Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Zioło lubczyku do wianka dla poety

Слово Просвіти, №34 за 2018 рік

Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy „Ja nie umrę. Mój duch pozostanie w górach, na stepach, w równinnych dąbrowach i puszczach, na rzekach, jeziorach i morzach. Pozostanie na ziemi i będzie stał na straży i w obronie Ukraińskiej Prawdy”. Stepan Puszyk …Idziemy ze Stepanem do Kryłosa, leżącego obok Halicza, gdzie archeolodzy i konserwatorzy pracują na ruinach książęcego zamku. Był on posłem ludowym Ukrainy (I kadencja) i właśnie opublikował powieść „Halicka brama”. Wcześniej czytelnicy zachwycali się jego poematem „Złoty Tik”, tak nazywał się plac, na którym w czasach książęcych zbierało się wiece. Idziemy do źródła, które zna od dzieciństwa. Szemrze na wysokim lewym brzegu Dniestru. Poniżej rzeka i przestrzeń szerokiej doliny. Jako radiowiec nagrywam jego szmer na magnetofon. „Śpiewa? Posłuchaj…” Rano odwiedzam Kryłos sam, żeby się upewnić, że żywe źródło śpiewa… A nad Dniestrem – tęcza. Cuda! Ten zapis stanie się ozdobą-prologiem do autorskiego programu Stepana Puszyka „Halicka brama”. Autor uważał, że prolog jest dobrą radiową metaforą i chętnie komentował rozdziały książki, które aktorzy czytali przez dwa lata przed jubileuszem kiedyś potężnej stolicy Księstwa Halicko-Wołyńskiego, w skład którego wchodził Kijów, zniszczony przez Złotą Ordę, a ziemie księstwa rozciągały się aż do ujścia Dunaju… Miałem zaszczyt przygotowywać z poetą w bezpośredniej transmisji audycje literacko-dramatyczne Telewizji Lwowskiej. Przedtem prawie rok odbywałem praktykę w obwodowej gazecie iwanofrankiwskiej. Obok Stepana w wydziale kultury pracował jego znajomy z tej samej wsi, przyszły lwowski profesor i literaturoznawca Taras Saliha. Wtedy obchodzono setną rocznicę jubileuszu sławnego nowelisty Wasyla Stefanyka (1971). Stepan, studiując zaocznie w Moskiewskim Instytucie Literackim, stworzył wspólnie z reżyserem i aktorem Wołodymyrem Smoliakiem inscenizację arcydzieł Stefanyka „Ziemio moja”. Pięć lat wcześniej nakręcono film „Kamienny krzyż” Leonida Osyki na scenariusz Iwana Dracha. Po premierze w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym z przedstawienia usunięto patriotyczne epizody z noweli „Maria”. Z czasem ukazał się zbiór nowel i opowiadań „Ognisko na Czarnej Górze”: „Kocham hale. Kocham odnajdywać i zbierać ludowe skarby. A gdy zazieleni się zieleń, udaję się na Czarnohorę do połoninnego żywego ogniska, które nie może zgasnąć, dopóki wokół niego są ludzie. A żeby ognisko nie gasło, potrzebny jest ktoś, kto będzie je doglądał. Dorzućcie do ogniska jeszcze drew…” To ostatnie zdanie pochodzi z opryszkowskiej pieśni z Czarnohory. Bez poznania arcydzieł ojczystego języka, bez mamy i jej bajek oraz pieśni, bez jej udziału w wiejskim kole dramatycznym, bez setek spotkań z mistrzami opowieści, bez licznych wędrówek po połoninach i przysiółkach nie wyrósłby poeta i nowelista Stepan Puszyk. „Szukałem w górach edelweissu, a znalazłem lubystek na połoninie”… To Ołeksandr Biłasz wyczuł zachwycającą muzykę do słów Stepana Puszyka z karpackimi akcentami: „Trzeba iść ku jesieni”, „Nad górą księżyc pełny”, „Lubystek”. Ponad 150 wierszy poety ubrali w muzykę kompozytorzy – Wołodymyr Iwasiuk „Szumi pszenica jak Dunaj”, Anatolij Paszkiewicz „Kozak hula”, Borys Buiewski „Perelesnyk” i inni… Te pieśni na cały świat zaśpiewali Dmytro Hnatiuk, Anatolij Mokrenko, Mykoła Kondratiuk, Mychajło Sływocki, Mychajło Kriwień, Wołodymyr Pirus, zespoły i chóry… W dorobku pisarza pozostało do 300 tomów (każdy po 200 stron), zbiory wierszy, pieśni, bajek. Pewnie pamiętacie publikację w czasopiśmie „Dzwin”, która stała się podstawą rozprawy „Słowo o pułku Igora” a słowiańska mitologia”. Poeta przedstawia przekład tego literackiego skarbu i przekonująco dowodzi, że autorem utworu jest książę Wołodymyr, syn halickiego księcia Jarosława Ośmiomysła i brat Jarosławny, żony Igora Światosławicza. Literacko-historyczne studium o karpackich korzeniach Tarasa Szewczenki „Sławny przodek Kobzarza” jest interesującym wkładem autora w szewczenkoznawstwo. S. Puszyk napisał także eseje o Iwanie Mykołajczuku, Wołodymyrze Iwasiuku, Jarosławie Barnyczu… Utalentowanie współpracował z fotografikiem Wasylem Pyłypiukiem. Poetę i prozaika cenili wydawcy. Zbiór szkiców „Pióro złotego ptaka” ukazał się pięciokrotnie. A powieść „Straż-góra”, nagrodzona Nagrodą im. Szewczenki (1990), czerpiąca z ludowej mowy, wydawano sześciokrotnie. Poeta odszedł w Pierwszy Spas, kiedy w cerkwiach święcono zioła: lubystek, bławatki, a w Karpatach – połoninne kwiaty. Prochy pisarza razem z ciałem spoczną obok cerkwi w rodzinnej wsi Wiktorów pod Haliczem, na „Puszykowej górze”, jak sam Stepan ją nazywał. Niech mu ziemia lekką będzie! 17 sierpnia 2018 roku

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn