Strona · s. 8strona oryginału ↗
Dmytro PAWŁYCZKO: „A my naród, co zrodził się z mowy!” Z nowej książki „Jemioła”
Слово Просвіти, №34 за 2017 рік
* * * Antonić był chrabąszczem na wiśni zielonej, Rudym kwiatem, co dźwięczy skrzydłami; Któż by pomyślał, że on pośród ludzi Powstanie jak tytan i Łemkowszczyzny geniusz?
Żył krótko na tej ziemi błogosławionej, A Bóg, co przyjeżdżał do Gorlic saniami, Objawiał się mu i mówił: „Choć serce przełam, Lecz ukaż swój kraj Europie i Wszechświatowi!”
I zrzucił on z duszy prowincji uprząż, Zajaśniała nad nim gwiazda Kobzarowa, I mowa weszła w jego natchnione ciało.
Od „Powitań życia” rósł do „Księgi Lwa”, W jego słowach niebios przezroczystość kryształowa, Tak, jakby je mu podyktował Pan Bóg.
24.VII.1999 r., Żdynia, Łemkowszczyzna
Gdyby (Marzenia patrioty) Gdyby książęta dzieci nie mieli, Gdyby nie przeklęci feudałowie, Gdyby nie czarnoziemne pole, Gdyby nie Moskale i Mongołowie, Gdyby kochali się hetmani, Gdyby przyjaźnili się atamani, Gdyby król nasz kraju nie psocił, Gdyby Chmielnicki przewidział, Gdyby Mazepa wygrał bitwę, A car połknął z żalu brzytwę, Gdyby Taras nam żył jeszcze dotąd, Gdyby nie świnie w grochu, Gdyby Hruszewski i Petlura, Gdyby to krew była — nie lura, Gdyby Franko był prezydentem, A Czornowił przyszedł z prezentem, Gdybyśmy o mowę walczyli, Gdyby Olesia zwać Olesiem, Gdyby trwała jedność w Rusi, Gdyby to w czapce i w kożuchu, Gdyby nie ukradł dolarów Pasza, — Oto byłoby państwo nasze!
24.XI.2000 r., Lwów
Najprostsze pytania Na świecie nie przybywa ani światła, ani wody, Choć wnętrza ziemi płoną i niebo rozwalają burze, Na świecie coraz więcej niewolnictwa, nienawiści i biedy, Choć tyrani umierają i walą się więzienia ponure.
Na świecie nie przybywa urodzajnych ziem, Choć stare cmentarze przeorują gorliwi rolnicy.
Na świecie coraz więcej trucizny słodkiej,
jak karmel,
Nieprawdy, co mnoży się zawzięcie,
niczym mikroby.
Na świecie coraz mniej liści, i motyli,
i słoni, i ryb,
I matek, i braci, i sióstr, i ojców, i bohaterów. I coraz więcej ludzi przyciąga niebios niezgłębiona głębia,
Jak najprostsze pytania: „A kim ja jestem?
Co jestem winien? Co ja narobiłem?”
2001 r., Warszawa
* * * Kto wyrzeźbił cię, czy pług, czy morze, Czy wiatr, czy Rodin — nie wiem i milczę, Ależ piękna jesteś, jak bóstwo surowe, Za pocałunek twój życiem zapłacę.
Nie dotykam się ciebie. Więdną ręce. Mojego życia wszystkie fale są w tobie: Smutek, i duma, i ogień rozpaczy, I oddech w diabelskiej trąbie.
Ja wszystko chciałem oddać Ukrainie, Co spadało z mojego kłosa, A ty żyłaś gdzieś w moich korzeniach, Jak ścieżka nad przepaścią śliska.
2009 r., Kijów
* * * Powiedzcie mi, gdzie podział się czas Mojej młodości złotej, Te dni, kiedy ja okupantów pasłem, Czułem na ramieniu gorący rzemień broni?
Ja nie bałem się śmierci; terkot Wrogich automatów — to zabawa. Patrzyła w lesie śmierć zza pnia Na mnie nie jak rana, a jak sława.
Ja skrzydła miałem przywiązane do nóg, Jak czarodziej Hermes, posłaniec niebieski; Wydaje mi się, że po chmurach biegłem I ostre słowo miałem, jak nóż dwuostrzowy.
Moja dusza, niczym tunel, huczała, Pusta jeszcze, ale już miała oko, Patrzyła tęsknie na nocne światła, Żaląc się sobie samotnie.
Teraz moja dusza — już nie tunel: Tam pełno światła, ludzkiego, żywego, Tam rany bliskich i obcych ziem, Ale nie ma niczego młodego.
Ależ nie, nieprawda! Tam gdzieś ja stoję, Gdzie ściany dawne kamieniem podparte, Tam z bliska ja patrzę na śmierć swoją I, jak chłopak, nie boję się śmierci.
Październik 2016 r., Kijów
Przy Tarasie Szewczence w Warszawie Śnieg padał płatami. Do czoła Z brązu śnieg czepiał się, jak ciernie. Śnieg także błyszczał, jak miecz Nad Tarasową głową.
Podszedłem w zmierzchu. Mróz Brał za serce. Polska świętowała. Śnieg zlatywał z cierniowego wieńca. W kolcach ja widziałem błyski krwi.
A Taras nie ruszał się. Świecę On trzymał, jak symbol prawdy i słońca. Ja zaś zobaczyłem — świeca ta płonie, Płomień chwieje się od wiatru.
Nadeszli kolędnicy mali, I „Wśród nocnej ciszy” zaśpiewali. I ten śnieg, co błyszczał, jak miecz, Co świecił, jak ciernie, spadł na ziemię.
1.XII.2016 r., Warszawa
Głosy metalu Ja słyszę z Kijowa w nocy dalekie dzwony, To dźwięk mojej wsi, żelazo i miedź. Dzwonnice przy cerkwiach, w ziemi moje naboje, W stodole ojca pług, co jak żebrak stoi.
Ja rozróżniam we śnie przekrzykiwania metalu, Bo przecież byłem dzwonnikiem, ziarno, a nie plewy. Naboje ja chowałem, bo przygotowywałem się od małego Iść z bronią, nie gołymi rękami do UPA.
Lemiesz wspomniał moje odskoki i podbiegi Do koni, które mnie chciały rozdeptać. Ja byłem poganiaczem! Ojciec trzymał rączki pługa. A niwa ścieliła się, niczym żar z ognisk.
I taty kosa teraz mnie wspomniała, Która ostrą była, jak dziewczyna moja. Kosa dźwięczy, niczym moja dusza zuchwała, Ten dzwon ja usłyszałem, jak jęk słowika.
Nareszcie krzyknęła mojego rzemienia sprzączka — Tryzub nie złoty, ale wyborna spiż. Oto tobie, Moskwo, przy Dońcu rozciągaczka — Ty na mojej ziemi rozciągniesz się i spłoniesz!
12.XII.2016 r., Kijów
* * * Niskie góry, mgłą okryte, A na wysokich śnieg leży. Oto wyjdzie słońce za dwie chwile, Czekaj i patrz w smutny błękit.
Dwie chwile będą, jak dwa lata, Jak dwa stulecia, jeśli czekać; Nie czekaj, wstawaj, wstawaj, dopóki Niebudzeni, jak martwi, śpią.
Przejdź pod oknami. Gmaszyska Bogaczy, niewolników groby Budź, zwołuj zaspaną gromadę Na ciemne głowy hańby!
Budź, dzwoń, ty musisz ujrzeć Jak wstaną martwi i żywi, I będą bawić się, jak dzieci, Na słońca złotej krwi.
01.III.2017 r., Kijów
Jurij Kondratiuk Nadejdzie czas nowy. Bogowie i ludzie Na Księżycu spotkają się i pokażą Osadnikom i niszczycielom Ziemi, Zielonej kiedyś, lecz już suchej, Z morzami bez wody, bez ryb i bez koralowców, Trzy punkty jeszcze żywe, gdzie urodził się, Gdzie uczył się i wyrósł Jurij Kondratiuk.
Pragnący wzrok jego wspomną ludzie, Wzrok młody, co w niebiosach zobaczył Nowe źródła ludzkiego życia. Oni pokażą Łuck, Połtawę i Kijów, Trzy z mlekiem i rozumem kołyski, Gdzie sił nabierał niespokojny geniusz.
Bogowie milczą. Nie wiedzą, co robić, Jak im przystosować się do ludzi. Oni pytają boga sprawiedliwości: „Za co Moskwa Kondratiuka zamordowała?” Bóg sprawiedliwości milczy. Ziemia mówi: „Za co? Za niepokorność i ojczystą mowę Nie zdradzoną, za spojrzenie wzroku w niebo, Wszystkozazdrosna Moskwa go zabiła”.
A ja stoję w tłumie, przy Eneaszu, Gdzieś tam, gdzie młodziutki Kondratiuk Stał kiedyś, gdzie wzrok jasnych alei Zbiegał do jego niespokojnych rąk. Ja myślałem o Połtawie, zabitej trzykrotnie, Wskrzeszonej trzykrotnie w rodzinnych imionach, I na jej wskrzeszonym obliczu
Ja widziałem uśmiech, co zlatywał, jak ptak. Żyj, Połtawo, wrogów szczepy Pomrą, a ty trzymaj się imion swoich — Kondratiuka, Petlury i Mazepy, Żyj i zachowuj Eneasza śmiech!
25.V.2017 r., Kijów — Połtawa
Pójdę ja w las Ja w las pójdę i nie wrócę nigdy, Choć tego lasu już dawno nie ma, Przejdę ścieżki stare i nowe okolice, I usłyszę — gra, woła znów trąbka.
Trąbka czoty, trąbka mojej sotni, Trąbka mojego małego roju. Tam chłopcy czekają zamyśleni, markotni, Tam broń czeka na mnie, jak śmierć moja.
A ja tę broń pokocham i przygarnę, Choć cała ona z moskiewskiego ramienia. Wezmę ją i pójdę w otchłań czarną, Do siebie przytulę, niczym dziewczynę.
A już gdzieś tam, gdzie jaśnieje czas, jak brzytwa, Pajdiósznikowie płoną, i ja płonę. I padam, ale moja żądza i modlitwa — Gwiazda obraca się w zorzę.
1.VI.2017 r., Stopczatiw
Trzej synowie
Neonili Kremenczance
Matka Hafija. Trzej synowie. Trzej powstańcy. Trzej banderowcy zbrojni. Trzy wolności miecze. Mamo, ja wiem, jak wy modliliście się i płakaliście rano, Kiedy wyprawialiście dzieci, jak szlochaliście za nimi w nocy.
Trzej bracia, niby różni, lecz jedna niepokora szalona, Krew płonie — i ślepną od niej lękliwi chachły. Mamo, wiem, że całowałyście synów w ramiona, Jak broń wzięli oni w ręce i umierać poszli. Trzej synowie, trzej, przez moskiewskich najeźdźców zabici, Dwaj sotniowi, a trzeci — karabinowy roju. Mamo, wiem, że dla nich koszule były uszyte, Wyszyte czarno-czerwonym, jak koszula moja. Trzej synowie, trzej Hafijni z chutoru Wirla, Trzej synowie twoi, Panie, trzy krwawe krzyże. Ty dałeś siłę im wyjść na śmierć, na szerokie ostrze, Dajże siłę i mnie do swojego krzyża podejść. 4.IV.2017 r., Krzemieniec Smutny festiwal piosenek Europy Zebrali się w Kijowie, krzyczą, a nie śpiewają, I prawie wszyscy oni po angielsku krzyczą, Wydaje im się, że świat rozweselają, Jednomyślności, wolności i prawdy uczą. Powiedzcie mi, dlaczego wstydzą się śpiewać Swoimi językami ci ludzie młodzi, Dziewczęta-anioły i chłopcy — pyszni śmiałkowie, Pozbierani w doborowej trzodzie? Ja o gospodarzy pytać się nie chcę, Zapomnę ich, narodu u nich nie ma, Lecz nie zapomnę Białorusi śpiewającej, Co podniosła się nad gwiazdami wszystkimi. Wydawało się, prowincja Europy, Śpiewając, uczci moskala. Aż tu nie! Zgasły mądre rozterki, Zajaśniała niepokonana ziemia. Śpiewajcie, bracia żółci, czarni, biali Swoimi językami, dopóki gra krew Jak nie — obrócimy się wszyscy w samochody, I znikniemy wszyscy razem int one throw*. Narody są żelazne, jak podkowy, Lecz są i lśniące, jak rosa z trawy; A my — naród, co narodził się z mowy, Płonącej na stosach Moskwy. Maj 2017 r., Kijów Dunaju mój, wspomnij o Ukrainie! Dunaj płynie w pieśniach mojego narodu, A z tych pieśni wyrosła dusza moja. Na brzeg złoty szukać brodu Chodziłem, niby we snach, mały chłopiec. * int one throw — w jednej chwili (ang.)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
