłość w bankach, na zamku, Ona szanuje kilerów rzemiosło, Niewinna, chyba, tylko w powiciu. A dalej całe życie smutne, drżące W brudnym papierowym wieńcu. Gdzież ja teraz? Życie minęło niby, A ja — w UPA, na ścieżce leśnej. Słyszę dotąd — matka moja płacze, Bo ja spaliłem swoich pragnień zwój. A twoje “Piekło”, Dante, to nie fantomy, I wszystko nie pod ziemią — na ziemi, To świat, gdzie rządzą europejskie gnomy I drapieżni azjaci — Moskale… Już wkrótce atomowe odezwą się gromy, Wszystko zadławi się w płomieniach i popiele…” Poeta milczał, nie patrząc na mnie, Wieniec laurowy zdjąwszy z głowy, On wyszeptał: “To piekło niezniszczalne! Ono jest twoje. Schowaj się w jego rowy!” 5.VIII.2017, Koncza-Ozerna
Tłumaczenie maszynowe
Petro SZKRABIUK, Lwów 1 Ludzie zachwycają się legendami. Bo legenda (podobnie jak mit) przenosi nas w głąb wieków, opowiada o niewiarygodnych sytuacjach, czynach, losach — i trudno ustalić, czy to prawda, czy zmyślenie. Ale są żywe legendy, równie niezwykłe, ponieważ powstają na podstawie realnych wydarzeń, realnych ludzi, którzy dziwią, poruszają, zachwycają. I są wzorem do naśladowania. Czyż nie jest dla nas legendarną UPA, która prawie 20 lat (1942—1960) działała w arcytrudnych warunkach bezpaństwowości: biła się z hitlerowcami, radzieckimi partyzantami-prowokatorami, polską Armią Krajową, a następnie — z enkawudzistami, przy czym bez żadnej pomocy z zewnątrz. I mimo wszystko nie poddawała się, moralnie zwyciężyła. Ostatnia walka powstańców z oprawcami miała miejsce 14 kwietnia 1960 roku na Tarnopolszczyźnie w rejonie podhajeckim. Czyż to nie cud? Legendarnymi stały się — czy stają się, przede wszystkim dla młodzieży — te osoby, które kontynuowały narodowowyzwoleńcze zmagania, ale już innymi metodami, bronią słowa, pędzla, muzyki, i tak samo bezwzględnie, heroicznie, ofiarnie. To dysydenci, chociaż w ukraińskich realiach takie określenie nie obejmuje całego spektrum działań. Bo był to Ruch oporu wobec polityki rusyfikacji i denacjonalizacji, a decydującym składnikiem tego Oporu było pragnienie państwowości. “Jesteśmy świadkami wyczynu ludzi, którzy poszli drogą krzyżową narodowej walki i nie dożyli naszych czasów — pisała Iryna Żyłenko (1941—2013) w książce wspomnień “Homo feriens”. — To — zaiste mesjasze. A my — ich apostołowie, i każdy pisze tę samą “ewangelię według szistdesiatnyków”, ale — na swój sposób. Dlatego jesteśmy tak artystycznie różni w swoich pismach”. Więźniarka polityczna i artystka Stefania Szabatura naszych czasów dożyła. Była aktywną uczestniczką narodowego odrodzenia końca lat 80. i początku 90. ubiegłego wieku, wieszała niebiesko-żółtą flagę nad lwowskim ratuszem, walczyła o legalizację Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, była założycielką i przewodniczącą Mariańskiego Towarzystwa “Miłosierdzie”, radną miejską… I teraz, kiedy odeszła do wieczności (17 grudnia 2014), jej postać nabiera szczególnego znaczenia. Zwłaszcza — dla autora tych słów. 2 Pod koniec 1995 roku wyszła moja książka “Winnica Pańska: historia życia ks. dr. Josyfa Kładocznego”, jednym z pierwszych czytelników której był Ihor Kałyneć. Zadzwonił, podzielił się wrażeniami, następnego dnia spotkaliśmy się… “O kim będzie następna książka?” — zapytał Ihor. — “O Kałyńcu!” — bez namysłu, spontanicznie, obiecałem, poruszony jego uwagą. Ale ta spontaniczność była uwarunkowana wcześniejszymi wydarzeniami. Rzecz w tym, że jesienią 1965 roku, po odsłużeniu trzech lat w armii (w armii okupacyjnej — na Węgrzech), zostałem studentem wydziału dziennikarstwa. Był to okres pierwszych aresztowań, a następnie procesów sądowych ukraińskiej inteligencji za tak zwaną “antyradziecką agitację i propagandę”. Plotki o tym przenikały także na wydział i nie jeden z nas odczuwał dyskomfort moralny: chodzimy na wykłady, pisujemy do gazet, bawimy się, a innych w tym samym czasie przesłuchują, więżą, wysyłają na koniec świata… Przypominam sobie, jak w maju 1966 roku na kilka minut dano mi przejrzeć zbiór Kałyńca “Ogień Kupały”, i poraził mnie wiersz “Wiatr”, a zwłaszcza druga strofa ze słowem “bandery”: Wiatr mój znów napina bandery dnieprowych łodzi. Wiatr z nami i nad nami, z moimi pułkami w pochodzie. Krótko mówiąc, czułem coś w rodzaju długu wobec tych, którzy rzucili wyzwanie Systemowi — i poszli za druty, za “kolczaste ogrodzenia”, podczas gdy ja pozostawałem na “wolności”, prowadząc rozdwojone życie: myślałem jedno, a robiłem drugie — okazywałem lojalność wobec władzy… Zatem napisanie książki o dysydentach uważałem za obowiązek obywatelski, za swoiste odkupienie za swoje stosunkowo spokojne życie, chociaż jesienią 1973 roku za rzekome “stępienie czujności politycznej” mnie, asystentowi katedry dziennikarstwa, ogłoszono naganę partyjną z wpisem do akt osobowych — i zmuszony byłem porzucić pracę nad dysertacją oraz przejść do gazety obwodowej, gdzie byłem na widoku… Oczywiście, to drobnostka w porównaniu z tym, co przeżyli moi rówieśnicy i nieco starsi rodacy w tymże 72-m. Tego samego dnia, 12 stycznia, aresztowano Irynę Kałyneć (później — i Ihora), Iwana Hela, Mychajła Osadczego, Wiaczesława Czornowoła (ponownie)… W Kijowie w ciągu stycznia w celach śledczych znaleźli się Wasyl Stus, Iwan Switłyczny, Jewhen Swerstiuk, Łeonid Pluszcz, Iwan Dziuba — około 20 osób. A jeśli brać pod uwagę także kolejne miesiące — to liczba ta przekroczyła 100 osób. Listę otwierała Stefania Szabatura, bo sądzono ją jako pierwszą. Ihor Kałyneć w tamte złowieszcze dni pisał: po raz drugi aresztowano moją Stefę płacze matka Szabatury gdy zabrali oba gobeliny Łesię Ukrainkę i Kasandrę ja pocałowałam w brzegi oni dziwili się po co tak ja ręce córki całuję Właśnie ten wiersz przywiódł mnie do jednego z pokoi Pałacu Uroczystych Wydarzeń na ulicy Kopernika, gdzie była siedziba Mariańskiego Towarzystwa “Miłosierdzie” i gdzie przyjaźnie przywitała mnie niezwykle piękna kobieta, która zdawała się cała promienieć — i zewnętrznie (miała jasne włosy), i wewnętrznie. Była to Stefania Szabatura. 3 Bez wątpienia w tamtym czasie nie było jeszcze tak ważnej książki jak “Stefania Szabatura” z podtytułem “Wybrana paleta kolorów z mozaiki życia i twórczości”, którą sumiennie uporządkowała Sołomija Diakiw (zapisując i komentując opowieści naszej bohaterki), a wydało w Kijowie wydawnictwo “Smołoskyp” (2016). Jednak ja już wiele wiedziałem o pani Stefie: i od Iryny Kałyneć, i z publikacji prasowych, głównie z samizdatowego almanachu “Jewszan-zillia”, który przygotowała z przyjaciółmi ta sama Iryna, a opracowywała graficznie Szabatura (zob.: numer 1 z września-października 1987 r.). Wiedziałem, że Stefania urodziła się we wsi Iwanie-Złote w rejonie zaleszczyckim na Tarnopolszczyźnie; jej ojciec, Mychajło, spadkobierca kozackiego rodu, był złotą rączką, budowniczym (sam wzniósł dla rodziny dom), wirtuozem w wytwarzaniu zabawek dziecięcych, służył w polskim wojsku, następnie zmobilizowano go na front — i pod Charkowem w 1943 roku zginął. Matka, Hanna, mądra i szlachetna kobieta, została z małą Stefą i przeżyła wszystkie okropności powojennego czasu: głód, chłód, rekwizycje, niewolniczą pracę w kołchozie, rewizje, groźby… A mimo to, na złość wrogom, nie traciła ducha, gdyż była prawdziwą chrześcijanką. Właśnie głęboka wiara pomogła przetrwać wszystkie przeciwności nie tylko Hannie, ale i Stefie. I nie tylko przetrwać, ale i przewidzieć dwa wydarzenia, które miały zarówno indywidualne, jak i ogólnonarodowe znaczenie. Stefania Mychajliwna ukończyła we Lwowie szkołę sztuki użytkowej imienia Iwana Trusza, potem — Instytut Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej (wydział tkactwa artystycznego). Malowała ikony, wyszywała, tkała artystyczne dywany, gobeliny-obrazy, w szczególności te, które wspomniano w wierszu Ihora Kałyńca — “Łesia Ukrainka” oraz “Kasandra”. I zdobyła uznanie. Jednocześnie zainteresowało się nią KGB. Bo przecież, oprócz sztuki, należała do współzałożycieli Klubu Twórczej Młodzieży “Prolisok”, brała udział w odrodzeniu w 1965 roku Bożonarodzeniowej szopki, a co najważniejsze — 15 listopada 1967 roku była na sali, gdy sądzono Wiaczesława Czornowoła. A w listopadzie 1970 roku domagała się dopuszczenia jej na proces Wałentyna Moroza: podpisała z osobami o podobnych poglądach odpowiednią depeszę do prokuratury USRR.
12 stycznia 1972 roku — rewizja w mieszkaniu spółdzielczym Stefanii. I areszt. „Gdzieś na miesiąc przed aresztowaniem — opowiadała Stefania — przyśnił mi się: bardzo długi korytarz, mnóstwo brązowych drzwi, siedzę na brązowej ławie, przede mną — ukośnie — drzwi, patrzę w otwór, wychodzi z nich kobieta, cała w czerni, spojrzała na mnie, ja na nią — i zniknęła. I nagle słyszę, że jakaś siła ciągnie mnie w drzwi. Opieram się, trzymam się mocno ławy — i ciągnie mnie razem z ławą, coraz mocniej, wylatuję przez okno — i już lecę nad Bułgarią, słyszę bułgarską mowę, widzę z góry: na placu przed dworcem — Ołeś Berdnyk”. (Wkrótce Berdnyk pojawił się we Lwowie i kiedy Stefa opowiedziała sen, to zdziwił się, gdyż rzeczywiście miał jechać do tego kraju. Później też został aresztowany: Stefa kończyła wyrok, Ołeś — zaczynał…). A sen trwał dalej. Po Bałkanach Stefa znalazła się z Kałyńcami nad Dniestrem i obserwowała, jak na łodziach przewożą ludzi i grupują na brzegu po pięciu. Stoją, a każdy ma na głowie worek. W tym samym czasie Stefa nie jest już na wzniesieniu, a w jakimś bagnie — i nijak nie może się wydostać… (Ihor potem wyjaśnił, że kiedy więźniów wyprowadzano na etap, to ustawiano ich w kolumnę po pięciu). Tak i bagno — to alegoria jej uwięzienia, przede wszystkim tych 115 dób karceru i tych 6 miesięcy w celi jednoosobowej, które musiała przetrwać za nieposłuszeństwo. Świadkiem w procesie Szabatury była Zinowija Franko. Ona też przyśniła się Szabaturze. I była to „trzecia seria” tego samego snu. Stefa: „Jestem w Kijowie, w Zeni. Wielkie drzwi, otwieram i stoję. Naprzeciwko — pokój; patrzę — wychodzi… Łesia Ukrainka z małymi goździkami w rękach, wyciąga je do mnie, biorę”. 4 Proces Stefanii odbył się w święto Piotra i Pawła 12 lipca 1972 roku. Wyrok: pięć lat Dubrowłagu w Mordowii i trzy — zesłania. Wyprowadzali ją przez tylne wyjście. Mama Stefii zdołała przekazać jej bukiet czerwonych goździków — od Bohdana Horynia. Konwój jak się rzuci: „Oddaj!” A Stefa: „Nie oddam!” Zaczęli wyrywać z rąk siłą. Tylko jeden kwiatek ocalał… Tak spełniła się trzecia część proroczego snu. Następna wizja była już nie we śnie, a na jawie, podczas przesłuchania. Stefa oświadczyła, że w jej sprawie nie ma kryminału: „To z waszej strony jest kryminał, bo wyrządzacie szkodę mnie, mojej mamie, państwu, ukraińskiemu narodowi, dla którego tacy ludzie jak ja mogliby przynieść pożytek. Ale nic to, wiecznie tak nie będzie, jeszcze przyjdą inne czasy”. — „Wciąż macie nadzieję na jakieś inne czasy?.. Kiedy to będzie?” — zapytał zjadliwie śledczy Pochił. „Bardzo szybko”. — „Kiedy?” — dopytywał się tamten. „Jaki wyrok nam dacie?.. Znaczy — dziesięć lat po tym, jak odbędziemy karę. Wtedy zostaną wydrukowani i Stus, i Kałyneć, a was osądzą, a może i skażą”. Pochił zamarł: „I wy w to wierzycie?” Jakby jakiś nieznany duch wstąpił w Szabaturę — tak pewnie, nawet z wyższością wobec śledczego czuła się ona: „Ja nie to że wierzę, ja wiem, że tak będzie!” — „To załóżmy się!” Z Pochiłem był jeszcze jeden czekista, on też dorzucił: „A ja przebiję”. Szabatura: „Nie, ja ręki takim jak wy nie podaję. Możemy założyć się na słowo. Przy świadku”. — „O co?” — „Wszystko mi jedno”. — „O dwie butelki koniaku”. — „Przegracie, ale ja od was koniaku nie wezmę”. 5 Moja książka wyszła w 1997 roku. Jej objętość — 520 stron. A tytuł — „Pod Złotymi Wrotami”. To wyrażenie Papieża Jana Pawła II, który zachwycał się ukraińskimi orędownikami: „Iluż męczenników przeszło i przechodzi przez ciebie pod Złotymi Wrotami, Ukraino mojego podziwu!” Ale nie tylko męczenników, lecz i zwycięzców. Wśród nich także Stefania Szabatura. W książce jest o niej 45 wzmianek: o jej pobycie w Mordowii z podziemnymi działaczkami Hałyną Dydyk, Darką Husiak, Kateryną Zarycką, Marią Pałczak, Iryną (Orysią) Senyk, dysydentką z Odessy Niną Strokatą-Karawanską, a także z przyjaciółką Iryną Kałyneć; o spotkaniach i korespondencji z Wasylem Stusem i tragicznej śmierci jej narzeczonego Mariana Hatały, wierność któremu zachowywała do końca życia; o tym, jak czekiści zniszczyli w obozie koncentracyjnym ponad 300 jej obrazów; jak ona po zwolnieniu tułała się we Lwowie bez zameldowania i pracy itd. I mimo wszystko zwyciężyła. W areszcie śledczym dokładnie przewidziała „nadejście nowych czasów” — na 1990 rok. Bo przybliżała, a następnie utwierdzała te czasy, jak tylko mogła. I o tym napisałem improwizację „Gobelin Stefanii Szabatury”, którą przeczytałem 6 listopada 1998 roku we Lwowskiej Sali Organowej podczas obchodów 60-lecia Stefanii Mychajliwny: Nasz Lwów — to podziw na twarzy, Natchnień wysokie loty. Bo tutaj, we wspomnieniach, strzelcy, I wolności dawnej śpiewacy, Artyści i poeci. Oto tak jej życie kręte Zakończyło się z rozmachu. Gdzieś tam Iwanie-Złote, I uczucie jej święte — Miłość do swego kraju. Do tych, co wstali w pełnej krasie, Do matki i przyjaciół; Kto kładł w przyszłość most I słyszał daleki błogosławieństwo Nad popiołem iluzji. Nic więcej — tylko miłość. Nic — tylko marzenie, Którego nikt nie pokonał, Które nam świeci znów i znów, Jak gwiazda w zawiejach. A potem zimowym deszczem Nieprawda spadła naga. A potem przesłuchania — i ból: Kto w celach z nią jeszcze? Jaka jej kramoła? A tam — mordowskie obozy I siostry bez prawa. A potem uzdrowienia wiatry, A potem rodzinne flagi I ta — dzisiaj — sława. Historia — gorący utwór, Który stygnie szybko… Jak gobelin z traw i gwiazd, Wplotła i Stefa w ten wzór Swoją niezniszczalną nić. Swój barwny wzór utkała i jej niezwykła matka, którą Stefania zachęciła do twórczości. I sędziwa już pani Hanna odkryła swój dar artystyczny — malowała barwne obrazy w stylu „naiwnej sztuki ludowej”. Ja niczym relikwię przechowuję wspaniały album prac Hanny Szabatury z dedykacją Stefanii: „Drogiemu panu Petrowi Szkrabiukowi z szacunkiem i chrześcijańską miłością. Lwów 2 lipca 2006 r.” Sama zaś Stefania również kontynuowała tworzenie. Na początku 2009 roku wyszedł unikalny kalendarz „Kwiaty Stefanii Szabatury”, który przygotował do druku Ihor Kałyneć. Jest tam akwarela „Żółte lilie. Także uwięzione”, datowana na 1975 rok. Te kwiaty w chrześcijaństwie — symbol czystości i cnoty, przedstawia się je na obrazach o Zwiastowaniu Najświętszej Maryi Panny. Dla mnie takim symbolem stały się Stefania Szabatura i jej przyjaciółki, które godnie, w duchowej czystości, w wierze w Boga i miłości do Ukrainy (a nie w uległości szatanowi) przeżyły swoje ofiarne życie. Dlatego i lilie na akwareli nie są białe, a żółte. Stąd i nazwa mojego eseju-wspomnienia.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen Mychajłowycz Baran — ukraiński krytyk literacki, literaturoznawca, eseista. Kandydat nauk filologicznych. Laureat licznych nagród. Zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Od 2009 roku — przewodniczący Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.
— Panie Jewhenie, co się dzieje, Pana zdaniem, z naszą literaturą?
— Chciałbym sam zrozumieć,
co się dzieje z naszą literaturą. Nie twierdzę, że wszystko jest katastrofalne, ale symptomy są niepokojące. Z drugiej strony sytuacja z literaturą, tym bardziej naszą, zawsze była „na krawędzi”. Dzisiaj niby uwolniliśmy się od ideologicznych kleszczy, za to wpadliśmy w kleszcze koniunktury społecznej. Aby przetrwać, wielu pisarzy flirtuje z czytelnikiem, zapominając, czym może się to dla nich skończyć.
Nadmiar informacji odpycha jakąś część potencjalnych czytelników od literatury. A także zalew przeciętnych autorów z nudnymi, nijakimi pseudohistoriami, gdzie dominuje połączenie fantastycznych zwrotów akcji, chociaż sama wyobraźnia artystyczna w takich utworach jest blada.
W Europie lepsi pisarze wychodzą ku wątkom sakralnym. Wydaje się, że nic szczególnego, ale jakaś konkretna historia nagle nabiera uniwersalnego znaczenia. W naszej prozie takich książek jest jeszcze bardzo mało. Chociaż zapotrzebowanie na książki artystyczne jest stabilne.
Żyjemy w tak paradoksalnej sytuacji: z jednej strony brak dobrej literatury, z drugiej — brak jakościowego czytelnika. Już nie mówię o przemyśle książkowym, który rozwija się chaotycznie i z wieloma proceduralnymi nadwyżkami kosztów.
— Co więc zepsuło czytelnicze gusta? Dlaczego poziom czytelnika jest tak niski, że na piedestale znajdują się grafomani czystej wody?
— To przesada, ale ogólnie myśl jest słuszna. Czytelnicze gusta zepsuł bytowo-quasi-artystyczny symulakr,
postmodernistyczny „popcorn”, który podawany jest jako literacko-artystyczny pochód. Im więcej ignorantów wchodzi w proces kulturowy, tym więcej konsumpcyjnych ignorantów tworzą. Nie mówię o niegłupich i niepozbawionych talentu awanturnikach i oszustach, których nigdy nie brakowało. Społeczeństwo biegnie nie jak ostatni maratończyk, który niósł wieść o zwycięstwie, a jak stado byków na hiszpańskiej corridzie. Nikt nie chce się zatrzymywać. To nie jest potrzebne władzy. Bo dobrze powiedziała Zabużko w rozmowie z Kniażyckim: celem współczesnej wojny hybrydowej nie jest Donbas, nie Krym i nie Ukraina. Celem jest zmanipulowane społeczeństwo. Póki co sile, którą Stanisław Orzechowski nazwał „ludźmi nocy”, zamysł się udaje.
— Kiedyś w prywatnej rozmowie z poetą Wasylem Symonenką pisarz Jurij Jaczeykin powiedział, że nadejdzie czas, kiedy po Ukrainie będą chodzić tłumy pisarzy i nikt ich nie będzie rozpoznawał. Czy nie nadszedł już „ten czas”, bo widzimy,
że liczba „literatów” na duszę ludności niepowstrzymanie rośnie?
— Słuszna myśl. Ale my z literackimi neofitami nigdy nie mieliśmy problemów. „Państwo Słowa” — to już nawet nie metafora, to jedna z naszych z Państwem rzeczywistości.
Problem nie w tym, że „wielu ludzi idzie do literatury tak, jak w XVII wieku szli na Sicz” (fraza Borysa Antonenki-Dawydowycza z dalekiego 1929 roku). Problem w tym, że ci pisarze tak do końca nie uświadamiają sobie, po co im pisanie. Przeważająca większość tych litneofitów — to światopoglądowi grafomani i pozostają takimi od pierwszej książki do ostatniej.
Brak jest ostrej selekcji jakości artystycznej. A stąd i ten „masowizm”, szczególnie widać to w sztukach plastycznych, a już potem w literaturze.
Mało jest ludzi świadomych swojego miejsca i swoich możliwości. I to jest ten problem, który rozwiązuje się wiekami postępu kulturowego. Ale czy mamy Czas, nikt nie chce o tym myśleć.
— Obserwujemy w kręgach pisarskich otwarte nieprzyjmowanie konstruktywnej krytyki. A jednocześnie słyszymy ogólne narzekania na brak krytyki jako takiej, prowadzone są rozmowy o umieraniu krytyki jako gatunku. Proszę skomentować tę sytuację.
— Co tu komentować? Tak jest.
Krytyka — to samurajstwo. Rozumiem to tak, że ten gatunek odejdzie do historii, jak i sama filozofia samurajstwa. Zapchanie informacją, zaśmiecenie informacją dezorientuje człowieka. „Nie ma nic gorszego niż niegotowy duch” — twierdził święty Augustyn. Krytyka nie jest możliwa w społeczeństwie, które nie chce usłyszeć o sobie innej opinii, a jedynie panegiryki albo kościelne „Mnohaja lita”. Jesteśmy społeczeństwem tanich panegiryków i faryzeuszy-chrześcijan. Wszystkie rozmowy, że u nas brakuje krytyki — to próba zachowania czystej twarzy po tym, jak całe życie taplasz się w błocie…
— Sądząc po różnorodnych rankingach, w Europie teraz na fali popularności są powieści o II wojnie światowej i o zalewie muzułmanów. U nas coraz większą popularność zdobywają różnorodne „fantasy”… O czym to świadczy?
— My dalej wierzymy w bajki. To dobrze. Taka cecha wyróżnia nas na tle zmęczonych Europejczyków. „Każdy głupieje na swój sposób” — mawiał mój tata. To próba jednej części pisarzy reagowania na zmiany społeczne i tendencje. Inna część — czyli my — jeszcze póki co nie wpuściliśmy na swoją ziemię obcych, co jest kolejną iluzją, — wierzymy w bajkę. Możliwe, że ta wiara w bajkę nas uratuje. Bo nasza wieczna dziecinność — to jedyne,
co nie pozwala nam całkiem zniknąć, „jako obry”…
Sam gatunek „fantasy” jest mi obcy. Zresztą jakościowego „fantasy” literatura ukraińska nie dała.
— Pana opinia odnośnie „potrzebności” poezji. Znając mentalną skłonność narodu ukraińskiego do śpiewno-rymowanego słowa, obserwujemy dziwny obraz: z jednej strony w każdym mieście organizowane są czytania poetyckie, z drugiej — wydawcy odmawiają inwestowania pieniędzy w książki poetyckie. Wielu z niezłych poetów zmuszonych jest „wychodzić ze skóry” — tworzyć wątpliwej jakości powieści. Czy poezja jest skazana na wymarcie, czy tak i będzie wegetować w marnych nakładach „za własne środki autora”?
— Platon w idealnym państwie nie widział Poetów. Ponieważ żyjemy w dalekim od ideału społeczeństwie, poeci zawsze będą i zawsze będą lekceważeni.
Jakość i oblicze literatury wyznacza Proza. Tak zawsze było. Inna sprawa, że na Ukrainie — Poeta stawał się politycznym głosicielem.
Ale Poezja — to wewnętrzna potrzeba człowieka wyrwania się z pęt codzienności. Oprócz tego, to jeden ze stałych motorów rozwoju języka. Nie sądzę, żeby ukraińska poezja przeszła do sal uniwersyteckich, jak to stało się z poezją amerykańską. Ale to, że potrzebuje i będzie potrzebować wsparcia — informacyjnego, materialnego — jest jednoznaczne.
Czy poeta musi jeszcze pisać prozę, czy szukać siebie w innych gatunkach? To sprawa samego poety. Dla prawdziwego poety koniunkturalne, wymuszone zaangażowanie nie jest straszne. On zawsze znajdzie możliwość dotarcia do czytelnika i powiedzenia tego, co chce.
— Możliwe, że ktoś może czemuś zaprzeczyć, ale jestem przekonana, że w literaturze pierwotnym powinno być nie imię autora, a TEKST. Właśnie od niego powinno zaczynać się postrzeganie twórczości. Wiedząc, jak dużo Pan czyta, proszę wymienić choć kilka naprawdę wartościowych tekstów ukraińskich autorów. Czy w ciągu ostatnich kilku lat były takie?
— Strasznie nie lubię słowa „TEKST”. Coś jest w nim z technicznego składnika. Wolę mówić o „UTWORZE”. Jesteśmy stworzeniami Bożymi, a nie „tekstówkami” Bożych sług. Tak samo uwalniamy światy, które wyrastają wewnątrz nas i męczą, proszą się na wolność. Tworzymy własne światy, a nie mechanicznie zapisujemy znaki.
Wychodząc z tego, powiem, że w
W Ukrainie są autorzy, których wykształcony, kulturalny Ukrainiec powinien znać. Wymienię spontanicznie kilka nazwisk, nie ograniczając się jedynie do „czystej” literatury: Jurij Ananko, Wołodymyr Bryggen, Wołodymyr Bazylewski, Oksana Zabużko, Lubow Hołota, Hryhorij Husejnow, Wołodymyr Danyłenko, Myrosław Docyneć, Petro Kraluk, Ołeh Łyszeha, Hałyna Małyk, Wiaczesław Medwid, Jewhen Nachlik, Mychajło Słaboszpycki, Hałyna Pahuciak, Wołodymyr Panczenko, Stepan Procuk, Jurij Rohowyj, Wasyl Słapczuk, Petro Soroka, Andrij Sodomora, Łeonid Uszkałow, Wasyl Szklar, Jarosław Jasinski… Wymieniłem nazwiska, czytajcie książki tych autorów, badania literaturoznawcze. Zresztą, tych autorów jest więcej. Najważniejsze, aby czytelnik wiedział, że oni istnieją i szukał „swojego” autora. — Trzeci rok wojny w Ukrainie, a kraj „festynuje”. Co miesiąc, tu czy tam, odbywają się Książkowe Festiwale. Pisarze i wydawcy jeżdżą z miasta do miasta. Prawie każde centrum rejonowe ma swoje święto książki. Co to jest? „Uczta w czasie dżumy”, czy jednak życiowa konieczność dla przetrwania ukraińskiej literatury? — To zastrzyki dla umierającego. Tak rozumiem, że „potężni tego świata” przygotowują narody do wielkiej wojny. Znaczy to, że po raz kolejny nie mogą podzielić tego, co już podzielone. Ale będą szukać „formuły manipulacyjnej”, która usprawiedliwiłaby wojnę. Każda wojna, jeśli już jest nieunikniona, powinna trwać w imię triumfu KULTURY. Wszystkie inne wojny są skazane na porażkę, ale niestety są nieuniknione. Każde pokolenie ludzi ma swoją wojnę. Każda wojna zaczynała się od marszu. Dzisiejsza — od festiwali. „Festiwalowość” nie jest złem. Złem jest to, że sama wojna zamienia się w festiwalowe widowisko. I nic nie będziemy w stanie zmienić. Ponieważ radykalne rozwiązanie wymaga silnych osobowości. Niestety, dziś na świecie dominuje Żongler, na wszystkich poziomach… Rozmawiała Switłana BRESŁAWSKA
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie w wydawnictwie „Orijentyr” ujrzał światło dzienne drugi tom encyklopedii walk wyzwoleńczych „Podiebradzki pułk” Armii URL”. Zawarto w nim 325 biografii żołnierzy regularnych i nieregularnych ukraińskich formacji zbrojnych pierwszej połowy XX wieku — studentów i absolwentów Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach. W drugim tomie encyklopedii walk wyzwoleńczych można przeczytać biografie nie tylko wspaniałych Ukraińców — Kubańczyków, Galicjan, Bukowińczyków, Wołyniaków, Czernihowian, Słobożan, Naddnieprzańców, podolskich kozaków, mieszkańców Taurydy, ale także drogich nam obcokrajowców, obrońców ukraińskiej wolności — Niemca Wilhelma Lutza, Białorusina Uładzimira Kurowskiego, Żyda Jurija Lindemana, Ormianina Jakowa Oskanowa, a także ukrainizowanej Polki Charytyny (Tiny) Pekarczuk oraz ukrainizowanej Białorusinki Maryny Nesterenko. Przeistoczyły się one w Ukrainki na polach bitew o wolność naszego narodu. Jeden z bohaterów drugiego tomu, Jewhen Małaniuk, nazwał podiebradzką akademię „laboratorium, w którym kultywowano typ nowoczesnego Ukraińca”. Przyjaciele, obejrzyjmy się za siebie i poznajmy z radością „podiebradzki cud” ukraińskiej emigracji wojskowo-politycznej oraz naukowo-artystycznej. Tworzymy tę wielotomową encyklopedię świetlanych ludzi, aby dać przykład naszemu pokoleniu. Parametry książki: Kowal R., Moreneć W., Juzych J., „Podiebradzki pułk” Armii URL. Do historii Ukraińskich Strzelców Siczowych, pułków Bohdanowskiego i Hordijenki wojsk Centralnej Rady, 1. Szarej, 1. Sinej, 1. Zaporoskiej, 2. Wołyńskiej, 3. Żelaznej, 4. Kijowskiej, 5. Chersońskiej oraz 1. Dywizji Karabinów Maszynowych Armii URL, Armii Halickiej, Wolnego Kozactwa, ruchu powstańczo-partyzanckiego, Zaporoskiej Siczy Juchyma Bożka, Oddzielnego Czarnomorskiego Kosza wojsk Dyrektorium, Legionu Ukraińskich Nacjonalistów, UWO, OUN, Siczy Karpackiej oraz dywizji „Galicja”. Tom 2. — Kijów: Klub Historyczny „Chołodnyj Jar”, „Orijentyr”, 2017. — 376 s. — (Seria „Wybitni Ukraińcy”. — Ks. 7). — 100 hrywien. W t. 2 encyklopedii zawarto 325 biografii żołnierzy regularnych i nieregularnych ukraińskich formacji zbrojnych pierwszej połowy XX wieku — studentów i absolwentów Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach (Czechosłowacja, 1922 — 1932) — oraz tych wojowników, którzy pragnęli uczyć się w podiebradzkiej akademii. Wśród nich było niemało twórców ukraińskiej kultury — pisarzy, malarzy, kompozytorów, muzyków, aktorów, dziennikarzy, redaktorów, kooperatywistów, sportowców, działaczy państwowych, społecznych i teatralnych. Biuro Prasowe Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuujemy projekt poświęcony 160. rocznicy rozpoczęcia w czerwcu 1857 r. przez Szewczenkę... Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. 23 sierpnia. Od 15 do 22 sierpnia miałem w brudnym i zakurzonym Astrachaniu takie jasne, wspaniałe święto, jakiego jeszcze nie było w moim życiu. Moi rodacy, w większości kijowianie, tak szczerze, radośnie, po bratersku witali moją wolność i do tego stopnia rozciągnęli swoją gościnność, że pozbawili mnie wolności samodzielnego prowadzenia mojego dziennika i wzięli ten obowiązek na siebie. Dziękuję wam, moi szlachetni, bezinteresowni przyjaciele. Obdarzyliście mnie taką radością, takim pełnym szczęściem, które ledwo mieszczę w moim wdzięcznym sercu. I pamięci o tych najszczęśliwszych dniach nie wpisuję do mojego prozaicznego dziennika. Wpiszę ją do skarbca mojego serca. 15 sierpnia wieczorem Zbrożek przypadkiem u Sapoznikowów wygadał się, że jestem w Astrachaniu. I 16 sierpnia odnowiłem starą znajomość z Aleksandrem Aleksandrowiczem. To już nie był psotny uczeń w dziecięcej kurteczce, którego widziałem po raz ostatni w 1842 roku. To już był mężczyzna, mąż i wreszcie ojciec pięknego dziecka. A ponad to wszystko spotkałem w nim prostego, wysoce szlachetnego, dobrego człowieka. Cecha charakteryzująca rodzinę Sapoznikowów. On, nie wiem jak długo, opuszcza Astrachań i do Niżnego Nowogrodu zaproponował mi kajutę na wyczarterowanym przez niego parowcu „Kniaź Pożarski”. Pięciorublowy bilet, wzięty przeze mnie, zwróciłem do kantoru spółki parowcowej „Merkury” z tym, aby został oddany pierwszemu biedakowi bezpłatnie. Kapitan parowca „Kniaź Pożarski” Wołodymyr Wasylowycz Kiszkin zarządził tak, że zamiast jednego biedaka umieścił na barce pięciu biedaków, niemogących zapłacić za miejsce do Niżnego nawet po złotówce. Cecha praktycznie szlachetna. ...w brudnym i zakurzonym Astrachaniu... Według świadectwa samego Szewczenki, wyjechał on z umocnień Nowopietrowskich 2 sierpnia o godzinie 9 wieczorem i przybył do Astrachania łodzią, która kursowała między umocnieniami a miastem, 5 sierpnia o godzinie 5 po południu, czyli po 68 godzinach, zgodnie z rozkładem. Dowódcą łodzi, która realizowała przewozy wojskowe i handlowe, był U. M. Petrow (1800— ?), który w swoim czasie ukończył Mikołajewską szkołę floty, wiele lat pływał po Morzu Czarnym, a od 1838 r. służył na Kaspijskim. Astrachań — pierwszy punkt osadniczy, do którego poeta przybył, wracając z zesłania. Mieszkał w mieście od 5 do 22 sierpnia 1857 r., czekając na parowiec do Niżnego Nowogrodu. Tutaj wykonał rysunek „W Astrachaniu”. Był to pierwszy po wyjeździe z umocnień Nowopietrowskich pejzaż. Przechowywany w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Taras Hryhorowycz niejednokrotnie narzekał w Dzienniku na wygląd zewnętrzny Astrachania: „Całą tę ogromną, szpetną, szarą kupę śmieci wieńczą zębate białe mury Kremla...”; „Oprócz kurzu, smrodu... nie spotkałem niczego” itd. Moi rodacy, w większości kijowianie... wzięli ten obowiązek na siebie. Chodziło o rodaków z Ukrainy, w większości absolwentów Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie, którzy dokonali wpisów w Dzienniku Szewczenki 15–20 sierpnia 1857 r. Oto niektórzy z nich: Kłopotowski Iwan Petrowycz (1823–?) — nauczyciel historii i geografii w astrachańskim gimnazjum od 1850 r. Studiował na Uniwersytecie św. Włodzimierza w Kijowie w latach 1845–1849. W Dzienniku Szewczenki 15 sierpnia wyznał, że poetę „spotkał jak ojca, jak brata, jak największego przyjaciela...”. Niezabytowski Stepan Andrijowycz (1829–1902) — młodszy lekarz 45. ekwipażu floty w Astrachaniu. Ukończył Uniwersytet św. Włodzimierza w Kijowie w 1854 r.: „...byłem uszczęśliwiony spotkaniem z kochanym i szanowanym przeze mnie poetą Tarasem Hryhorowyczem Szewczenką...”. Odyncew Jewtychij (Jewhen) Iwanowycz (1831–1873) — młodszy lekarz 46. ekwipażu floty w Astrachaniu. W 1855 r. ukończył Uniwersytet Kazański. Z dumą zapisał 16 sierpnia, że „spędził dzień z poetą Małorosji Szewczenką”. Czelcow Fedir Iwanowycz (1826–?) — młodszy lekarz astrachańskiej roty liniowej. W 1853 r. ukończył Uniwersytet św. Włodzimierza w Kijowie: „Z dusznym zachwytem ja... spędziłem kilka godzin z moim miłym ojcem, starym kozakiem Tarasem Hryhorowyczem Szewczenką, za co jestem bardzo wdzięczny Bogu...”. Obdarzyliście mnie taką radością, takim pełnym szczęściem, które ledwo mieszczę w moim wdzięcznym sercu. Bardzo ważny moment! Po raz pierwszy po zesłaniu Szewczenko z przejmującą radością poczuł, że sława poetycka jego, mimo długich lat nieobecności, nie tylko zachowała się, ale i wzrastała. Oczywiście, miał informacje o tym, w szczególności także odnośnie swoich astrachańskich zwolenników. Powiedzmy, rosyjski pisarz O. F. Pisemski pisał do poety z Astrachania 6 lipca 1856 r.: „...Widziałem na jednym wieczorze około 20 Pańskich rodaków, którzy, czytając Pańskie wiersze, płakali z zachwytu i wymawiali Pańskie imię z czcią. Ja sam jestem pisarzem i więcej niż tego zaocznego zaszczytu nie życzyłbym sobie innej sławy i rozgłosu, i niech posłuży to wszystko pociechą w Pańskim beznadziejnym życiu!”. Jednak tym razem nie zaocznie, a naocznie, wśród nieznajomych, ale bliskich duchem ludzi, Szewczenko przekonał się o tym, o czym pisał Mychajło Maksymowycz odnośnie całej drogi poety z zesłania do Petersburga: „Powrót Szewczenki, po 10-letniej rozłące, witała cała Ukraina i nie-Ukraina z prawdziwym zachwytem: na całej drodze od Astrachania do Petersburga...”. Zadziwiająco dokładnie podzielił M. O. Maksymowycz cały świat na pół, wyróżniając to, co najdroższe dla Szewczenki — „Ukraina i nie-Ukraina...”. Przypomnijmy gorzkie i bolesne uczucie porzucenia, które nieuchronnie otaczało poetę na zesłaniu i strachu, że go zapomniano, nie usłyszą: Mój Boże miły! Jak chciało się, Żeby ktoś mi powiedział Choć słowo mądre; żeby ja wiedział, Dla kogo ja piszę? Dla czego? Za co ja Ukrainę kocham? W Astrachaniu młodzi wielbiciele poety, w pierwszej kolejności z Ukrainy, powiedzieli mu synowskie słowo miłości i wielbienia, a nawet zapisali go w Dzienniku Szewczenki... I to było, bez wątpienia, ważne dla duchowego kosmosu poety, który po zesłaniu wracał do pełnowartościowego życia, z rozkoszą wdychał intelektualne powietrze. ...w prozaiczny dziennik mój. Jedna z nazw dziennika poety. Najczęściej nazywał go „dziennik”, „mój dziennik”, ale były też inne synonimy: „moje zapiski”, „pstrokata księga”, „zeszyt, żeby zapisywać”, „moja wierna kronika”, „prozaiczna kronika”. W danym przypadku Taras Hryhorowycz, ogarnięty radosnymi emocjami, odciął codzienność jego poprzednich zapisów w Dzienniku. ...do skarbca mojego serca. Chcę podkreślić, że w emocjach i wyznaniach Szewczenki brakuje sztucznego patosu, jego wewnętrzne uniesienie, duchowe natchnienie wypłynęły z głębi serca. To ten szczególny moment, kiedy naocznie widać, że Dziennik poety jest naprawdę „sercem podyktowany”, a nowe pozytywne wrażenia i szczęśliwe uczucia Taras Hryhorowycz zachowywał w „skarbcu swojego serca”. ...Zbrożek... Zbrożek Tomasz (1821— ?)
starszy lekarz 17. ekwipażu roboczego w Astrachaniu. W 1850 r. ukończył Uniwersytet św. Włodzimierza w Kijowie. 20 sierpnia dokonał w Dzienniku Szewczenki wpisu w języku polskim, w którym nazwał Szewczenkę „świętym narodowym prorokiem — męczennikiem Małorosji” i podkreślił, że poety „przebywanie wśród nas czyni mnie całkowicie szczęśliwym…”
…wznowiłem starą znajomość z Aleksandrem Aleksandrowiczem.
Chodziło o Sapoznikowa Aleksandra Aleksandrowicza (1833—1887) — astrachańskiego kupca pierwszej gildii, ryboprzemysłowca-milionera. Szewczenko znał A. A. Sapoznikowa jeszcze na początku lat 40. XIX w. w Petersburgu, kiedy uczył się w Akademii Sztuk Pięknych, a ten pobierał u niego lekcje rysunku. Znajomość odnowiła się 16 sierpnia 1857 r. w Astrachaniu. W domu Sapoznikowów mieściła się „sztab-kwatera” ekspedycji dla badania Morza Kaspijskiego pod kierownictwem uczonego-embriologa K. M. Baera, który wielokrotnie przyjeżdżał na Mangyszłak, dlatego Szewczenko nazywał A. A. Sapoznikowa „bezinteresownym astrachańskim metrdotelem”, czyli według W. I. Dala, „darmowym, niczym nie wynagradzanym”.
…spotkałem w nim prostego, wysoce szlachetnego, dobrego człowieka.
Te i inne zachwycone słowa Szewczenki dotyczące A. A. Sapoznikowa do dziś dominują w szewczenkoznawstwie, chociaż w zapisie dziennikowym z 28 sierpnia znajduje się fraza, która wyjaśnia, dlaczego poeta ostatecznie pomylił się w jego ocenie: „Proste ludzkie obejście ze mną teraz wydaje mi się czymś nadprzyrodzonym, niewiarygodnym”.
Lecz o wszystkim po kolei. Po siedmiu miesiącach — 20 marca 1858 r. — Taras Hryhorowycz w Pierwszostolnej przez sześć godzin „miesił moskiewskie błoto” i, wychodząc z Kremla, skierował się do „wysoce szlachetnego, dobrego człowieka”: „Zaszedłem do A. A. Sapoznikowa, mojego towarzysza podróży z Astrachania do Niżnego. Chory, nikogo nie przyjmuje. I dobrze robi, ponieważ jestem cały oblepiony błotem”.
Pokorne wyjaśnienie tego przykrego epizodu przez Szewczenkę jedynie nadaje mu gorzkiej dramatyczności. Nawet jeśli A. A. Sapoznikow był chory, bez wątpienia mógłby okazać poecie elementarną ludzką uwagę. Między innymi, dzień później S. T. Aksakow, który był rzeczywiście ciężko chory i nikogo nie przyjmował, dowiedziawszy się o przyjściu Szewczenki i M. S. Szczepkina, wbrew lekarskiemu zakazowi zawołał ich do siebie. Zresztą i tego dnia, zaraz po niepowodzeniu z A. A. Sapoznikowem, zmęczony Taras Hryhorowycz „powlókł się” do A. M. Mokryckiego i, wreszcie, „odpoczął u niego”.
Moim zdaniem, w przypadku A. A. Sapoznikowa nie wystarczy mówić jedynie o braku jakiejkolwiek kultury gościnności, ale i o jego bezsumiennym stosunku do poety. Przede wszystkim przypomnę wątek, który nie przyciągał uwagi badaczy. W liście Szewczenki do M. M. Łazarewskiego z 18–19 października 1857 r., czyli miesiąc po rozstaniu z A. A. Sapoznikowem, Szewczenko poprosił: „Jak zobaczysz się z hrabiną Anastazją Iwanowną, to zapytaj, czy był u niej Sapoznikow, z którym płynąłem z Astrachania do Niżnego”. Rzeczywiście, w Dzienniku 21 września poeta zanotował, że „Sapoznikowa prosił w Petersburgu całować moją świętą orędowniczkę hrabinę N. I. Tołstą”. To było ważne dla Szewczenki, bo w jednym z kolejnych listów znów prosił M. M. Łazarewskiego: „Tylko nie zapomnij zapytać hrabiny N. I., czy był u niej z moim pokłonem Sapoznikow”. A ten wreszcie odpowiedział 9 grudnia: „Sapoznikow u nich nie był i oni nic nie słyszeli o nim”. Więc nie wykonał astrachański ryboprzemysłowiec prośby poety. Lecz to tylko kwiatki... Po powrocie do Petersburga A. A. Sapoznikow w ogóle nie chciał podtrzymywać znajomości z Szewczenką. Czwartego maja 1858 r. poeta mimo wszystko poszedł do niego do domu już w Petersburgu: „Ruszyłem do niego, zastałem go w domu, ale on mnie nie przyjął z powodu szybkiego obiadu. To mnie trochę skonfundowało, otrzepałem proch z nóg swoich...”
I znów Taras Hryhorowycz, jak i w Moskwie, przeżył upokorzenie, które przypomniało mu o znieważaniu jego ludzkiej godności przez długie lata — i nie tylko w koszarach.
Dlaczego tak szczegółowo piszę o tym? Boli mnie, że smutny fakt biografii Szewczenki do dziś faktycznie jest przemilczany, przynajmniej nie oceniany z moralnego punktu widzenia. Zaczęło się to jeszcze od O. J. Konyśkiego, który, idąc śladem Szewczenki, scharakteryzowawszy A. A. Sapoznikowa w Astrachaniu jako „człowieka prostego, dobrego i wysoce szlachetnego”, nic nie powiedział o daremnej próbie Szewczenki dostania się do bogacza w Moskwie. W „Kronice życia i twórczości T. G. Szewczenki”, wydanej w 1961 r. przez M. M. Tkaczenkę, Dziennika Kuczenki, który poeta prowadził do maja 1858 r., a w lipcu podarował M. M. Łazarewskiemu. Co miesiąc publikujemy jeden-dwa zapisy Tarasa Szewczenki z autorskimi komentarzami historyka-szewczenkoznawcy Wołodymyra Melnyczenki.
W tym numerze zwracamy się do zapisu poety z 23 sierpnia 1857 r., dokonanego na parowcu w drodze z Astrachania do Niżnego Nowogrodu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…ani słowem nie wspomina się o O. O. Sapożnikowie. W „Kronice życia i twórczości T. H. Szewczenki” (1976), opracowanej przez W. F. Anisowa i J. O. Seredę, zapisano, że 20 marca Szewczenko „odwiedził O. Sapożnikowa, A. Mokrycki…”. Nie wiadomo tu, jak zakończyła się wizyta u O. O. Sapożnikowa. Jeszcze bardziej dziwi jednak, że P. W. Żur w kronice „Trudy i dni Kobzarza”, wyliczając wszystkie wątki Dziennika Szewczenki z 20 marca, pominął historię z wizytą poety u O. O. Sapożnikowa. W „Słowniku Szewczenkowskim” (1976) powiedziano jedynie, że O. O. Sapożnikow nie przyjął Szewczenki w Petersburgu (co dziwne, w „Alfabetycznym indeksie imion i nazw” do piątego tomu Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki nazwisko O. O. Sapożnikowa nie figuruje w odniesieniu do tego faktu, więc przeciętny czytelnik nie od razu na nie trafi).
Ale dlaczego zapomniano o komentarzu S. O. Jefremowa z 1927 r.? Pisał on: „…Tę zmianę trzeba, zapewne, przypisać zwykłej kupieckiej samowoli i kaprysom zarozumiałego milionera” (Pełny zbiór dzieł Tarasa Szewczenki. Dzienne notatki (Dziennik). T. 4. 1927. S. 496). I w Dzienniku, wydanym w 1931 r. pod redakcją S. P. Szesterikowa (który jest też autorem przypisów), O. O. Sapożnikowa również słusznie nazwano „samodurem” (Szewczenko T. H. Dniewnik. Moskwa–Leningrad: „Academia”, 1931). A we współczesnych akademickich komentarzach do dziennika poety w piątym tomie Pełnego zbioru dzieł (2003) i w piątym tomie „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (2015) przypadków obraźliwych dla Tarasa Hrehorowycza w ogóle nie zauważono. Ani słowa! Na ogromne ubolewanie!
…do biura kompanii parowcowej „Merkurij”…
W Astrachaniu istniało przedstawicielstwo kompanii żeglugi parowej „Merkurij” (główne biuro znajdowało się w Niżnym Nowogrodzie).
...zaproponował mi kajutę... Co ciekawe, dopiero w przypisach do publikacji Dziennika w czwartym tomie „Собрания сочинений Тараса Шевченка в четырех томах” (1977), opracowanych przez I. J. Ajzensztoka, zaznaczono: „Według wspomnień współczesnych, aby zapewnić Szewczence pieniądze, kilka rysunków, które przywiózł ze sobą, zostało rozlosowanych na loterii i trafiło do Sapożnikowa”. Tak więc Taras Hryhorowycz w rzeczywistości w pełni zapłacił za swoją podróż parowcem.
...został oddany pierwszemu biedakowi bez pieniędzy.
Czyn charakterystyczny dla Szewczenki.
…Władimir Wasylowicz Kiszkin…
Kiszkin Wołodymyr Wasylowicz (1825–1911) — wojskowy marynarz, od 1857 r. — kapitan parowca „Książę Pożarski”. Znajomość Szewczenki z W. W. Kiszkinem mogła nastąpić już w latach 40. XIX w. w Fortecy Nowopietrowskiej, dokąd ten bywał w sprawach służbowych. Dzięki W. W. Kiszkinowi poeta po raz pierwszy przeczytał lub usłyszał nowe utwory, które rozpowszechniały się w odpisach. Szewczenko namalował portret W. W. Kiszkina (dotąd nieznany).
Tłumaczenie maszynowe
Kultura jako uniwersalna wartość ludzka jest niewyczerpana. Natalia HUMNICKA, Lwów. Do ich grona należą w szczególności Mykoła Łukasz, Hryhorij Koczur, Maksym Rylski, Światosław Hordynski, Ostap Łucki. Wśród współczesnych nie można pominąć Andrija Sodomory, który przybliżył ukraińskiemu czytelnikowi najlepsze wzorce literatury antycznej. Znany poeta Ihor Kałyneć powiedział o nim: „Żyjemy w epoce Andrija Sodomory”. To godna ocena klasyka współczesnego ukraińskiego przekładoznawstwa. Jednym z czołowych przedstawicieli badań nad twórczością literatury francuskojęzycznej i jej przekładami artystycznymi jest Jarema Kraweć, docent katedry literatury światowej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki. Ponad czterdzieści lat swoich twórczych poszukiwań naukowych uczony poświęcił badaniu spuścizny literackiej genialnego belgijskiego poety, prozaika, dramaturga Émile’a Verhaerena. Obronił dysertację „Twórczość Émile’a Verhaerena w ukraińskiej krytyce i przekładach”, opublikował ponad dwadzieścia prac naukowych o twórczości Émile’a Verhaerena w jej typologicznych związkach z Szewczenką, Franką, Stefanykiem, Antonyczem, Małaniukiem, Stusem, przetłumaczył siedem utworów literackich pisarza. Jest on również autorem rozdziału „Ukraińsko-belgijskie relacje literackie” w pięciotomowej monografii „Literatura ukraińska w ogólnosłowiańskim i światowym kontekście literackim”, współautorem bibliograficznego indeksu „Ukraińsko-belgijskie związki literackie. 1870—2008”. Niedawno z inicjatywy Lwowskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej oraz Ukraińskiego Środowiska Narodowego (nieformalnej organizacji społecznej, która jednoczy krąg aktywnej ukraińskiej inteligencji) odbyła się prezentacja książki Jaremy Krawcia „Ukraiński Émile Verhaeren” (krytyka, echa, przekłady). Prezentację otworzył dyrektor biblioteki Iwan Swarnyk, moderował kierownik Ukraińskiego Środowiska Narodowego Jewhen Sałewycz. Autor książki zwięźle przybliżył biografię Émile’a Verhaerena (Emile Verhaeren, 1855-1916), błyskotliwie łącząc ją z historią powstania Królestwa Belgii, jego warunkami społeczno-politycznymi, socjoekonomicznymi oraz kulturowo-obyczajowymi. Takie podejście koncepcyjne stało się kluczem do zrozumienia formowania się twórczego geniusza kultury flamandzkiej. Autorowi wydania ułatwiło to poszukiwanie paraleli w kształtowaniu się geniuszy kultury ukraińskiej z twórczym losem Émile’a Verhaerena. Ze zrozumiałych przyczyn naszej bezpaństwowości twórczość poetycka, dramaturgiczna i krytyczna najwybitniejszego belgijskiego pisarza francuskojęzycznego nie mogła zostać przetłumaczona od razu, chociaż Łesia Ukrainka podkreślała konieczność przekładu Émile’a Verhaerena jako jednego z potężnych ówczesnych pisarzy. Jarema Kraweć jest pionierem w badaniu niemal stuletniej historii (1894—1990) zapoznawania się z twórczością Émile’a Verhaerena w ukraińskiej krytyce i literaturze pięknej, a także losów jego spuścizny poetyckiej w języku ukraińskim, której krytyczne studiowanie często miało charakter epizodyczny. Autor udowodnił, że zainteresowanie ukraińskich pisarzy twórczością Émile’a Verhaerena pojawiło się zaraz po wydaniu jego pierwszych zbiorów w Belgii i Francji. Do jednych z pierwszych tłumaczy i krytyków twórczości belgijskiego geniusza na przestrzeni pięćdziesięciu lat należy Mykoła Tereszczenko. Najpełniejszy zbiór jego przekładów „Wybór” ujrzał światło dzienne w 1966 roku. Warto odnotować przekłady Światosława Hordynskiego, Ostapa Łuckiego, Mykoły Zerowa, Jurija Klena, Hryhorija Szkurupija, Wasyla Szczurata. Wśród współczesnych tłumaczy są Jarema Kraweć, Wołodymyr Samijłenko, Mychajło Moskałenko.
Jako poeta o ogólnoludzkim brzmieniu i wielostronnych zainteresowaniach Verhaeren wywarł na współczesnych tak silny wpływ, że uznane autorytety świata poetyckiego Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Charles Baudelaire, a nawet Victor Hugo zmuszeni byli ustąpić mu miejsca. To właśnie motyw bólu, rozpaczy, nadziei, marzenia oraz wiara w powszechną harmonię i człowieczeństwo znalazły gorący oddźwięk wśród współczesnych i były współbrzmiące z naszymi poetami i prozaikami, w szczególności z Szewczenką, Stefanykiem, Franką. Odsłaniając temat „Taras Szewczenko i Émile Verhaeren: artyzm wiersza, epickość myśli”, Jarema Kraweć popiera opinię Dmytra Doncowa dotyczącą rozumienia bliskości poezji Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki oraz Émile’a Verhaerena, który pisał: „…Piękna jest nostalgia nie za szczęściem, lecz za rozrostem i zwycięstwem, za tym, co »intensyfikuje życie«”. Ta estetyczna maksyma, niepowstrzymana energia, dążenie do ciągłego wzrostu ducha łączy twórczość ukraińskich klasyków z klasykiem literatury belgijskiej. Szewczenkę i Verhaerena zbliża artyzm i malowniczość twórczej maniery, która miała pod sobą realną przyczynę: Szewczenko był profesjonalnym malarzem, a Verhaeren na poziomie genetycznym wchłonął wysokiej klasy tradycję flamandzką. Wskazujące w tym planie są wiersze z cyklu „Flamandki” (w szczególności „Ogródek”, „Farma”, „Zagroda”) Verhaerena oraz „Sad wiśniowy koło chaty”, „Słońce zachodzi, góry czernieją…”, „Za słońcem chmurka płynie, czerwone chmury rozściela” Szewczenki. Tak jak Szewczenkę, tak i Verhaerena głęboko poruszał los jego kraju, jego historia, jego przyszłość. W ich twórczości odzwierciedlono najsławniejsze i najbardziej tragiczne strony z życia narodu belgijskiego i ukraińskiego. Na przykład epickość myśli dwóch geniuszy została utalentowanie odzwierciedlona w ich twórczości poetyckiej, w szczególności w pentalogii Verhaerena „Cała Flandria” (1904—1911) oraz w takich utworach Szewczenki jak „Hajdamacy”, „Iwan Pidkowa”, „Irżawiec”, „Sen”, „Rozryta mogiła” i in. Jarema Kraweć przeprowadza ciekawą analizę styczności twórczości Jewhena Małaniuka ze światem poetyckim Émile’a Verhaerena, którego głębokopatriotyczne motywy inspirowały go do „splatania wierszy z pasm nerwów” i były dla niego nie „muzycznym spazmem”, a „rydaniem, krwią i krzykiem”. Szczegółowo analizuje wpływ twórczości poetyckiej Verhaerena na jednego z najciekawszych poetów neoklasyków diaspory Jurija Klena. „Pochód” („Le depart”) i „Wędrówka do słońca” poświęcone są tragicznej historii chłopstwa, chociaż Verhaeren opisuje natarcie miasta na belgijską wieś pod koniec XIX w., a Jurij Klen — Hołodomor w ukraińskich wsiach w latach 1932—1933. Jako neoklasyk, zorientowany na najlepsze wzorce poezji światowej, Jurij Klen odszedł od verhaerenowskiej tradycji uniwersalności konfliktów i problemów początku lat 90. XIX w., a stworzył nowoczesny pod względem zamysłu i kompozycji oraz narodowy pod względem ducha i nastroju utwór o Hołodomorze na Ukrainie. Jurij Klen był nie tylko tłumaczem programowego wiersza Émile’a Verhaerena „Wiatr” („Le vent”), ale także najbardziej produktywnym w ukraińskim literaturoznawstwie badaczem przekładów Verhaerena, o czym świadczy jego gruntowna praca „Ukraiński przekład Verhaerena” (1928). Odnośnie do verhaerenowskich motywów w twórczości poetyckiej Bohdana-Ihora Antonycza Jarema Kraweć powołuje się na takich autorytatywnych badaczy twórczości poety jak D. Pawłyczko, M. Ilnycki, W. Nazaruk. W podsumowaniu autor książki twierdzi, że oprócz płaszczyzn, w których badacze dostrzegają pokrewieństwo wierszy Antonycza i Verhaerena — filozoficznej, urbanistycznej, stylowo-syntaktycznej — należy wyodrębnić cały szereg paralel obrazowo-stylowych, które świadczą o typologicznych zbieżnościach w poezji ukraińskiego i belgijskiego poety, spowodowanych burzliwymi wydarzeniami życia społecznego końca XIX i pierwszych trzydziestu lat XX wieku w Belgii i na Ukrainie. Wzbogacone głębokimi tradycjami narodowymi, tworzyły one jednocześnie w unisonie z nową urbanistyczną istotą, sławiąc bujność życia. O zainteresowaniu Verhaerena Ukrainą badacze wskazują na jego wiersz „Chwała wiatrowi” ze zbioru „Bezgraniczny blask” (1906). Jego wersy brzmią: „Goni wiatr wszędzie, i chmurzy się błękit, do Niemiec leci stepami Ukrainy”. Badacze wspominają też inne antymilitarystyczne zbiory Verhaerena, w których poeta mówi o Ukrainie, Dnieprze i ukraińskich stepach. Warto podkreślić, że poeta nazywa nasz kraj wyłącznie „Ukraina”. Do ukraińskiego śladu Verhaerena należy dodać jego zainteresowanie Marią Baszkircewą, która w literaturze francuskojęzycznej tamtego czasu figurowała jako „ukraińska artystka”. Jarema Kraweć wskazuje na twórcze stosunki Émile’a Verhaerena z ukraińską artystką Sofiją Łewycką (1880—1937). Artystka podczas swojego paryskiego okresu życia odkryła przed francuskimi kolegami „czarujący, nieznany im dotąd świat ludowej obrazka i zabawki, malowideł i snycerstwa”. Sofija Łewycka ilustrowała później poszczególne utwory Émile’a Verhaerena, przetłumaczyła na język francuski wraz z Rogerem Gaillardem „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki”, ozdabiając to pierwsze we Francji wydanie M. Gogola własnymi niewielkimi drzeworytami. Jarema Kraweć zwraca uwagę na Émile’a Verhaerena jako na utalentowanego historyka sztuki, autora gruntownych studiów o Rubensie, Rembrandcie, Bruegelu, Delacroix, Monecie, Rodinie oraz innych znanych mistrzach pędzla, a także jako wykładowcę sztuki Anglii, Niemiec, Francji i Belgii. Zaznaczając potężny wpływ sztuki na twórczość poetycką Verhaerena, Jarema Kraweć przytacza słowa sławnego ukraińskiego poety i malarza Swiatosława Hordynskiego: „Natchniony taniec kolorów i słów”, którymi można scharakteryzować całą twórczość wybitnego Belga Émile’a Verhaerena. W książce podano niezwykle głęboki esej Verhaerena „Peter Paul Rubens” i pięć jego utworów prozatorskich w błyskotliwym przekładzie na język ukraiński Jaremy Krawcia. Niestety, zdaniem autora książki, twórczość prozatorska, jak i krytyka literaturoznawcza oraz spuścizna epistolarna są zupełnie nieznane ukraińskiemu czytelnikowi. Cennym dla przyszłych badaczy twórczości Émile’a Verhaerena jest rozdział bibliografii pod tytułem „Ukraiński Émile Verhaeren”. Prezentacja książki zakończyła się profesjonalną dyskusją, w której doszli do wniosku dotyczącego aktualności problemu przekładu na Ukrainie, zwłaszcza w kontekście wchodzenia Ukrainy do współczesnej wspólnoty europejskiej. źródłem wzajemnego poznania, wzajemnego zrozumienia, wzajemnego zbliżenia, duchowego wzbogacenia różnych narodów, jego kołem ratunkowym. Centralnym składnikiem tej ratunkowej „Arki duchowych skarbów ludzkości” jest, bez wątpienia, literatura, jej wysokość Słowo. Bezcennym w rozpowszechnianiu najsłynniejszych utworów klasyków literatury światowej jest wkład tłumaczy i teoretyków przekładu. Ukraina ma kohortę godnych tłumaczy z różnych języków świata, których kongenialne przekłady są naszą dumą narodową.
Tłumaczenie maszynowe
Utwór, o którym będzie mowa, należy do ostatnich prac Wołodymyra Słepczenki i został napisany w pierwszej połowie czerwca 2017 roku. Zajmuje on szczególne miejsce w dorobku artysty nie tylko dzięki swojej specyficznej manierze plastycznej, która zasadniczo różni się od poprzednich dzieł mistrza, ale także dzięki zaostrzonej tematyce filozoficzno-religijnej obrazu, przesiąkniętego niepokojącym duchem apokaliptycznego mistycyzmu. Wydaje się, że obraz został namalowany przez jakiegoś innego artystę, a nie tego, którego znaliśmy z jego wcześniejszej działalności.
I. BANDURKA, wieś Jabłoniw, rejon husiatyński, obwód tarnopolski, członek NSPU i NSŻU
Festiwal „Jabłoniowy Spas — 2017” ponownie zademonstrował swój główny cel — jednoczenie Ukraińców świata, popularyzację sztuki narodowej różnych regionów Ukrainy, dążenie do mistrzostwa i profesjonalizmu, angażowanie młodych talentów w jego rozwój.
Swoje uzdolnienia w turze dziecięcej zaprezentowały solistki Jelyzaweta Olijnyk z miasta Kopyczynci, która wykonała piosenki „Zaczekaj, moje dzieciństwo” oraz „Uśmiech”, trzy Ołenki — Kłymko, Zacharkiw i Fedoriw (wieś Kociubynci), młodzieżowy zespół wokalno-instrumentalny „Dywohraj” (kierownik W. Dobrowolski) z tej samej wsi. Po raz pierwszy na „Jabłoniowym Spasie” wystąpił zespół taneczny Domu Kultury w Krohułciach „Krohułczanci” (kierownik artystyczny — Wasyl Firman, choreografowie — Iryna Firman i Natalja Liczak), który podarował widzom kompozycje taneczne „Walc” i „Karpaty”. Młoda solistka z
Stanisław BUSZAK
Słepczenkę zaczęto nazywać „romantycznym symbolistą”. Bez wątpienia termin ten ma prawo do istnienia, ale dotyczy daleko nie całej twórczości mistrza. Wyrażenie to nie obejmuje utworów inspirowanych wydarzeniami rewolucyjnymi na Majdanie, które można nazwać „heroicznym symbolizmem”, czy wojną w Donbasie (seria „Oblicza wojny”), które są jaskrawo realistyczne, i w żaden sposób nie odnosi się do obrazu „Przekleństwo pamięci”, który bezsprzecznie jest symboliczny, ale w żaden sposób nie jest związany z romantyzmem, wielkim stylem w sztuce światowej przełomu XVIII i XIX wieku. Utwór „Przekleństwo pamięci”, nawet poprzez sam swój tytuł, jest współbrzmiący raczej z duchem egzaltowanych objawień religijnych, niepokojąco-mistycznych wizji i tragicznych ostrzeżeń starotestamentowych proroków biblijnych — Ezechiela, Izajasza, Jeremiasza.
Fabuła utworu jest niejawna, eschatologiczno-mistyczna i wyłania się tylko przy integralnym postrzeganiu szeregu ciągów asocjacyjnych, ledwie zaznaczonych na płótnie jedynie skąpymi sugestiami obrazowymi, z których głównymi są Zdrada—Judasz—Donbas—Śmierć—Zmartwychwstanie. W tym utworze połączyły się bolesne rozmyślania artysty z kilku ostatnich lat twórczości, gdzie w wirze brzemiennych w skutki dla Ukraińców wydarzeń z krańcową ostrością stanęły pytania o dalszą przyszłość naszego narodu, nierozerwalnie związaną z jego wyborem moralno-etycznym, z odwiecznymi pytaniami o Dobro i Zło, wierność Tradycjom i otwartość na Nowacje, o Wierność i Zdradę, Honor i Hańbę. A co za tym idzie — o Cenę pojedynczego Ludzkiego Życia, a nawet całych narodów.
Na obrazie przedstawiona jest przerażająca facjata przebiegłej, podstępnej i cynicznej istoty człekokształtnej, swoistego Molocha Wojny, którego demonicznie złowieszczy obraz wyłania się z tysięcy zagubionych losów bezlitośnie pochłoniętych przez niego ludzi. Moloch uważnie rozgląda się wokół w poszukiwaniu kolejnej ofiary, siejąc wokół siebie Ruinę, Zdradę i Śmierć. Wydaje się, że ten straszliwy potwór wyrósł z mnóstwa czaszek przedstawionych na słynnym obrazie Wasilija Wereszczagina „Apoteoza wojny”, wypełzł na powierzchnię ziemi z czarnych węglowych pokładów ziemi Donbasu, której płomienie wojny płoną u dołu obrazu Słepczenki, rzucając krwawe odblaski na ponure sylwetki poczerniałych hałd. Na pierwszym planie łuski od wystrzelonych naboi, które odebrały tysiące istnień; monety, które leżą na kamieniu z wyrytym napisem „DAMNATIO MEMORIAE”, co w tłumaczeniu z łaciny oznacza „Przekleństwo pamięci”, współbrzmią ze wspomnieniem o cenie zdrady Judasza, który tak i nie nacieszył się zarobionymi krwawymi srebrnikami, kończąc swoje ziemskie życie dobrowolnym samobójstwem. Wyrzuty sumienia, które jeszcze tliły się w duszy sprzedawczyka Chrystusa, skróciły mu życie, ale ta straszna śmierć dała Judaszowi przynajmniej nadzieję na zbawienie, o czym przypomina dobrowolna męczeńska ofiara Jezusa Chrystusa, światło łaski z cudownego wniebowstąpienia ukrzyżowanego ciała którego pada na wszystkich, którzy odpokutowali swoje zbrodnie i grzechy śmiertelne oraz uwierzyli, że Syn Boży jest Zbawicielem, Prawdą i Drogą do Królestwa Niebieskiego.
Nasz ziemski świat jest tak urządzony, że na każdym szczeblu rozwoju cywilizacyjnego ludzkość nieuchronnie zmuszona jest rezygnować ze znacznej części swojej przeszłości — przestarzałych wyobrażeń o Wszechświecie, ekologicznie szkodliwych rodzajów energii, wczorajszych technologii, wyeksploatowanych maszyn, mniej doskonałych środków komunikacji itd. — od tak zwyczajnych i wygodnych w danym czasie przejawów codziennego życia materialnego i bytu, które również nieuchronnie odejdą w niebyt z głównych szlaków dalszego rozwoju Ludzkości.
Ale nigdy, dopóki będzie ona istnieć, nie odejdą w przeszłość takie fundamentalne pojęcia i podstawowe egzystencjalno-filozoficzne kategorie myślenia oraz zachowania ludzi, jak Miłość, Wierność, Odwaga, Honor, Miłosierdzie.
Że tak właśnie będzie, artysta i obywatel Wołodymyr Słepczenko jest głęboko przekonany i potwierdza swoje przekonania własną, oryginalną twórczością, w której ucieleśnia wysokie wartości duchowe, niezachwianie wierząc, że jutrzejsza przyszłość ojczystej Ukrainy będzie nieuchronnie szczęśliwa i twórczo uskrzydlona.
Jego symboliczny obraz „Przekleństwo pamięci” odbieram jako artystyczny apel do naszego narodu, jako wezwanie-ostrzeżenie do ludzi dobrej woli, by byli czujni i mądrzy, by nie poddawali się zwodniczym obietnicom o rzekomo sytym, ale bezmyślnym i pseudoduchowym królestwie „ruskiego miru”, który przyniósł na Ukrainę krew, śmierć i ruinę. Ten wyrazisty utwór to swoista ukraińska „Guernica”, jest on gniewnym protestem przeciwko okropnościom wojny, niszczeniu osiągnięć cywilizacji i masowej zagładzie myślących ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
z tej samej wsi Julia Firman wykonała „Kochajcie Ukrainę”, „Czerwoną kalinę”, a Nadijka i Sofijka Stelmach zaśpiewały „Babciną wyszywankę”. Uczestników festiwalu ucieszyła także młoda piosenkarka ze wsi Mały Chodaczków w rejonie tarnopolskim Anastasija Rakowska, która zaśpiewała piosenki „Kochajcie Ukrainę” oraz „Trzewiczki”. Swoim talentem oczarowały młode artystki czerniowieckiego studia estradowo-wokalnego „Wodohraj” Ludmyła Wehera i Chrystyna Kraj. Na „Jabłoniowym Spasie — 2017” w turze wykonawców dorosłych (prowadząca Natalija Syhil) najwięcej oklasków widzów otrzymał zespół „Akord” w składzie profesjonalnych śpiewaków Wołodymyra Futorskiego, Jarosława Jakymczuka, Wołodymyra Hapija, Andrija Zatonskiego (m. Tarnopol), zasłużona artystka Ukrainy Iryna Styc (m. Czerniowce), podolski słowik Pawło Doskocz, piosenkarz Marjan Puliak (m. Ochtyrka, obwód sumski), znani śpiewacy krainy nadzbruczańskiej Jarosława Dekaliuk i Jurij Futujma (oboje — m. Tarnopol), duet „Skrynia” w składzie zasłużonych artystów Ukrainy Marii i Wołodymyra Loburaków (m. Czerniowce), piosenkarz Swiatosław Kraj (m. Czerniowce). Kilku śpiewaków wykonało piosenki do słów poety-tekściarza I. Kusznira, w szczególności jego utwór „Wam, bohaterowie UPA”, poświęcony 75. rocznicy utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii. Oryginalny koloryt krainy podolskiej zaprezentowały piosenkarki z obwodu winnickiego — laureatka międzynarodowych i ogólnoukraińskich festiwali Nela Litwinowa oraz solistka chóru weteranów pracy „Prometej” Switłana Maciuk (obie z m. Koziatyn). Swoje utwory poetyckie czytali członkowie NSPU Ołeksandr Smyk, Zinowij Kypybida, Tetiana Dihaj, uczestnicy tarnopolskiego zrzeszenia literackiego przy obwodowej organizacji NSPU Bohdan Kusznyryk, Ołeksandra Kara, Jarosław Dzisiak, Ołeh Wistowski, Wołodymyr Bojko, Jurij Zajac, a także poeta-humorysta Mykoła Baziw, Lubow Peczynka, Switłana i Juliana Nesterowyczowie, Olha Semeniuk. Zwieńczeniem festiwalu był występ kociubynieckiego zespołu wokalno-instrumentalnego „Dywohraj” (soliści Ołenka Zacharkiw, Mykoła Buczynski i Andrij Dejneka). W przeddzień Miodowego Spasa we wsi Jabłoniw odbył się III Międzynarodowy Festiwal Pieśni i Poezji (artystyczny) „Jabłoniowy Spas”, który zgromadził utalentowanych artystów — śpiewaków, poetów, recytatorów, muzyków, tancerzy z wielu obwodów Ukrainy. W festiwalu wzięli również udział goście ze Słowenii — przewodnicząca ukraińsko-słoweńskiego towarzystwa „Berehynia” pani Halyna Małowszek oraz jej córeczka Karina.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z utargu ze sprzedaży wykopanych monet zbudował dom. „Kupuj — mówi — wykrywacz metali i idź w pola — tam co metr, to skarb”. Dlatego nie dziwię się, gdy możliwość sprzedania rzymskiej monety za trzy tysiące euro przesłania ludziom świadomość”. W ubiegłym roku podczas oficjalnych wykopalisk w ramach działalności poszukiwawczej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Memoriał” imienia Wasyla Stusa w pobliżu Wowkowyniec w rejonie derażniańskim nawet trzeba było zetknąć się z grupą agresywnie nastawionych „czarnych archeologów”. Dlatego mimowolnie nasuwa się podejrzenie, że ich pewność co do bezkarności jest kryta jeśli nie w gabinetach władzy, to w organach ścigania. Przecież pomimo rozpowszechnienia tego „hobby” nie słychać o sprawach i wyrokach dotyczących nielegalnego procederu na starożytnościach. Chyba że było zatrzymanie kilku kopaczy-maruderów w pobliżu Iwankowiec w rejonie nowouszyckim. Można „dokopać się” do artykułu. Zabezpieczenie warstwy archeologicznej przed niekwalifikowanymi i nielegalnymi ingerencjami, jej zachowanie dla badania historii — to punkt Umowy stowarzyszeniowej Ukrainy ze Wspólnotą Europejską. Mowa o tym w kilku międzynarodowych konwencjach, ratyfikowanych przez Ukrainę. W 2004 roku zaczął obowiązywać Zakon Ukrainy o ochronie dziedzictwa archeologicznego. W nim dla różnych podmiotów przypisano prawa i obowiązki zachowania warstwy kulturowej, obiektów archeologii i zabytków architektury. Odpowiedzialność za naruszenie karana jest zgodnie z Kodeksem karnym Ukrainy grzywną w wysokości stu nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli lub pozbawieniem wolności na okres do dwóch lat — zgodnie z artykułem 298. Jeśli naruszyciele niszczą zabytki o znaczeniu narodowym — sąd pozbawia ich wolności na pięć lat, a możliwość grzywny przy tym nie jest rozważana. Przewidziano środki zaradcze także na tych urzędników organów samorządu terytorialnego, którzy nie chcą podpisywać umów ochronnych: odpowiedzialność administracyjna — artykuł 46 Kodeksu Ukrainy o wykroczeniach administracyjnych. Taki obowiązek na organy władzy i właścicieli działek ziemskich z obiektami dziedzictwa architektonicznego nakłada prawo niezależnie od formy własności. Jednak po zaprzestaniu prac ziemnych na terytorium grodziska w Rudkowcach kultury czarnoleskiej do tej pory nie podpisują umowy ochronnej o jego zachowaniu w Nowouszyckiej zjednoczonej wspólnocie terytorialnej, do której wchodzi wieś Rudkowce nad Dniestrem… A chronić dziedzictwo archeologiczne, które spoczywa w naszej ziemi, oznacza nie tylko powstrzymywanie kopaczy-kłusowników. Niepowetowane szkody dla zachowania danych o życiu naszych przodków zadają także pługi sprzętu rolniczego, którymi zaoruje się wały i kurhany, cmentarzyska oraz stanowiska z osadami. Współczesne zaś agroholdingi, pochłaniając mniejsze agrofirmy i gospodarstwa farmerskie, na razie w ogóle nie zważają na bezcenne skarby kultury, które mogą wiele jeszcze opowiedzieć o naszych przodkach i uzasadnić naszą odwieczność na ojczystej ziemi.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło CYMBALUK, członek NSPU, obwód chmielnicki
Wandalowie z wykrywaczami metali, którzy są już niemal w każdej wsi, chwalą się swoim nielegalnym hobby, pozbawiając wykwalifikowanych archeologów możliwości dokładnego zbadania historii. I tym samym służą naszym wrogom: „A co was, Ukraińcy, tutaj trzyma? Czym udowodnicie swoje pokrewieństwo z tą ziemią? Przecież wy jesteście tu przybłędami!” — będą na nas wrzeszczeć. A my nie będziemy mieli czym odpowiedzieć, bo jakiś Kola czy Witia rozkopali kurhan lub dawne osiedle, wywracając szczątki dawnych mieszkańców, chramów, budowli rzemieślniczych i obronnych. I przez nich oraz ich konkurentów Potię czy Wasię z sąsiednich wsi lub miast stajemy się obcymi na własnej ziemi.
Pomóżcie zatrzymać wandalizm! Z takim apelem zwróciła się niedawno za pośrednictwem mediów przedsiębiorczyni ze wsi Sokół nad Dniestrem Dana Narolska i opowiedziała: „W pobliżu naszej wsi, w niepowtarzalnym zakątku Narodowego Parku Przyrodniczego «Podolskie Towtry», grupka młodzieńców niszczy starożytne osiedle trypolskie z IV–III tysiąclecia przed naszą erą. Wandalowie podawali się za kijowskich archeologów, chociaż wśród nich rozpoznano mieszkańców Kamieńca Podolskiego. Początkowo kopali całodobowo, a gdy miejscowi mieszkańcy powątpiewali w legalność ich działań, pracowali nocą. A wkopywali się na dwa-trzy metry, niszcząc fragmenty starożytnych mieszkań, naczynia”.
— W tym konkretnym przypadku istnieją niuanse, które niweluje się drogą uregulowań prawnych tej działalności, ponieważ wykrywacz metali „widzi” tylko na głębokość warstwy ornej, gdzie przedmioty są już przemieszczone względem swojego pierwotnego położenia, co dla nauki jest czynnikiem krytycznym w procesie badań. A niszczenie budowli — to już koniec... — komentuje miejscowy historyk Jarosław Mychajłowski.
Na zdjęciu śladów ich „wykopalisk” — pozostałości splądrowanych ścian starożytnych mieszkań, rozrzucone cegły, tunele pradawnych pomieszczeń. Wszystko to usiane skorupami potłuczonych starożytnych naczyń z tajemniczym ornamentem oraz innymi przedmiotami codziennego życia Trypolian-praukraińców. Według słów kopaczy, jeśli dopuścić na to osiedle oficjalnych badaczy, to zniszczą oni wiejski cmentarz, który graniczy z osiedlem trypolskim. Mało kto w to wierzy: dla wiecznego spokoju nowo zmarłych pozbawiać spokoju rodzimą starożytność i faktycznie ścierać ją z powierzchni ziemi — jest to przynajmniej nielogiczne. Ale jeśli zwykłym ludziom nie chce się ingerować, to pilnowanie zachowania zabytku jest bezpośrednim obowiązkiem władz lokalnych.
— Sporządziliśmy protokół o grabieżczym niszczeniu osiedla kultury trypolskiej na wschodnich obrzeżach Sokoła i zwróciliśmy się do zarządu Policji Narodowej Ukrainy w obwodzie chmielnickim, aby odnaleźć sprawców i pociągnąć ich do odpowiedzialności — powiedział naczelnik wydziału ochrony zabytków dziedzictwa historycznego i kulturowego zarządu kultury i turystyki Chmielnickiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhij Szpakowski. — Ale przykro, że o przestępczym kaleczeniu zabytku archeologii o znaczeniu lokalnym dowiedzieliśmy się późno, i to przypadkiem. Zgodnie z umową o ochronie, którą podpisała sołtys Sokoła Tamara Roszczuk w kwietniu tego roku, powinna ona nieprzerwanie obserwować stan zachowania zabytku i niezwłocznie informować o naruszeniach. W umowie nawet numery telefonów są w tym celu wskazane.
„Zdążyć zbadać przed wandalami” Serhij Szpakowski demonstruje dokument — decyzję Chmielnickiej Obwodowej Rady Deputowanych Ludowych z 1972 roku. Jeszcze wtedy osiedle pod Sokołem objęto ochroną, a umowę z miejscową radą wiejską odnawiano co pięć lat. Przez 45 lat strzeżono tu spokoju pięcio-sześcio-tysiącletniego ogniska życia. Dopóki na świat nie przyszło i nie dorosło do niszczycielskiego konsumpcjonizmu kilku gopników, uzbrojonych w wykrywacz metalu w ziemi, który obecnie stał się masowo dostępny.
— Co roku nasz wydział wykrywa i włącza do listy zabytków o statusie ochronnym około dwudziestu obiektów dziedzictwa archeologicznego — mówi Serhij Szpakowski. — Obecnie jest w nim już 585 obiektów w całym obwodzie, ale mamy wstępne informacje o kolejnych dwóch tysiącach miejsc, które mogą stać się zabytkami archeologicznymi. Mogą, jeśli archeolodzy i specjaliści z dziedziny ochrony zabytków zdążą je zbadać przed nielegalnymi kopaczami-kłusownikami.
Zbadać zaś oznacza: przebadać, skartować w organizacjach zajmujących się gospodarką gruntami, wytyczyć ich granice w terenie, ustalając reżim użytkowania i strefy ochronne. Właśnie w ten sposób do sfery ochrony trafiły ostatnio osiedle Hrymiaczka w rejonie winkowieckim, grodzisko Korczyk w szepetowieckim, osiedle scytyjskie pod wsią Mychniw w rejonie izasławskim. Tutaj anulowano umowy dzierżawy z rolnikami, którym ziemie z zabytkami przydzielono z naruszeniem prawa.
Tylko w ciągu sześciu ostatnich lat na mapie archeologicznej Chmielnicczyzny w ten sposób pojawiło się ponad osiemdziesiąt zabytków. To w ramach finansowania z budżetu obwodowego. Przecież badanie i wytyczanie jednego takiego obiektu kosztuje od trzech do pięciu tysięcy hrywien.
Oprócz tego pracują ekspedycje archeologiczne z Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, katedr archeologii wydziałów historycznych naszych uczelni. W pobliżu kronikarskiego Międzyboża zbadano paleolityczne stanowisko człowieka, którego wiek wynosi osiemset tysięcy lat. W Kamieńcu Podolskim odkryto najstarszą w Europie kawiarnię, która działała tu w XVII wieku (tak bogate było tu późne średniowiecze!). W ubiegłym roku niedaleko Dniestru zbadano Surzynieckie chramy przedchrześcijańskie. Również w wydziale ochrony zabytków czekają na raporty z netiszyńskich wykopalisk sześciu kurhanów epoki brązu (II tysiąclecie przed naszą erą).
Niszczą rodzimą historię dla zysku
— Całkowicie zrozumiałe, że ani państwo, ani wspólnoty nie mają środków na tak zakrojone na szeroką skalę prowadzenie badań archeologicznych — zgadza się pracownik naukowy wydziału ochrony zabytków historii i kultury Wołodymyr Zachariew. — Ale istnieje możliwość zatrzymania bezprawia! Przyroda zakonserwowała i zachowała te skarby do naszych czasów. Ona i dalej będzie o nie dbać. I jeśli nie my, to nasze dzieci będą uczyć się historii swoich dalekich przodków nie z obrazków w pisanych-przepisywanych podręcznikach, a z dziedzictwa zachowanego przez nas dzisiaj.
Jak opowiedział mi jeden z amatorskich badaczy z wykrywaczem metali, w jego rodzinnych stronach, w jednej ze wsi rejonu chmielnickiego, powstało już małe muzeum.
— Łuski pocisków, lufy karabinów, gąsienice czołgów i żołnierskie klamry oraz co nieco innego — to przecież historia. Będzie gdzie to wszystko przekazać — oddam. A takie sobie ułamki i odłamki oddaję na złom — opowiedział.
Ale o tym, że miejsca bitew są dziedzictwem historycznym państwa i do prac ziemnych na nich potrzebne jest specjalne zezwolenie Ministerstwa Kultury, rozmówca nawet nie podejrzewa. I z zazdrością przekazuje „poczty” swojego środowiska kopaczy: jeden natrafił na srebrny dzwon z XIII wieku, który wycenia się na trzydzieści tysięcy euro, inny „podniósł” garnek z talarami.
Gdyby ten dzwon odnalazła naukowa ekspedycja archeologów, stałby się sensacyjnym odkryciem i ogromnym krokiem w badaniu historii rodzinnego kraju. A tak, nawet o miejscu znaleziska nikogo nie poinformowano — informacja o wspaniałym ośrodku kultury i życia społeczno-ekonomicznego naszych przodków została praktycznie skradziona z pobudek drobnego prywatnego zysku. Gdzieś on wypłynie na internetowej aukcji, ale raczej nie wypłynie z głębi wieków to, o czym mogliby dowiedzieć się naukowcy-archeolodzy w powiązaniu z miejscem, w którym przeleżał. Tak jak, na przykład, żadnego naukowego pożytku ze znaleziska 6,5-gramowej złotej rzymskiej monety z wizerunkiem Cezara Marka Aureliusza Sewera Aleksandra Augusta. Znalezioną na Podolu monetę czarni archeolodzy sprzedali za 55 tysięcy hrywien, co jest ceną czterokrotnie niższą od jej realnej wartości. Według informacji na stronie nahodki.top, została ona znaleziona w marcu tego roku na terytorium Podola. Moneta posiada otwór, z czego można wyciągnąć wniosek o jej wykorzystaniu jako ozdoby. Tacy poszukiwacze utrzymują w tajemnicy miejsca swoich znalezisk, mając nadzieję na powrót do nich i kontynuowanie poszukiwań kosztowności. „Podwoziłem pewnego mężczyznę z Nihina. Pochwalił się, że już dziesięć lat żyje z wykrywacza metali — opowiedział kiedyś kamieniecki przedsiębiorca Wadym Pidlisny. — Przez ten czas na Totalna obojętność i brak zaangażowania, zwłaszcza w organach ścigania, obraca się przeciwko narodowi. W szczególności przez tak zwanych czarnych archeologów. Dla zysku bezkarnie przewracają warstwy kulturowe, uformowane przez działalność naszych przodków, niszcząc możliwość badania narodowej przeszłości. Tylko na pierwszy rzut oka chodzenie po polach i lasach z wykrywaczem metali wydaje się niewinnym hobby. W rzeczywistości to przestępstwo, które jest karane administracyjnie i ścigane przez Kodeks karny Ukrainy. Przecież nielegalni kopacze wybierają z ziemi wyroby metalowe (monety, ozdoby, narzędzia), ceramikę, starożytne przyrządy i tym podobne. A ich znaleziska nie dają już informacji o tym, przez kogo i kiedy zostały zasiedlone nasze terytoria, jaki był styl i sposób życia naszych przodków.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SEMENIAK Zdjęcia autorki. Każdy z nas ma swoje skojarzenia z malwami. Mnie malwy przywodzą na myśl wspomnienia z dzieciństwa. Pod koniec lata widywałam je codziennie. Rosły naprzeciwko naszego domu, po przeciwnej stronie drogi, pod płotem sąsiadki i były nieziemskiej urody. Ich różnobarwność trzymała mnie w czarującym niewolnictwie. Mogłam długo je obserwować, nie odrywając wzroku. I to przy tym, że życie zewnętrzne nigdzie nie znikało. Słyszałam pokrzepiające gęganie gęsi po obu stronach — na podwórku innej sąsiadki, Horpynki. Docierał do mnie głuchy dźwięk wiadra, które wyciągała ze studni baba Jałosoweta, a ono przy tym raz po raz uderzało o kamienne wnętrze studni, wychlapując z siebie lodowato zimny, płynny kryształ wody. A w samym rozkwitniętym kwiecie, na samym jego dnie, wierciła się w żółtym pyłku pasiasta pszczoła. Różowe, żółte, czerwone, bzowe, kremowe, białe malwy. Ciotka Marfa, u której rosły one pod płotem, ich kwitnienia już nie widziała, bo najpierw oślepła na jedno oko, a potem na drugie. A stało się to po tym, jak bezlitośnie pobiła konia, który ugrzązł w błocie. Koń odpowiedział jej tym samym — uderzył ją kopytem w twarz. Tymi malwami nikt się nie opiekował. Z roku na rok same się rozsiewały, kiełkowały, dojrzewały i przekwitały. Jesienią i zimą wiatr roznosił nasiona kwiatów dokoła i wkrótce cały nasz zakątek był usiany malwami Marfy. Od tamtej pory, widząc gdzieś malwy, nieodmiennie wspominam te sąsiadki. I znalazłszy się pewnego razu w Bawarii, bardzo zdziwiłam się tamtejszymi malwami: aż tam zaniósł je wiatr z mojego dzieciństwa! Kiedy pojawił się u mnie własny dom z kwietnikiem, przypomniałam sobie te kwiaty. I choć jak ja ich siałam — one uparcie nie chciały „wzrastać” (według Dowżenki). I wtedy wiosną pojechałam daleko za miasto, gdzie przy lwowskiej trasie rośnie dużo dzikich malw. Nakopałam zielonych krzaczków i posadziłam u siebie pod płotem. Cieszyłam się, obserwowałam jak rosną. Pewnie bardzo już chciałam je mieć… Bo pewnego razu mąż kosił trawę i wszystkie te krzaczki ściął, pomyślał, że to łopian. Minął czas. Obok mojego domu rośnie dużo malw Marfy. Właśnie tak chce mi się je nazywać. Bo szczerze wierzę w tę dziecięcą historię z wymyślonym wiatrem i nasionami. Co roku rozsiewa się ich wokół bardzo dużo. Każda z nich ma swój szczególny i niepowtarzalny nastrój. Każda jest dla mnie bardzo droga (w znaczeniu — bliska). Po kolejnej podróży do Indii spróbowałam rozszyfrować słowo „malwy”. Wygląda na to, że moja dziecięca historia ma realne podstawy. Wszak „mala” w sanskrycie oznacza „pole”, a „wa” — „rozprzestrzenianie”. Jakie wolnomyślne i niezależne kwiaty! Nie na darmo symbolizują Ukrainę. A kochać swój kraj jest bardzo prosto, choćby dlatego, że w sierpniu on jaśnieje i kwitnie malwami. Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 1 7 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor: Pawło Mowczan. Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 67.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRYJAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. powoływanie się na “Słowo Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 redagowanie oraz skracanie tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, Nakład ogólny w sierpniu — 15 200
Tłumaczenie maszynowe