Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

«Czarni archeolodzy» czynią nas obcymi na własnej ziemi

Слово Просвіти, №34 за 2017 рік

Mychajło CYMBALUK, członek NSPU, obwód chmielnicki Wandalowie z wykrywaczami metali, którzy są już niemal w każdej wsi, chwalą się swoim nielegalnym hobby, pozbawiając wykwalifikowanych archeologów możliwości dokładnego zbadania historii. I tym samym służą naszym wrogom: „A co was, Ukraińcy, tutaj trzyma? Czym udowodnicie swoje pokrewieństwo z tą ziemią? Przecież wy jesteście tu przybłędami!” — będą na nas wrzeszczeć. A my nie będziemy mieli czym odpowiedzieć, bo jakiś Kola czy Witia rozkopali kurhan lub dawne osiedle, wywracając szczątki dawnych mieszkańców, chramów, budowli rzemieślniczych i obronnych. I przez nich oraz ich konkurentów Potię czy Wasię z sąsiednich wsi lub miast stajemy się obcymi na własnej ziemi. Pomóżcie zatrzymać wandalizm! Z takim apelem zwróciła się niedawno za pośrednictwem mediów przedsiębiorczyni ze wsi Sokół nad Dniestrem Dana Narolska i opowiedziała: „W pobliżu naszej wsi, w niepowtarzalnym zakątku Narodowego Parku Przyrodniczego «Podolskie Towtry», grupka młodzieńców niszczy starożytne osiedle trypolskie z IV–III tysiąclecia przed naszą erą. Wandalowie podawali się za kijowskich archeologów, chociaż wśród nich rozpoznano mieszkańców Kamieńca Podolskiego. Początkowo kopali całodobowo, a gdy miejscowi mieszkańcy powątpiewali w legalność ich działań, pracowali nocą. A wkopywali się na dwa-trzy metry, niszcząc fragmenty starożytnych mieszkań, naczynia”. — W tym konkretnym przypadku istnieją niuanse, które niweluje się drogą uregulowań prawnych tej działalności, ponieważ wykrywacz metali „widzi” tylko na głębokość warstwy ornej, gdzie przedmioty są już przemieszczone względem swojego pierwotnego położenia, co dla nauki jest czynnikiem krytycznym w procesie badań. A niszczenie budowli — to już koniec... — komentuje miejscowy historyk Jarosław Mychajłowski. Na zdjęciu śladów ich „wykopalisk” — pozostałości splądrowanych ścian starożytnych mieszkań, rozrzucone cegły, tunele pradawnych pomieszczeń. Wszystko to usiane skorupami potłuczonych starożytnych naczyń z tajemniczym ornamentem oraz innymi przedmiotami codziennego życia Trypolian-praukraińców. Według słów kopaczy, jeśli dopuścić na to osiedle oficjalnych badaczy, to zniszczą oni wiejski cmentarz, który graniczy z osiedlem trypolskim. Mało kto w to wierzy: dla wiecznego spokoju nowo zmarłych pozbawiać spokoju rodzimą starożytność i faktycznie ścierać ją z powierzchni ziemi — jest to przynajmniej nielogiczne. Ale jeśli zwykłym ludziom nie chce się ingerować, to pilnowanie zachowania zabytku jest bezpośrednim obowiązkiem władz lokalnych. — Sporządziliśmy protokół o grabieżczym niszczeniu osiedla kultury trypolskiej na wschodnich obrzeżach Sokoła i zwróciliśmy się do zarządu Policji Narodowej Ukrainy w obwodzie chmielnickim, aby odnaleźć sprawców i pociągnąć ich do odpowiedzialności — powiedział naczelnik wydziału ochrony zabytków dziedzictwa historycznego i kulturowego zarządu kultury i turystyki Chmielnickiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhij Szpakowski. — Ale przykro, że o przestępczym kaleczeniu zabytku archeologii o znaczeniu lokalnym dowiedzieliśmy się późno, i to przypadkiem. Zgodnie z umową o ochronie, którą podpisała sołtys Sokoła Tamara Roszczuk w kwietniu tego roku, powinna ona nieprzerwanie obserwować stan zachowania zabytku i niezwłocznie informować o naruszeniach. W umowie nawet numery telefonów są w tym celu wskazane. „Zdążyć zbadać przed wandalami” Serhij Szpakowski demonstruje dokument — decyzję Chmielnickiej Obwodowej Rady Deputowanych Ludowych z 1972 roku. Jeszcze wtedy osiedle pod Sokołem objęto ochroną, a umowę z miejscową radą wiejską odnawiano co pięć lat. Przez 45 lat strzeżono tu spokoju pięcio-sześcio-tysiącletniego ogniska życia. Dopóki na świat nie przyszło i nie dorosło do niszczycielskiego konsumpcjonizmu kilku gopników, uzbrojonych w wykrywacz metalu w ziemi, który obecnie stał się masowo dostępny. — Co roku nasz wydział wykrywa i włącza do listy zabytków o statusie ochronnym około dwudziestu obiektów dziedzictwa archeologicznego — mówi Serhij Szpakowski. — Obecnie jest w nim już 585 obiektów w całym obwodzie, ale mamy wstępne informacje o kolejnych dwóch tysiącach miejsc, które mogą stać się zabytkami archeologicznymi. Mogą, jeśli archeolodzy i specjaliści z dziedziny ochrony zabytków zdążą je zbadać przed nielegalnymi kopaczami-kłusownikami. Zbadać zaś oznacza: przebadać, skartować w organizacjach zajmujących się gospodarką gruntami, wytyczyć ich granice w terenie, ustalając reżim użytkowania i strefy ochronne. Właśnie w ten sposób do sfery ochrony trafiły ostatnio osiedle Hrymiaczka w rejonie winkowieckim, grodzisko Korczyk w szepetowieckim, osiedle scytyjskie pod wsią Mychniw w rejonie izasławskim. Tutaj anulowano umowy dzierżawy z rolnikami, którym ziemie z zabytkami przydzielono z naruszeniem prawa. Tylko w ciągu sześciu ostatnich lat na mapie archeologicznej Chmielnicczyzny w ten sposób pojawiło się ponad osiemdziesiąt zabytków. To w ramach finansowania z budżetu obwodowego. Przecież badanie i wytyczanie jednego takiego obiektu kosztuje od trzech do pięciu tysięcy hrywien. Oprócz tego pracują ekspedycje archeologiczne z Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, katedr archeologii wydziałów historycznych naszych uczelni. W pobliżu kronikarskiego Międzyboża zbadano paleolityczne stanowisko człowieka, którego wiek wynosi osiemset tysięcy lat. W Kamieńcu Podolskim odkryto najstarszą w Europie kawiarnię, która działała tu w XVII wieku (tak bogate było tu późne średniowiecze!). W ubiegłym roku niedaleko Dniestru zbadano Surzynieckie chramy przedchrześcijańskie. Również w wydziale ochrony zabytków czekają na raporty z netiszyńskich wykopalisk sześciu kurhanów epoki brązu (II tysiąclecie przed naszą erą). Niszczą rodzimą historię dla zysku — Całkowicie zrozumiałe, że ani państwo, ani wspólnoty nie mają środków na tak zakrojone na szeroką skalę prowadzenie badań archeologicznych — zgadza się pracownik naukowy wydziału ochrony zabytków historii i kultury Wołodymyr Zachariew. — Ale istnieje możliwość zatrzymania bezprawia! Przyroda zakonserwowała i zachowała te skarby do naszych czasów. Ona i dalej będzie o nie dbać. I jeśli nie my, to nasze dzieci będą uczyć się historii swoich dalekich przodków nie z obrazków w pisanych-przepisywanych podręcznikach, a z dziedzictwa zachowanego przez nas dzisiaj. Jak opowiedział mi jeden z amatorskich badaczy z wykrywaczem metali, w jego rodzinnych stronach, w jednej ze wsi rejonu chmielnickiego, powstało już małe muzeum. — Łuski pocisków, lufy karabinów, gąsienice czołgów i żołnierskie klamry oraz co nieco innego — to przecież historia. Będzie gdzie to wszystko przekazać — oddam. A takie sobie ułamki i odłamki oddaję na złom — opowiedział. Ale o tym, że miejsca bitew są dziedzictwem historycznym państwa i do prac ziemnych na nich potrzebne jest specjalne zezwolenie Ministerstwa Kultury, rozmówca nawet nie podejrzewa. I z zazdrością przekazuje „poczty” swojego środowiska kopaczy: jeden natrafił na srebrny dzwon z XIII wieku, który wycenia się na trzydzieści tysięcy euro, inny „podniósł” garnek z talarami. Gdyby ten dzwon odnalazła naukowa ekspedycja archeologów, stałby się sensacyjnym odkryciem i ogromnym krokiem w badaniu historii rodzinnego kraju. A tak, nawet o miejscu znaleziska nikogo nie poinformowano — informacja o wspaniałym ośrodku kultury i życia społeczno-ekonomicznego naszych przodków została praktycznie skradziona z pobudek drobnego prywatnego zysku. Gdzieś on wypłynie na internetowej aukcji, ale raczej nie wypłynie z głębi wieków to, o czym mogliby dowiedzieć się naukowcy-archeolodzy w powiązaniu z miejscem, w którym przeleżał. Tak jak, na przykład, żadnego naukowego pożytku ze znaleziska 6,5-gramowej złotej rzymskiej monety z wizerunkiem Cezara Marka Aureliusza Sewera Aleksandra Augusta. Znalezioną na Podolu monetę czarni archeolodzy sprzedali za 55 tysięcy hrywien, co jest ceną czterokrotnie niższą od jej realnej wartości. Według informacji na stronie nahodki.top, została ona znaleziona w marcu tego roku na terytorium Podola. Moneta posiada otwór, z czego można wyciągnąć wniosek o jej wykorzystaniu jako ozdoby. Tacy poszukiwacze utrzymują w tajemnicy miejsca swoich znalezisk, mając nadzieję na powrót do nich i kontynuowanie poszukiwań kosztowności. „Podwoziłem pewnego mężczyznę z Nihina. Pochwalił się, że już dziesięć lat żyje z wykrywacza metali — opowiedział kiedyś kamieniecki przedsiębiorca Wadym Pidlisny. — Przez ten czas na Totalna obojętność i brak zaangażowania, zwłaszcza w organach ścigania, obraca się przeciwko narodowi. W szczególności przez tak zwanych czarnych archeologów. Dla zysku bezkarnie przewracają warstwy kulturowe, uformowane przez działalność naszych przodków, niszcząc możliwość badania narodowej przeszłości. Tylko na pierwszy rzut oka chodzenie po polach i lasach z wykrywaczem metali wydaje się niewinnym hobby. W rzeczywistości to przestępstwo, które jest karane administracyjnie i ścigane przez Kodeks karny Ukrainy. Przecież nielegalni kopacze wybierają z ziemi wyroby metalowe (monety, ozdoby, narzędzia), ceramikę, starożytne przyrządy i tym podobne. A ich znaleziska nie dają już informacji o tym, przez kogo i kiedy zostały zasiedlone nasze terytoria, jaki był styl i sposób życia naszych przodków.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn